Wikipedia papwiki https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Medio Spesial Diskushon Usuario Diskushon usuario Wikipedia Diskushon Wikipedia Fail Diskushon fail MediaWiki Diskushon MediaWiki Malchi Diskushon malchi Yuda Diskushon yuda Kategoria Diskushon kategoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3780 203802 202858 2026-09-11T10:41:21Z Kallmemel 14000 fet idruk 203802 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox|c | tipo=mata | exhibi titulo = cursivo | status = LC | fuente status = 2011 | imagen=Venezuelan Apple Cactus (Cereus repandus) Santa Cruz, Aruba 663284354.jpg | descripcion=''C. repandus'' ([[Santa Cruz]], [[Aruba]]) | reino= [[Matanan|Plantae]] | division= [[Embryophyta]] | clase= [[Spermatopsida]] | orden= [[Caryophyllales]] | famia= [[Cadushi (famia)|Cactaceae]] | genero = ''[[Cereus]]'' | c-nomber= ''Cereus repandus'' | autor= ([[Carl Linneaus|L]]) [[Philip Miller|Mill]] | fecha= 1768 |sinonimo= *''Cereus peruvianus'' (L.) Mill *''Cereus lanuginosus'' Mill *''Subpilocereus repandus'' (L.) Backeb. }} '''''Cereus repandus''''' ta un [[espesie]] di [[Famia (biologia)|famia]] di kadushi ([[Kadushi|Cactaceae]]).<ref name=":0">{{Citeer web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:130627-1|titel=Cereus repandus (L.) Mill. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|bezochtdatum=2026-08-30|werk=Plants of the World Online|taal=en}}</ref> == Nòmber == ''C. repandus'' ta konosí bou diferent nòmber komun, esaki ta inkluí '''kadushi''' (ortografie bieu: ''kadoesjie''), '''dato''', '''breba''' (derivá for di spañó ''breva''),<ref name=":1" details="p. 31 (kadushi)" /> i '''breebree'''. E dader komibel yama tampañá.<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189522&cat=CTAB_NAMES|titel=Candelabra cactus Cereus repandus|bezochtdatum=2025-05-08|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> Lo por tin un relashon ku palabra den parajuano (añú) ''tapaña,'' kual ta referí na bisawelanan di un hòmber. E dader ku ta kontené numeroso simia chikitu por wòrdu mirá komo un bisawela ku desendiente. E /m/ insertá ta probablemente un influensia mas lat afrikano.<ref name=":1" details="p. 36 (tampañá)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> == Taksonomia == ''C. repandus'' a wòrdu deskribi originalmente dor di Philip Miller den e di ocho edishon di The ''Gardeners Dictionary'' na 1768.<ref>{{Citeer boek|titel=The gardeners dictionary : containing the best and newest methods of cultivating and improving the kitchen, fruit, flower garden, and nursery, as also for performing the practical parts of agriculture, including the management of vineyards, with the methods of making and preserving wine, according to the present practice of the most skilful vignerons in the several wine countries in Europe, together with directions for propagating and improving, from real practice and experience, all sorts of timber trees|achternaam=Miller|voornaam=Philip|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/541|pagina's=[http://www.biodiversitylibrary.org/page/394727 Cereus (repandus)]|uitgever=Printed for the author and sold by John and Francis Rivington ... [and 23 others]|plaats=London|datum=1768}}</ref> == Distribushon i habitat== ''C. repandus'' tin un distribushon geográfikamente nativo na [[Antia Menor#Islanan Abou|Islanan Abou]] (Aruba, Boneiru, Kòrsou, Kolombia, Dependensia Federal di Venezuela), [[Antia Menor#Islariba|Islariba]] (Islanan Windward), y [[Venezuela]] pa [[Colombia|Kolombia]].<ref name=":0" /> ''C. repandus'' ta habitá área den pleno solo riba suela ku ta dren fasil. E por prosperá den kondishonnan marginal infértil, semi-arido (seko). Temperatura abou (di wenter), awa salu, of kondishon pantanoso tin impakto inverso riba su kresementu.<ref name=":2">{{Citeer boek |hoofdstuk=Cereus repandus |achternaam=Lim |voornaam=T. K. |hoofdstukurl=https://link.springer.com/10.1007/978-90-481-8661-7_89 |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-90-481-8661-7 |titel=Edible Medicinal and Non-Medicinal Plants |taal=en |uitgever=Springer Netherlands |plaats=Dordrecht |datum=2012 |volume=1, fruits |pagina=636–639 |isbn=978-90-481-8660-0}}</ref> == Deskripshon == ''C. repandus'' tin un tronkon i ramanan bèrde greis di koló ku ta alkansá un altura di 6–10 m, rama mas delega, rònt di 10 cm anchu ku 9–10 ribchi, areola ku klompi di 8–20 sumpiña greis ku largura di 5 cm.<ref name=":3" /> E dader hechu ta alarga sin sumpiña, i tipikamente kòrá-lila di koló.<ref name=":3">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Morton |voornaam=Julia F. |titel=Cadushi (Cereus repandus Mill.), a useful cactus of curacao |url=http://link.springer.com/10.1007/BF02897868 |tijdschrift=Economic Botany |datum=1967-04 |pagina's=185–191 |doi=10.1007/BF02897868 |issn=0013-0001 |taal=en |jaargang=21 |nummer=2}}</ref> == Uso == E fruta komibel ta dushi di sabor. E rama (''cladode''), despues di kita spiña i kaska e kueru, ta wòrdu komí fresku ku otro berduranan dor di pueblo khmer na provensia Tra Vinh ([[Vietnam]]). Na Aruba i Kòrsou, e kueru bèrde ta sea seká i mulá, òf komí den un sopi konosí komo ''cadada'' na Aruba. E ta usualmente kushiná ku karni sala (porko, bestia chikí, karni kòrá, piská), promenton, i tomati.<ref name=":2" />[[Fail:Cereus Peruvianus Fruit.jpg|thumb|Tampañá hechu ([[Israel]])]] Ta kushiná kadushi, pero no tin hopi hende mas ku sa kon ta prepará un bon kadushi. Na Marshe Bieu den [[Punda]] ainda por kome kadushi.{{Bròn?|2=2026|3=08|4=30}} Tabata usé entre otro pa traha tranké rondó di kouchi di kabritu.{{Bròn?|2=2026|3=08|4=30}} Ademas ántes tabata usa e palu di e tronkon di kadushi pa traha muebel i pa traha kozein di bentana i porta.{{Bròn?|2=2026|3=08|4=30}} == Propiedat nutritivo == Glukosa i fruktosa ta e sukunan (karbohidrato simpel) prinsipal den pulpa di tampañá, i kada un ta oumentá for di 0,5 pa 5,5 g/100 g durante madurashon. E kontenido di karbohidrato kompleho ta mengua durante madurashon for di 1,4 pa 0,4 g/100 g.<ref name=":2" /> == Status == Na Aruba ''C. repandus'' ta riba e [[Mata protegi na Aruba|lista di mata protegi]].<gallery width="300"> </gallery> {{Appendix}} [[Category:Kadushi|Cereus repandus]] obffxrqmpqoj7pdx12nfue0ue6cb6gk 203803 203802 2026-09-11T10:42:26Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203803 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox|c | tipo=mata | exhibi titulo = cursivo | status = LC | fuente status = 2011 | imagen=Venezuelan Apple Cactus (Cereus repandus) Santa Cruz, Aruba 663284354.jpg | descripcion=''C. repandus'' ([[Santa Cruz]], [[Aruba]]) | reino= [[Matanan|Plantae]] | division= [[Embryophyta]] | clase= [[Spermatopsida]] | orden= [[Caryophyllales]] | famia= [[Cadushi (famia)|Cactaceae]] | genero = ''[[Cereus]]'' | c-nomber= ''Cereus repandus'' | autor= ([[Carl Linneaus|L]]) [[Philip Miller|Mill]] | fecha= 1768 |sinonimo= *''Cereus peruvianus'' (L.) Mill *''Cereus lanuginosus'' Mill *''Subpilocereus repandus'' (L.) Backeb. }} '''''Cereus repandus''''' ta un [[espesie]] di [[Famia (biologia)|famia]] di kadushi ([[Kadushi|Cactaceae]]).<ref name=":0">{{Citeer web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:130627-1|titel=Cereus repandus (L.) Mill. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|bezochtdatum=2026-08-30|werk=Plants of the World Online|taal=en}}</ref> == Nòmber == ''C. repandus'' ta konosí bou diferent nòmber komun, esaki ta inkluí '''kadushi''' (ortografie bieu: ''kadoesjie''), '''dato''', '''breba''' (derivá for di spañó ''breva''),<ref name=":1" details="p. 31 (kadushi)" /> i '''breebree'''. E dader komibel yama tampañá.<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189522&cat=CTAB_NAMES|titel=Candelabra cactus Cereus repandus|bezochtdatum=2025-05-08|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> Lo por tin un relashon ku palabra den parajuano (añú) ''tapaña,'' kual ta referí na bisawelanan di un hòmber. E dader ku ta kontené numeroso simia chikitu por wòrdu mirá komo un bisawela ku desendiente. E /m/ insertá ta probablemente un influensia mas lat afrikano.<ref name=":1" details="p. 36 (tampañá)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> == Taksonomia == ''C. repandus'' a wòrdu deskribi originalmente dor di Philip Miller den e di ocho edishon di The ''Gardeners Dictionary'' na 1768.<ref>{{Citeer boek|titel=The gardeners dictionary : containing the best and newest methods of cultivating and improving the kitchen, fruit, flower garden, and nursery, as also for performing the practical parts of agriculture, including the management of vineyards, with the methods of making and preserving wine, according to the present practice of the most skilful vignerons in the several wine countries in Europe, together with directions for propagating and improving, from real practice and experience, all sorts of timber trees|achternaam=Miller|voornaam=Philip|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/541|pagina's=[http://www.biodiversitylibrary.org/page/394727 Cereus (repandus)]|uitgever=Printed for the author and sold by John and Francis Rivington ... [and 23 others]|plaats=London|datum=1768}}</ref> == Distribushon i habitat== ''C. repandus'' tin un distribushon geográfikamente nativo na [[Antia Menor#Islanan Abou|Islanan Abou]] (Aruba, Boneiru, Kòrsou, Kolombia, Dependensia Federal di Venezuela), [[Antia Menor#Islariba|Islariba]] (Islanan Windward), y [[Venezuela]] pa [[Colombia|Kolombia]].<ref name=":0" /> ''C. repandus'' ta habitá área den pleno solo riba suela ku ta dren fasil. E por prosperá den kondishonnan marginal infértil, semi-arido (seko). Temperatura abou (di wenter), awa salu, of kondishon pantanoso tin impakto inverso riba su kresementu.<ref name=":2">{{Citeer boek |hoofdstuk=Cereus repandus |achternaam=Lim |voornaam=T. K. |hoofdstukurl=https://link.springer.com/10.1007/978-90-481-8661-7_89 |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-90-481-8661-7 |titel=Edible Medicinal and Non-Medicinal Plants |taal=en |uitgever=Springer Netherlands |plaats=Dordrecht |datum=2012 |volume=1, fruits |pagina=636–639 |isbn=978-90-481-8660-0}}</ref> == Deskripshon == ''C. repandus'' tin un tronkon i ramanan bèrde greis di koló ku ta alkansá un altura di 6–10 m, rama mas delega, rònt di 10 cm anchu ku 9–10 ribchi, areol ku klompi di 8–20 sumpiña greis ku largura di 5 cm.<ref name=":3" /> E dader hechu ta alarga sin sumpiña, i tipikamente kòrá-lila di koló.<ref name=":3">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Morton |voornaam=Julia F. |titel=Cadushi (Cereus repandus Mill.), a useful cactus of curacao |url=http://link.springer.com/10.1007/BF02897868 |tijdschrift=Economic Botany |datum=1967-04 |pagina's=185–191 |doi=10.1007/BF02897868 |issn=0013-0001 |taal=en |jaargang=21 |nummer=2}}</ref> == Uso == E fruta komibel ta dushi di sabor. E rama (''cladode''), despues di kita spiña i kaska e kueru, ta wòrdu komí fresku ku otro berduranan dor di pueblo khmer na provensia Tra Vinh ([[Vietnam]]). Na Aruba i Kòrsou, e kueru bèrde ta sea seká i mulá, òf komí den un sopi konosí komo ''cadada'' na Aruba. E ta usualmente kushiná ku karni sala (porko, bestia chikí, karni kòrá, piská), promenton, i tomati.<ref name=":2" />[[Fail:Cereus Peruvianus Fruit.jpg|thumb|Tampañá hechu ([[Israel]])]] Ta kushiná kadushi, pero no tin hopi hende mas ku sa kon ta prepará un bon kadushi. Na Marshe Bieu den [[Punda]] ainda por kome kadushi.{{Bròn?|2=2026|3=08|4=30}} Tabata usé entre otro pa traha tranké rondó di kouchi di kabritu.{{Bròn?|2=2026|3=08|4=30}} Ademas ántes tabata usa e palu di e tronkon di kadushi pa traha muebel i pa traha kozein di bentana i porta.{{Bròn?|2=2026|3=08|4=30}} == Propiedat nutritivo == Glukosa i fruktosa ta e sukunan (karbohidrato simpel) prinsipal den pulpa di tampañá, i kada un ta oumentá for di 0,5 pa 5,5 g/100 g durante madurashon. E kontenido di karbohidrato kompleho ta mengua durante madurashon for di 1,4 pa 0,4 g/100 g.<ref name=":2" /> == Status == Na Aruba ''C. repandus'' ta riba e [[Mata protegi na Aruba|lista di mata protegi]].<gallery width="300"> </gallery> {{Appendix}} [[Category:Kadushi|Cereus repandus]] 9uj9w4mls6k3yfszmtxqvs3iktgzu7i 203804 203803 2026-09-11T10:42:58Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203804 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox|c | tipo=mata | exhibi titulo = cursivo | status = LC | fuente status = 2011 | imagen=Venezuelan Apple Cactus (Cereus repandus) Santa Cruz, Aruba 663284354.jpg | descripcion=''C. repandus'' ([[Santa Cruz]], [[Aruba]]) | reino= [[Matanan|Plantae]] | division= [[Embryophyta]] | clase= [[Spermatopsida]] | orden= [[Caryophyllales]] | famia= [[Cadushi (famia)|Cactaceae]] | genero = ''[[Cereus]]'' | c-nomber= ''Cereus repandus'' | autor= ([[Carl Linneaus|L]]) [[Philip Miller|Mill]] | fecha= 1768 |sinonimo= *''Cereus peruvianus'' (L.) Mill *''Cereus lanuginosus'' Mill *''Subpilocereus repandus'' (L.) Backeb. }} '''''Cereus repandus''''' ta un [[espesie]] di [[Famia (biologia)|famia]] di kadushi ([[Kadushi|Cactaceae]]).<ref name=":0">{{Citeer web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:130627-1|titel=Cereus repandus (L.) Mill. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|bezochtdatum=2026-08-30|werk=Plants of the World Online|taal=en}}</ref> == Nòmber == ''C. repandus'' ta konosí bou diferent nòmber komun, esaki ta inkluí '''kadushi''' (ortografie bieu: ''kadoesjie''), '''dato''', '''breba''' (derivá for di spañó ''breva''),<ref name=":1" details="p. 31 (kadushi)" /> i '''breebree'''. E dader komibel yama tampañá.<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189522&cat=CTAB_NAMES|titel=Candelabra cactus Cereus repandus|bezochtdatum=2025-05-08|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> Lo por tin un relashon ku palabra den parajuano (añú) ''tapaña,'' kual ta referí na bisawelanan di un hòmber. E dader ku ta kontené numeroso simia chikitu por wòrdu mirá komo un bisawela ku desendiente. E /m/ insertá ta probablemente un influensia mas lat afrikano.<ref name=":1" details="p. 36 (tampañá)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> == Taksonomia == ''C. repandus'' a wòrdu deskribi originalmente dor di Philip Miller den e di ocho edishon di The ''Gardeners Dictionary'' na 1768.<ref>{{Citeer boek|titel=The gardeners dictionary : containing the best and newest methods of cultivating and improving the kitchen, fruit, flower garden, and nursery, as also for performing the practical parts of agriculture, including the management of vineyards, with the methods of making and preserving wine, according to the present practice of the most skilful vignerons in the several wine countries in Europe, together with directions for propagating and improving, from real practice and experience, all sorts of timber trees|achternaam=Miller|voornaam=Philip|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/541|pagina's=[http://www.biodiversitylibrary.org/page/394727 Cereus (repandus)]|uitgever=Printed for the author and sold by John and Francis Rivington ... [and 23 others]|plaats=London|datum=1768}}</ref> == Distribushon i habitat== ''C. repandus'' tin un distribushon geográfikamente nativo na [[Antia Menor#Islanan Abou|Islanan Abou]] (Aruba, Boneiru, Kòrsou, Kolombia, Dependensia Federal di Venezuela), [[Antia Menor#Islariba|Islariba]] (Islanan Windward), y [[Venezuela]] pa [[Colombia|Kolombia]].<ref name=":0" /> ''C. repandus'' ta habitá área den pleno solo riba suela ku ta dren fasil. E por prosperá den kondishonnan marginal infértil, semi-arido (seko). Temperatura abou (di wenter), awa salu, of kondishon pantanoso tin impakto inverso riba su kresementu.<ref name=":2">{{Citeer boek |hoofdstuk=Cereus repandus |achternaam=Lim |voornaam=T. K. |hoofdstukurl=https://link.springer.com/10.1007/978-90-481-8661-7_89 |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-90-481-8661-7 |titel=Edible Medicinal and Non-Medicinal Plants |taal=en |uitgever=Springer Netherlands |plaats=Dordrecht |datum=2012 |volume=1, fruits |pagina=636–639 |isbn=978-90-481-8660-0}}</ref> == Deskripshon == ''C. repandus'' tin un tronkon i ramanan bèrde greis di koló ku ta alkansá un altura di 6–10 m, rama mas delega, rònt di 10 cm anchu ku 9–10 ribchi, areol ku klùster di 8–20 sumpiña greis ku largura di 5 cm.<ref name=":3" /> E dader hechu ta alarga sin sumpiña, i tipikamente kòrá-lila di koló.<ref name=":3">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Morton |voornaam=Julia F. |titel=Cadushi (Cereus repandus Mill.), a useful cactus of curacao |url=http://link.springer.com/10.1007/BF02897868 |tijdschrift=Economic Botany |datum=1967-04 |pagina's=185–191 |doi=10.1007/BF02897868 |issn=0013-0001 |taal=en |jaargang=21 |nummer=2}}</ref> == Uso == E fruta komibel ta dushi di sabor. E rama (''cladode''), despues di kita spiña i kaska e kueru, ta wòrdu komí fresku ku otro berduranan dor di pueblo khmer na provensia Tra Vinh ([[Vietnam]]). Na Aruba i Kòrsou, e kueru bèrde ta sea seká i mulá, òf komí den un sopi konosí komo ''cadada'' na Aruba. E ta usualmente kushiná ku karni sala (porko, bestia chikí, karni kòrá, piská), promenton, i tomati.<ref name=":2" />[[Fail:Cereus Peruvianus Fruit.jpg|thumb|Tampañá hechu ([[Israel]])]] Ta kushiná kadushi, pero no tin hopi hende mas ku sa kon ta prepará un bon kadushi. Na Marshe Bieu den [[Punda]] ainda por kome kadushi.{{Bròn?|2=2026|3=08|4=30}} Tabata usé entre otro pa traha tranké rondó di kouchi di kabritu.{{Bròn?|2=2026|3=08|4=30}} Ademas ántes tabata usa e palu di e tronkon di kadushi pa traha muebel i pa traha kozein di bentana i porta.{{Bròn?|2=2026|3=08|4=30}} == Propiedat nutritivo == Glukosa i fruktosa ta e sukunan (karbohidrato simpel) prinsipal den pulpa di tampañá, i kada un ta oumentá for di 0,5 pa 5,5 g/100 g durante madurashon. E kontenido di karbohidrato kompleho ta mengua durante madurashon for di 1,4 pa 0,4 g/100 g.<ref name=":2" /> == Status == Na Aruba ''C. repandus'' ta riba e [[Mata protegi na Aruba|lista di mata protegi]].<gallery width="300"> </gallery> {{Appendix}} [[Category:Kadushi|Cereus repandus]] tdjuryert2hci0jhcliqzvx0754mrx0 203805 203804 2026-09-11T10:44:36Z Kallmemel 14000 /* Uso */ reformulacion, +ref 203805 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Taxobox|c | tipo=mata | exhibi titulo = cursivo | status = LC | fuente status = 2011 | imagen=Venezuelan Apple Cactus (Cereus repandus) Santa Cruz, Aruba 663284354.jpg | descripcion=''C. repandus'' ([[Santa Cruz]], [[Aruba]]) | reino= [[Matanan|Plantae]] | division= [[Embryophyta]] | clase= [[Spermatopsida]] | orden= [[Caryophyllales]] | famia= [[Cadushi (famia)|Cactaceae]] | genero = ''[[Cereus]]'' | c-nomber= ''Cereus repandus'' | autor= ([[Carl Linneaus|L]]) [[Philip Miller|Mill]] | fecha= 1768 |sinonimo= *''Cereus peruvianus'' (L.) Mill *''Cereus lanuginosus'' Mill *''Subpilocereus repandus'' (L.) Backeb. }} '''''Cereus repandus''''' ta un [[espesie]] di [[Famia (biologia)|famia]] di kadushi ([[Kadushi|Cactaceae]]).<ref name=":0">{{Citeer web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:130627-1|titel=Cereus repandus (L.) Mill. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|bezochtdatum=2026-08-30|werk=Plants of the World Online|taal=en}}</ref> == Nòmber == ''C. repandus'' ta konosí bou diferent nòmber komun, esaki ta inkluí '''kadushi''' (ortografie bieu: ''kadoesjie''), '''dato''', '''breba''' (derivá for di spañó ''breva''),<ref name=":1" details="p. 31 (kadushi)" /> i '''breebree'''. E dader komibel yama tampañá.<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189522&cat=CTAB_NAMES|titel=Candelabra cactus Cereus repandus|bezochtdatum=2025-05-08|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> Lo por tin un relashon ku palabra den parajuano (añú) ''tapaña,'' kual ta referí na bisawelanan di un hòmber. E dader ku ta kontené numeroso simia chikitu por wòrdu mirá komo un bisawela ku desendiente. E /m/ insertá ta probablemente un influensia mas lat afrikano.<ref name=":1" details="p. 36 (tampañá)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> == Taksonomia == ''C. repandus'' a wòrdu deskribi originalmente dor di Philip Miller den e di ocho edishon di The ''Gardeners Dictionary'' na 1768.<ref>{{Citeer boek|titel=The gardeners dictionary : containing the best and newest methods of cultivating and improving the kitchen, fruit, flower garden, and nursery, as also for performing the practical parts of agriculture, including the management of vineyards, with the methods of making and preserving wine, according to the present practice of the most skilful vignerons in the several wine countries in Europe, together with directions for propagating and improving, from real practice and experience, all sorts of timber trees|achternaam=Miller|voornaam=Philip|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/541|pagina's=[http://www.biodiversitylibrary.org/page/394727 Cereus (repandus)]|uitgever=Printed for the author and sold by John and Francis Rivington ... [and 23 others]|plaats=London|datum=1768}}</ref> == Distribushon i habitat== ''C. repandus'' tin un distribushon geográfikamente nativo na [[Antia Menor#Islanan Abou|Islanan Abou]] (Aruba, Boneiru, Kòrsou, Kolombia, Dependensia Federal di Venezuela), [[Antia Menor#Islariba|Islariba]] (Islanan Windward), y [[Venezuela]] pa [[Colombia|Kolombia]].<ref name=":0" /> ''C. repandus'' ta habitá área den pleno solo riba suela ku ta dren fasil. E por prosperá den kondishonnan marginal infértil, semi-arido (seko). Temperatura abou (di wenter), awa salu, of kondishon pantanoso tin impakto inverso riba su kresementu.<ref name=":2">{{Citeer boek |hoofdstuk=Cereus repandus |achternaam=Lim |voornaam=T. K. |hoofdstukurl=https://link.springer.com/10.1007/978-90-481-8661-7_89 |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-90-481-8661-7 |titel=Edible Medicinal and Non-Medicinal Plants |taal=en |uitgever=Springer Netherlands |plaats=Dordrecht |datum=2012 |volume=1, fruits |pagina=636–639 |isbn=978-90-481-8660-0}}</ref> == Deskripshon == ''C. repandus'' tin un tronkon i ramanan bèrde greis di koló ku ta alkansá un altura di 6–10 m, rama mas delega, rònt di 10 cm anchu ku 9–10 ribchi, areol ku klùster di 8–20 sumpiña greis ku largura di 5 cm.<ref name=":3" /> E dader hechu ta alarga sin sumpiña, i tipikamente kòrá-lila di koló.<ref name=":3">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Morton |voornaam=Julia F. |titel=Cadushi (Cereus repandus Mill.), a useful cactus of curacao |url=http://link.springer.com/10.1007/BF02897868 |tijdschrift=Economic Botany |datum=1967-04 |pagina's=185–191 |doi=10.1007/BF02897868 |issn=0013-0001 |taal=en |jaargang=21 |nummer=2}}</ref> == Uso == E fruta komibel ta dushi di sabor. E rama (''cladode''), despues di kita spiña i kaska e kueru, ta wòrdu komí fresku ku otro berduranan dor di pueblo khmer na provensia Tra Vinh ([[Vietnam]]). Na Aruba i Kòrsou, e kueru bèrde ta sea seká i mulá, òf komí den un sopi konosí komo ''cadada'' na Aruba. E ta usualmente kushiná ku karni sala (porko, bestia chikí, karni kòrá, piská), promenton, i tomati.<ref name=":2" />[[Fail:Cereus Peruvianus Fruit.jpg|thumb|Tampañá hechu ([[Israel]])]] Ta kushiná kadushi, pero no tin hopi hende mas ku sa kon ta prepará un bon kadushi. Na Marshe Bieu den [[Punda]] ainda por kome kadushi.{{Bròn?|2=2026|3=08|4=30}} Tabata usé entre otro pa traha tranké rònt di plantashi.<ref name=":3" /> Ademas ántes tabata usa e palu di e tronkon di kadushi pa traha muebel i pa traha kozein di bentana i porta.{{Bròn?|2=2026|3=08|4=30}} == Propiedat nutritivo == Glukosa i fruktosa ta e sukunan (karbohidrato simpel) prinsipal den pulpa di tampañá, i kada un ta oumentá for di 0,5 pa 5,5 g/100 g durante madurashon. E kontenido di karbohidrato kompleho ta mengua durante madurashon for di 1,4 pa 0,4 g/100 g.<ref name=":2" /> == Status == Na Aruba ''C. repandus'' ta riba e [[Mata protegi na Aruba|lista di mata protegi]].<gallery width="300"> </gallery> {{Appendix}} [[Category:Kadushi|Cereus repandus]] 6hpezp6r4ajn7g04pd5v5jit0ouron8 2 8104 203734 203715 2026-09-10T12:48:49Z Caribiana 8320 203734 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Infopais}} '''South Georgia and the South Sandwich Islands''' ([[ingles]]: Falkland Islands, [[spaño]] (Islas) Malvinas òf Islas Falkland) (SGSSI) ta un teritorio ultramar britániko den e parti sur di [[Oseano Atlantiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, konsistí di Georgia Sur i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo e Islanan Sandwich Sur. South Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer largu i ta e isla di mas grandi den e teritorio. E islanan di South Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer (430 mi) sureste di South Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km2.[1] 1] E islanan Falkland ta mas o menos 1,300 kilometer (810 mi) west for di su punto mas serka. E islanan di South Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na South Georgia.[ No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske bishitanan di crucero na South Georgia ta bira mas popular, cu varios mil bishitante tur zomer. Reino Uni a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio di "South Georgia and the South Sandwich Islands" a ser formá na 1985;[3] anteriormente, e tabata goberná komo parti di e Dependensia di e Islanan Falkland. Argentina a reklamá Sur di Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur di Sandwich na 1938. E islanan ta forma un teritorio britániko ultramar, dependiente i no outónomo, ku ta kai bou [[Reino Uni]]. E ta pertenesé na un di e 17 teritorio riba e lista di [[Nashonnan Uni]] di teritorionan no outónomo bou di supervishon di e Komité di Dekolonisashon di Nashonnan Uni. Argentina ta reklamá e grupo di islanan, loke a kondusí na e Guera di Falkland na 1982 durante e término di [[Margaret Thatcher]] komo [[promé minister]] di Reino Uni. E dos islanan mas grandi ta Falkland Ost i Falkland West. E kapital di islanan Falkland ta [[Stanley]], establesé riba e isla Falkland Ost. E habitantenan di e islanan tin nashonalidat britániko i ta papia ingles. Nan ta haña nan entrada prinsipalmente for di peska i kuido di karné. {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Uni|Islanan Falkland]] -------------------------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Kapital | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di [[Georgia Sur]] i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta nortwest di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. King Edward Point (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di "British Antarctic Survey", establesé riba e isla di South Georgia i ta e [[kapital]] di [[South Georgia i e South Sandwich Islands, un teritorio ultramar britániko.[<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E ta situá na Cumberland East Bay na e kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=2018-07-25}}</ref> E asentamentu ta e di dos kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]], despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. 5jbytvt4um6ouyyon6n5s40hmg2ybu1 203740 203734 2026-09-10T13:11:28Z Caribiana 8320 203740 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, [[spaño]] (Islas) Malvinas òf Islas Falkland) (SGSSI) ta un teritorio ultramar britániko den e parti sùit di [[Oseano Atlantiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di Sur Georgia Sur i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo e Islanan Sur Sandwich. Sur Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer largu i ta e isla di mas grandi den e teritorio. E islanan di Sur Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer (430 mi) sùitost di Sur Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km².[1] 1] E islanan Falkland ta mas o menos 1.300 kilometer wèst for di su punto mas serka. E islanan di Sur Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na Sur Georgia. No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske bishitanan di krusero na Sur Georgia ta bira mas popular, ku varios mil bishitante tur zomer. Reino Uni a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio a ser formá na 1985;[3] anteriormente, e tabata goberná komo parti di e dependensia di [[Islanan Falkland]]. Argentina a reklamá Sur Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur Sandwich na 1938. E islanan ta forma un teritorio britániko ultramar, dependiente i no outónomo, ku ta kai bou [[Reino Uni]]. E ta pertenesé na un di e 17 teritorio riba e lista di [[Nashonnan Uni]] di teritorionan no outónomo bou di supervishon di e Komité di Dekolonisashon di Nashonnan Uni. Argentina ta reklamá e grupo di islanan, loke a kondusí na e Guera di Falkland na 1982 durante e término di [[Margaret Thatcher]] komo [[promé minister]] di Reino Uni. E dos islanan mas grandi ta Falkland Ost i Falkland West. E kapital di islanan Falkland ta [[Stanley]], establesé riba e isla Falkland Ost. E habitantenan di e islanan tin nashonalidat britániko i ta papia ingles. Nan ta haña nan entrada prinsipalmente for di peska i kuido di karné. {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Uni|Islanan Falkland]] -------------------------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Kapital | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di [[Georgia Sur]] i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta nortwest di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. King Edward Point (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di "British Antarctic Survey", establesé riba e isla di South Georgia i ta e [[kapital]] di [[South Georgia i e South Sandwich Islands, un teritorio ultramar britániko.[<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E ta situá na Cumberland East Bay na e kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=2018-07-25}}</ref> E asentamentu ta e di dos kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]], despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. tucb2faae4qtfuz21i3h911myfmvpgh 203742 203740 2026-09-10T13:21:13Z Caribiana 8320 203742 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI), [[spaño]]: Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur) ta un teritorio ultramar britániko den e parti sùit di [[Oséano Atlántiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di Sur Georgia Sur i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo e Islanan Sur Sandwich. Sur Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer largu i ta e isla di mas grandi den e teritorio. E islanan di Sur Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer (430 mi) sùitost di Sur Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km².[1] 1] E islanan Falkland ta mas o menos 1.300 kilometer wèst for di su punto mas serka. E islanan di Sur Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na Sur Georgia. No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske bishitanan di krusero na Sur Georgia ta bira mas popular, ku varios mil bishitante tur zomer. Reino Uni a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio a ser formá na 1985;[3] anteriormente, e tabata goberná komo parti di e dependensia di [[Islanan Falkland]]. Argentina a reklamá Sur Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur Sandwich na 1938. Argentina a mantené un stashon naval, Corbeta Uruguay, riba Isla Thule den e Islanan Sur Sandwich for di 1976 te 1982 ora el a wòrdu será pa Marina Real. E reklamo argentino riba Sur Georgia a kontribui na e Guera di Falkland na 1982, durante kual forsanan argentino a okupa e isla brevemente. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1370884264 |titulo=South Georgia and the South Sandwich Islands}} {{references}} }} [[:Kategoria:Reino Uni]] [[:Kategoria:Isla]] -------------------------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Kapital | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di [[Georgia Sur]] i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta nortwest di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. King Edward Point (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di "British Antarctic Survey", establesé riba e isla di South Georgia i ta e [[kapital]] di [[South Georgia i e South Sandwich Islands, un teritorio ultramar britániko.[<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E ta situá na Cumberland East Bay na e kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=2018-07-25}}</ref> E asentamentu ta e di dos kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]], despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. s3oi2p7cecytvc5vljow8328fpctgkw 203743 203742 2026-09-10T13:32:08Z Caribiana 8320 203743 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI), [[spaño]]: Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur) ta un teritorio ultramar [[Reino Uni|britániko]] den e parti sùit di [[Oséano Atlántiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di Sur Georgia i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo Islanan Sur Sandwich. Sur Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer hanchu i ta e isla mas grandi den e teritorio. E islanan Sur Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer (430 mi) sùitost di Sur Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km².<ref>[http://www.faqs.org/docs/factbook/print/sx.html South Georgia and the South Sandwich Islands], CIA ''World Factbook'', 2002.</ref> E [[Islanan Falkland]] ta situá mas o menos 1.300 kilometer wèst for di su punto mas serka. E islanan Sur Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na Sur Georgia.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske bishitanan di krusero na Sur Georgia ta bira mas popular, ku varios mil bishitante tur zomer. Reino Uni a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio a ser formá na 1985;[3] anteriormente, e tabata goberná komo parti di e dependensia di [[Islanan Falkland]]. Argentina a reklamá Sur Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur Sandwich na 1938. Argentina a mantené un stashon naval, Corbeta Uruguay, riba Isla Thule den e Islanan Sur Sandwich for di 1976 te 1982 ora el a wòrdu será pa Marina Real. E reklamo argentino riba Sur Georgia a kontribui na e Guera di Falkland na 1982, durante kual forsanan argentino a okupa e isla brevemente. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1370884264 |titulo=South Georgia and the South Sandwich Islands}} {{references}} }} [[:Kategoria:Reino Uni]] [[:Kategoria:Isla]] -------------------------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Kapital | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di [[Georgia Sur]] i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta nortwest di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. King Edward Point (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di "British Antarctic Survey", establesé riba e isla di South Georgia i ta e [[kapital]] di [[South Georgia i e South Sandwich Islands, un teritorio ultramar britániko.[<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E ta situá na Cumberland East Bay na e kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=2018-07-25}}</ref> E asentamentu ta e di dos kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]], despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. k2nhvfqvp2pby6nbas3i4p2rf6gkeg0 203744 203743 2026-09-10T13:37:14Z Caribiana 8320 203744 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI), [[spaño]]: Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur) ta un teritorio ultramar [[Reino Uni|britániko]] den e parti sùit di [[Oséano Atlántiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di Sur Georgia i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo Islanan Sur Sandwich. Sur Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer hanchu i ta e isla mas grandi den e teritorio. E islanan Sur Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer (430 mi) sùitost di Sur Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km².<ref>[http://www.faqs.org/docs/factbook/print/sx.html South Georgia and the South Sandwich Islands], CIA ''World Factbook'', 2002.</ref> E [[Islanan Falkland]] ta situá mas o menos 1.300 kilometer wèst for di su punto mas serka. E islanan Sur Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na Sur Georgia.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske eskala di krusero na Sur Georgia ta bira mas popular, ku varios mil bishitante tur zomer. Reino Uni a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio a ser formá na 1985;<ref>{{cite web |title=The South Georgia and South Sandwich Islands Order 1985|url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/1985/449/contents/made}}</ref> anteriormente, e tabata goberná komo parti di e dependensia di [[Islanan Falkland]]. Argentina a reklamá Sur Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur Sandwich na 1938. Argentina a mantené un stashon naval, Corbeta Uruguay, riba Isla Thule den e Islanan Sur Sandwich for di 1976 te 1982 ora el a wòrdu será pa Marina Real. E reklamo argentino riba Sur Georgia a kontribui na e Guera di Falkland na 1982, durante kual forsanan argentino a okupá e isla brevemente. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1370884264 |titulo=South Georgia and the South Sandwich Islands}} {{references}} }} [[:Kategoria:Reino Uni]] [[:Kategoria:Isla]] -------------------------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Kapital | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di [[Georgia Sur]] i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta nortwest di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. King Edward Point (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di "British Antarctic Survey", establesé riba e isla di South Georgia i ta e [[kapital]] di [[South Georgia i e South Sandwich Islands, un teritorio ultramar britániko.[<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E ta situá na Cumberland East Bay na e kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=2018-07-25}}</ref> E asentamentu ta e di dos kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]], despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. logxxwftkqms4c0if4e38st5basjxgh 203745 203744 2026-09-10T13:49:27Z Caribiana 8320 203745 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI), [[spaño]]: Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur) ta un teritorio ultramar [[Reino Uni|britániko]] den e parti sùit di [[Oséano Atlántiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di Sur Georgia i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo Islanan Sur Sandwich. Sur Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer hanchu i ta e isla mas grandi den e teritorio. E islanan Sur Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer sùitost di Sur Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km².<ref>[https://worldfactbookarchive.org/archive/2025/GS South Georgia and the South Sandwich Islands], CIA ''World Factbook'', 2025.</ref> E [[Islanan Falkland]] ta situá mas o menos 1.300 kilometer wèst for di su punto mas serka. E islanan Sur Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na Sur Georgia.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske eskala di krusero na Sur Georgia ta bira mas popular, ku varios mil bishitante tur zomer. Reino Uni a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio a ser formá na 1985;<ref>{{cite web |title=The South Georgia and South Sandwich Islands Order 1985|url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/1985/449/contents/made}}</ref> anteriormente, e tabata goberná komo parti di e dependensia di [[Islanan Falkland]]. Argentina a reklamá Sur Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur Sandwich na 1938. Argentina a mantené un stashon naval, Corbeta Uruguay, riba Isla Thule den e Islanan Sur Sandwich for di 1976 te 1982 ora el a wòrdu será pa Marina Real. E reklamo argentino riba Sur Georgia a kontribui na e Guera di Falkland na 1982, durante kual forsanan argentino a okupá e isla brevemente. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1370884264 |titulo=South Georgia and the South Sandwich Islands}} {{references}} }} [[:Kategoria:Reino Uni]] [[:Kategoria:Isla]] -------------------------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Kapital | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di [[Georgia Sur]] i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta nortwest di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. King Edward Point (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di "British Antarctic Survey", establesé riba e isla di South Georgia i ta e [[kapital]] di [[South Georgia i e South Sandwich Islands, un teritorio ultramar britániko.[<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E ta situá na Cumberland East Bay na e kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=2018-07-25}}</ref> E asentamentu ta e di dos kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]], despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. 5n90ar47covhdevwv2acruoesjjkqrd 203746 203745 2026-09-10T13:52:38Z Caribiana 8320 203746 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI), [[spaño]]: Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur) ta un teritorio ultramar [[Reino Uni|britániko]] den e parti sùit di [[Oséano Atlántiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di Sur Georgia i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo Islanan Sur Sandwich. Sur Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer hanchu i ta e isla mas grandi den e teritorio. E islanan Sur Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer sùitost di Sur Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km².<ref>[https://worldfactbookarchive.org/archive/2025/GS South Georgia and the South Sandwich Islands], CIA ''World Factbook'', 2025.</ref> E [[Islanan Falkland]] ta situá mas o menos 1.300 kilometer wèst for di su punto mas serka. E islanan Sur Sandwich no tin habitante, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na Sur Georgia.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske eskala di krusero na Sur Georgia ta bira mas popular, ku varios mil bishitante tur zomer. [[Reino Uni]] a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio a ser formá na 1985;<ref>{{cite web |title=The South Georgia and South Sandwich Islands Order 1985|url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/1985/449/contents/made}}</ref> anteriormente, e tabata goberná komo parti di e dependensia di [[Islanan Falkland]]. Argentina a reklamá Sur Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur Sandwich na 1938. Argentina a mantené un stashon naval, Corbeta Uruguay, riba Isla Thule den e Islanan Sur Sandwich for di 1976 te 1982 ora el a wòrdu será pa Marina Real di Reino Uni. E reklamo argentino riba Sur Georgia a kontribui na e Guera di Falkland na 1982, durante kual forsanan argentino a okupá e isla brevemente. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1370884264 |titulo=South Georgia and the South Sandwich Islands}} {{references}} }} [[:Kategoria:Reino Uni]] [[:Kategoria:Isla]] -------------------------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Kapital | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di [[Georgia Sur]] i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta nortwest di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. King Edward Point (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di "British Antarctic Survey", establesé riba e isla di South Georgia i ta e [[kapital]] di [[South Georgia i e South Sandwich Islands, un teritorio ultramar britániko.[<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E ta situá na Cumberland East Bay na e kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=2018-07-25}}</ref> E asentamentu ta e di dos kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]], despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. hde77sa4rggzuxffnnb7b7ajiapcx9q 203747 203746 2026-09-10T13:53:30Z Caribiana 8320 203747 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI), [[spaño]]: Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur) ta un teritorio ultramar [[Reino Uni|britániko]] den e parti sùit di [[Oséano Atlántiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di Sur Georgia i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo Islanan Sur Sandwich. Sur Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer hanchu i ta e isla mas grandi den e teritorio. E islanan Sur Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer sùitost di Sur Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km².<ref>[https://worldfactbookarchive.org/archive/2025/GS South Georgia and the South Sandwich Islands], CIA ''World Factbook'', 2025.</ref> E [[Islanan Falkland]] ta situá mas o menos 1.300 kilometer wèst for di su punto mas serka. E islanan Sur Sandwich no ta habitá, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na Sur Georgia.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske eskala di krusero na Sur Georgia ta bira mas popular, ku varios mil bishitante tur zomer. [[Reino Uni]] a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio a ser formá na 1985;<ref>{{cite web |title=The South Georgia and South Sandwich Islands Order 1985|url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/1985/449/contents/made}}</ref> anteriormente, e tabata goberná komo parti di e dependensia di [[Islanan Falkland]]. Argentina a reklamá Sur Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur Sandwich na 1938. Argentina a mantené un stashon naval, Corbeta Uruguay, riba Isla Thule den e Islanan Sur Sandwich for di 1976 te 1982 ora el a wòrdu será pa Marina Real di Reino Uni. E reklamo argentino riba Sur Georgia a kontribui na e Guera di Falkland na 1982, durante kual forsanan argentino a okupá e isla brevemente. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1370884264 |titulo=South Georgia and the South Sandwich Islands}} {{references}} }} [[:Kategoria:Reino Uni]] [[:Kategoria:Isla]] -------------------------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Kapital | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di [[Georgia Sur]] i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta nortwest di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. King Edward Point (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di "British Antarctic Survey", establesé riba e isla di South Georgia i ta e [[kapital]] di [[South Georgia i e South Sandwich Islands, un teritorio ultramar britániko.[<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E ta situá na Cumberland East Bay na e kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=2018-07-25}}</ref> E asentamentu ta e di dos kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]], despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. gr05x3pb7ubmcnntbxdyhpx8ljg1z40 203748 203747 2026-09-10T13:59:21Z Caribiana 8320 203748 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI), [[spaño]]: Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur) ta un teritorio ultramar [[Reino Uni|britániko]] den e parti sùit di [[Oséano Atlántiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di Sur Georgia i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo Islanan Sur Sandwich. Sur Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer hanchu i ta e isla mas grandi den e teritorio. E islanan Sur Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer sùitost di Sur Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km².<ref>[https://worldfactbookarchive.org/archive/2025/GS South Georgia and the South Sandwich Islands], CIA ''World Factbook'', 2025.</ref> E [[Islanan Falkland]] ta situá mas o menos 1.300 kilometer wèst for di su punto mas serka. E islanan Sur Sandwich no ta habitá, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na Sur Georgia.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske eskala di krusero na Sur Georgia ta bira mas popular, ku varios mil bishitante tur zomer. [[Reino Uni]] a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio a ser formá na 1985;<ref>{{cite web |title=The South Georgia and South Sandwich Islands Order 1985|url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/1985/449/contents/made}}</ref> anteriormente, e tabata wòrdu goberná komo parti di e dependensia di [[Islanan Falkland]]. Argentina a reklamá Sur Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur Sandwich na 1938. Argentina a mantené un stashon naval, Corbeta Uruguay, riba e isla Thule den Islanan Sur Sandwich for di 1976 te 1982, ora el a wòrdu será pa Marina Real di Reino Uni. E reklamo argentino riba Sur Georgia a kontribuí na e guera di Falkland na 1982, durante kual forsanan argentino a okupá e isla brevemente. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1370884264 |titulo=South Georgia and the South Sandwich Islands}} {{references}} }} [[:Kategoria:Reino Uni]] [[:Kategoria:Isla]] -------------------------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Kapital | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di [[Georgia Sur]] i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta nortwest di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. King Edward Point (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di "British Antarctic Survey", establesé riba e isla di South Georgia i ta e [[kapital]] di [[South Georgia i e South Sandwich Islands, un teritorio ultramar britániko.[<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E ta situá na Cumberland East Bay na e kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=2018-07-25}}</ref> E asentamentu ta e di dos kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]], despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. av1ma53l19jg0znq9kwqc26h32sz769 203749 203748 2026-09-10T14:07:29Z Caribiana 8320 203749 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI), [[spaño]]: Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur) ta un teritorio ultramar [[Reino Uni|britániko]] den e parti sùit di [[Oséano Atlántiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di Sur Georgia i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo Islanan Sur Sandwich. Sur Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer hanchu i ta e isla mas grandi den e teritorio. E islanan Sur Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer sùitost di Sur Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km².<ref>[https://worldfactbookarchive.org/archive/2025/GS South Georgia and the South Sandwich Islands], CIA ''World Factbook'', 2025.</ref> E [[Islanan Falkland]] ta situá mas o menos 1.300 kilometer wèst for di su punto mas serka. E islanan Sur Sandwich no ta habitá, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na Sur Georgia.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske eskala di krusero na Sur Georgia ta bira mas popular, ku varios mil bishitante tur zomer. [[Reino Uni]] a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio a ser formá na 1985;<ref>{{cite web |title=The South Georgia and South Sandwich Islands Order 1985|url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/1985/449/contents/made}}</ref> anteriormente, e tabata wòrdu goberná komo parti di e dependensia di [[Islanan Falkland]]. Argentina a reklamá Sur Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur Sandwich na 1938.<ref>Potts, S. (2024), [https://www.academia.edu/117735658/Argentinas_Claim_to_South_Georgia_and_South_Sandwich_Islands Argentina's Claim to South Georgia and South Sandwich Islands], academia.edu</ref> Argentina a mantené un stashon naval, Corbeta Uruguay, riba e isla Thule den Islanan Sur Sandwich for di 1976 te 1982, ora el a wòrdu será pa Marina Real di Reino Uni. E reklamo argentino riba Sur Georgia a kontribuí na e guera di Falkland na 1982, durante kual forsanan argentino a okupá e isla brevemente. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1370884264 |titulo=South Georgia and the South Sandwich Islands}} {{references}} }} [[:Kategoria:Reino Uni]] [[:Kategoria:Isla]] -------------------------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Kapital | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di [[Georgia Sur]] i ta [[kapital]] di e teritorio di mas leu di Merka di Georgia Sur i e Islanan Sandwich Sur.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta nortwest di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. King Edward Point (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di "British Antarctic Survey", establesé riba e isla di South Georgia i ta e [[kapital]] di [[South Georgia i e South Sandwich Islands, un teritorio ultramar britániko.[<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E ta situá na Cumberland East Bay na e kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=2018-07-25}}</ref> E asentamentu ta e di dos kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]], despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. {{Appendix}} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. 585iubyhayeb5q5i9rostfdmvnc035y 203750 203749 2026-09-10T14:17:36Z Caribiana 8320 203750 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI), [[spaño]]: Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur) ta un teritorio ultramar [[Reino Uni|britániko]] den e parti sùit di [[Oséano Atlántiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di Sur Georgia i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo Islanan Sur Sandwich. Sur Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer hanchu i ta e isla mas grandi den e teritorio. E islanan Sur Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer sùitost di Sur Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km².<ref>[https://worldfactbookarchive.org/archive/2025/GS South Georgia and the South Sandwich Islands], CIA ''World Factbook'', 2025.</ref> E [[Islanan Falkland]] ta situá mas o menos 1.300 kilometer wèst for di su punto mas serka. E islanan Sur Sandwich no ta habitá, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na Sur Georgia.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske eskala di krusero na Sur Georgia ta bira mas popular, ku varios mil bishitante tur zomer. [[Reino Uni]] a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio a ser formá na 1985;<ref>{{cite web |title=The South Georgia and South Sandwich Islands Order 1985|url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/1985/449/contents/made}}</ref> anteriormente, e tabata wòrdu goberná komo parti di e dependensia di [[Islanan Falkland]]. Argentina a reklamá Sur Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur Sandwich na 1938.<ref>Potts, S. (2024), [https://www.academia.edu/117735658/Argentinas_Claim_to_South_Georgia_and_South_Sandwich_Islands Argentina's Claim to South Georgia and South Sandwich Islands], academia.edu</ref> Argentina a mantené un stashon naval, Corbeta Uruguay, riba e isla Thule den Islanan Sur Sandwich for di 1976 te 1982, ora el a wòrdu será pa Marina Real di Reino Uni. E reklamo argentino riba Sur Georgia a kontribuí na e guera di Falkland na 1982, durante kual forsanan argentino a okupá e isla brevemente. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1370884264 |titulo=South Georgia and the South Sandwich Islands}} {{references}} }} [[:Kategoria:Reino Uni]] [[:Kategoria:Isla]] -------------------------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di "British Antarctic Survey", establesé riba e isla di Sur Georgia i ta [[kapital]] di e teritorio ultramar britániko [[Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E ta situá na Cumberland East Bay na e kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=}}</ref> E asentamentu ta e di dos kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]], despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. {{Appendix}} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di [[Georgia Sur]] i ta [[kapital]] di Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich, e teritorio mas remoto riba kontinente merikano.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta nortwest di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. rmcwd4xvhod4c3jev23dqm8o3813z8k 203751 203750 2026-09-10T14:24:53Z Caribiana 8320 203751 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI), [[spaño]]: Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur) ta un teritorio ultramar [[Reino Uni|britániko]] den e parti sùit di [[Oséano Atlántiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di Sur Georgia i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo Islanan Sur Sandwich. Sur Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer hanchu i ta e isla mas grandi den e teritorio. E islanan Sur Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer sùitost di Sur Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km².<ref>[https://worldfactbookarchive.org/archive/2025/GS South Georgia and the South Sandwich Islands], CIA ''World Factbook'', 2025.</ref> E [[Islanan Falkland]] ta situá mas o menos 1.300 kilometer wèst for di su punto mas serka. E islanan Sur Sandwich no ta habitá, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na Sur Georgia.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske eskala di krusero na Sur Georgia ta bira mas popular, ku varios mil bishitante tur zomer. [[Reino Uni]] a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio a ser formá na 1985;<ref>{{cite web |title=The South Georgia and South Sandwich Islands Order 1985|url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/1985/449/contents/made}}</ref> anteriormente, e tabata wòrdu goberná komo parti di e dependensia di [[Islanan Falkland]]. Argentina a reklamá Sur Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur Sandwich na 1938.<ref>Potts, S. (2024), [https://www.academia.edu/117735658/Argentinas_Claim_to_South_Georgia_and_South_Sandwich_Islands Argentina's Claim to South Georgia and South Sandwich Islands], academia.edu</ref> Argentina a mantené un stashon naval, Corbeta Uruguay, riba e isla Thule den Islanan Sur Sandwich for di 1976 te 1982, ora el a wòrdu será pa Marina Real di Reino Uni. E reklamo argentino riba Sur Georgia a kontribuí na e guera di Falkland na 1982, durante kual forsanan argentino a okupá e isla brevemente. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1370884264 |titulo=South Georgia and the South Sandwich Islands}} {{references}} }} [[:Kategoria:Reino Uni]] [[:Kategoria:Isla]] -------------------------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c}} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di "British Antarctic Survey", establesé riba e isla di Sur Georgia i ta [[kapital]] di e teritorio ultramar britániko [[Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E ta situá na Cumberland East Bay na kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=}}</ref> E asentamentu ta e di dos kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]], despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1367848724|titulo=King Edward Point}} {{references}} }} [[:Kategoria:Lugá]] [[:Kategoria:Reino Uni|Islanan Falkland]] '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di [[Georgia Sur]] i ta [[kapital]] di Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich, e teritorio mas remoto riba kontinente merikano.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta nortwest di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. h1ks21i6blnwmxsy395qklbkj4ota65 203752 203751 2026-09-10T14:31:21Z Caribiana 8320 203752 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI), [[spaño]]: Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur) ta un teritorio ultramar [[Reino Uni|britániko]] den e parti sùit di [[Oséano Atlántiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di Sur Georgia i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo Islanan Sur Sandwich. Sur Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer hanchu i ta e isla mas grandi den e teritorio. E islanan Sur Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer sùitost di Sur Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km².<ref>[https://worldfactbookarchive.org/archive/2025/GS South Georgia and the South Sandwich Islands], CIA ''World Factbook'', 2025.</ref> E [[Islanan Falkland]] ta situá mas o menos 1.300 kilometer wèst for di su punto mas serka. E islanan Sur Sandwich no ta habitá, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na Sur Georgia.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske eskala di krusero na Sur Georgia ta bira mas popular, ku varios mil bishitante tur zomer. [[Reino Uni]] a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio a ser formá na 1985;<ref>{{cite web |title=The South Georgia and South Sandwich Islands Order 1985|url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/1985/449/contents/made}}</ref> anteriormente, e tabata wòrdu goberná komo parti di e dependensia di [[Islanan Falkland]]. Argentina a reklamá Sur Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur Sandwich na 1938.<ref>Potts, S. (2024), [https://www.academia.edu/117735658/Argentinas_Claim_to_South_Georgia_and_South_Sandwich_Islands Argentina's Claim to South Georgia and South Sandwich Islands], academia.edu</ref> Argentina a mantené un stashon naval, Corbeta Uruguay, riba e isla Thule den Islanan Sur Sandwich for di 1976 te 1982, ora el a wòrdu será pa Marina Real di Reino Uni. E reklamo argentino riba Sur Georgia a kontribuí na e guera di Falkland na 1982, durante kual forsanan argentino a okupá e isla brevemente. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1370884264 |titulo=South Georgia and the South Sandwich Islands}} {{references}} }} [[:Kategoria:Reino Uni]] [[:Kategoria:Isla]] -------------------------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c}} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon permanente di investigashon di "British Antarctic Survey" (BAS), situá riba e isla di Sur Georgia. E ta sirbi komo [[kapital]] di e teritorio ultramar britániko di [[Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E stashon ta situá na Cumberland East Bay, na kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=}}</ref> Ku un [[poblashon]] ku ta varia segun temporada, King Edward Point ta konsiderá e di dos kapital mas chikitu na mundu pa kantidat di habitante, despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. E poblashon di e stashon ta konsistí prinsipalmente di personal di British Antarctic Survey i personal gubernamental. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1367848724|titulo=King Edward Point}} {{references}} }} Ku un poblashon ku ta varia segun e temporada, King Edward Point ta konsiderá e di dos kapital mas chikitu di mundu pa kantidat di habitante, despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. E poblashon di e stashon ta konsistí prinsipalmente di personal di British Antarctic Survey i personal gubernamental. [[:Kategoria:Lugá]] [[:Kategoria:Reino Uni|Islanan Falkland]] '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di [[Georgia Sur]] i ta [[kapital]] di Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich, e teritorio mas remoto riba kontinente merikano.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta nortwest di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. qiz04x9a2w9sldx8t0fau7kcy81shwn 203753 203752 2026-09-10T14:37:36Z Caribiana 8320 203753 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI), [[spaño]]: Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur) ta un teritorio ultramar [[Reino Uni|britániko]] den e parti sùit di [[Oséano Atlántiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di Sur Georgia i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo Islanan Sur Sandwich. Sur Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer hanchu i ta e isla mas grandi den e teritorio. E islanan Sur Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer sùitost di Sur Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km².<ref>[https://worldfactbookarchive.org/archive/2025/GS South Georgia and the South Sandwich Islands], CIA ''World Factbook'', 2025.</ref> E [[Islanan Falkland]] ta situá mas o menos 1.300 kilometer wèst for di su punto mas serka. E islanan Sur Sandwich no ta habitá, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na Sur Georgia.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske eskala di krusero na Sur Georgia ta bira mas popular, ku varios mil bishitante tur zomer. [[Reino Uni]] a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio a ser formá na 1985;<ref>{{cite web |title=The South Georgia and South Sandwich Islands Order 1985|url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/1985/449/contents/made}}</ref> anteriormente, e tabata wòrdu goberná komo parti di e dependensia di [[Islanan Falkland]]. Argentina a reklamá Sur Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur Sandwich na 1938.<ref>Potts, S. (2024), [https://www.academia.edu/117735658/Argentinas_Claim_to_South_Georgia_and_South_Sandwich_Islands Argentina's Claim to South Georgia and South Sandwich Islands], academia.edu</ref> Argentina a mantené un stashon naval, Corbeta Uruguay, riba e isla Thule den Islanan Sur Sandwich for di 1976 te 1982, ora el a wòrdu será pa Marina Real di Reino Uni. E reklamo argentino riba Sur Georgia a kontribuí na e guera di Falkland na 1982, durante kual forsanan argentino a okupá e isla brevemente. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1370884264 |titulo=South Georgia and the South Sandwich Islands}} {{references}} }} [[:Kategoria:Reino Uni]] [[:Kategoria:Isla]] -------------------------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c}} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon permanente di investigashon di "British Antarctic Survey" (BAS), situá riba e isla di Sur Georgia. E ta sirbi komo [[kapital]] di e teritorio ultramar britániko di [[Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E stashon ta situá na Cumberland East Bay, na kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=}}</ref> King Edward Point ta konsiderá e di dos kapital mas chikitu na mundu pa kantidat di habitante, despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. E poblashon di e stashon ta konsistí prinsipalmente di personal di British Antarctic Survey i personal gubernamental.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1367848724|titulo=King Edward Point}} {{references}} }} Ku un poblashon ku ta varia segun e temporada, King Edward Point ta konsiderá e di dos kapital mas chikitu di mundu pa kantidat di habitante, despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. E poblashon di e stashon ta konsistí prinsipalmente di personal di British Antarctic Survey i personal gubernamental. [[:Kategoria:Lugá]] [[:Kategoria:Reino Uni|Islanan Falkland]] '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di [[Georgia Sur]] i ta [[kapital]] di Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich, e teritorio mas remoto riba kontinente merikano.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta nortwest di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. 53xb7lej99yv2zhz82x3u88itovb287 203756 203753 2026-09-10T14:39:51Z Caribiana 8320 203756 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI), [[spaño]]: Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur) ta un teritorio ultramar [[Reino Uni|britániko]] den e parti sùit di [[Oséano Atlántiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di Sur Georgia i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo Islanan Sur Sandwich. [[Kapital]] di e teritorio ta [[King Edward Point]], situá riba e isla Sur Georgia. Sur Georgia ta 165 kilometer largu i 35 kilometer hanchu i ta e isla mas grandi den e teritorio. E islanan Sur Sandwich ta keda mas o menos 700 kilometer sùitost di Sur Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km².<ref>[https://worldfactbookarchive.org/archive/2025/GS South Georgia and the South Sandwich Islands], CIA ''World Factbook'', 2025.</ref> E [[Islanan Falkland]] ta situá mas o menos 1.300 kilometer wèst for di su punto mas serka. E islanan Sur Sandwich no ta habitá, i un poblashon no permanente chikitu ta biba na Sur Georgia.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske eskala di krusero na Sur Georgia ta bira mas popular, ku varios mil bishitante tur zomer. [[Reino Uni]] a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio a ser formá na 1985;<ref>{{cite web |title=The South Georgia and South Sandwich Islands Order 1985|url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/1985/449/contents/made}}</ref> anteriormente, e tabata wòrdu goberná komo parti di e dependensia di [[Islanan Falkland]]. Argentina a reklamá Sur Georgia na 1927 i a reklamá e Islanan Sur Sandwich na 1938.<ref>Potts, S. (2024), [https://www.academia.edu/117735658/Argentinas_Claim_to_South_Georgia_and_South_Sandwich_Islands Argentina's Claim to South Georgia and South Sandwich Islands], academia.edu</ref> Argentina a mantené un stashon naval, Corbeta Uruguay, riba e isla Thule den Islanan Sur Sandwich for di 1976 te 1982, ora el a wòrdu será pa Marina Real di Reino Uni. E reklamo argentino riba Sur Georgia a kontribuí na e guera di Falkland na 1982, durante kual forsanan argentino a okupá e isla brevemente. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1370884264 |titulo=South Georgia and the South Sandwich Islands}} {{references}} }} [[:Kategoria:Reino Uni]] [[:Kategoria:Isla]] -------------------------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c}} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon permanente di investigashon di "British Antarctic Survey" (BAS), situá riba e isla di Sur Georgia. E ta sirbi komo [[kapital]] di e teritorio ultramar britániko di [[Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E stashon ta situá na Cumberland East Bay, na kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=}}</ref> King Edward Point ta konsiderá e di dos kapital mas chikitu na mundu pa kantidat di habitante, despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. E poblashon di e stashon ta konsistí prinsipalmente di personal di British Antarctic Survey i personal gubernamental.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1367848724|titulo=King Edward Point}} {{references}} }} Ku un poblashon ku ta varia segun e temporada, King Edward Point ta konsiderá e di dos kapital mas chikitu di mundu pa kantidat di habitante, despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. E poblashon di e stashon ta konsistí prinsipalmente di personal di British Antarctic Survey i personal gubernamental. [[:Kategoria:Lugá]] [[:Kategoria:Reino Uni|Islanan Falkland]] '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di [[Georgia Sur]] i ta [[kapital]] di Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich, e teritorio mas remoto riba kontinente merikano.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta nortwest di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. no15smb1jqbcndfkip5fezajnqjmyvk 203762 203756 2026-09-10T15:13:41Z Caribiana 8320 203762 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI), [[Spaño|spañó]]: Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur) ta un teritorio ultramar [[Reino Uni|britániko]] den e parti sùit di [[Oséano Atlántiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di e isla di Sur Georgia i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo Islanan Sur Sandwich. [[King Edward Point]], situá riba Sur Georgia, ta e kapital di e teritorio. Sur Georgia ta mas o menos 170 kilometer largu i 2 pa 40 kilometer hanchu, i ta e isla mas grandi di e teritorio. E islanan Sur Sandwich ta keda aproksimadamente 700 kilometer sùitost di Sur Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km².<ref>[https://worldfactbookarchive.org/archive/2025/GS South Georgia and the South Sandwich Islands], CIA ''World Factbook'', 2025.</ref> E [[Islanan Falkland]] ta situá mas o menos 1.300 kilometer wèst for di e punto mas serka di Sur Georgia. E islanan Sur Sandwich no tin poblashon permanente. Tampoko no tin un poblashon permanente riba Sur Georgia; personal di e stashonnan di investigashon i personal di gobièrnu ta keda ayá durante periodo largu, inkluso durante henter aña.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske eskala di krusero na Sur Georgia a bira mas popular, ku varios mil bishitante tur zomer. [[Reino Uni]] a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio a ser formá na 1985;<ref>{{cite web |title=The South Georgia and South Sandwich Islands Order 1985|url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/1985/449/contents/made}}</ref> anteriormente, e tabata wòrdu goberná komo parti di e dependensia di [[Islanan Falkland]]. Argentina a reklamá soberania riba Sur Georgia na 1927 i riba e Islanan Sur Sandwich na 1938.<ref>Potts, S. (2024), [https://www.academia.edu/117735658/Argentinas_Claim_to_South_Georgia_and_South_Sandwich_Islands Argentina's Claim to South Georgia and South Sandwich Islands], academia.edu</ref> Argentina a mantené un stashon naval, "Corbeta Uruguay", riba e isla Thule den Islanan Sur Sandwich for di 1976 te 1982, ora el a wòrdu será pa Marina Real di Reino. E reklamo argentino riba Sur Georgia tabata un di e faktornan ku a kontribuí na e [[Guera di Falkland]] na 1982, durante kua forsanan argentino a okupá Sur Georgia pa un periodo kòrtiku. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1370884264 |titulo=South Georgia and the South Sandwich Islands}} {{references}} }} [[:Kategoria:Reino Uni]] [[:Kategoria:Isla]] . E reklamo argentino riba Sur Georgia a kontribuí na e guera di Falkland na 1982, durante kual forsanan argentino a okupá e isla brevemente. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. Argentina a mantené e stashon naval ''Corbeta Uruguay'' riba e isla Thule den e Islanan Sur Sandwich for di 1976 te 1982, ora forsanan britániko a desmantelá e stashon. E reklamo argentino riba Sur Georgia tabata un di e faktornan ku a kontribuí na e [[Guera di Falkland]] na 1982, durante kua forsanan argentino a okupá Sur Georgia pa un periodo kòrtiku. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. -------------------------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c}} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon permanente di investigashon di "British Antarctic Survey" (BAS), situá riba e isla di Sur Georgia. E ta sirbi komo [[kapital]] di e teritorio ultramar britániko di [[Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E stashon ta situá na Cumberland East Bay, na kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=}}</ref> King Edward Point ta konsiderá e di dos kapital mas chikitu na mundu pa kantidat di habitante, despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. E poblashon di e stashon ta konsistí prinsipalmente di personal di British Antarctic Survey i personal gubernamental.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1367848724|titulo=King Edward Point}} {{references}} }} Ku un poblashon ku ta varia segun e temporada, King Edward Point ta konsiderá e di dos kapital mas chikitu di mundu pa kantidat di habitante, despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. E poblashon di e stashon ta konsistí prinsipalmente di personal di British Antarctic Survey i personal gubernamental. [[:Kategoria:Lugá]] [[:Kategoria:Reino Uni|Islanan Falkland]] '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon di investigashon permanente di British Antarctic Survey riba e isla di [[Georgia Sur]] i ta [[kapital]] di Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich, e teritorio mas remoto riba kontinente merikano.[1] E ta situá den Cumberland East Bay riba e kosta nortwest di e isla. 2] E asentamentu ta e kapital mas chikitu na mundu segun [[poblashon]]. [[Category:Siudadnan]] [[Category:Reino Uni|Islanan Falkland]] {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[:Kategoria:Venezuela]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. o45tek54bhmh4cwbeijxzlk48kkgg9h 203786 203762 2026-09-10T18:24:21Z Caribiana 8320 203786 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: * Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island - * others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] - ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Important Bird Area | nomber = Little Bay Pond | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 2/2/2 |border = infobox |image2 = Antillean crested hummingbird.jpg |caption2 = Fou-fou |image1 = Green throated carib shs.jpg |caption1 = Doctor bird |image3 = Loxigilla noctis a2.jpg |caption3 = Cheechee bird |image4 = Podilymbus-podiceps-001.jpg |caption4 = Sambuyadó pik diki |image5 = American coot in Prospect Park (06152).jpg |caption5 = Gaitu pik blanku |image6 = Ruddy Duck (Oxyura jamaicensis) RWD2.jpg |caption6 = Patu kòrá |caption_align = center }} | pais = {{SXM}} | zoom = 13 }} '''Little Bay Pond''' ta un kurpa di awa di 8 hèktar situá na kosta sùit di [[Sint Maarten]], serka di e kapital [[Philipsburg]]. E lago chikitu tin un diameter di aproksimadamente 2,5 kilometer i ta konektá ku laman na e kosta di Little Bay pa medio di un boka chikitu. Na su rand ta krese [[yerba di lama]] i diferente [[espesie]] di mangel, inkluyendo mangel tan (''Rhizophora mangle''), pretu (''Avicennia germinans'') i blanku (''Laguncularia racemosa''). E awa tin un salinidat relativamente abou di 4–8 parti pa mil. Un kaminda pa peaton ta kore rondó e lago.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Little Bay Pond ta un di e sinku [[Important Bird Area]] (IBA) rekonosé na Sint Maarten dor di BirdLife International. E área ta importante pa konservashon di [[para]], partikularmente pa [[espesie]] menasá òf ku un alkanse geográfiko restringí.<ref name=:"1"/> ==Para== Little Bay Pond ta sirbi komo habitat pa diferente espesie di para karakterístiko di Sint Maarten. Nan ta inkluí: * doctor bird (''Eulampis holosericeus'') * fou-fou (''Orthorhyncus cristatus'') * cheery-cheer (''Elaenia martinica'')<ref>Konosí pa [[papiamentu]] komo para bobo of whimpie ([[Kòrsou]]), chonchorogai ([[Boneiru]]), y elenia karibe ([[Aruba]]).</ref> * thrush palabrua boka duru (''Margarops fuscatus'')<ref>Konosí pa papiamentu komo palabrua (boka duru) òf chuchubi spañó.</ref> * cheechee bird (''Loxigilla noctis'') E sitio ta sirbi tambe komo lugá di krio pa diferente para di laman. Entre e paranan ku ta traha nan nèshi den e área ta haña e sambuyadó pik diki (''Podilymbus podiceps''), galiña di awa (''Gallinula chloropus''), gaitu pik blanku òf kùt (''Fulica americana''), [[pato di aña|patu di aña]] (''Anas bahamensis'') i patu kòrá (''Oxyura jamaicensis'').<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/little-bay-sint-maarten-iba-sint-maarten-(to-netherlands) |title=Little Bay, Sint Maarten |author=<!--Not stated--> |date=2007 |website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date=}}</ref> == Mira tambe == * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Maarten]] [[:Kategoria:Important Bird Area]] Little Bay is an 8-hectare (20-acre) coastal pond in the country of Sint Maarten on the island of Saint Martin in the Dutch Caribbean. It has a low salinity (4 to 8 parts per thousand) and lies near the capital, Philipsburg. It has been identified as an Important Bird Area by BirdLife International because it supports threatened or restricted-range bird species. Birds for which the IBA was designated include green-throated caribs, Antillean crested hummingbirds, Caribbean elaenias, pearly-eyed thrashers and lesser Antillean bullfinches. Pied-billed grebes, common moorhens, American coots, white-cheeked pintails and ruddy ducks have been recorded nesting at the site.[1] {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Important Bird Area den Karibe Hulandes''' ta e áreanan designá komo [[Important Bird Area]] (IBA) riba e seis isla: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Komo parti di e ret mundial di BirdLife International, e islanan i nan instansianan di maneho di naturalesa ta traha huntu pa monitoriá i protehá [[espesie]]nan di para i nan habitat denter di e áreanan designá.<ref name=:"1"/> ==Kriterio di selekshon== Designashon komo IBA ta basá riba un seri di kriterio sientífiko. Entre esunnan mas importante ta e presensia di:<ref name=:"1"/> *espesie menasá segun e Lista Kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] *espesie endémiko (ku ta eksistí solamente den un área limitá) *espesie ku alkanse restringí *espesie limitá na un bioma spesífiko *espesie di para ku ta forma grupo grandi (paranan kongregatorio) E kriterionan aki ta yuda determiná kua áreanan tin balor ekológiko spesial i mester wòrdu protehá. == Lista di IBA segun isla == Tin un total di 23 IBA den Karibe Hulandes, ku un superfisie kombiná di 45.024 hektar. E siguiente tabla ta mustra e áreanan ku nan kódigo, nòmber i superfisie:<ref name=:"1"/> {| class="wikitable sortable" ! Isla !! Kódigo IBA !! Nòmber !! Área (ha) |- | rowspan="4" | [[File:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] ||AW001|| [[Bubaliplas]] || style="text-align:right;" |53 |- |AW002 || [[Saliña Tierra del Sol]] || align="right" |2 |- |AW003 ||Oranjestad Reef Islands ||align="right" |309 |- | AW004 || San Nicolas Bay Reef Islands ||align="right" |248 |- | rowspan="6" | [[File:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Boneiru]] || AN009 || Washington Slagbaai National Park|| align="right" |6.900 |- | AN010 || Dos Pos || align="right" | 235 |- | AN011 || [[Important Bird Area Washikemba–Fontein–Onima| Washikemba-­Fontein-­Onima]] || align="right" |5.960 |- |AN012 || Klein Bonaire|| align="right" |1.810 |- |AN013 || Lac Bay || align="right" |2.075 |- |AN014 || Pekelmeer || align="right" |6.850 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]][[Kòrsou]] ||AN015 || Northeast Curaçao || align="right" | 13.555 |- |AN016 || Malpais-­St.Michiel ||align="right" |1.100 |- |AN017 || [[Muizenberg]] || align="right" |65 |- |AN018 || Laguna Jan Thiel || align="right" |430 |- |AN019 || [[Klein Kòrsou]] || align="right" |1.130 |- |rowspan="1" | [[File:Flag of Saba.svg|20px|border]] [[Saba]] || AN006 || Saba Coastline ||align="right" |2.000 |- | rowspan="2" | [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|20px|border]] [[Sint Eustatius]] ||AN007 || Boven || align="right" |1.016 |- |AN008 || The Quill|| align="right" |470 |- | rowspan="5" | [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] [[Sint Maarten]] ||AN001 || Little Bay Pond ||align="right" | 8 |- |AN002 || Fresh Pond || align="right" |14 |- |AN003 || Great Salt Pond || align="right" |188 |- |AN004 || Fort Amsterdam || align="right" |278 |- |AN005 || Pelican Rock || align="right" |328 |- |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] == Lista di para den IBA segun isla == {| class="wikitable sortable" ! no.!! Imagen!! Nòmber !! AUA !! BON !! CUR !! SAB !! EUX !! SXM |- | 1 || [[File:Antillean crested hummingbird.jpg|border|70px]] || Fou-fou<br>''Orthorhyncus cristatus'' || || || || X || X || X |- |2|| [[File:Audobon's Shearwater.jpg|border|70px]] || Audubon's shearwater<br> ''Puffinus lherminieri'' || || || || X || X || |- |3 || [[File:Patagioenas corensis.jpg|border|70px]] || [[Barbacoa]]<br>''Patagioenas corensis'' || X || X || X || || || |- |4|| [[File:Anous minutus by Gregg Yan 02.jpg|border|70px]]||Noddy pretu <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |5|| [[File:Bridled Quail-Dove (7624361038).jpg|border|70px]] || Partridge/wood hen <br>''Geotrygon mystacea''|| || || || X||X || |- |6 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |7|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |8|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |9 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |10|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- | 11 || [[File:Caribbean Elaenia.jpg|border|70px]] || Chonchorogai<br>''Elaenia martinica'' || X || X|| X || X || X || X |- |12|| [[File:American Flamingo JG.jpg|border|70px]] || Chogogo<br> ''Phoenicopterus ruber'' || X || X || X || || || |- |13 || [[File:2014-05-18 Sterna hirundo, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|border|70px]] || Meuchi pik kòrá<br>''Sterna hirundo'' || X || X || X || || || |- |14|| [[File:Green throated carib shs.jpg|border|70px]]|| Doctor bird<br>''Eulampis holosericeus'' || || || || X || X || X |- |15|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |16 || [[File:20260531 least tern sandy point bird sanctuary PD04639.jpg|border|70px]] || Meuchi chikitu<br>''Sternula antillarum'' || X || X || X || || X||X |- |17|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |18|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |19 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |20|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- |21|| [[File:Leucophaeus atricilla Caye Caulker 04.JPG|border|70px]] || Meuchi haridó<br>''Leucophaeus atricilla''|| X||X || X|| X||X ||X |- |22 || [[File:Bridled tern (Onychoprion anaethetus anaethetus) breeding Rock Islands.jpg|border|70px]] || Meuchi brel<br>''Onychoprion anaethetus'' || X || || || X || || |- |23|| [[File:Common noddy (Anous stolidus pileatus) in flight Michaelmas Cay.jpg|border|70px]]||Noddy brùin <br>''Anous minutus'' || X || || || || || |- |24|| [[File:Brown pelican in flight (Bodega Bay).jpg|border|70px]] || Ganshi<br>''Pelecanus occidentalis''|| X||X || X|| X||X ||X |- |25 || [[File:Cinclocerthia ruficauda - Dominica 2001 - a.jpg|border|70px]] || Trembler<br>''Cinclocerthia ruficauda'' || || || || X || X || |- |26|| [[File:Caribbean coot.jpg|border|70px]]|| Kùt<br>''Fulica americana '' || X || X || X || || || X |- ! || || Total ||12 || 10 || 5|| 9 || 9 || 9 |} {{Appendix}} [[:Kategoria:Important Bird Area]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] Tin un total di 23 IBA ku un superfisie total di 45.024 hektar. Paranan inskribí den e lista kòrá di [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] di espesienan menasá i kasonan di [[endemismo]] ta faktornan pa klasifikashon di un área komo importante i/òf signifikante, i tambe ta wordu determiná pa paranan klasifiká komo espesie restringí den bioma, espesie di alkanse restringí i espesie di para kongregatorio. Esaki ta un '''lista di áreanan designá komo [[Important Bird Area]]''' (IBA) riba e seis isla di Karibe Hulandes: Aruba, Boneiru, Kòrsou, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten. E áreanan aki ta identifiká dor di BirdLife International komo lugánan di gran importansia pa konservashon di paranan na nivel mundial. ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | pais = {{USA}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Kategoria:Siudat den Merka]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Isla | nomber = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 2 |direction = |border = infobox |image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg |caption1 = ''Pseudodiploria strigosa'' |image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg |caption2 = ''Dichocoenia'' }} | pais = {{SXM}} | poblacion = | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} ---------------- {{multiple image | width = 200 | align = right | direction = vertical | image1 =Khalk.jpg | caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero | image2 = Kharg oil loading terminal.jpg | caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg. | caption_align = center }} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Baya Beach | imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg | area = | densidad = | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = | division_adm = | zoom = 14 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = Sero | imagen = | descripcion = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} -------------- {{Multiple image | header_align = Center | header = '''Espesie den Yarari''' | align = right | image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg | image2 = Killerwhales jumping.jpg | image3 = Mother manatee and calf.jpg | caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata'' | caption2 = Bayena ''Orcinus orca'' | caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus'' | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} --------- {{Variante|c}} {{Infobox curpa di awa| variante= c | tipo_awa= Golfo | nomber_awa= | continente= | profundidad_averahe = | diepte= | hanchura_min= | hanchura_max= | largura = | imagen3 = | descripcion= }} {{Appendix}} {{Commonscat}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Region outónomo | nomber = Galicia | pais = {{ESP}} }} ----------- ## Marco legal i delimitashon * Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4]) * Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5]) * Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5]) --- ## Aruba * **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2]) * **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4]) * **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2]) --- ## Curaçao * **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7]) * **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4]) * **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9]) --- ## Sint Maarten (parte neerlandés) * **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11]) * **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3]) * **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2]) --- ## Asuntu praktiko i aktuashon * **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1]) * **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3]) --- ## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon) * Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3]) * Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10]) * UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2]) * US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4]) * Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8]) Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor? [1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography" [2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom" [3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom" [4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and" [5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519" [6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography" [7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517" [8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram" [9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)" [10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)" [11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803" [12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..." -------------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = LopedeVega.jpg | image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg | image3 = Tirso de molina.jpg | image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg | caption1 = Lope de Vega | caption2 = Francisco de Quevedo | caption3 = Tirso de Molina | caption4 = Luis de Góngora | caption_align = center | total_width = 250 | perrow = 2/2 }} ----------------- ==Madeirezen in het Caribisch gebied== De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada. == Migratiegeschiedenis == Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten. De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie. == Integratie en identiteit == De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen. In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond. == Bijdragen == De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken: Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel) == Heden en erfgoed == In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering. In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago. == Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)== *Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean *Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival *Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal *National Archives of Guyana *Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao ---------------- == Bushiribana == Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen. Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \ Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse -------------- {{Databox}} '''Pago Pago''' ta {{Appendix}} [[:Kategoria:Oseania]] -------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Siudat | nomber = Ginebra | pais = {{SUI}} | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} |perrow = 1/2/1 |border = infobox |image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg |caption1 = Palais des Nations |image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg |caption2 = Monumento di Reformacion |image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg |caption3 = Siudat ku Lago Ginebra }} | zoom = 5 }} {{Commonscat|Ginebra}} {{Appendix}} [[:Category:Siudadnan]] [[:Category:Suisa]] ----------- {{Multiple image | header_align = | header = | align = center | image1 = Redonda Day.JPG | image2 = Redonda west cliffs.JPG | image3 = Stone building on Redonda.JPG | caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo | caption2 = Barankanan den laman na banda west | caption3 = Kas riba Redona | caption_align = center | width1 = | width2 = | width3 = | total_width = 500 | direction = horizontal }} {{Commonscat}} {{Appendix}} [[Category:Isla]] [[Category:Antigua y Barbuda]] ----------------------- {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}} {{References}} }} [[Category:Siudadnan]] [[Category:Belgika]] ------------------- {{Databox}} -------------------- ==Uitbreiding Boneiru == === Demografia === E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko). Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> --- De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others. === Luganan mas pobla === [[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru. The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/> * Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref> * Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/> * Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/> * Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/> * [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/> * Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/> * Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/> nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten. De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking). De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak. srh1xz90kvk7j6vuyyowie76jti05ly 2 9251 203793 199815 2026-09-11T09:10:52Z Caribiana 8320 203793 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' OOK: Angel Bermudez - Benny Nisbet - Jan Hendrik Albert Eman - Darlaine Guedez-Erasmus - ----------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Faustina Frank | imagen = | descripcion = | nomber completo = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = [[2026]] | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | antecesor = | sucesor = | partido = [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]] | religion = | titulo = | temporada1 = 1975-1981,<br>1983-1985 | funcion1 = miembro di [[Konseho Insular|Conseho Insular di Aruba]] | temporada2 = 1986-1992 | funcion2 = miembro di [[Parlamento di Aruba]] | temporada3 = | funcion3 = | ofishi = politico | firma = | website = }} '''Faustina Frank''' (☆ [[]] [[]] na [[Aruba]] - † [[14 di yüli|14 di juli]] [[2026]] na Aruba) tabata un politico [[Aruba]]no di partido [[PPA]]. NOTES Dia 7 di september Aruba a haya e noticia tristo cu Sra. Faustina Frank a fayece. Frank tabata kisas miho conoci pa ta e prome minister femenino pa Antias Hulandes. El a nace y crece durante un epoca unda hende muher no tabatin mucho derecho y asina mes a desafia expectativanan di sociedad y a laga un legado atras cu lo keda inspira generacionnan di hende muher Arubiano.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Aruba ta despedi di Sra. Faustina Frank: un pionero pa hende muher], 11 di september 2026</ref> Naci na Noord na 1940, Sra. Frank a crece cu balornan Catolico y desde su infancia a siña con importante e ta pa keda resiliente y pa ta den servicio di hende. Ora el a yega na edad pa studia afo, el a sigui su educacion na Hulanda y despues a cuminsa su carera den sector di educacion na Aruba. Despues di varios aña como maestra dedica, el a bira inspector di scol y a sigui subi den rango di e sistema di enseñanza aki na Aruba. Segun publicacionnan tocante ex-educador aki, e tabata un pionero cu semper a boga pa muchanan mira nan mesun cultura refleha den materia di scol. Pero su logro mas notabel kisas tabata ora el a bira e prome minister femenino pa Antias Hulandes, representante Partido Patriotico di Aruba (PPA), cual den su tempo como minister tabata e partido mas grandi di Aruba. Desde 1976 pa 1979, Sra. Frank a sirbi como minister di Enseñanza y a lucha pa profesionalisa trabao di maestronan por medio di conecta politicanan mas cerca cu necesidadnan di ciudadanonan. Cu su plataforma tambe el a bringa pa derecho di hende muher cu varios campaña promoviendo e voz femenino den sociedad. Segun reportahe den otro medio di comunicacion, Frank a hasta campaña cu jack hammer banda di caminda, asina mustrando cu hende muher tambe por haci e trabaonan cu tradicionalmente tabata considera como algo pa hende homber so. Frank tabata un di e voznan mas grandi pa derecho di hende muher riba e isla, y su carera como un figura riba rango halto den gobernacion a mustra cu hende muher tambe por. Awendia por mira cu hende muher tin mas derecho y ta traha den sectornan cu prome tabata manteni pa hende homber. Y esaki tabata danki na defensor y figuranan remarcabel manera Faustina Frank. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Angel Bermudez | imagen = | descripcion = | nomber completo = Angel Roald Bermudez | fecha nacemento = [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = | funcion1 = [[Lista di minister di Finansa di Aruba|Minister di Finansa]] | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Angel Roald Bermudez''' (☆ [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] na [[Aruba]]) ta un fiscalista y eks-politico Arubiano. El a sirbi komo Minister di Finansa den Kabinet Mike Eman II i komo Minister di Transporte i Komunikashon den Kabinet Henny Eman I. Den tur dos kasonan, Bermudez a entra den gabinete komo un teknokrata independiente (sin afiliashon di partido). ==Bida y carera== Bermudez a nace na Aruba, pero el a lanta y studia na Hulanda. El a studia ley civil y empresarial na Erasmus Universiteit Rotterdam. Na 1982, el a completa su estudio postdoctoral den ley fiscal na [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]]. Despues di su formashon komo inspektor di impuesto, el a bolbe pa Aruba, kaminda el a bira kabes di Inspekshon di Impuesto. ===Polítika=== Despues ku Aruba a haña su Status aparte den 1986, Bermudez a bira parti di Kabinet Henny Eman I. Entre mart 1987 i febrüari 1989, el a sirbi komo Minister di Transporte i Komunikashon, remplasando Benny Nisbet. Su nombramentu tabata relashoná ku tenshonnan polítiko den Partido Patriotico di Aruba (PPA). Dos miembro di parlamento a separá di e partido i a forma un nobo partido, Partido Patriotico Nacional (PPN). Na eleksionnan di 1989, Bermudez a sali komo kandidato riba lista di PPN, ku a logra un asiento den parlamento. Karrera profesional i regreso na gobièrnu Entre 1989 i 2010, Bermudez a traha komo fiskalista den sektor priva. Di 2011 te 2014, el a sirbi komo direktor di Belastingdienst di Caribisch Nederland, ku sede na Bonaire. Despues, el a bira shefe di kabinèt di Minister di Finansa Juan David Yrausquin. Ora Yrausquin a renunsiá, Bermudez a tuma su puesto komo Minister di Finansa dia 28 di yüli 2014. Na 2017, el a asumi temporalmente responsabilidat pa Asuntunan Sosial, Hubentut i Labor pa Paul Croes. Su periodo komo minister a terminá dia 17 di novèmber 2017, ora Kabinet Wever-Croes I a drenta na poder. Otro nominashonnan i funshonnan Na 2016, Kabinet Mike Eman II a proponé Bermudez komo kandidato pa puesto di Gouverneur van Aruba. Despues di un diskushon ku gobièrnu hulandes, e puesto finalmente a bai pa [[Alfonso Boekhoudt]]. Desde 1 di desèmber 2017, Bermudez ta kabes di Zorgverzekeringskantoor BES na Bonaire. Aktualmente e ta presidente-comisario di [[Aeropuerto Internashonal di Boneiru|Aeropuerto Internacional di Boneiro]].<ref>Ellen Breel, [https://www.bonaire.nu/nieuws/luchtvaart-reizen/75773/nolly-oleana-treedt-toe-tot-raad-van-commissarissen-bonaire-airport Nolly Oleana treedt toe tot Raad van Commissarissen Bonaire Airport], bonaire.nu (5 di yuni 2025)</ref> Bida personal Bermudez ta kasá i tin dos yu. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Bermudez, Angel}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Richard Visser | imagen = | descripcion = | nomber completo = Richard Wayne Milton Visser | fecha nacemento = [[1969]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = 2009-2013 | funcion1 = [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Adulto Mayo y Deporte | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Richard Wayne Milton Visser''' (☆ 1965/[[1966]]?) ta un ex-politico Arubiano afilia cu [[Partido di Pueblo Arubano]] (AVP). Den Gabinete Mike Eman I, E tabata [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Cuido di Adulto Mayor y Deporte di 2009 te 2013. Na final di e periodo di e gabinete aki, el a anuncia cu e lo no busca un di dos periodo pasobra el a wordo ofrece un puesto internacional. Despues di un ausensia di kuater aña, el a regresá komo kandidato riba lista di AVP den eleccion di 2017<ref>{{Citeer web |url=http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |titel=Gearchiveerde kopie |bezochtdatum=7 september 2018 |archiefdatum=7 september 2018 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180907144602/http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |dodeurl=ja }}</ref>, pero a renuncia e asiento parlamentario ku el a gana. == Bida y carera == * 1980: windsurf * RICHARD VISSER a gradua cu su Bachelor of Science in Business Administration for di Saint Michael’s College na Vermont (Merca). Visser ta ex studiante di La Salie College y Colegio Arubano.<ref>MENSEN. "Amigoe". Curaçao, 26-05-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642145:mpeg21:p002</ref> Richard Visser a studia na Merca, prome na St. Michael’s University na Vermont, kaminda el a optené un lisensiatura den Siensia i Atministrashon di Negoshi. Despues el a studia Medisina na Universidat di Colorado, ganando un doktorado den kiropraktika for di Palmer College of Chiropractic na Santa Clara, California, na 1993. Na 1994, Visser a habri su clinica di chiropractic na Eagle, den Oranjestad.<ref>Nieuwe chiropractic kliniek geopend. "Amigoe". Curaçao, 09-05-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644694:mpeg21:p005</ref> Kiropraktika ta e kuido i tratamentu di e wesu di lomba. El a spesialisá den obesidad infantil i a risibí su PhD den Siensia Médiko for di INSAP (Havana, Cuba) na 2007 pa su vários estudionan sientífiko riba obesidat infantil. Den un diskurso na Nashonnan Uni na sèptèmber 2011, el a deklará ku e eskoho aki tabata hopi personal p’e: na e edat di ocho aña, el a mira su tata muri di komplikashonnan di obesidad.<ref>http://www.worldfolio.co.uk/region/north-america-caribbean/aruba/minister-of-health-and-sports-richard-visser-aruba-n1502</ref> Na 2008, el a wordo pidi door di gobierno di Aruba di e tempo ey pa dirigi un taskforce di Obesidad, y un aña despues el a bira minister. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Visser, Richard}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------------------ 4k4g4s60g63qq9dc634oly3g5lafr9v 203794 203793 2026-09-11T09:19:17Z Caribiana 8320 203794 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' OOK: Angel Bermudez - Benny Nisbet - Jan Hendrik Albert Eman - Darlaine Guedez-Erasmus - ----------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Faustina Frank | imagen = | descripcion = | nomber completo = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = [[2026]] | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | antecesor = | sucesor = | partido = [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]] | religion = | titulo = | temporada1 = 1975-1981,<br>1983-1985 | funcion1 = miembro di [[Konseho Insular|Conseho Insular di Aruba]] | temporada2 = 1986-1992 | funcion2 = miembro di [[Parlamento di Aruba]] | temporada3 = | funcion3 = | ofishi = politico | firma = | website = }} '''Faustina Maria (Tina) Frank''' (☆ *15-02-1940 + 07-09-2026[[]] [[]] na [[Aruba]] - † [[14 di yüli|14 di juli]] [[2026]] na Aruba)<ref>[https://www.arubanative.com/olive-tree-funeral-home-piedra-plat-ta-anuncia-fayecimento-di-faustina-maria-frank-mas-conoci-como-tina/ Olive Tree Funeral Home Piedra Plat ta anuncia fayecimento di Faustina Maria Frank Mas conoci como Tina] 9 di september 2026</ref> tabata un politico [[Aruba]]no di partido [[PPA]]. NOTES Dia 7 di september Aruba a haya e noticia tristo cu Sra. Faustina Frank a fayece. Frank tabata kisas miho conoci pa ta e prome minister femenino pa Antias Hulandes. El a nace y crece durante un epoca unda hende muher no tabatin mucho derecho y asina mes a desafia expectativanan di sociedad y a laga un legado atras cu lo keda inspira generacionnan di hende muher Arubiano.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Aruba ta despedi di Sra. Faustina Frank: un pionero pa hende muher], 11 di september 2026</ref> Naci na Noord na 1940, Sra. Frank a crece cu balornan Catolico y desde su infancia a siña con importante e ta pa keda resiliente y pa ta den servicio di hende. Ora el a yega na edad pa studia afo, el a sigui su educacion na Hulanda y despues a cuminsa su carera den sector di educacion na Aruba. Despues di varios aña como maestra dedica, el a bira inspector di scol y a sigui subi den rango di e sistema di enseñanza aki na Aruba. Segun publicacionnan tocante ex-educador aki, e tabata un pionero cu semper a boga pa muchanan mira nan mesun cultura refleha den materia di scol. Pero su logro mas notabel kisas tabata ora el a bira e prome minister femenino pa Antias Hulandes, representante Partido Patriotico di Aruba (PPA), cual den su tempo como minister tabata e partido mas grandi di Aruba. Desde 1976 pa 1979, Sra. Frank a sirbi como minister di Enseñanza y a lucha pa profesionalisa trabao di maestronan por medio di conecta politicanan mas cerca cu necesidadnan di ciudadanonan. Cu su plataforma tambe el a bringa pa derecho di hende muher cu varios campaña promoviendo e voz femenino den sociedad. Segun reportahe den otro medio di comunicacion, Frank a hasta campaña cu jack hammer banda di caminda, asina mustrando cu hende muher tambe por haci e trabaonan cu tradicionalmente tabata considera como algo pa hende homber so. Frank tabata un di e voznan mas grandi pa derecho di hende muher riba e isla, y su carera como un figura riba rango halto den gobernacion a mustra cu hende muher tambe por. Awendia por mira cu hende muher tin mas derecho y ta traha den sectornan cu prome tabata manteni pa hende homber. Y esaki tabata danki na defensor y figuranan remarcabel manera Faustina Frank. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Angel Bermudez | imagen = | descripcion = | nomber completo = Angel Roald Bermudez | fecha nacemento = [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = | funcion1 = [[Lista di minister di Finansa di Aruba|Minister di Finansa]] | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Angel Roald Bermudez''' (☆ [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] na [[Aruba]]) ta un fiscalista y eks-politico Arubiano. El a sirbi komo Minister di Finansa den Kabinet Mike Eman II i komo Minister di Transporte i Komunikashon den Kabinet Henny Eman I. Den tur dos kasonan, Bermudez a entra den gabinete komo un teknokrata independiente (sin afiliashon di partido). ==Bida y carera== Bermudez a nace na Aruba, pero el a lanta y studia na Hulanda. El a studia ley civil y empresarial na Erasmus Universiteit Rotterdam. Na 1982, el a completa su estudio postdoctoral den ley fiscal na [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]]. Despues di su formashon komo inspektor di impuesto, el a bolbe pa Aruba, kaminda el a bira kabes di Inspekshon di Impuesto. ===Polítika=== Despues ku Aruba a haña su Status aparte den 1986, Bermudez a bira parti di Kabinet Henny Eman I. Entre mart 1987 i febrüari 1989, el a sirbi komo Minister di Transporte i Komunikashon, remplasando Benny Nisbet. Su nombramentu tabata relashoná ku tenshonnan polítiko den Partido Patriotico di Aruba (PPA). Dos miembro di parlamento a separá di e partido i a forma un nobo partido, Partido Patriotico Nacional (PPN). Na eleksionnan di 1989, Bermudez a sali komo kandidato riba lista di PPN, ku a logra un asiento den parlamento. Karrera profesional i regreso na gobièrnu Entre 1989 i 2010, Bermudez a traha komo fiskalista den sektor priva. Di 2011 te 2014, el a sirbi komo direktor di Belastingdienst di Caribisch Nederland, ku sede na Bonaire. Despues, el a bira shefe di kabinèt di Minister di Finansa Juan David Yrausquin. Ora Yrausquin a renunsiá, Bermudez a tuma su puesto komo Minister di Finansa dia 28 di yüli 2014. Na 2017, el a asumi temporalmente responsabilidat pa Asuntunan Sosial, Hubentut i Labor pa Paul Croes. Su periodo komo minister a terminá dia 17 di novèmber 2017, ora Kabinet Wever-Croes I a drenta na poder. Otro nominashonnan i funshonnan Na 2016, Kabinet Mike Eman II a proponé Bermudez komo kandidato pa puesto di Gouverneur van Aruba. Despues di un diskushon ku gobièrnu hulandes, e puesto finalmente a bai pa [[Alfonso Boekhoudt]]. Desde 1 di desèmber 2017, Bermudez ta kabes di Zorgverzekeringskantoor BES na Bonaire. Aktualmente e ta presidente-comisario di [[Aeropuerto Internashonal di Boneiru|Aeropuerto Internacional di Boneiro]].<ref>Ellen Breel, [https://www.bonaire.nu/nieuws/luchtvaart-reizen/75773/nolly-oleana-treedt-toe-tot-raad-van-commissarissen-bonaire-airport Nolly Oleana treedt toe tot Raad van Commissarissen Bonaire Airport], bonaire.nu (5 di yuni 2025)</ref> Bida personal Bermudez ta kasá i tin dos yu. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Bermudez, Angel}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Richard Visser | imagen = | descripcion = | nomber completo = Richard Wayne Milton Visser | fecha nacemento = [[1969]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = 2009-2013 | funcion1 = [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Adulto Mayo y Deporte | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Richard Wayne Milton Visser''' (☆ 1965/[[1966]]?) ta un ex-politico Arubiano afilia cu [[Partido di Pueblo Arubano]] (AVP). Den Gabinete Mike Eman I, E tabata [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Cuido di Adulto Mayor y Deporte di 2009 te 2013. Na final di e periodo di e gabinete aki, el a anuncia cu e lo no busca un di dos periodo pasobra el a wordo ofrece un puesto internacional. Despues di un ausensia di kuater aña, el a regresá komo kandidato riba lista di AVP den eleccion di 2017<ref>{{Citeer web |url=http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |titel=Gearchiveerde kopie |bezochtdatum=7 september 2018 |archiefdatum=7 september 2018 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180907144602/http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |dodeurl=ja }}</ref>, pero a renuncia e asiento parlamentario ku el a gana. == Bida y carera == * 1980: windsurf * RICHARD VISSER a gradua cu su Bachelor of Science in Business Administration for di Saint Michael’s College na Vermont (Merca). Visser ta ex studiante di La Salie College y Colegio Arubano.<ref>MENSEN. "Amigoe". Curaçao, 26-05-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642145:mpeg21:p002</ref> Richard Visser a studia na Merca, prome na St. Michael’s University na Vermont, kaminda el a optené un lisensiatura den Siensia i Atministrashon di Negoshi. Despues el a studia Medisina na Universidat di Colorado, ganando un doktorado den kiropraktika for di Palmer College of Chiropractic na Santa Clara, California, na 1993. Na 1994, Visser a habri su clinica di chiropractic na Eagle, den Oranjestad.<ref>Nieuwe chiropractic kliniek geopend. "Amigoe". Curaçao, 09-05-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644694:mpeg21:p005</ref> Kiropraktika ta e kuido i tratamentu di e wesu di lomba. El a spesialisá den obesidad infantil i a risibí su PhD den Siensia Médiko for di INSAP (Havana, Cuba) na 2007 pa su vários estudionan sientífiko riba obesidat infantil. Den un diskurso na Nashonnan Uni na sèptèmber 2011, el a deklará ku e eskoho aki tabata hopi personal p’e: na e edat di ocho aña, el a mira su tata muri di komplikashonnan di obesidad.<ref>http://www.worldfolio.co.uk/region/north-america-caribbean/aruba/minister-of-health-and-sports-richard-visser-aruba-n1502</ref> Na 2008, el a wordo pidi door di gobierno di Aruba di e tempo ey pa dirigi un taskforce di Obesidad, y un aña despues el a bira minister. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Visser, Richard}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------------------ 0kcjc3jkp10e8nemtlmk8087m33e34e 203795 203794 2026-09-11T10:17:07Z Caribiana 8320 203795 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' OOK: Angel Bermudez - Benny Nisbet - Jan Hendrik Albert Eman - Darlaine Guedez-Erasmus - ----------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Faustina Frank | imagen = | descripcion = | nomber completo = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = [[2026]] | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | antecesor = | sucesor = | partido = [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]] | religion = | titulo = | temporada1 = 1975-1981,<br>1983-1985 | funcion1 = miembro di [[Konseho Insular|Conseho Insular di Aruba]] | temporada2 = 1986-1992 | funcion2 = miembro di [[Parlamento di Aruba]] | temporada3 = | funcion3 = | ofishi = politico | firma = | website = }} '''Faustina Maria (Tina) Frank''' (☆ *15-02-1940 + 07-09-2026[[]] [[]] na [[Aruba]] - † [[14 di yüli|14 di juli]] [[2026]] na Aruba)<ref>[https://www.arubanative.com/olive-tree-funeral-home-piedra-plat-ta-anuncia-fayecimento-di-faustina-maria-frank-mas-conoci-como-tina/ Olive Tree Funeral Home Piedra Plat ta anuncia fayecimento di Faustina Maria Frank Mas conoci como Tina] 9 di september 2026</ref> tabata un politico [[Aruba]]no di partido [[PPA]]. == Biografia == Na 1956 el a obtene su diploma Mulo.<ref>Uitslagen Mulo Examens. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988236:mpeg21:p005</ref> NOTES Dia 7 di september Aruba a haya e noticia tristo cu Sra. Faustina Frank a fayece. Frank tabata kisas miho conoci pa ta e prome minister femenino pa Antias Hulandes. El a nace y crece durante un epoca unda hende muher no tabatin mucho derecho y asina mes a desafia expectativanan di sociedad y a laga un legado atras cu lo keda inspira generacionnan di hende muher Arubiano.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Aruba ta despedi di Sra. Faustina Frank: un pionero pa hende muher], 11 di september 2026</ref> Naci na Noord na 1940, Sra. Frank a crece cu balornan Catolico y desde su infancia a siña con importante e ta pa keda resiliente y pa ta den servicio di hende. Ora el a yega na edad pa studia afo, el a sigui su educacion na Hulanda y despues a cuminsa su carera den sector di educacion na Aruba. Despues di varios aña como maestra dedica, el a bira inspector di scol y a sigui subi den rango di e sistema di enseñanza aki na Aruba. Segun publicacionnan tocante ex-educador aki, e tabata un pionero cu semper a boga pa muchanan mira nan mesun cultura refleha den materia di scol. Pero su logro mas notabel kisas tabata ora el a bira e prome minister femenino pa Antias Hulandes, representante Partido Patriotico di Aruba (PPA), cual den su tempo como minister tabata e partido mas grandi di Aruba. Desde 1976 pa 1979, Sra. Frank a sirbi como minister di Enseñanza y a lucha pa profesionalisa trabao di maestronan por medio di conecta politicanan mas cerca cu necesidadnan di ciudadanonan. Cu su plataforma tambe el a bringa pa derecho di hende muher cu varios campaña promoviendo e voz femenino den sociedad. Segun reportahe den otro medio di comunicacion, Frank a hasta campaña cu jack hammer banda di caminda, asina mustrando cu hende muher tambe por haci e trabaonan cu tradicionalmente tabata considera como algo pa hende homber so. Frank tabata un di e voznan mas grandi pa derecho di hende muher riba e isla, y su carera como un figura riba rango halto den gobernacion a mustra cu hende muher tambe por. Awendia por mira cu hende muher tin mas derecho y ta traha den sectornan cu prome tabata manteni pa hende homber. Y esaki tabata danki na defensor y figuranan remarcabel manera Faustina Frank. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Angel Bermudez | imagen = | descripcion = | nomber completo = Angel Roald Bermudez | fecha nacemento = [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = | funcion1 = [[Lista di minister di Finansa di Aruba|Minister di Finansa]] | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Angel Roald Bermudez''' (☆ [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] na [[Aruba]]) ta un fiscalista y eks-politico Arubiano. El a sirbi komo Minister di Finansa den Kabinet Mike Eman II i komo Minister di Transporte i Komunikashon den Kabinet Henny Eman I. Den tur dos kasonan, Bermudez a entra den gabinete komo un teknokrata independiente (sin afiliashon di partido). ==Bida y carera== Bermudez a nace na Aruba, pero el a lanta y studia na Hulanda. El a studia ley civil y empresarial na Erasmus Universiteit Rotterdam. Na 1982, el a completa su estudio postdoctoral den ley fiscal na [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]]. Despues di su formashon komo inspektor di impuesto, el a bolbe pa Aruba, kaminda el a bira kabes di Inspekshon di Impuesto. ===Polítika=== Despues ku Aruba a haña su Status aparte den 1986, Bermudez a bira parti di Kabinet Henny Eman I. Entre mart 1987 i febrüari 1989, el a sirbi komo Minister di Transporte i Komunikashon, remplasando Benny Nisbet. Su nombramentu tabata relashoná ku tenshonnan polítiko den Partido Patriotico di Aruba (PPA). Dos miembro di parlamento a separá di e partido i a forma un nobo partido, Partido Patriotico Nacional (PPN). Na eleksionnan di 1989, Bermudez a sali komo kandidato riba lista di PPN, ku a logra un asiento den parlamento. Karrera profesional i regreso na gobièrnu Entre 1989 i 2010, Bermudez a traha komo fiskalista den sektor priva. Di 2011 te 2014, el a sirbi komo direktor di Belastingdienst di Caribisch Nederland, ku sede na Bonaire. Despues, el a bira shefe di kabinèt di Minister di Finansa Juan David Yrausquin. Ora Yrausquin a renunsiá, Bermudez a tuma su puesto komo Minister di Finansa dia 28 di yüli 2014. Na 2017, el a asumi temporalmente responsabilidat pa Asuntunan Sosial, Hubentut i Labor pa Paul Croes. Su periodo komo minister a terminá dia 17 di novèmber 2017, ora Kabinet Wever-Croes I a drenta na poder. Otro nominashonnan i funshonnan Na 2016, Kabinet Mike Eman II a proponé Bermudez komo kandidato pa puesto di Gouverneur van Aruba. Despues di un diskushon ku gobièrnu hulandes, e puesto finalmente a bai pa [[Alfonso Boekhoudt]]. Desde 1 di desèmber 2017, Bermudez ta kabes di Zorgverzekeringskantoor BES na Bonaire. Aktualmente e ta presidente-comisario di [[Aeropuerto Internashonal di Boneiru|Aeropuerto Internacional di Boneiro]].<ref>Ellen Breel, [https://www.bonaire.nu/nieuws/luchtvaart-reizen/75773/nolly-oleana-treedt-toe-tot-raad-van-commissarissen-bonaire-airport Nolly Oleana treedt toe tot Raad van Commissarissen Bonaire Airport], bonaire.nu (5 di yuni 2025)</ref> Bida personal Bermudez ta kasá i tin dos yu. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Bermudez, Angel}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Richard Visser | imagen = | descripcion = | nomber completo = Richard Wayne Milton Visser | fecha nacemento = [[1969]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = 2009-2013 | funcion1 = [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Adulto Mayo y Deporte | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Richard Wayne Milton Visser''' (☆ 1965/[[1966]]?) ta un ex-politico Arubiano afilia cu [[Partido di Pueblo Arubano]] (AVP). Den Gabinete Mike Eman I, E tabata [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Cuido di Adulto Mayor y Deporte di 2009 te 2013. Na final di e periodo di e gabinete aki, el a anuncia cu e lo no busca un di dos periodo pasobra el a wordo ofrece un puesto internacional. Despues di un ausensia di kuater aña, el a regresá komo kandidato riba lista di AVP den eleccion di 2017<ref>{{Citeer web |url=http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |titel=Gearchiveerde kopie |bezochtdatum=7 september 2018 |archiefdatum=7 september 2018 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180907144602/http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |dodeurl=ja }}</ref>, pero a renuncia e asiento parlamentario ku el a gana. == Bida y carera == * 1980: windsurf * RICHARD VISSER a gradua cu su Bachelor of Science in Business Administration for di Saint Michael’s College na Vermont (Merca). Visser ta ex studiante di La Salie College y Colegio Arubano.<ref>MENSEN. "Amigoe". Curaçao, 26-05-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642145:mpeg21:p002</ref> Richard Visser a studia na Merca, prome na St. Michael’s University na Vermont, kaminda el a optené un lisensiatura den Siensia i Atministrashon di Negoshi. Despues el a studia Medisina na Universidat di Colorado, ganando un doktorado den kiropraktika for di Palmer College of Chiropractic na Santa Clara, California, na 1993. Na 1994, Visser a habri su clinica di chiropractic na Eagle, den Oranjestad.<ref>Nieuwe chiropractic kliniek geopend. "Amigoe". Curaçao, 09-05-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644694:mpeg21:p005</ref> Kiropraktika ta e kuido i tratamentu di e wesu di lomba. El a spesialisá den obesidad infantil i a risibí su PhD den Siensia Médiko for di INSAP (Havana, Cuba) na 2007 pa su vários estudionan sientífiko riba obesidat infantil. Den un diskurso na Nashonnan Uni na sèptèmber 2011, el a deklará ku e eskoho aki tabata hopi personal p’e: na e edat di ocho aña, el a mira su tata muri di komplikashonnan di obesidad.<ref>http://www.worldfolio.co.uk/region/north-america-caribbean/aruba/minister-of-health-and-sports-richard-visser-aruba-n1502</ref> Na 2008, el a wordo pidi door di gobierno di Aruba di e tempo ey pa dirigi un taskforce di Obesidad, y un aña despues el a bira minister. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Visser, Richard}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------------------ rz90268ej90utzw8hy8tv96hkfhwlca 203796 203795 2026-09-11T10:21:15Z Caribiana 8320 203796 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' OOK: Angel Bermudez - Benny Nisbet - Jan Hendrik Albert Eman - Darlaine Guedez-Erasmus - ----------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Faustina Frank | imagen = | descripcion = | nomber completo = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = [[2026]] | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | antecesor = | sucesor = | partido = [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]] | religion = | titulo = | temporada1 = 1975-1981,<br>1983-1985 | funcion1 = miembro di [[Konseho Insular|Conseho Insular di Aruba]] | temporada2 = 1986-1992 | funcion2 = miembro di [[Parlamento di Aruba]] | temporada3 = | funcion3 = | ofishi = politico | firma = | website = }} '''Faustina Maria (Tina) Frank''' (☆ *15-02-1940 + 07-09-2026[[]] [[]] na [[Aruba]] - † [[14 di yüli|14 di juli]] [[2026]] na Aruba)<ref>[https://www.arubanative.com/olive-tree-funeral-home-piedra-plat-ta-anuncia-fayecimento-di-faustina-maria-frank-mas-conoci-como-tina/ Olive Tree Funeral Home Piedra Plat ta anuncia fayecimento di Faustina Maria Frank Mas conoci como Tina] 9 di september 2026</ref> tabata un politico [[Aruba]]no di partido [[PPA]]. == Biografia == Na 1956 el a obtene su diploma Mulo.<ref>Uitslagen Mulo Examens. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988236:mpeg21:p005</ref> Na 1960 el a obtene na Hulanda su onderwijzersakte L.O.<ref>Geslaagden in Nederland. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 02-08-1960. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000209686:mpeg21:p005</ref> NOTES Dia 7 di september Aruba a haya e noticia tristo cu Sra. Faustina Frank a fayece. Frank tabata kisas miho conoci pa ta e prome minister femenino pa Antias Hulandes. El a nace y crece durante un epoca unda hende muher no tabatin mucho derecho y asina mes a desafia expectativanan di sociedad y a laga un legado atras cu lo keda inspira generacionnan di hende muher Arubiano.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Aruba ta despedi di Sra. Faustina Frank: un pionero pa hende muher], 11 di september 2026</ref> Naci na Noord na 1940, Sra. Frank a crece cu balornan Catolico y desde su infancia a siña con importante e ta pa keda resiliente y pa ta den servicio di hende. Ora el a yega na edad pa studia afo, el a sigui su educacion na Hulanda y despues a cuminsa su carera den sector di educacion na Aruba. Despues di varios aña como maestra dedica, el a bira inspector di scol y a sigui subi den rango di e sistema di enseñanza aki na Aruba. Segun publicacionnan tocante ex-educador aki, e tabata un pionero cu semper a boga pa muchanan mira nan mesun cultura refleha den materia di scol. Pero su logro mas notabel kisas tabata ora el a bira e prome minister femenino pa Antias Hulandes, representante Partido Patriotico di Aruba (PPA), cual den su tempo como minister tabata e partido mas grandi di Aruba. Desde 1976 pa 1979, Sra. Frank a sirbi como minister di Enseñanza y a lucha pa profesionalisa trabao di maestronan por medio di conecta politicanan mas cerca cu necesidadnan di ciudadanonan. Cu su plataforma tambe el a bringa pa derecho di hende muher cu varios campaña promoviendo e voz femenino den sociedad. Segun reportahe den otro medio di comunicacion, Frank a hasta campaña cu jack hammer banda di caminda, asina mustrando cu hende muher tambe por haci e trabaonan cu tradicionalmente tabata considera como algo pa hende homber so. Frank tabata un di e voznan mas grandi pa derecho di hende muher riba e isla, y su carera como un figura riba rango halto den gobernacion a mustra cu hende muher tambe por. Awendia por mira cu hende muher tin mas derecho y ta traha den sectornan cu prome tabata manteni pa hende homber. Y esaki tabata danki na defensor y figuranan remarcabel manera Faustina Frank. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Angel Bermudez | imagen = | descripcion = | nomber completo = Angel Roald Bermudez | fecha nacemento = [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = | funcion1 = [[Lista di minister di Finansa di Aruba|Minister di Finansa]] | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Angel Roald Bermudez''' (☆ [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] na [[Aruba]]) ta un fiscalista y eks-politico Arubiano. El a sirbi komo Minister di Finansa den Kabinet Mike Eman II i komo Minister di Transporte i Komunikashon den Kabinet Henny Eman I. Den tur dos kasonan, Bermudez a entra den gabinete komo un teknokrata independiente (sin afiliashon di partido). ==Bida y carera== Bermudez a nace na Aruba, pero el a lanta y studia na Hulanda. El a studia ley civil y empresarial na Erasmus Universiteit Rotterdam. Na 1982, el a completa su estudio postdoctoral den ley fiscal na [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]]. Despues di su formashon komo inspektor di impuesto, el a bolbe pa Aruba, kaminda el a bira kabes di Inspekshon di Impuesto. ===Polítika=== Despues ku Aruba a haña su Status aparte den 1986, Bermudez a bira parti di Kabinet Henny Eman I. Entre mart 1987 i febrüari 1989, el a sirbi komo Minister di Transporte i Komunikashon, remplasando Benny Nisbet. Su nombramentu tabata relashoná ku tenshonnan polítiko den Partido Patriotico di Aruba (PPA). Dos miembro di parlamento a separá di e partido i a forma un nobo partido, Partido Patriotico Nacional (PPN). Na eleksionnan di 1989, Bermudez a sali komo kandidato riba lista di PPN, ku a logra un asiento den parlamento. Karrera profesional i regreso na gobièrnu Entre 1989 i 2010, Bermudez a traha komo fiskalista den sektor priva. Di 2011 te 2014, el a sirbi komo direktor di Belastingdienst di Caribisch Nederland, ku sede na Bonaire. Despues, el a bira shefe di kabinèt di Minister di Finansa Juan David Yrausquin. Ora Yrausquin a renunsiá, Bermudez a tuma su puesto komo Minister di Finansa dia 28 di yüli 2014. Na 2017, el a asumi temporalmente responsabilidat pa Asuntunan Sosial, Hubentut i Labor pa Paul Croes. Su periodo komo minister a terminá dia 17 di novèmber 2017, ora Kabinet Wever-Croes I a drenta na poder. Otro nominashonnan i funshonnan Na 2016, Kabinet Mike Eman II a proponé Bermudez komo kandidato pa puesto di Gouverneur van Aruba. Despues di un diskushon ku gobièrnu hulandes, e puesto finalmente a bai pa [[Alfonso Boekhoudt]]. Desde 1 di desèmber 2017, Bermudez ta kabes di Zorgverzekeringskantoor BES na Bonaire. Aktualmente e ta presidente-comisario di [[Aeropuerto Internashonal di Boneiru|Aeropuerto Internacional di Boneiro]].<ref>Ellen Breel, [https://www.bonaire.nu/nieuws/luchtvaart-reizen/75773/nolly-oleana-treedt-toe-tot-raad-van-commissarissen-bonaire-airport Nolly Oleana treedt toe tot Raad van Commissarissen Bonaire Airport], bonaire.nu (5 di yuni 2025)</ref> Bida personal Bermudez ta kasá i tin dos yu. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Bermudez, Angel}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Richard Visser | imagen = | descripcion = | nomber completo = Richard Wayne Milton Visser | fecha nacemento = [[1969]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = 2009-2013 | funcion1 = [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Adulto Mayo y Deporte | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Richard Wayne Milton Visser''' (☆ 1965/[[1966]]?) ta un ex-politico Arubiano afilia cu [[Partido di Pueblo Arubano]] (AVP). Den Gabinete Mike Eman I, E tabata [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Cuido di Adulto Mayor y Deporte di 2009 te 2013. Na final di e periodo di e gabinete aki, el a anuncia cu e lo no busca un di dos periodo pasobra el a wordo ofrece un puesto internacional. Despues di un ausensia di kuater aña, el a regresá komo kandidato riba lista di AVP den eleccion di 2017<ref>{{Citeer web |url=http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |titel=Gearchiveerde kopie |bezochtdatum=7 september 2018 |archiefdatum=7 september 2018 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180907144602/http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |dodeurl=ja }}</ref>, pero a renuncia e asiento parlamentario ku el a gana. == Bida y carera == * 1980: windsurf * RICHARD VISSER a gradua cu su Bachelor of Science in Business Administration for di Saint Michael’s College na Vermont (Merca). Visser ta ex studiante di La Salie College y Colegio Arubano.<ref>MENSEN. "Amigoe". Curaçao, 26-05-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642145:mpeg21:p002</ref> Richard Visser a studia na Merca, prome na St. Michael’s University na Vermont, kaminda el a optené un lisensiatura den Siensia i Atministrashon di Negoshi. Despues el a studia Medisina na Universidat di Colorado, ganando un doktorado den kiropraktika for di Palmer College of Chiropractic na Santa Clara, California, na 1993. Na 1994, Visser a habri su clinica di chiropractic na Eagle, den Oranjestad.<ref>Nieuwe chiropractic kliniek geopend. "Amigoe". Curaçao, 09-05-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644694:mpeg21:p005</ref> Kiropraktika ta e kuido i tratamentu di e wesu di lomba. El a spesialisá den obesidad infantil i a risibí su PhD den Siensia Médiko for di INSAP (Havana, Cuba) na 2007 pa su vários estudionan sientífiko riba obesidat infantil. Den un diskurso na Nashonnan Uni na sèptèmber 2011, el a deklará ku e eskoho aki tabata hopi personal p’e: na e edat di ocho aña, el a mira su tata muri di komplikashonnan di obesidad.<ref>http://www.worldfolio.co.uk/region/north-america-caribbean/aruba/minister-of-health-and-sports-richard-visser-aruba-n1502</ref> Na 2008, el a wordo pidi door di gobierno di Aruba di e tempo ey pa dirigi un taskforce di Obesidad, y un aña despues el a bira minister. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Visser, Richard}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------------------ jyclxc88g0u1v2snuk1z4hzcccgk5kv 203798 203796 2026-09-11T10:27:27Z Caribiana 8320 203798 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' OOK: Angel Bermudez - Benny Nisbet - Jan Hendrik Albert Eman - Darlaine Guedez-Erasmus - ----------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Faustina Frank | imagen = | descripcion = | nomber completo = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = [[2026]] | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | antecesor = | sucesor = | partido = [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]] | religion = | titulo = | temporada1 = 1975-1981,<br>1983-1985 | funcion1 = miembro di [[Konseho Insular|Conseho Insular di Aruba]] | temporada2 = 1986-1992 | funcion2 = miembro di [[Parlamento di Aruba]] | temporada3 = | funcion3 = | ofishi = politico | firma = | website = }} '''Faustina Maria (Tina) Frank''' (☆ *15-02-1940 + 07-09-2026[[]] [[]] na [[Aruba]] - † [[14 di yüli|14 di juli]] [[2026]] na Aruba)<ref>[https://www.arubanative.com/olive-tree-funeral-home-piedra-plat-ta-anuncia-fayecimento-di-faustina-maria-frank-mas-conoci-como-tina/ Olive Tree Funeral Home Piedra Plat ta anuncia fayecimento di Faustina Maria Frank Mas conoci como Tina] 9 di september 2026</ref> tabata un politico [[Aruba]]no di partido [[PPA]]. == Biografia == Na 1956 el a obtene su diploma Mulo.<ref>Uitslagen Mulo Examens. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988236:mpeg21:p005</ref> Na 1960 el a obtene na Hulanda su onderwijzersakte L.O.<ref>Geslaagden in Nederland. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 02-08-1960. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000209686:mpeg21:p005</ref> El a drenta ensenansa na Aruba y a cuminsa ta activo como dirigente, entro otro como miembro di directiva di Wit-Gele Kruis, Sociedad Bolivariana y E tabata activo den Mascaruba.<ref>Aruba gonst van toneelactiviteit. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 27-08-1969, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463369:mpeg21:p005</ref> NOTES Dia 7 di september Aruba a haya e noticia tristo cu Sra. Faustina Frank a fayece. Frank tabata kisas miho conoci pa ta e prome minister femenino pa Antias Hulandes. El a nace y crece durante un epoca unda hende muher no tabatin mucho derecho y asina mes a desafia expectativanan di sociedad y a laga un legado atras cu lo keda inspira generacionnan di hende muher Arubiano.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Aruba ta despedi di Sra. Faustina Frank: un pionero pa hende muher], 11 di september 2026</ref> Naci na Noord na 1940, Sra. Frank a crece cu balornan Catolico y desde su infancia a siña con importante e ta pa keda resiliente y pa ta den servicio di hende. Ora el a yega na edad pa studia afo, el a sigui su educacion na Hulanda y despues a cuminsa su carera den sector di educacion na Aruba. Despues di varios aña como maestra dedica, el a bira inspector di scol y a sigui subi den rango di e sistema di enseñanza aki na Aruba. Segun publicacionnan tocante ex-educador aki, e tabata un pionero cu semper a boga pa muchanan mira nan mesun cultura refleha den materia di scol. Pero su logro mas notabel kisas tabata ora el a bira e prome minister femenino pa Antias Hulandes, representante Partido Patriotico di Aruba (PPA), cual den su tempo como minister tabata e partido mas grandi di Aruba. Desde 1976 pa 1979, Sra. Frank a sirbi como minister di Enseñanza y a lucha pa profesionalisa trabao di maestronan por medio di conecta politicanan mas cerca cu necesidadnan di ciudadanonan. Cu su plataforma tambe el a bringa pa derecho di hende muher cu varios campaña promoviendo e voz femenino den sociedad. Segun reportahe den otro medio di comunicacion, Frank a hasta campaña cu jack hammer banda di caminda, asina mustrando cu hende muher tambe por haci e trabaonan cu tradicionalmente tabata considera como algo pa hende homber so. Frank tabata un di e voznan mas grandi pa derecho di hende muher riba e isla, y su carera como un figura riba rango halto den gobernacion a mustra cu hende muher tambe por. Awendia por mira cu hende muher tin mas derecho y ta traha den sectornan cu prome tabata manteni pa hende homber. Y esaki tabata danki na defensor y figuranan remarcabel manera Faustina Frank. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Angel Bermudez | imagen = | descripcion = | nomber completo = Angel Roald Bermudez | fecha nacemento = [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = | funcion1 = [[Lista di minister di Finansa di Aruba|Minister di Finansa]] | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Angel Roald Bermudez''' (☆ [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] na [[Aruba]]) ta un fiscalista y eks-politico Arubiano. El a sirbi komo Minister di Finansa den Kabinet Mike Eman II i komo Minister di Transporte i Komunikashon den Kabinet Henny Eman I. Den tur dos kasonan, Bermudez a entra den gabinete komo un teknokrata independiente (sin afiliashon di partido). ==Bida y carera== Bermudez a nace na Aruba, pero el a lanta y studia na Hulanda. El a studia ley civil y empresarial na Erasmus Universiteit Rotterdam. Na 1982, el a completa su estudio postdoctoral den ley fiscal na [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]]. Despues di su formashon komo inspektor di impuesto, el a bolbe pa Aruba, kaminda el a bira kabes di Inspekshon di Impuesto. ===Polítika=== Despues ku Aruba a haña su Status aparte den 1986, Bermudez a bira parti di Kabinet Henny Eman I. Entre mart 1987 i febrüari 1989, el a sirbi komo Minister di Transporte i Komunikashon, remplasando Benny Nisbet. Su nombramentu tabata relashoná ku tenshonnan polítiko den Partido Patriotico di Aruba (PPA). Dos miembro di parlamento a separá di e partido i a forma un nobo partido, Partido Patriotico Nacional (PPN). Na eleksionnan di 1989, Bermudez a sali komo kandidato riba lista di PPN, ku a logra un asiento den parlamento. Karrera profesional i regreso na gobièrnu Entre 1989 i 2010, Bermudez a traha komo fiskalista den sektor priva. Di 2011 te 2014, el a sirbi komo direktor di Belastingdienst di Caribisch Nederland, ku sede na Bonaire. Despues, el a bira shefe di kabinèt di Minister di Finansa Juan David Yrausquin. Ora Yrausquin a renunsiá, Bermudez a tuma su puesto komo Minister di Finansa dia 28 di yüli 2014. Na 2017, el a asumi temporalmente responsabilidat pa Asuntunan Sosial, Hubentut i Labor pa Paul Croes. Su periodo komo minister a terminá dia 17 di novèmber 2017, ora Kabinet Wever-Croes I a drenta na poder. Otro nominashonnan i funshonnan Na 2016, Kabinet Mike Eman II a proponé Bermudez komo kandidato pa puesto di Gouverneur van Aruba. Despues di un diskushon ku gobièrnu hulandes, e puesto finalmente a bai pa [[Alfonso Boekhoudt]]. Desde 1 di desèmber 2017, Bermudez ta kabes di Zorgverzekeringskantoor BES na Bonaire. Aktualmente e ta presidente-comisario di [[Aeropuerto Internashonal di Boneiru|Aeropuerto Internacional di Boneiro]].<ref>Ellen Breel, [https://www.bonaire.nu/nieuws/luchtvaart-reizen/75773/nolly-oleana-treedt-toe-tot-raad-van-commissarissen-bonaire-airport Nolly Oleana treedt toe tot Raad van Commissarissen Bonaire Airport], bonaire.nu (5 di yuni 2025)</ref> Bida personal Bermudez ta kasá i tin dos yu. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Bermudez, Angel}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Richard Visser | imagen = | descripcion = | nomber completo = Richard Wayne Milton Visser | fecha nacemento = [[1969]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = 2009-2013 | funcion1 = [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Adulto Mayo y Deporte | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Richard Wayne Milton Visser''' (☆ 1965/[[1966]]?) ta un ex-politico Arubiano afilia cu [[Partido di Pueblo Arubano]] (AVP). Den Gabinete Mike Eman I, E tabata [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Cuido di Adulto Mayor y Deporte di 2009 te 2013. Na final di e periodo di e gabinete aki, el a anuncia cu e lo no busca un di dos periodo pasobra el a wordo ofrece un puesto internacional. Despues di un ausensia di kuater aña, el a regresá komo kandidato riba lista di AVP den eleccion di 2017<ref>{{Citeer web |url=http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |titel=Gearchiveerde kopie |bezochtdatum=7 september 2018 |archiefdatum=7 september 2018 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180907144602/http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |dodeurl=ja }}</ref>, pero a renuncia e asiento parlamentario ku el a gana. == Bida y carera == * 1980: windsurf * RICHARD VISSER a gradua cu su Bachelor of Science in Business Administration for di Saint Michael’s College na Vermont (Merca). Visser ta ex studiante di La Salie College y Colegio Arubano.<ref>MENSEN. "Amigoe". Curaçao, 26-05-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642145:mpeg21:p002</ref> Richard Visser a studia na Merca, prome na St. Michael’s University na Vermont, kaminda el a optené un lisensiatura den Siensia i Atministrashon di Negoshi. Despues el a studia Medisina na Universidat di Colorado, ganando un doktorado den kiropraktika for di Palmer College of Chiropractic na Santa Clara, California, na 1993. Na 1994, Visser a habri su clinica di chiropractic na Eagle, den Oranjestad.<ref>Nieuwe chiropractic kliniek geopend. "Amigoe". Curaçao, 09-05-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644694:mpeg21:p005</ref> Kiropraktika ta e kuido i tratamentu di e wesu di lomba. El a spesialisá den obesidad infantil i a risibí su PhD den Siensia Médiko for di INSAP (Havana, Cuba) na 2007 pa su vários estudionan sientífiko riba obesidat infantil. Den un diskurso na Nashonnan Uni na sèptèmber 2011, el a deklará ku e eskoho aki tabata hopi personal p’e: na e edat di ocho aña, el a mira su tata muri di komplikashonnan di obesidad.<ref>http://www.worldfolio.co.uk/region/north-america-caribbean/aruba/minister-of-health-and-sports-richard-visser-aruba-n1502</ref> Na 2008, el a wordo pidi door di gobierno di Aruba di e tempo ey pa dirigi un taskforce di Obesidad, y un aña despues el a bira minister. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Visser, Richard}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------------------ ngp6au117713z32f2ixabipc5da65el 203799 203798 2026-09-11T10:31:10Z Caribiana 8320 203799 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' OOK: Angel Bermudez - Benny Nisbet - Jan Hendrik Albert Eman - Darlaine Guedez-Erasmus - ----------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Faustina Frank | imagen = | descripcion = | nomber completo = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = [[2026]] | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | antecesor = | sucesor = | partido = [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]] | religion = | titulo = | temporada1 = 1975-1981,<br>1983-1985 | funcion1 = miembro di [[Konseho Insular|Conseho Insular di Aruba]] | temporada2 = 1986-1992 | funcion2 = miembro di [[Parlamento di Aruba]] | temporada3 = | funcion3 = | ofishi = politico | firma = | website = }} '''Faustina Maria (Tina) Frank''' (☆ *15-02-1940 + 07-09-2026[[]] [[]] na [[Aruba]] - † [[14 di yüli|14 di juli]] [[2026]] na Aruba)<ref>[https://www.arubanative.com/olive-tree-funeral-home-piedra-plat-ta-anuncia-fayecimento-di-faustina-maria-frank-mas-conoci-como-tina/ Olive Tree Funeral Home Piedra Plat ta anuncia fayecimento di Faustina Maria Frank Mas conoci como Tina] 9 di september 2026</ref> tabata un politico [[Aruba]]no di partido [[PPA]]. == Biografia == Na 1956 el a obtene su diploma Mulo.<ref>Uitslagen Mulo Examens. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988236:mpeg21:p005</ref> Na 1960 el a obtene na Hulanda su onderwijzersakte L.O.<ref>Geslaagden in Nederland. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 02-08-1960. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000209686:mpeg21:p005</ref> El a drenta ensenansa na Aruba. Den ananan 1960 e tabata activo como dirigente, entro otro como miembro di directiva di Wit-Gele Kruis, Sociedad Bolivariana y katolieke onderwijsbond St. Thomas.<ref>NIEUW BESTUUR WIT-GELE KRUIS. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-08-1966, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462992:mpeg21:p005</ref><ref>C. Profeet weer voorzitter Bolivariana. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 21-07-1969, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463337:mpeg21:p005</ref><ref>Bestuur aangevuld van Thomas-bond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 10-02-1968, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643872:mpeg21:p005</ref> E tabata activo den Mascaruba.<ref>Aruba gonst van toneelactiviteit. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 27-08-1969, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463369:mpeg21:p005</ref> NOTES Dia 7 di september Aruba a haya e noticia tristo cu Sra. Faustina Frank a fayece. Frank tabata kisas miho conoci pa ta e prome minister femenino pa Antias Hulandes. El a nace y crece durante un epoca unda hende muher no tabatin mucho derecho y asina mes a desafia expectativanan di sociedad y a laga un legado atras cu lo keda inspira generacionnan di hende muher Arubiano.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Aruba ta despedi di Sra. Faustina Frank: un pionero pa hende muher], 11 di september 2026</ref> Naci na Noord na 1940, Sra. Frank a crece cu balornan Catolico y desde su infancia a siña con importante e ta pa keda resiliente y pa ta den servicio di hende. Ora el a yega na edad pa studia afo, el a sigui su educacion na Hulanda y despues a cuminsa su carera den sector di educacion na Aruba. Despues di varios aña como maestra dedica, el a bira inspector di scol y a sigui subi den rango di e sistema di enseñanza aki na Aruba. Segun publicacionnan tocante ex-educador aki, e tabata un pionero cu semper a boga pa muchanan mira nan mesun cultura refleha den materia di scol. Pero su logro mas notabel kisas tabata ora el a bira e prome minister femenino pa Antias Hulandes, representante Partido Patriotico di Aruba (PPA), cual den su tempo como minister tabata e partido mas grandi di Aruba. Desde 1976 pa 1979, Sra. Frank a sirbi como minister di Enseñanza y a lucha pa profesionalisa trabao di maestronan por medio di conecta politicanan mas cerca cu necesidadnan di ciudadanonan. Cu su plataforma tambe el a bringa pa derecho di hende muher cu varios campaña promoviendo e voz femenino den sociedad. Segun reportahe den otro medio di comunicacion, Frank a hasta campaña cu jack hammer banda di caminda, asina mustrando cu hende muher tambe por haci e trabaonan cu tradicionalmente tabata considera como algo pa hende homber so. Frank tabata un di e voznan mas grandi pa derecho di hende muher riba e isla, y su carera como un figura riba rango halto den gobernacion a mustra cu hende muher tambe por. Awendia por mira cu hende muher tin mas derecho y ta traha den sectornan cu prome tabata manteni pa hende homber. Y esaki tabata danki na defensor y figuranan remarcabel manera Faustina Frank. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Angel Bermudez | imagen = | descripcion = | nomber completo = Angel Roald Bermudez | fecha nacemento = [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = | funcion1 = [[Lista di minister di Finansa di Aruba|Minister di Finansa]] | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Angel Roald Bermudez''' (☆ [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] na [[Aruba]]) ta un fiscalista y eks-politico Arubiano. El a sirbi komo Minister di Finansa den Kabinet Mike Eman II i komo Minister di Transporte i Komunikashon den Kabinet Henny Eman I. Den tur dos kasonan, Bermudez a entra den gabinete komo un teknokrata independiente (sin afiliashon di partido). ==Bida y carera== Bermudez a nace na Aruba, pero el a lanta y studia na Hulanda. El a studia ley civil y empresarial na Erasmus Universiteit Rotterdam. Na 1982, el a completa su estudio postdoctoral den ley fiscal na [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]]. Despues di su formashon komo inspektor di impuesto, el a bolbe pa Aruba, kaminda el a bira kabes di Inspekshon di Impuesto. ===Polítika=== Despues ku Aruba a haña su Status aparte den 1986, Bermudez a bira parti di Kabinet Henny Eman I. Entre mart 1987 i febrüari 1989, el a sirbi komo Minister di Transporte i Komunikashon, remplasando Benny Nisbet. Su nombramentu tabata relashoná ku tenshonnan polítiko den Partido Patriotico di Aruba (PPA). Dos miembro di parlamento a separá di e partido i a forma un nobo partido, Partido Patriotico Nacional (PPN). Na eleksionnan di 1989, Bermudez a sali komo kandidato riba lista di PPN, ku a logra un asiento den parlamento. Karrera profesional i regreso na gobièrnu Entre 1989 i 2010, Bermudez a traha komo fiskalista den sektor priva. Di 2011 te 2014, el a sirbi komo direktor di Belastingdienst di Caribisch Nederland, ku sede na Bonaire. Despues, el a bira shefe di kabinèt di Minister di Finansa Juan David Yrausquin. Ora Yrausquin a renunsiá, Bermudez a tuma su puesto komo Minister di Finansa dia 28 di yüli 2014. Na 2017, el a asumi temporalmente responsabilidat pa Asuntunan Sosial, Hubentut i Labor pa Paul Croes. Su periodo komo minister a terminá dia 17 di novèmber 2017, ora Kabinet Wever-Croes I a drenta na poder. Otro nominashonnan i funshonnan Na 2016, Kabinet Mike Eman II a proponé Bermudez komo kandidato pa puesto di Gouverneur van Aruba. Despues di un diskushon ku gobièrnu hulandes, e puesto finalmente a bai pa [[Alfonso Boekhoudt]]. Desde 1 di desèmber 2017, Bermudez ta kabes di Zorgverzekeringskantoor BES na Bonaire. Aktualmente e ta presidente-comisario di [[Aeropuerto Internashonal di Boneiru|Aeropuerto Internacional di Boneiro]].<ref>Ellen Breel, [https://www.bonaire.nu/nieuws/luchtvaart-reizen/75773/nolly-oleana-treedt-toe-tot-raad-van-commissarissen-bonaire-airport Nolly Oleana treedt toe tot Raad van Commissarissen Bonaire Airport], bonaire.nu (5 di yuni 2025)</ref> Bida personal Bermudez ta kasá i tin dos yu. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Bermudez, Angel}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Richard Visser | imagen = | descripcion = | nomber completo = Richard Wayne Milton Visser | fecha nacemento = [[1969]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = 2009-2013 | funcion1 = [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Adulto Mayo y Deporte | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Richard Wayne Milton Visser''' (☆ 1965/[[1966]]?) ta un ex-politico Arubiano afilia cu [[Partido di Pueblo Arubano]] (AVP). Den Gabinete Mike Eman I, E tabata [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Cuido di Adulto Mayor y Deporte di 2009 te 2013. Na final di e periodo di e gabinete aki, el a anuncia cu e lo no busca un di dos periodo pasobra el a wordo ofrece un puesto internacional. Despues di un ausensia di kuater aña, el a regresá komo kandidato riba lista di AVP den eleccion di 2017<ref>{{Citeer web |url=http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |titel=Gearchiveerde kopie |bezochtdatum=7 september 2018 |archiefdatum=7 september 2018 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180907144602/http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |dodeurl=ja }}</ref>, pero a renuncia e asiento parlamentario ku el a gana. == Bida y carera == * 1980: windsurf * RICHARD VISSER a gradua cu su Bachelor of Science in Business Administration for di Saint Michael’s College na Vermont (Merca). Visser ta ex studiante di La Salie College y Colegio Arubano.<ref>MENSEN. "Amigoe". Curaçao, 26-05-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642145:mpeg21:p002</ref> Richard Visser a studia na Merca, prome na St. Michael’s University na Vermont, kaminda el a optené un lisensiatura den Siensia i Atministrashon di Negoshi. Despues el a studia Medisina na Universidat di Colorado, ganando un doktorado den kiropraktika for di Palmer College of Chiropractic na Santa Clara, California, na 1993. Na 1994, Visser a habri su clinica di chiropractic na Eagle, den Oranjestad.<ref>Nieuwe chiropractic kliniek geopend. "Amigoe". Curaçao, 09-05-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644694:mpeg21:p005</ref> Kiropraktika ta e kuido i tratamentu di e wesu di lomba. El a spesialisá den obesidad infantil i a risibí su PhD den Siensia Médiko for di INSAP (Havana, Cuba) na 2007 pa su vários estudionan sientífiko riba obesidat infantil. Den un diskurso na Nashonnan Uni na sèptèmber 2011, el a deklará ku e eskoho aki tabata hopi personal p’e: na e edat di ocho aña, el a mira su tata muri di komplikashonnan di obesidad.<ref>http://www.worldfolio.co.uk/region/north-america-caribbean/aruba/minister-of-health-and-sports-richard-visser-aruba-n1502</ref> Na 2008, el a wordo pidi door di gobierno di Aruba di e tempo ey pa dirigi un taskforce di Obesidad, y un aña despues el a bira minister. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Visser, Richard}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------------------ jtd2ennz9dezc28lhcexaupfgkxw4kv 203800 203799 2026-09-11T10:32:28Z Caribiana 8320 /* Biografia */ 203800 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' OOK: Angel Bermudez - Benny Nisbet - Jan Hendrik Albert Eman - Darlaine Guedez-Erasmus - ----------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Faustina Frank | imagen = | descripcion = | nomber completo = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = [[2026]] | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | antecesor = | sucesor = | partido = [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]] | religion = | titulo = | temporada1 = 1975-1981,<br>1983-1985 | funcion1 = miembro di [[Konseho Insular|Conseho Insular di Aruba]] | temporada2 = 1986-1992 | funcion2 = miembro di [[Parlamento di Aruba]] | temporada3 = | funcion3 = | ofishi = politico | firma = | website = }} '''Faustina Maria (Tina) Frank''' (☆ *15-02-1940 + 07-09-2026[[]] [[]] na [[Aruba]] - † [[14 di yüli|14 di juli]] [[2026]] na Aruba)<ref>[https://www.arubanative.com/olive-tree-funeral-home-piedra-plat-ta-anuncia-fayecimento-di-faustina-maria-frank-mas-conoci-como-tina/ Olive Tree Funeral Home Piedra Plat ta anuncia fayecimento di Faustina Maria Frank Mas conoci como Tina] 9 di september 2026</ref> tabata un politico [[Aruba]]no di partido [[PPA]]. == Biografia == Na 1956 el a obtene su diploma Mulo.<ref>Uitslagen Mulo Examens. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988236:mpeg21:p005</ref> Na 1960 el a obtene na Hulanda su onderwijzersakte L.O.<ref>Geslaagden in Nederland. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 02-08-1960. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000209686:mpeg21:p005</ref> El a drenta ensenansa na Aruba. Den ananan 1960 e tabata activo como dirigente, entro otro como miembro di directiva di Wit-Gele Kruis, Sociedad Bolivariana y katolieke onderwijsbond St. Thomas.<ref>NIEUW BESTUUR WIT-GELE KRUIS. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-08-1966, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462992:mpeg21:p005</ref><ref>C. Profeet weer voorzitter Bolivariana. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 21-07-1969, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463337:mpeg21:p005</ref><ref>Bestuur aangevuld van Thomas-bond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 10-02-1968, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643872:mpeg21:p005</ref> Ademas, e tabata activo den Mascaruba<ref>Aruba gonst van toneelactiviteit. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 27-08-1969, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463369:mpeg21:p005</ref> y a aparece den obranan manera ''De Beer'' y Tchekov?? NOTES Dia 7 di september Aruba a haya e noticia tristo cu Sra. Faustina Frank a fayece. Frank tabata kisas miho conoci pa ta e prome minister femenino pa Antias Hulandes. El a nace y crece durante un epoca unda hende muher no tabatin mucho derecho y asina mes a desafia expectativanan di sociedad y a laga un legado atras cu lo keda inspira generacionnan di hende muher Arubiano.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Aruba ta despedi di Sra. Faustina Frank: un pionero pa hende muher], 11 di september 2026</ref> Naci na Noord na 1940, Sra. Frank a crece cu balornan Catolico y desde su infancia a siña con importante e ta pa keda resiliente y pa ta den servicio di hende. Ora el a yega na edad pa studia afo, el a sigui su educacion na Hulanda y despues a cuminsa su carera den sector di educacion na Aruba. Despues di varios aña como maestra dedica, el a bira inspector di scol y a sigui subi den rango di e sistema di enseñanza aki na Aruba. Segun publicacionnan tocante ex-educador aki, e tabata un pionero cu semper a boga pa muchanan mira nan mesun cultura refleha den materia di scol. Pero su logro mas notabel kisas tabata ora el a bira e prome minister femenino pa Antias Hulandes, representante Partido Patriotico di Aruba (PPA), cual den su tempo como minister tabata e partido mas grandi di Aruba. Desde 1976 pa 1979, Sra. Frank a sirbi como minister di Enseñanza y a lucha pa profesionalisa trabao di maestronan por medio di conecta politicanan mas cerca cu necesidadnan di ciudadanonan. Cu su plataforma tambe el a bringa pa derecho di hende muher cu varios campaña promoviendo e voz femenino den sociedad. Segun reportahe den otro medio di comunicacion, Frank a hasta campaña cu jack hammer banda di caminda, asina mustrando cu hende muher tambe por haci e trabaonan cu tradicionalmente tabata considera como algo pa hende homber so. Frank tabata un di e voznan mas grandi pa derecho di hende muher riba e isla, y su carera como un figura riba rango halto den gobernacion a mustra cu hende muher tambe por. Awendia por mira cu hende muher tin mas derecho y ta traha den sectornan cu prome tabata manteni pa hende homber. Y esaki tabata danki na defensor y figuranan remarcabel manera Faustina Frank. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Angel Bermudez | imagen = | descripcion = | nomber completo = Angel Roald Bermudez | fecha nacemento = [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = | funcion1 = [[Lista di minister di Finansa di Aruba|Minister di Finansa]] | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Angel Roald Bermudez''' (☆ [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] na [[Aruba]]) ta un fiscalista y eks-politico Arubiano. El a sirbi komo Minister di Finansa den Kabinet Mike Eman II i komo Minister di Transporte i Komunikashon den Kabinet Henny Eman I. Den tur dos kasonan, Bermudez a entra den gabinete komo un teknokrata independiente (sin afiliashon di partido). ==Bida y carera== Bermudez a nace na Aruba, pero el a lanta y studia na Hulanda. El a studia ley civil y empresarial na Erasmus Universiteit Rotterdam. Na 1982, el a completa su estudio postdoctoral den ley fiscal na [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]]. Despues di su formashon komo inspektor di impuesto, el a bolbe pa Aruba, kaminda el a bira kabes di Inspekshon di Impuesto. ===Polítika=== Despues ku Aruba a haña su Status aparte den 1986, Bermudez a bira parti di Kabinet Henny Eman I. Entre mart 1987 i febrüari 1989, el a sirbi komo Minister di Transporte i Komunikashon, remplasando Benny Nisbet. Su nombramentu tabata relashoná ku tenshonnan polítiko den Partido Patriotico di Aruba (PPA). Dos miembro di parlamento a separá di e partido i a forma un nobo partido, Partido Patriotico Nacional (PPN). Na eleksionnan di 1989, Bermudez a sali komo kandidato riba lista di PPN, ku a logra un asiento den parlamento. Karrera profesional i regreso na gobièrnu Entre 1989 i 2010, Bermudez a traha komo fiskalista den sektor priva. Di 2011 te 2014, el a sirbi komo direktor di Belastingdienst di Caribisch Nederland, ku sede na Bonaire. Despues, el a bira shefe di kabinèt di Minister di Finansa Juan David Yrausquin. Ora Yrausquin a renunsiá, Bermudez a tuma su puesto komo Minister di Finansa dia 28 di yüli 2014. Na 2017, el a asumi temporalmente responsabilidat pa Asuntunan Sosial, Hubentut i Labor pa Paul Croes. Su periodo komo minister a terminá dia 17 di novèmber 2017, ora Kabinet Wever-Croes I a drenta na poder. Otro nominashonnan i funshonnan Na 2016, Kabinet Mike Eman II a proponé Bermudez komo kandidato pa puesto di Gouverneur van Aruba. Despues di un diskushon ku gobièrnu hulandes, e puesto finalmente a bai pa [[Alfonso Boekhoudt]]. Desde 1 di desèmber 2017, Bermudez ta kabes di Zorgverzekeringskantoor BES na Bonaire. Aktualmente e ta presidente-comisario di [[Aeropuerto Internashonal di Boneiru|Aeropuerto Internacional di Boneiro]].<ref>Ellen Breel, [https://www.bonaire.nu/nieuws/luchtvaart-reizen/75773/nolly-oleana-treedt-toe-tot-raad-van-commissarissen-bonaire-airport Nolly Oleana treedt toe tot Raad van Commissarissen Bonaire Airport], bonaire.nu (5 di yuni 2025)</ref> Bida personal Bermudez ta kasá i tin dos yu. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Bermudez, Angel}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Richard Visser | imagen = | descripcion = | nomber completo = Richard Wayne Milton Visser | fecha nacemento = [[1969]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = 2009-2013 | funcion1 = [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Adulto Mayo y Deporte | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Richard Wayne Milton Visser''' (☆ 1965/[[1966]]?) ta un ex-politico Arubiano afilia cu [[Partido di Pueblo Arubano]] (AVP). Den Gabinete Mike Eman I, E tabata [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Cuido di Adulto Mayor y Deporte di 2009 te 2013. Na final di e periodo di e gabinete aki, el a anuncia cu e lo no busca un di dos periodo pasobra el a wordo ofrece un puesto internacional. Despues di un ausensia di kuater aña, el a regresá komo kandidato riba lista di AVP den eleccion di 2017<ref>{{Citeer web |url=http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |titel=Gearchiveerde kopie |bezochtdatum=7 september 2018 |archiefdatum=7 september 2018 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180907144602/http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |dodeurl=ja }}</ref>, pero a renuncia e asiento parlamentario ku el a gana. == Bida y carera == * 1980: windsurf * RICHARD VISSER a gradua cu su Bachelor of Science in Business Administration for di Saint Michael’s College na Vermont (Merca). Visser ta ex studiante di La Salie College y Colegio Arubano.<ref>MENSEN. "Amigoe". Curaçao, 26-05-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642145:mpeg21:p002</ref> Richard Visser a studia na Merca, prome na St. Michael’s University na Vermont, kaminda el a optené un lisensiatura den Siensia i Atministrashon di Negoshi. Despues el a studia Medisina na Universidat di Colorado, ganando un doktorado den kiropraktika for di Palmer College of Chiropractic na Santa Clara, California, na 1993. Na 1994, Visser a habri su clinica di chiropractic na Eagle, den Oranjestad.<ref>Nieuwe chiropractic kliniek geopend. "Amigoe". Curaçao, 09-05-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644694:mpeg21:p005</ref> Kiropraktika ta e kuido i tratamentu di e wesu di lomba. El a spesialisá den obesidad infantil i a risibí su PhD den Siensia Médiko for di INSAP (Havana, Cuba) na 2007 pa su vários estudionan sientífiko riba obesidat infantil. Den un diskurso na Nashonnan Uni na sèptèmber 2011, el a deklará ku e eskoho aki tabata hopi personal p’e: na e edat di ocho aña, el a mira su tata muri di komplikashonnan di obesidad.<ref>http://www.worldfolio.co.uk/region/north-america-caribbean/aruba/minister-of-health-and-sports-richard-visser-aruba-n1502</ref> Na 2008, el a wordo pidi door di gobierno di Aruba di e tempo ey pa dirigi un taskforce di Obesidad, y un aña despues el a bira minister. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Visser, Richard}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------------------ 9q68la7kktb026yvsga0v463jimg8gt 203801 203800 2026-09-11T10:35:28Z Caribiana 8320 203801 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' OOK: Angel Bermudez - Benny Nisbet - Jan Hendrik Albert Eman - Darlaine Guedez-Erasmus - ----------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Faustina Frank | imagen = | descripcion = | nomber completo = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = [[2026]] | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | antecesor = | sucesor = | partido = [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]] | religion = | titulo = | temporada1 = 1975-1981,<br>1983-1985 | funcion1 = miembro di [[Konseho Insular|Conseho Insular di Aruba]] | temporada2 = 1986-1992 | funcion2 = miembro di [[Parlamento di Aruba]] | temporada3 = | funcion3 = | ofishi = politico | firma = | website = }} '''Faustina Maria (Tina) Frank''' (☆ *15-02-1940 + 07-09-2026[[]] [[]] na [[Aruba]] - † [[14 di yüli|14 di juli]] [[2026]] na Aruba)<ref>[https://www.arubanative.com/olive-tree-funeral-home-piedra-plat-ta-anuncia-fayecimento-di-faustina-maria-frank-mas-conoci-como-tina/ Olive Tree Funeral Home Piedra Plat ta anuncia fayecimento di Faustina Maria Frank Mas conoci como Tina] 9 di september 2026</ref> tabata un politico [[Aruba]]no di partido [[PPA]]. == Biografia == Faustina Frank a nace y lanta na Noord. Na 1956 el a obtene su diploma Mulo.<ref>Uitslagen Mulo Examens. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988236:mpeg21:p005</ref> Na 1960 el a obtene na Hulanda su onderwijzersakte L.O.<ref>Geslaagden in Nederland. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 02-08-1960. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000209686:mpeg21:p005</ref> El a drenta ensenansa na Aruba. Den ananan 1960 e tabata activo como dirigente, entro otro como miembro di directiva di Wit-Gele Kruis, Sociedad Bolivariana y katolieke onderwijsbond St. Thomas.<ref>NIEUW BESTUUR WIT-GELE KRUIS. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-08-1966, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462992:mpeg21:p005</ref><ref>C. Profeet weer voorzitter Bolivariana. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 21-07-1969, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463337:mpeg21:p005</ref><ref>Bestuur aangevuld van Thomas-bond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 10-02-1968, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643872:mpeg21:p005</ref> Ademas, e tabata activo den Mascaruba<ref>Aruba gonst van toneelactiviteit. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 27-08-1969, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463369:mpeg21:p005</ref> y a aparece den obranan manera ''De Beer'' y Tchekov?? NOTES Dia 7 di september Aruba a haya e noticia tristo cu Sra. Faustina Frank a fayece. Frank tabata kisas miho conoci pa ta e prome minister femenino pa Antias Hulandes. El a nace y crece durante un epoca unda hende muher no tabatin mucho derecho y asina mes a desafia expectativanan di sociedad y a laga un legado atras cu lo keda inspira generacionnan di hende muher Arubiano.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Aruba ta despedi di Sra. Faustina Frank: un pionero pa hende muher], 11 di september 2026</ref> Naci na Noord na 1940, Sra. Frank a crece cu balornan Catolico y desde su infancia a siña con importante e ta pa keda resiliente y pa ta den servicio di hende. Ora el a yega na edad pa studia afo, el a sigui su educacion na Hulanda y despues a cuminsa su carera den sector di educacion na Aruba. Despues di varios aña como maestra dedica, el a bira inspector di scol y a sigui subi den rango di e sistema di enseñanza aki na Aruba. Segun publicacionnan tocante ex-educador aki, e tabata un pionero cu semper a boga pa muchanan mira nan mesun cultura refleha den materia di scol. Pero su logro mas notabel kisas tabata ora el a bira e prome minister femenino pa Antias Hulandes, representante Partido Patriotico di Aruba (PPA), cual den su tempo como minister tabata e partido mas grandi di Aruba. Desde 1976 pa 1979, Sra. Frank a sirbi como minister di Enseñanza y a lucha pa profesionalisa trabao di maestronan por medio di conecta politicanan mas cerca cu necesidadnan di ciudadanonan. Cu su plataforma tambe el a bringa pa derecho di hende muher cu varios campaña promoviendo e voz femenino den sociedad. Segun reportahe den otro medio di comunicacion, Frank a hasta campaña cu jack hammer banda di caminda, asina mustrando cu hende muher tambe por haci e trabaonan cu tradicionalmente tabata considera como algo pa hende homber so. Frank tabata un di e voznan mas grandi pa derecho di hende muher riba e isla, y su carera como un figura riba rango halto den gobernacion a mustra cu hende muher tambe por. Awendia por mira cu hende muher tin mas derecho y ta traha den sectornan cu prome tabata manteni pa hende homber. Y esaki tabata danki na defensor y figuranan remarcabel manera Faustina Frank. =========== Faustina’s story begins in the traditional district of Noord. Growing up in this close-knit, Catholic community in the early 20th century, she was raised with the values of resilience and service. At a time when young women from rural districts rarely looked beyond the island's shores for their future, Faustina’s determination to pursue higher education in the Netherlands marked her first major step in breaking the mold for Aruban women. The Educator’s Vision Upon her return, she didn't just join the workforce; she transformed it. Her career in education was a series of "firsts." From a dedicated teacher to a School Inspector, she moved through the ranks of the Aruban school system during the transformative 1950s and 60s. She was a fierce advocate for local teachers and worked to ensure that Aruban children saw their own culture reflected in their classrooms. The Political Pioneer (1976–1979) Her upbringing in Noord and her years in the classroom culminated in a historic political career. Representing the Partido Patriotico di Aruba (PPA), Faustina Frank shattered the highest glass ceiling of her time: The First Female Minister: She became the first Aruban woman to serve as a Minister for the Netherlands Antilles. A Champion for Social Equity: In her role as Minister of Education, she bridged the gap between policy and the people, using her platform to professionalize teaching and expand healthcare access through her leadership in the Wit Gele Kruis (White Yellow Cross). ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Angel Bermudez | imagen = | descripcion = | nomber completo = Angel Roald Bermudez | fecha nacemento = [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = | funcion1 = [[Lista di minister di Finansa di Aruba|Minister di Finansa]] | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Angel Roald Bermudez''' (☆ [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] na [[Aruba]]) ta un fiscalista y eks-politico Arubiano. El a sirbi komo Minister di Finansa den Kabinet Mike Eman II i komo Minister di Transporte i Komunikashon den Kabinet Henny Eman I. Den tur dos kasonan, Bermudez a entra den gabinete komo un teknokrata independiente (sin afiliashon di partido). ==Bida y carera== Bermudez a nace na Aruba, pero el a lanta y studia na Hulanda. El a studia ley civil y empresarial na Erasmus Universiteit Rotterdam. Na 1982, el a completa su estudio postdoctoral den ley fiscal na [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]]. Despues di su formashon komo inspektor di impuesto, el a bolbe pa Aruba, kaminda el a bira kabes di Inspekshon di Impuesto. ===Polítika=== Despues ku Aruba a haña su Status aparte den 1986, Bermudez a bira parti di Kabinet Henny Eman I. Entre mart 1987 i febrüari 1989, el a sirbi komo Minister di Transporte i Komunikashon, remplasando Benny Nisbet. Su nombramentu tabata relashoná ku tenshonnan polítiko den Partido Patriotico di Aruba (PPA). Dos miembro di parlamento a separá di e partido i a forma un nobo partido, Partido Patriotico Nacional (PPN). Na eleksionnan di 1989, Bermudez a sali komo kandidato riba lista di PPN, ku a logra un asiento den parlamento. Karrera profesional i regreso na gobièrnu Entre 1989 i 2010, Bermudez a traha komo fiskalista den sektor priva. Di 2011 te 2014, el a sirbi komo direktor di Belastingdienst di Caribisch Nederland, ku sede na Bonaire. Despues, el a bira shefe di kabinèt di Minister di Finansa Juan David Yrausquin. Ora Yrausquin a renunsiá, Bermudez a tuma su puesto komo Minister di Finansa dia 28 di yüli 2014. Na 2017, el a asumi temporalmente responsabilidat pa Asuntunan Sosial, Hubentut i Labor pa Paul Croes. Su periodo komo minister a terminá dia 17 di novèmber 2017, ora Kabinet Wever-Croes I a drenta na poder. Otro nominashonnan i funshonnan Na 2016, Kabinet Mike Eman II a proponé Bermudez komo kandidato pa puesto di Gouverneur van Aruba. Despues di un diskushon ku gobièrnu hulandes, e puesto finalmente a bai pa [[Alfonso Boekhoudt]]. Desde 1 di desèmber 2017, Bermudez ta kabes di Zorgverzekeringskantoor BES na Bonaire. Aktualmente e ta presidente-comisario di [[Aeropuerto Internashonal di Boneiru|Aeropuerto Internacional di Boneiro]].<ref>Ellen Breel, [https://www.bonaire.nu/nieuws/luchtvaart-reizen/75773/nolly-oleana-treedt-toe-tot-raad-van-commissarissen-bonaire-airport Nolly Oleana treedt toe tot Raad van Commissarissen Bonaire Airport], bonaire.nu (5 di yuni 2025)</ref> Bida personal Bermudez ta kasá i tin dos yu. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Bermudez, Angel}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Richard Visser | imagen = | descripcion = | nomber completo = Richard Wayne Milton Visser | fecha nacemento = [[1969]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = 2009-2013 | funcion1 = [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Adulto Mayo y Deporte | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Richard Wayne Milton Visser''' (☆ 1965/[[1966]]?) ta un ex-politico Arubiano afilia cu [[Partido di Pueblo Arubano]] (AVP). Den Gabinete Mike Eman I, E tabata [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Cuido di Adulto Mayor y Deporte di 2009 te 2013. Na final di e periodo di e gabinete aki, el a anuncia cu e lo no busca un di dos periodo pasobra el a wordo ofrece un puesto internacional. Despues di un ausensia di kuater aña, el a regresá komo kandidato riba lista di AVP den eleccion di 2017<ref>{{Citeer web |url=http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |titel=Gearchiveerde kopie |bezochtdatum=7 september 2018 |archiefdatum=7 september 2018 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180907144602/http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |dodeurl=ja }}</ref>, pero a renuncia e asiento parlamentario ku el a gana. == Bida y carera == * 1980: windsurf * RICHARD VISSER a gradua cu su Bachelor of Science in Business Administration for di Saint Michael’s College na Vermont (Merca). Visser ta ex studiante di La Salie College y Colegio Arubano.<ref>MENSEN. "Amigoe". Curaçao, 26-05-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642145:mpeg21:p002</ref> Richard Visser a studia na Merca, prome na St. Michael’s University na Vermont, kaminda el a optené un lisensiatura den Siensia i Atministrashon di Negoshi. Despues el a studia Medisina na Universidat di Colorado, ganando un doktorado den kiropraktika for di Palmer College of Chiropractic na Santa Clara, California, na 1993. Na 1994, Visser a habri su clinica di chiropractic na Eagle, den Oranjestad.<ref>Nieuwe chiropractic kliniek geopend. "Amigoe". Curaçao, 09-05-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644694:mpeg21:p005</ref> Kiropraktika ta e kuido i tratamentu di e wesu di lomba. El a spesialisá den obesidad infantil i a risibí su PhD den Siensia Médiko for di INSAP (Havana, Cuba) na 2007 pa su vários estudionan sientífiko riba obesidat infantil. Den un diskurso na Nashonnan Uni na sèptèmber 2011, el a deklará ku e eskoho aki tabata hopi personal p’e: na e edat di ocho aña, el a mira su tata muri di komplikashonnan di obesidad.<ref>http://www.worldfolio.co.uk/region/north-america-caribbean/aruba/minister-of-health-and-sports-richard-visser-aruba-n1502</ref> Na 2008, el a wordo pidi door di gobierno di Aruba di e tempo ey pa dirigi un taskforce di Obesidad, y un aña despues el a bira minister. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Visser, Richard}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------------------ 32vwws5rq4cvwdth9jfjaarzz296hd0 203806 203801 2026-09-11T11:17:59Z Caribiana 8320 /* Biografia */ 203806 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' OOK: Angel Bermudez - Benny Nisbet - Jan Hendrik Albert Eman - Darlaine Guedez-Erasmus - ----------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Faustina Frank | imagen = | descripcion = | nomber completo = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = [[2026]] | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | antecesor = | sucesor = | partido = [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]] | religion = | titulo = | temporada1 = 1975-1981,<br>1983-1985 | funcion1 = miembro di [[Konseho Insular|Conseho Insular di Aruba]] | temporada2 = 1986-1992 | funcion2 = miembro di [[Parlamento di Aruba]] | temporada3 = | funcion3 = | ofishi = politico | firma = | website = }} '''Faustina Maria (Tina) Frank''' (☆ *15-02-1940 + 07-09-2026[[]] [[]] na [[Aruba]] - † [[14 di yüli|14 di juli]] [[2026]] na Aruba)<ref>[https://www.arubanative.com/olive-tree-funeral-home-piedra-plat-ta-anuncia-fayecimento-di-faustina-maria-frank-mas-conoci-como-tina/ Olive Tree Funeral Home Piedra Plat ta anuncia fayecimento di Faustina Maria Frank Mas conoci como Tina] 9 di september 2026</ref> tabata un politico [[Aruba]]no di partido [[PPA]]. == Biografia == Faustina Frank a nace y lanta na Noord. Na 1956 el a obtene su diploma Mulo.<ref>Uitslagen Mulo Examens. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-07-1956, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988236:mpeg21:p005</ref> Na 1960 el a obtene na Hulanda su onderwijzersakte L.O.<ref>Geslaagden in Nederland. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 02-08-1960. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000209686:mpeg21:p005</ref> El a drenta ensenansa na Aruba. Den ananan 1960 e tabata activo como dirigente, entro otro como miembro di directiva di Wit-Gele Kruis, Sociedad Bolivariana y katolieke onderwijsbond St. Thomas.<ref>NIEUW BESTUUR WIT-GELE KRUIS. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-08-1966, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462992:mpeg21:p005</ref><ref>C. Profeet weer voorzitter Bolivariana. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 21-07-1969, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463337:mpeg21:p005</ref><ref>Bestuur aangevuld van Thomas-bond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 10-02-1968, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643872:mpeg21:p005</ref> Ademas, e tabata activo den Mascaruba<ref>Aruba gonst van toneelactiviteit. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 27-08-1969, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463369:mpeg21:p005</ref> y a aparece den obranan manera ''Animal Bestia'' di Tchekov?? NOTES Dia 7 di september Aruba a haya e noticia tristo cu Sra. Faustina Frank a fayece. Frank tabata kisas miho conoci pa ta e prome minister femenino pa Antias Hulandes. El a nace y crece durante un epoca unda hende muher no tabatin mucho derecho y asina mes a desafia expectativanan di sociedad y a laga un legado atras cu lo keda inspira generacionnan di hende muher Arubiano.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Aruba ta despedi di Sra. Faustina Frank: un pionero pa hende muher], 11 di september 2026</ref> Naci na Noord na 1940, Sra. Frank a crece cu balornan Catolico y desde su infancia a siña con importante e ta pa keda resiliente y pa ta den servicio di hende. Ora el a yega na edad pa studia afo, el a sigui su educacion na Hulanda y despues a cuminsa su carera den sector di educacion na Aruba. Despues di varios aña como maestra dedica, el a bira inspector di scol y a sigui subi den rango di e sistema di enseñanza aki na Aruba. Segun publicacionnan tocante ex-educador aki, e tabata un pionero cu semper a boga pa muchanan mira nan mesun cultura refleha den materia di scol. Pero su logro mas notabel kisas tabata ora el a bira e prome minister femenino pa Antias Hulandes, representante Partido Patriotico di Aruba (PPA), cual den su tempo como minister tabata e partido mas grandi di Aruba. Desde 1976 pa 1979, Sra. Frank a sirbi como minister di Enseñanza y a lucha pa profesionalisa trabao di maestronan por medio di conecta politicanan mas cerca cu necesidadnan di ciudadanonan. Cu su plataforma tambe el a bringa pa derecho di hende muher cu varios campaña promoviendo e voz femenino den sociedad. Segun reportahe den otro medio di comunicacion, Frank a hasta campaña cu jack hammer banda di caminda, asina mustrando cu hende muher tambe por haci e trabaonan cu tradicionalmente tabata considera como algo pa hende homber so. Frank tabata un di e voznan mas grandi pa derecho di hende muher riba e isla, y su carera como un figura riba rango halto den gobernacion a mustra cu hende muher tambe por. Awendia por mira cu hende muher tin mas derecho y ta traha den sectornan cu prome tabata manteni pa hende homber. Y esaki tabata danki na defensor y figuranan remarcabel manera Faustina Frank. =========== Faustina’s story begins in the traditional district of Noord. Growing up in this close-knit, Catholic community in the early 20th century, she was raised with the values of resilience and service. At a time when young women from rural districts rarely looked beyond the island's shores for their future, Faustina’s determination to pursue higher education in the Netherlands marked her first major step in breaking the mold for Aruban women. The Educator’s Vision Upon her return, she didn't just join the workforce; she transformed it. Her career in education was a series of "firsts." From a dedicated teacher to a School Inspector, she moved through the ranks of the Aruban school system during the transformative 1950s and 60s. She was a fierce advocate for local teachers and worked to ensure that Aruban children saw their own culture reflected in their classrooms. The Political Pioneer (1976–1979) Her upbringing in Noord and her years in the classroom culminated in a historic political career. Representing the Partido Patriotico di Aruba (PPA), Faustina Frank shattered the highest glass ceiling of her time: The First Female Minister: She became the first Aruban woman to serve as a Minister for the Netherlands Antilles. A Champion for Social Equity: In her role as Minister of Education, she bridged the gap between policy and the people, using her platform to professionalize teaching and expand healthcare access through her leadership in the Wit Gele Kruis (White Yellow Cross). ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Angel Bermudez | imagen = | descripcion = | nomber completo = Angel Roald Bermudez | fecha nacemento = [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = | funcion1 = [[Lista di minister di Finansa di Aruba|Minister di Finansa]] | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Angel Roald Bermudez''' (☆ [[22 di òktober|22 di october]] [[1950]] na [[Aruba]]) ta un fiscalista y eks-politico Arubiano. El a sirbi komo Minister di Finansa den Kabinet Mike Eman II i komo Minister di Transporte i Komunikashon den Kabinet Henny Eman I. Den tur dos kasonan, Bermudez a entra den gabinete komo un teknokrata independiente (sin afiliashon di partido). ==Bida y carera== Bermudez a nace na Aruba, pero el a lanta y studia na Hulanda. El a studia ley civil y empresarial na Erasmus Universiteit Rotterdam. Na 1982, el a completa su estudio postdoctoral den ley fiscal na [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]]. Despues di su formashon komo inspektor di impuesto, el a bolbe pa Aruba, kaminda el a bira kabes di Inspekshon di Impuesto. ===Polítika=== Despues ku Aruba a haña su Status aparte den 1986, Bermudez a bira parti di Kabinet Henny Eman I. Entre mart 1987 i febrüari 1989, el a sirbi komo Minister di Transporte i Komunikashon, remplasando Benny Nisbet. Su nombramentu tabata relashoná ku tenshonnan polítiko den Partido Patriotico di Aruba (PPA). Dos miembro di parlamento a separá di e partido i a forma un nobo partido, Partido Patriotico Nacional (PPN). Na eleksionnan di 1989, Bermudez a sali komo kandidato riba lista di PPN, ku a logra un asiento den parlamento. Karrera profesional i regreso na gobièrnu Entre 1989 i 2010, Bermudez a traha komo fiskalista den sektor priva. Di 2011 te 2014, el a sirbi komo direktor di Belastingdienst di Caribisch Nederland, ku sede na Bonaire. Despues, el a bira shefe di kabinèt di Minister di Finansa Juan David Yrausquin. Ora Yrausquin a renunsiá, Bermudez a tuma su puesto komo Minister di Finansa dia 28 di yüli 2014. Na 2017, el a asumi temporalmente responsabilidat pa Asuntunan Sosial, Hubentut i Labor pa Paul Croes. Su periodo komo minister a terminá dia 17 di novèmber 2017, ora Kabinet Wever-Croes I a drenta na poder. Otro nominashonnan i funshonnan Na 2016, Kabinet Mike Eman II a proponé Bermudez komo kandidato pa puesto di Gouverneur van Aruba. Despues di un diskushon ku gobièrnu hulandes, e puesto finalmente a bai pa [[Alfonso Boekhoudt]]. Desde 1 di desèmber 2017, Bermudez ta kabes di Zorgverzekeringskantoor BES na Bonaire. Aktualmente e ta presidente-comisario di [[Aeropuerto Internashonal di Boneiru|Aeropuerto Internacional di Boneiro]].<ref>Ellen Breel, [https://www.bonaire.nu/nieuws/luchtvaart-reizen/75773/nolly-oleana-treedt-toe-tot-raad-van-commissarissen-bonaire-airport Nolly Oleana treedt toe tot Raad van Commissarissen Bonaire Airport], bonaire.nu (5 di yuni 2025)</ref> Bida personal Bermudez ta kasá i tin dos yu. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Bermudez, Angel}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox politico| variante = a | nomber = Richard Visser | imagen = | descripcion = | nomber completo = Richard Wayne Milton Visser | fecha nacemento = [[1969]] | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento = | pais = {{ABW}} | partido = [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] | temporada1 = 2009-2013 | funcion1 = [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Adulto Mayo y Deporte | ofishi = politico | titulo = | alma mater = | residencia = | firma = | website = }} '''Richard Wayne Milton Visser''' (☆ 1965/[[1966]]?) ta un ex-politico Arubiano afilia cu [[Partido di Pueblo Arubano]] (AVP). Den Gabinete Mike Eman I, E tabata [[Lista di minister di Salubridad Publico di Aruba|Minister di Salubridad Publico]], Cuido di Adulto Mayor y Deporte di 2009 te 2013. Na final di e periodo di e gabinete aki, el a anuncia cu e lo no busca un di dos periodo pasobra el a wordo ofrece un puesto internacional. Despues di un ausensia di kuater aña, el a regresá komo kandidato riba lista di AVP den eleccion di 2017<ref>{{Citeer web |url=http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |titel=Gearchiveerde kopie |bezochtdatum=7 september 2018 |archiefdatum=7 september 2018 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180907144602/http://www.arubabluepages.com/pages/resultado-aruba-eleccion-2017.html |dodeurl=ja }}</ref>, pero a renuncia e asiento parlamentario ku el a gana. == Bida y carera == * 1980: windsurf * RICHARD VISSER a gradua cu su Bachelor of Science in Business Administration for di Saint Michael’s College na Vermont (Merca). Visser ta ex studiante di La Salie College y Colegio Arubano.<ref>MENSEN. "Amigoe". Curaçao, 26-05-1988, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642145:mpeg21:p002</ref> Richard Visser a studia na Merca, prome na St. Michael’s University na Vermont, kaminda el a optené un lisensiatura den Siensia i Atministrashon di Negoshi. Despues el a studia Medisina na Universidat di Colorado, ganando un doktorado den kiropraktika for di Palmer College of Chiropractic na Santa Clara, California, na 1993. Na 1994, Visser a habri su clinica di chiropractic na Eagle, den Oranjestad.<ref>Nieuwe chiropractic kliniek geopend. "Amigoe". Curaçao, 09-05-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 10-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644694:mpeg21:p005</ref> Kiropraktika ta e kuido i tratamentu di e wesu di lomba. El a spesialisá den obesidad infantil i a risibí su PhD den Siensia Médiko for di INSAP (Havana, Cuba) na 2007 pa su vários estudionan sientífiko riba obesidat infantil. Den un diskurso na Nashonnan Uni na sèptèmber 2011, el a deklará ku e eskoho aki tabata hopi personal p’e: na e edat di ocho aña, el a mira su tata muri di komplikashonnan di obesidad.<ref>http://www.worldfolio.co.uk/region/north-america-caribbean/aruba/minister-of-health-and-sports-richard-visser-aruba-n1502</ref> Na 2008, el a wordo pidi door di gobierno di Aruba di e tempo ey pa dirigi un taskforce di Obesidad, y un aña despues el a bira minister. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Visser, Richard}} [[:Kategoria:Politico di Aruba]] [[:Kategoria:Minister di Aruba]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------------------ fz5qruxyrwkj9eqdjvjzvjk2ordzq75 0 9424 203736 193530 2026-09-10T13:02:07Z Kallmemel 14000 reformulacion, singular, -articulo defini, kostero>na kosta 203736 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Curacao in the Kingdom of the Netherlands.svg|300px|right|thumb|Kòrsou ta un [[isla]] i un pais den [[Reino Hulandes]] den parti sùit di [[Laman Karibe|Karibe]] for di e kosta di [[Venezuela]].]] '''kHistoria di Kòrsou''' ta kuminsá ku e establesimentu di e pueblo [[Arawak]], un pueblo amerindio for di e [[Sur Amérika|kontinente suramerikano]]. Ta asumí ku nan a biba multiple [[siglo]] riba e isla promé ku e [[Oropa|oropeonan]] a yega. == Historia pre-kolonial == E promé spornan di habitashon humano na Kòrsou por wòrdu hañá na [[Roi Rincon]]. E ta konsistí di un kueba natural den e barankanan ku e habitantenan pre-serámiko tabata usa. E restunan arkeológiko ku a haña ta konsistí di montonnan di deshecho di kokolishi, material di wesu di animal i piedra. Artefaktonan tabata trahá di piedra i kokolishi, kual por a wòrdu usa pa diferente meta. Aki tambe tin pinturanan indjan riba baranka. Ta kalkula e fecha di e restunan mas bieu di Kòrsou entre aproksimadamente aña 2900 i 2300 promé ku [[Kristu]]. Restunan similar i graf humano ta konosí na [[Seru Samí]], ca. 2000 pa 1600 promé ku Kristu.[[File:Petroglyphs (30393572753).jpg|thumb|220px|left|Petroglifonan ku ta 1500 aña bieu serka e kueba di [[Hato]].]] A haña resíduo di pòchinan di e periodo serámiko na Knip i San Juan, entre otro. E fechanan ta entre ca. 450 i 1500. E material ta pertenesé na e kultura dabahuroido, spesialmente na e pueblo [[Caquetio]], ku a bini for di nortwest di [[Venezuela]]. A base di nan [[idioma]], e habitantenan indígena aki ta klasifiká komo [[Arawak]]. E Caquetíonan tabata biba den establesimentunan chikitu di te ku 40 habitante. E pueblonan a keda hopi biaha situá serka bahia ku [[laguna]], prinsipalmente na kosta sur. E Caquetío ku a yega mas despues tabata biba di kultivo di yuca na eskala chikito, peska, kolekshon di marisko i yagmentu di bestia chikí. Ademas, nan tabata hasi komèrsio ku indjannan di otro islanan i di e kontinente. A haña residensianan na, entre otro, Knip i Santa Barbara. Investigashon sientífiko di e promé habitantenan di [[Antias Hulandes|Antia Hulandes]] a kuminsá den [[siglo 19]], partikularmente ku e afishonado [[Antonius van Koolwijk|A.J. van Koolwijk]], ku a hasi e promé eksplorashonnan den velt. Tambe el a kompilá un inventario di e petroglifonan di e isla. == Kolonisashon oropeo == === Periodo spaño === E spaño [[Alonso de Ojeda]] tabata e promé oropeo ku a bishitá [[Kòrsou]] dia [[26 di yüli]] [[1499]]. Na e momentu ei, mas o ménos 2.000 [[Caquetio]] tabata biba riba e isla. Na 1515, kasi tur Caquetio a ser [[Sklabitut|sklabisá]] i hiba [[Hispañola]]. E spañonan a establesé riba e isla na 1527 y a goberna e isla for di un di e siudatnan hispano-venezolano. E spañonan a importá hopi bestia i mata no nativo na Kòrsou. Kabai, karné, kabritu, porko i baka a wòrdu introdusí for di Oropa òf otro kolónianan spaño. E spañonan tambe a planta varios palu i mata no-nativo. Esei tabata hopi biaha un asuntu di prueba i eror. E spañonan sí a siña kon pa usa e kosecha i métodonan di kultivashon di e Caquetio. Paralelonan ku otro islanan den [[Karibe]] ta konosí for di fuentenan. No tur espesie importá tabatin e mesun éksito. E wardamentu di bestia generalmente a bai bon; e spañonan tabata saka bestia den kunuku i sabana. Caquetio i pastornan spaño tabata duna e bestia yerba. E karnénan, kabritu i baka a bai relativamente bon. Segun fuentenan históriko, tabatin miles riba e isla. Di otro banda, agrikultura no tabata dje eksitoso. E spañonan a yama Kòrsou un ''isla inútil'' komo ku e rendimentu di agrikultura na e isla tabata desepshonante, e saliñanan no tabatin un rendimentu altu i no a deskubrí metalnan presioso. Despues di un tempu, e kantidat di spaño ku tabata biba na Kòrsou a baha. Kontrario, e kantidat di residente indjan a stabilisá. Ta di suponé ku asta tabatin un oumento di e [[poblashon]] di Caquetío pa motibu di kresementu natural, regreso i kolonisashon. Den e último dékadanan di e okupashon spaño, Kòrsou a wòrdu usá komo un rancho di bestia grandi. Algun spaño tabata biba rònt di Santa Barbara, Santa Ana i den pueblonan den e parti west di e isla. Caquetio tabata biba den henter e isla.[[File:West-Indische Compagnie vlag 1695.svg|thumb|230px|Bandera di WIC (1695)]] === West Indische Compagnie === [[Hulanda]] a separá efektivo for di Spaña na 1581 i e kompañia hulandes di West India ([[West Indische Compagnie|WIC]]) a keda konstitui na 1621. Na 1633, WIC a pèrdè su base na Antias ora un flota spaño a destruí nan asentamentu na [[Sint Maarten]]. El a bira interesá den Kòrsou komo un base nobo pa komèrsio i Kòrsou, usando su puerto natural ekselente i pa produkshon di salu (pa preserva piská, partikularmente haring). Bon saliñanan por a ser hañá tantu na kosta di [[Venezuela]] komo na [[Boneiru]]. Ademas, na Kòrsou tabatin palu pretu, un materia prima pa pintura natural, bestia, kal i kombustibel. E fleta di WIC bou di mando di almirante [[Johannes van Walbeeck]] a invadi e isla na 1634 i e spañonan riba e isla a entregá nan mes na San Juan na ougùstùs. Mas o menos trinta spaño i un gran parti di e [[Taino]] a ser deportá pa [[Coro|Santa Ana de Coro]] na Venezuela. Un trinta famia taino a keda permití pa biba riba e isla.[[File:Fort Amsterdam.jpg|thumb|230px|left|Fort Amsterdam mirá for di laman.]] Despues di e konkista, WIC a konsolidá su reklamashonnan dor di konstruí fortifikashon. Komo awa di bebe tabata vital, na 1634-35 a konstruí un fòrti serka e fuente di awa na banda nortost di [[Bahia di Santa Ana]]. E fòrti aki tabata konsistí di muraya di tera ku palisade i diferente piesa di artiyeria. Na 1635-36 a kuminsá ku konstrukshon di [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]] na Punda, riba e banda ost di e kanal. E promé fase di konstrukshon a wòrdu konstruí bou di guia di almirante van Walbeeck den forma di un strea di sinku puntanan i tabata konsistí di un núkleo di tera i koral. kontra esaki a konstruí un shell di koral ku piedra di klei. Despues, e karkas aki a wòrdu konstruí ku piedra. Den e promé tres añanan, e kondishonnan di bida di e tropanan di WIC tabata pober. Pa kuminda i material di konstrukshon, hende tabata dependé hopi di importashon for di Oropa. E suministro tabata hopi irregular, i por a pasa mas ku mei aña sin suministro. Komo resultado, el a kapta i sakrifisá un kantidat grandi di bestia di kaya. Otro kuminda a ser racioná. E awa mester a ser tresi na Punta for di e fuente. Soldadonan i superiornan tabata drumi den tènt. Algun di e sòldánan tabata insatisfaktá dor di kondishonnan di kas duru, suministro di kuminda skars i trabou duru, pero prinsipalmente dor di monotonia i aburishon. Aparentemente tabatin un motín, pero esaki a wòrdu evitá dor di oumentá e racionnan i ofresé likor. Van Walbeek a skirbi e Diesnuebe Caballeronan di WIC, den kua el a rekomendá pa oumentá salario i racion, pasobra e sòldánan no a wòrdu kontratá pa konstruí fortifikashon. E siudat di [[Willemstad]] a kuminsá krese pafó di fort Amsterdam. === Konsolidashon hulandes === [[File:Petrus (Peter Pieter) Stuyvesant portrait c1660.jpg|197px|thumb|right|[[Peter Stuyvesant]] tabata gobernador di Kòrsou entre 1642 i 1644.]] E spañonan a planea pa rekuperá Kòrsou for di e hulandesnan. Di tres manera a kolektá informashon tokante tropa, fortifikashon, post na warda, reserva di alimento i munishon. E indjannan ku tabata biba na Kòrsou a ser sekuestrá i interogá. Personal di WIC ku tabata bin buska salu na kosta di Venezuela a ser kapturá i interogá. Finalmente, e spañonan a manda espia Kòrsou. E spañonan a purba un invasion na 1637 ku varios barku i sufisiente tropa pa surpasá esun di garnison di WIC. Forsá pa bay bek pa motibu di un [[Tormenta tropikal|tormenta]] nan nunka a yega Kòrsou. E Diesnuebe Kabayero di WIC na Amsterdam tabata dividi riba futuro di Kòrsou. E fortifikashon i e hòmbernan a kosta hopi sèn i e rendimentu tabata skars. Sinembargo, Kòrsou a desaroyá, presumiblemente mas komo konsekuensia di indesishon ku di un desishon rasonabel. Ku tempu, Kòrsou a demostrá su balor pa WIC. Despues di e pèrdida di e teritorio hulandes na Brasil na 1654, Kòrsou a bira mas i mas importante. E posishon geográfiko faborabel a hasi komèrsio posibel ku Oropa, Venezuela i otro islanan den Karibe. Nan tabata mantené kontakto tambe ku e kolónianan hulandes na [[Nort Amérika]], inkluyendo [[Nieuw Nederland]]. [[Peter Stuyvesant]] a bira [[gobernador]] interino na 1642, i a okupá e puesto te 1644. E [[poblashon]] di Kòrsou a krese konstantemente, en parti debí na e yegada di [[Hudaismo|hudiu]] sefardí for di e eks-teritorio hulandes na [[Brasil]]. WIC tambe a habri Kòrsou pa agrikultura dor di kolonistanan nobo for di Oropa. Hasta e sòldánan ku a kaba nan tempu tabata bon bini pa keda. Naturalmente, e meta tabata pa produsí sufisiente kuminda pa e poblashon di Kòrsou. Ademas, WIC tambe tabata ke pa e agrikultornan kultivá kosechanan komersial. E produktonan aki tabata inkluí indigo, katuna, tabako, trigo òf sorgo turko i kaña. E promé plantashonnan a wòrdu konstruí ront 1650. Nan ta inkluí lugánan na [[Hato]], Savonet, Santa Barbara, [[Santa Maria (Kòrsou)|Santa Maria]], Groot Piscadera, Groot i Klein Sint Joris, i San Huan. Algun di e plantashonnan a keda den poseshon di WIC. Esaki a kondusí na un fluho masivo di katibu. ==== Hudiunan ==== E hudiunan sefardí ku a yega for di Hulanda i despues for di teritorio hulandes na Brasil for di [[siglo 17] tabatin un influensia signifikante riba e kultura i ekonomia di e isla. Kòrsou ta sede di e kongregashon hudiu aktivo mas bieu den [[Amérika]], ku ta data di 1651. E komunidat hudiu di Kòrsou tambe a hunga un ròl klave sosteniendo e promé kongregashonnan hudiu na New Amsterdam (awendia [[New York City]]), [[Cayenne]] i [[Coro]] den [[siglo 18]] i [[siglo 19|19]]. Den e añanan promé i despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] tabatin un fluho di hudiu ashkenazi for di Oropa Oriental, hopi di nan tabata hudiu [[Rumania|rumano]]. === Negoshi di katibu i puerto franko === Durante gran parti di [[siglo 17]] i [[siglo 18|18]], e negoshi prinsipal di e isla tabata e negoshi di katibu. E hendenan sklabisá a yega hopi bia for di [[Afrika]] i a kumpra i bende nan na e wafnan di Willemstad promé ku nan a sigui bai nan destinashon final. Entre 1662 i 1669, Domingo Grillo i Ambrosio Lomelín a manda 24.000 katibu, asistí pa e Kompañia Hulandes di West India i e Kompañia Real Africano di Jamaica.<ref>{{Cite web |url=http://www.melfisher.org/schimmelarchive/exhibit3/e30011a.htm |title=Collection Schimmel, Herbert & Ruth |access-date=2015-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808134034/http://www.melfisher.org/schimmelarchive/exhibit3/e30011a.htm |archive-date=2008-08-08 |url-status=dead }}</ref><ref>The slave trade: the story of the Atlantic slave trade, 1440-1870 Door Hugh Thomas, p. 213.</ref><ref>The Genoese in Spain: Gabriel Bocángel y Unzueta (1603-1658): a biography by Trevor J. Dadson [https://books.google.com/books?id=8UW-D822uBMC&dq=Domingo+Grillo+Ambrosio+Lomel%C3%ADn&pg=PA63]</ref> WIC a suministrá hende sklabisá na preisnan hopi kompetitivo i asina a saka mayoria di komersiante ingles, franses i portugues for di e merkado. E komersiantenan tabata kumpra esklabu y despues manda nan na varios destinashon na Sentro y Sur Amerika. Un proporshon relativamente chikitu di e afrikano ku a yega a keda na Kòrsou. E hendenan sklabisá ku a keda riba e [[isla]] tabata responsabel pa traha e plantashonnan establesé anteriormente. E afluencia di man di obra barata a haci e sector intensivo di agricultura den man di obra hopi mas rentabel i entre Hulanda i China, e komèrsio ku tabata tuma lugá na e wafnan i e trabou ku tabata tuma lugá den e kanchinan, e perfil ekonómiko di Kòrsou a kuminsá subi, e biaha aki konstruí riba lomba di e hendenan sklabisá. WIC a konverti Kòrsou den un puerto liber na 1674, loke a duna un posishon klave den retnan di komersio internashonal. Partialmente pa e motibu aki, e isla a bira un di e islanan mas próspero di Karibe den siglo 17. Esaki a tenshoná relashonnan ku otro podernan, spesialmente Inglatera i Fransia. Komo resultado, na 1713 Kòrsou a keda sitiá pa un tempu kòrtiku pa e kapitan Fransés [[Jacques Cassard]], kende a laga kumpra E siudat. E sitio a causa daño na e habitantenan di e isla. Den Archivo Nacional Di Hague, lista di daño spesifiká a keda konservá na OAC. Na 1716 un rebelion chikitu di katibu a kuminsá, pero e insurgentenan a keda arestá. Diez rebelde, entre nan Maria, a ser kondená na morto. Na [[siglo 18]], Kòrsou a purba di konsolidá su posishon komersial. Sinembargo, e negoshi Na Venezuela i otro kolónianan spaño a keda impedi pa E Guardia Di Kosta Spaño. E ultimo a wordo designa specificamente pa stop e comercio ilegal di tabaco y cacao for di Venezuela. Inglés i franses a bira mas i mas fuerte den Karibe. E faktornan aki a kontribuí na e redukshon relativo di E importansia di Kòrsou. Tambe tabata importante pa Kòrsou no tabata adekuá pa e kultivashon di kaná di sukari, kapas, tabako òf otro kultivashonnan di plantashonnan tropikal na skala grandi. E intentonan pa hasi esaki a stòp na fin di siglo 17 i kuminsamentu di siglo 18. Agricultura di Kòrsou a enfoca riba provee kuminda pa su propio poblashon. Sinembargo, parti di e kuminda mester a ser importá. E negoshi di katibu a keda e fuente di entrada mas importante pa e hulandesnan, prinsipalmente pa motibu di preisnan kompetitivo di katibu. === Kolonia hulandes === [[File:Portret di Tula website up Wikimedia.JPG|right|thumb|Interpretashon artístiko moderno di Tula, pa Edsel Selberie.]] Despues di e bankarota di WIC na 1791, Kòrsou a bira un kolonia real hulandes. E hulandesnan a logra reprimí e [[Rebelion Grandi|rebelion di katibu di 1795]]. E levantamentu tabata liderá pa [[Tula]], un katibu ku ta hunga un papel sentral den historia di Kòrsou.<ref>{{cite web|url=https://isgeschiedenis.nl/nieuws/slavenopstand-op-curacao-van-1795 |title=Slavenopstand op Curaçao van 1795 |website=Is Geschiedenis|access-date=10 February 2022|language=nl}}</ref> Dia 18 di yanüari 1795, Willem V, Prins di Oranje, a hui for di Hulanda i a bai den eksilio na Gran Bretania poko promé ku anunsio di e Repúblika di Batavia.<ref>{{nl}}{{cite web|url=http://www.scheveningentoenennu.nl/vluchtprins1795/index.html |title=Vlucht van de Prins Willem V op 18 januari 1795 |website=Scheveningen Toen en Nu|access-date=2022-02-10}}</ref> gobernador [[Johannes de Veer]] a nenga di someté su mes na e Repúblika di Batavia, i a wòrdu remplasá pa [[Jan Jacob Beaujon]] na ougùstùs di 1796.<ref name="revolt">{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795-1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| author=Karwan Fatah-Black |publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2}}</ref> Beaujon tabata sospechoso di ta un orangista i pro-britániko. E ''schutterij'' (milisia) dirigí pa [[Johann Rudolf Lauffer]] i yudá pa tropanan franses di [[Guadeloupe]] a hasi un golpi di estado, i dia [[1 di desèmber]], Lauffer a wòrdu instalá como gobernador interino di [[Kòrsou i Dependensianan]].<ref name="revolt"/><ref name="canon">{{nl}}{{cite web|url=https://canoncuracao.cw/9-curacao-rond-1800/ |title=9. Curaçao rond 1800 |website=Canon of Curaçao|access-date=2022-02-10}}</ref> E británikonan a kapturá Kòrsou na 1800 i a mantené Kòrsou te 1803.<ref name="canon"/> Nan a ataka atrobe na 1804, i despues a mantené esaki for di 1807 te 1816,<ref>{{Cite web|url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm|title = Curacao in the British Empire}}</ref> despues di kua nan a dun'é bèk na e hulandesnan bou di e terminonan di e Tratado di Paris. E proksimidat di Kòrsou na [[Venezuela]] a resultá den interakshon ku kultura di zonanan na kosta. Por ehempel, por mira similaridatnan [[Arkitectura|arkitektoniko]] entre e partinan di Willemstad di [[siglo 19]] i e siudat venezolano serkano di [[Coro]] na Estado Falcón. Den [[siglo 19]], habitantenan di Kòrsou manera [[Manuel Piar]] i [[Luis Brión]] a partisipá den e guera di independensia di Venezuela i Colombia. Refugiadonan polítiko di e kontinente (manera [[Simon Bolivar]]) a reuní na Kòrsou. Muchanan di famia venezolano pudiente a wòrdu eduká riba e isla. Pa baha gastonan atministrativo, e [[kolonia]]nan den [[Karibe]] a bira un kolonia ku un gobernador general na [[Paramaribo]] na [[1828]]. Na 1845 nan a bolbe parti di esaki pasobra e atministrashon di e islanan for di [[Sürnam]] no a funshoná bon. For di e aña ei dos kolonia di Antia a bolbe eksistí: Sürnam i [[Kòrsou i Dependensianan]], tantu e islanan di Barlovento komo e islanan di Sotavento.[[File:Luis Brión 2012 000.jpg|thumb|[[Luis Brion]], un almirante venezolano nase na Kòrsou.]] == Historia moderno == E destabilisashon di e region produsí pa e Gueranan [[Napoleon Bonaparte|napoleóniko]] na [[Oropa]] i e avansenan imperialista di parti di e británikonan a hasi ku Kòrsou a kambia man varios biaha, for di [[siglo 19]]. E isla a ser [[Invasion di Kòrsou|invadi]] pa e inglesnan dos biaha, ku tabata entre 1800 i 1803, anto entre 1807 i 1816. Práktikamente simultáneamente, tabatin hopi movementu independentista for di e kolonianan spaño di e [[kontinente]], ku kontribushon di refugiadonan anglófilo manera [[Simón Bolívar]], i ku partisipashon di por lo ménos dos persona mas importante, [[Manuel Piar]], e lider di e rebèldenan di e provinsia di Guayana, i [[Luis Brion]], ku lo a bira almirante di e Armada [[Colombia|kolombiano]]. Na 1815, despues di e derota di [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] na Waterloo, e Tratado di Paris a otorgá e soberania legal di e isla na e [[Hulanda|hulandesnan]]. Siguiendo e ehèmpel di [[Inglatera]] (1834) i [[Fransia]] (1848), e hulandesnan a abolí [[sklabitut]] na [[1863]], loke a trese un kambio den ekonomia ku e kambio pa trabou salariá. E estado hulandes a kompensá e doñonan di katibu ku 200 florin pa katibu pa pèrdida di nan propiedat. Algun habitante di Kòrsou a emigrá pa otro islanan, manera [[Cuba]], pa traha den plantashonnan di kaña. Otro eks-esklabunan no tabatin kaminda pa bai i a sigui traha pa e doño di e plantashon den e sistema di arrendatario.<ref>Called "Paga Tera"</ref> Esaki tabata un orden instituí den kua e eks-sklabitut tabata laga tera na su eks-shef. Na kambio, e arrendatario a primintí di entregá e parti mas grandi di su kosecha na e eks-shef di katibu. E sistema aki a dura te na kuminsamentu di [[siglo 20]]. Te na kuminsamentu di [[siglo 20]], Kòrsou tabata biba di komèrsio, agrikultura i peska. E marea ekonómiko a kambia na 1914 ora ku a deskubrí reservanan grandi di petroleo na Venezuela. [[Royal Dutch Shell|Shell]] mesora a establesé un refineria di petroleo riba e isla, [[Refineria Isla]], serka di Asiento, kaminda anteriormente tabatin komèrsio ku katibu. Den e dékada di 1920 i komienso di 1930, [[Hudaismo|hudiunan]] ashkenazi di Oropa Oriental a emigrá pa Kòrsou. Aunke mayoria inisialmente mester a traha komo comerciante ambulante, gradualmente nan a logra sali dilanti i hopi a logra un gran prosperidat. Nan a mantené nan identidat hudiu i a formá un grupo uní i isola. Den e dékadanan di 1980 i 1990, e tamaño di e grupo a baha drástikamente. Mayoria di e promé kolónan a muri di edat i, pa motibu di inseguridat polítiko i desendensia ekonómiko, hopi hudiu ashkenazi a bandoná e isla den añanan 1980 pa bai biba na otro lugá, spesialmente na Merka i [[Israel]].[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-60048277, Foto 'Het huis op Curaçao waar de Venezolaanse revolutionair Rafael Simón Urbina een aantal maanden verbleef', fotograaf niet bekend, 1929.jpg|thumb|left|250px|Kas na [[Kòrsou]] unda Rafael Urbina a keda algun luna pa prepara su atake riba Fort Amsterdam]] Dia [[8 di yüni]] [[1929]] [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]] a ser asaltá i kapturá pa e rebelde venezolano [[Rafael Simón Urbina]] huntu ku 250 otro persona.<ref name=rafael>{{cite web|url=http://www.venezuelatuya.com/biografias/urbina_rafael.htm |title=Rafael Simón Urbina López |language=es |publisher=Venezuelalatuya |access-date=8 August 2014}}</ref> nan a sakea arma, munishon i tesoro di e isla.<ref name=mindef>{{cite web|url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}</ref> Nan A logra tambe di kap e gobernador di e isla, Leonardus Albertus Fruytier, i a hib'é Venezuela riba e barku merikano robá [[Maracaibo]].<ref name=rafael/> Despues di e inkurshon, e gobièrno hulandes a disidí di stashoná marinir i barkunan permanentemente riba e isla.<ref name=mindef/><ref>{{Cite web|url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html|title = WHKMLA : List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands}}</ref> Durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], e isla a hunga un papel importante den suministro di fuel na e forsanan aliado. Na 1940, promé ku [[Di Tres Reich|Alemania nazi]] a invadi Hulanda, e britániko a okupá Kòrsou i Aruba franses. E presensia di potensia diferente for di Hulanda a alarmá e gobièrnu venezolano dor di e proximidat di e islanan aki na entrada di Golfo di Venezuela i e echo ku histórikamente nan a wòrdu usá komo base pa lansa inkurshonnan kontra teritorio venezolano. Na 1941, tropa merikano a okupá e isla i a konstruí aeropuerto militar na Aruba ("Dakota") i Kòrsou ("[[Aeropuerto Hato|Hato]]"). E meta prinsipal di e despliegamentu aki tabata pa bringa kontra e atakanan futuro ku tabata spera di e supmarinonan di Ejs i e bombardero nazi di largu distansia. Merka tambe tabata preokupá pa e menasa potensial di un invashon aleman di Merka kontinental lansa ku yudansa di kolónan aleman na Sur Amérika. Na 1942 e puerto di e isla, un di e fuentenan prinsipal di kombustibel pa e operashonnan aliá, a ser asediá pa supmarino aleman na diferente okashon bou di [[Operashon Neuland]]. Na ougùstùs di 1942, e alemannan a bolbe Kòrsou i a ataká un tanker i a risibí kandela di un bateria di kosta hulandes promé ku nan a skapa. E United States Navy a establesé e di kuater flota, ku tabata responsabel pa kontra e operashonnan naval enemigu den Karibe i den Atlántiko Sur. E ehérsito merikano tambe a manda avion i personal pa yuda protehá e refinerianan di petroleo i reforsá e Forsa Aéreo Venezolano. Na 1954, Kòrsou, huntu ku e otro islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]], a haña outonomia polítiko. === Rebeldia di trahadó di 1969 === {{See also|Artíkulo prinsipal: [[Trinta di Mei]]}} Den e dékadanan di 1940 i 1950, e [[Refineria Isla|refineria]] a trese prosperidat i modernisashon na e isla, pero prosperidat a wòrdu distribuí na un manera desigual. E klase trahadó nobo di Kòrsou a sinti su mes mas i mas insatisfaktá ku e praktikanan klave di Royal Shell. E partisipashon di e poblashon [[afrokurasoleño]] den e proseso polítiko tambe tabata limitá. Dia [[30 di mei (fecha)|30 di mei]] [[1969]], un rebelion di trahadónan, konosí komo [[Trinta di Mei]], a kuminsá na e porta di entrada di e refineria Shell. Durante e avansa pa sentro di e siudat, lider sindikal [[Wilson Godett]] (entre otro) a ser tira pa polis, i trahadónan rabia a kima propiedatnan na Punda i [[Otrobanda]]. Despues ku e gobièrnu lokal a pèrmití e marina real hulandes pa bula riba dje pa restorá òrdu, a traha hopi pa e gobièrnu ta mas representativo di e poblashon. Wilson Godett asta a okupá un puesto atministrativo pa algun tempu. === Estado outónomo === Kòrsou a risibí un status outónomo similar na esun di Aruba riba [[10 di òktober]] [[2010]]. Diferentemente di Hulanda, e isla no ta forma parti di e teritorio di [[Union Oropeo|Union Europeo]] i pa e motibu ei [[Kòrsou]], meskos ku Aruba i Sint Maarten, no tin ku kumpli ku lei [[oropa|oropeo]] ni introdusí e [[euro]] komo moneda legal. Debí na e relashon spesial ku Hulanda komo teritorio ultramar ([[hulandes]]: Landen en Gebieden Overzee, LGO), e islanan ta kualifiká pa fondo oropeo i akuerdo di kooperashon na nivel di [[Union Oropeo|UO]], manera e programa Erasmus+. Ademas, e habitantenan di e [[Karibe Hulandes|parti karibense di Reino Hulandes]] no ta solamente di nashonalidat hulandes, sino tambe di nashonalidat oropeo. == Bibliografia == * Anon. (1984) ''Manera Kòrsou tabata: aregla reahta kuadro i historia di Korsou''. * Cijntje, Gilbert Jobert van Martha Bergen Sentro Mr Dr Moises Frumencio da Costa Gomez and CURISES (2009) ''Historia Polítiko di Kòrsou: 1951-1967''. Willemstad Curaçao: Sentro Mr. Dr. Moises Frumencio da Costa Gomez. * [[Johan Hartog|Hartog, J.]] (1967) ''Curaçao: A Short History''. De Wit. * [[Henricus Nooyen|Nooyen, R.H.]] (2008) ''Historia Di Kòrsou Katóliko: Un Rekuento di Pader Hein Nooijen'', Willemstad Amsterdam: Carib Publishing; SWP distr. == Link eksterno == * [https://web.archive.org/web/20191201051337/http://www.shaareitsedekcuracao.com/jews.html E Hudiunan Ashkenazi di Kòrsou] {{Appendix}} [[Category:Historia di Kòrsou]] 2qh8iy8xa0djudcdp35dn4ntdoyrfr1 203737 203736 2026-09-10T13:03:09Z Kallmemel 14000 superfluho: -articulo defini 203737 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Curacao in the Kingdom of the Netherlands.svg|300px|right|thumb|Kòrsou ta un [[isla]] i un pais den [[Reino Hulandes]] den parti sùit di [[Laman Karibe|Karibe]] for di e kosta di [[Venezuela]].]] '''Historia di Kòrsou''' ta kuminsá ku e establesimentu di pueblo [[Arawak]], un pueblo amerindio for di [[Sur Amérika|kontinente suramerikano]]. Ta asumí ku nan a biba multiple [[siglo]] riba e isla promé ku [[Oropa|oropeonan]] a yega. == Historia pre-kolonial == E promé spornan di habitashon humano na Kòrsou por wòrdu hañá na [[Roi Rincon]]. E ta konsistí di un kueba natural den e barankanan ku e habitantenan pre-serámiko tabata usa. E restunan arkeológiko ku a haña ta konsistí di montonnan di deshecho di kokolishi, material di wesu di animal i piedra. Artefaktonan tabata trahá di piedra i kokolishi, kual por a wòrdu usa pa diferente meta. Aki tambe tin pinturanan indjan riba baranka. Ta kalkula e fecha di e restunan mas bieu di Kòrsou entre aproksimadamente aña 2900 i 2300 promé ku [[Kristu]]. Restunan similar i graf humano ta konosí na [[Seru Samí]], ca. 2000 pa 1600 promé ku Kristu.[[File:Petroglyphs (30393572753).jpg|thumb|220px|left|Petroglifonan ku ta 1500 aña bieu serka e kueba di [[Hato]].]] A haña resíduo di pòchinan di e periodo serámiko na Knip i San Juan, entre otro. E fechanan ta entre ca. 450 i 1500. E material ta pertenesé na e kultura dabahuroido, spesialmente na e pueblo [[Caquetio]], ku a bini for di nortwest di [[Venezuela]]. A base di nan [[idioma]], e habitantenan indígena aki ta klasifiká komo [[Arawak]]. E Caquetíonan tabata biba den establesimentunan chikitu di te ku 40 habitante. E pueblonan a keda hopi biaha situá serka bahia ku [[laguna]], prinsipalmente na kosta sur. E Caquetío ku a yega mas despues tabata biba di kultivo di yuca na eskala chikito, peska, kolekshon di marisko i yagmentu di bestia chikí. Ademas, nan tabata hasi komèrsio ku indjannan di otro islanan i di e kontinente. A haña residensianan na, entre otro, Knip i Santa Barbara. Investigashon sientífiko di e promé habitantenan di [[Antias Hulandes|Antia Hulandes]] a kuminsá den [[siglo 19]], partikularmente ku e afishonado [[Antonius van Koolwijk|A.J. van Koolwijk]], ku a hasi e promé eksplorashonnan den velt. Tambe el a kompilá un inventario di e petroglifonan di e isla. == Kolonisashon oropeo == === Periodo spaño === E spaño [[Alonso de Ojeda]] tabata e promé oropeo ku a bishitá [[Kòrsou]] dia [[26 di yüli]] [[1499]]. Na e momentu ei, mas o ménos 2.000 [[Caquetio]] tabata biba riba e isla. Na 1515, kasi tur Caquetio a ser [[Sklabitut|sklabisá]] i hiba [[Hispañola]]. E spañonan a establesé riba e isla na 1527 y a goberna e isla for di un di e siudatnan hispano-venezolano. E spañonan a importá hopi bestia i mata no nativo na Kòrsou. Kabai, karné, kabritu, porko i baka a wòrdu introdusí for di Oropa òf otro kolónianan spaño. E spañonan tambe a planta varios palu i mata no-nativo. Esei tabata hopi biaha un asuntu di prueba i eror. E spañonan sí a siña kon pa usa e kosecha i métodonan di kultivashon di e Caquetio. Paralelonan ku otro islanan den [[Karibe]] ta konosí for di fuentenan. No tur espesie importá tabatin e mesun éksito. E wardamentu di bestia generalmente a bai bon; e spañonan tabata saka bestia den kunuku i sabana. Caquetio i pastornan spaño tabata duna e bestia yerba. E karnénan, kabritu i baka a bai relativamente bon. Segun fuentenan históriko, tabatin miles riba e isla. Di otro banda, agrikultura no tabata dje eksitoso. E spañonan a yama Kòrsou un ''isla inútil'' komo ku e rendimentu di agrikultura na e isla tabata desepshonante, e saliñanan no tabatin un rendimentu altu i no a deskubrí metalnan presioso. Despues di un tempu, e kantidat di spaño ku tabata biba na Kòrsou a baha. Kontrario, e kantidat di residente indjan a stabilisá. Ta di suponé ku asta tabatin un oumento di e [[poblashon]] di Caquetío pa motibu di kresementu natural, regreso i kolonisashon. Den e último dékadanan di e okupashon spaño, Kòrsou a wòrdu usá komo un rancho di bestia grandi. Algun spaño tabata biba rònt di Santa Barbara, Santa Ana i den pueblonan den e parti west di e isla. Caquetio tabata biba den henter e isla.[[File:West-Indische Compagnie vlag 1695.svg|thumb|230px|Bandera di WIC (1695)]] === West Indische Compagnie === [[Hulanda]] a separá efektivo for di Spaña na 1581 i e kompañia hulandes di West India ([[West Indische Compagnie|WIC]]) a keda konstitui na 1621. Na 1633, WIC a pèrdè su base na Antias ora un flota spaño a destruí nan asentamentu na [[Sint Maarten]]. El a bira interesá den Kòrsou komo un base nobo pa komèrsio i Kòrsou, usando su puerto natural ekselente i pa produkshon di salu (pa preserva piská, partikularmente haring). Bon saliñanan por a ser hañá tantu na kosta di [[Venezuela]] komo na [[Boneiru]]. Ademas, na Kòrsou tabatin palu pretu, un materia prima pa pintura natural, bestia, kal i kombustibel. E fleta di WIC bou di mando di almirante [[Johannes van Walbeeck]] a invadi e isla na 1634 i e spañonan riba e isla a entregá nan mes na San Juan na ougùstùs. Mas o menos trinta spaño i un gran parti di e [[Taino]] a ser deportá pa [[Coro|Santa Ana de Coro]] na Venezuela. Un trinta famia taino a keda permití pa biba riba e isla.[[File:Fort Amsterdam.jpg|thumb|230px|left|Fort Amsterdam mirá for di laman.]] Despues di e konkista, WIC a konsolidá su reklamashonnan dor di konstruí fortifikashon. Komo awa di bebe tabata vital, na 1634-35 a konstruí un fòrti serka e fuente di awa na banda nortost di [[Bahia di Santa Ana]]. E fòrti aki tabata konsistí di muraya di tera ku palisade i diferente piesa di artiyeria. Na 1635-36 a kuminsá ku konstrukshon di [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]] na Punda, riba e banda ost di e kanal. E promé fase di konstrukshon a wòrdu konstruí bou di guia di almirante van Walbeeck den forma di un strea di sinku puntanan i tabata konsistí di un núkleo di tera i koral. kontra esaki a konstruí un shell di koral ku piedra di klei. Despues, e karkas aki a wòrdu konstruí ku piedra. Den e promé tres añanan, e kondishonnan di bida di e tropanan di WIC tabata pober. Pa kuminda i material di konstrukshon, hende tabata dependé hopi di importashon for di Oropa. E suministro tabata hopi irregular, i por a pasa mas ku mei aña sin suministro. Komo resultado, el a kapta i sakrifisá un kantidat grandi di bestia di kaya. Otro kuminda a ser racioná. E awa mester a ser tresi na Punta for di e fuente. Soldadonan i superiornan tabata drumi den tènt. Algun di e sòldánan tabata insatisfaktá dor di kondishonnan di kas duru, suministro di kuminda skars i trabou duru, pero prinsipalmente dor di monotonia i aburishon. Aparentemente tabatin un motín, pero esaki a wòrdu evitá dor di oumentá e racionnan i ofresé likor. Van Walbeek a skirbi e Diesnuebe Caballeronan di WIC, den kua el a rekomendá pa oumentá salario i racion, pasobra e sòldánan no a wòrdu kontratá pa konstruí fortifikashon. E siudat di [[Willemstad]] a kuminsá krese pafó di fort Amsterdam. === Konsolidashon hulandes === [[File:Petrus (Peter Pieter) Stuyvesant portrait c1660.jpg|197px|thumb|right|[[Peter Stuyvesant]] tabata gobernador di Kòrsou entre 1642 i 1644.]] E spañonan a planea pa rekuperá Kòrsou for di e hulandesnan. Di tres manera a kolektá informashon tokante tropa, fortifikashon, post na warda, reserva di alimento i munishon. E indjannan ku tabata biba na Kòrsou a ser sekuestrá i interogá. Personal di WIC ku tabata bin buska salu na kosta di Venezuela a ser kapturá i interogá. Finalmente, e spañonan a manda espia Kòrsou. E spañonan a purba un invasion na 1637 ku varios barku i sufisiente tropa pa surpasá esun di garnison di WIC. Forsá pa bay bek pa motibu di un [[Tormenta tropikal|tormenta]] nan nunka a yega Kòrsou. E Diesnuebe Kabayero di WIC na Amsterdam tabata dividi riba futuro di Kòrsou. E fortifikashon i e hòmbernan a kosta hopi sèn i e rendimentu tabata skars. Sinembargo, Kòrsou a desaroyá, presumiblemente mas komo konsekuensia di indesishon ku di un desishon rasonabel. Ku tempu, Kòrsou a demostrá su balor pa WIC. Despues di e pèrdida di e teritorio hulandes na Brasil na 1654, Kòrsou a bira mas i mas importante. E posishon geográfiko faborabel a hasi komèrsio posibel ku Oropa, Venezuela i otro islanan den Karibe. Nan tabata mantené kontakto tambe ku e kolónianan hulandes na [[Nort Amérika]], inkluyendo [[Nieuw Nederland]]. [[Peter Stuyvesant]] a bira [[gobernador]] interino na 1642, i a okupá e puesto te 1644. E [[poblashon]] di Kòrsou a krese konstantemente, en parti debí na e yegada di [[Hudaismo|hudiu]] sefardí for di e eks-teritorio hulandes na [[Brasil]]. WIC tambe a habri Kòrsou pa agrikultura dor di kolonistanan nobo for di Oropa. Hasta e sòldánan ku a kaba nan tempu tabata bon bini pa keda. Naturalmente, e meta tabata pa produsí sufisiente kuminda pa e poblashon di Kòrsou. Ademas, WIC tambe tabata ke pa e agrikultornan kultivá kosechanan komersial. E produktonan aki tabata inkluí indigo, katuna, tabako, trigo òf sorgo turko i kaña. E promé plantashonnan a wòrdu konstruí ront 1650. Nan ta inkluí lugánan na [[Hato]], Savonet, Santa Barbara, [[Santa Maria (Kòrsou)|Santa Maria]], Groot Piscadera, Groot i Klein Sint Joris, i San Huan. Algun di e plantashonnan a keda den poseshon di WIC. Esaki a kondusí na un fluho masivo di katibu. ==== Hudiunan ==== E hudiunan sefardí ku a yega for di Hulanda i despues for di teritorio hulandes na Brasil for di [[siglo 17] tabatin un influensia signifikante riba e kultura i ekonomia di e isla. Kòrsou ta sede di e kongregashon hudiu aktivo mas bieu den [[Amérika]], ku ta data di 1651. E komunidat hudiu di Kòrsou tambe a hunga un ròl klave sosteniendo e promé kongregashonnan hudiu na New Amsterdam (awendia [[New York City]]), [[Cayenne]] i [[Coro]] den [[siglo 18]] i [[siglo 19|19]]. Den e añanan promé i despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] tabatin un fluho di hudiu ashkenazi for di Oropa Oriental, hopi di nan tabata hudiu [[Rumania|rumano]]. === Negoshi di katibu i puerto franko === Durante gran parti di [[siglo 17]] i [[siglo 18|18]], e negoshi prinsipal di e isla tabata e negoshi di katibu. E hendenan sklabisá a yega hopi bia for di [[Afrika]] i a kumpra i bende nan na e wafnan di Willemstad promé ku nan a sigui bai nan destinashon final. Entre 1662 i 1669, Domingo Grillo i Ambrosio Lomelín a manda 24.000 katibu, asistí pa e Kompañia Hulandes di West India i e Kompañia Real Africano di Jamaica.<ref>{{Cite web |url=http://www.melfisher.org/schimmelarchive/exhibit3/e30011a.htm |title=Collection Schimmel, Herbert & Ruth |access-date=2015-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808134034/http://www.melfisher.org/schimmelarchive/exhibit3/e30011a.htm |archive-date=2008-08-08 |url-status=dead }}</ref><ref>The slave trade: the story of the Atlantic slave trade, 1440-1870 Door Hugh Thomas, p. 213.</ref><ref>The Genoese in Spain: Gabriel Bocángel y Unzueta (1603-1658): a biography by Trevor J. Dadson [https://books.google.com/books?id=8UW-D822uBMC&dq=Domingo+Grillo+Ambrosio+Lomel%C3%ADn&pg=PA63]</ref> WIC a suministrá hende sklabisá na preisnan hopi kompetitivo i asina a saka mayoria di komersiante ingles, franses i portugues for di e merkado. E komersiantenan tabata kumpra esklabu y despues manda nan na varios destinashon na Sentro y Sur Amerika. Un proporshon relativamente chikitu di e afrikano ku a yega a keda na Kòrsou. E hendenan sklabisá ku a keda riba e [[isla]] tabata responsabel pa traha e plantashonnan establesé anteriormente. E afluencia di man di obra barata a haci e sector intensivo di agricultura den man di obra hopi mas rentabel i entre Hulanda i China, e komèrsio ku tabata tuma lugá na e wafnan i e trabou ku tabata tuma lugá den e kanchinan, e perfil ekonómiko di Kòrsou a kuminsá subi, e biaha aki konstruí riba lomba di e hendenan sklabisá. WIC a konverti Kòrsou den un puerto liber na 1674, loke a duna un posishon klave den retnan di komersio internashonal. Partialmente pa e motibu aki, e isla a bira un di e islanan mas próspero di Karibe den siglo 17. Esaki a tenshoná relashonnan ku otro podernan, spesialmente Inglatera i Fransia. Komo resultado, na 1713 Kòrsou a keda sitiá pa un tempu kòrtiku pa e kapitan Fransés [[Jacques Cassard]], kende a laga kumpra E siudat. E sitio a causa daño na e habitantenan di e isla. Den Archivo Nacional Di Hague, lista di daño spesifiká a keda konservá na OAC. Na 1716 un rebelion chikitu di katibu a kuminsá, pero e insurgentenan a keda arestá. Diez rebelde, entre nan Maria, a ser kondená na morto. Na [[siglo 18]], Kòrsou a purba di konsolidá su posishon komersial. Sinembargo, e negoshi Na Venezuela i otro kolónianan spaño a keda impedi pa E Guardia Di Kosta Spaño. E ultimo a wordo designa specificamente pa stop e comercio ilegal di tabaco y cacao for di Venezuela. Inglés i franses a bira mas i mas fuerte den Karibe. E faktornan aki a kontribuí na e redukshon relativo di E importansia di Kòrsou. Tambe tabata importante pa Kòrsou no tabata adekuá pa e kultivashon di kaná di sukari, kapas, tabako òf otro kultivashonnan di plantashonnan tropikal na skala grandi. E intentonan pa hasi esaki a stòp na fin di siglo 17 i kuminsamentu di siglo 18. Agricultura di Kòrsou a enfoca riba provee kuminda pa su propio poblashon. Sinembargo, parti di e kuminda mester a ser importá. E negoshi di katibu a keda e fuente di entrada mas importante pa e hulandesnan, prinsipalmente pa motibu di preisnan kompetitivo di katibu. === Kolonia hulandes === [[File:Portret di Tula website up Wikimedia.JPG|right|thumb|Interpretashon artístiko moderno di Tula, pa Edsel Selberie.]] Despues di e bankarota di WIC na 1791, Kòrsou a bira un kolonia real hulandes. E hulandesnan a logra reprimí e [[Rebelion Grandi|rebelion di katibu di 1795]]. E levantamentu tabata liderá pa [[Tula]], un katibu ku ta hunga un papel sentral den historia di Kòrsou.<ref>{{cite web|url=https://isgeschiedenis.nl/nieuws/slavenopstand-op-curacao-van-1795 |title=Slavenopstand op Curaçao van 1795 |website=Is Geschiedenis|access-date=10 February 2022|language=nl}}</ref> Dia 18 di yanüari 1795, Willem V, Prins di Oranje, a hui for di Hulanda i a bai den eksilio na Gran Bretania poko promé ku anunsio di e Repúblika di Batavia.<ref>{{nl}}{{cite web|url=http://www.scheveningentoenennu.nl/vluchtprins1795/index.html |title=Vlucht van de Prins Willem V op 18 januari 1795 |website=Scheveningen Toen en Nu|access-date=2022-02-10}}</ref> gobernador [[Johannes de Veer]] a nenga di someté su mes na e Repúblika di Batavia, i a wòrdu remplasá pa [[Jan Jacob Beaujon]] na ougùstùs di 1796.<ref name="revolt">{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795-1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| author=Karwan Fatah-Black |publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2}}</ref> Beaujon tabata sospechoso di ta un orangista i pro-britániko. E ''schutterij'' (milisia) dirigí pa [[Johann Rudolf Lauffer]] i yudá pa tropanan franses di [[Guadeloupe]] a hasi un golpi di estado, i dia [[1 di desèmber]], Lauffer a wòrdu instalá como gobernador interino di [[Kòrsou i Dependensianan]].<ref name="revolt"/><ref name="canon">{{nl}}{{cite web|url=https://canoncuracao.cw/9-curacao-rond-1800/ |title=9. Curaçao rond 1800 |website=Canon of Curaçao|access-date=2022-02-10}}</ref> E británikonan a kapturá Kòrsou na 1800 i a mantené Kòrsou te 1803.<ref name="canon"/> Nan a ataka atrobe na 1804, i despues a mantené esaki for di 1807 te 1816,<ref>{{Cite web|url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm|title = Curacao in the British Empire}}</ref> despues di kua nan a dun'é bèk na e hulandesnan bou di e terminonan di e Tratado di Paris. E proksimidat di Kòrsou na [[Venezuela]] a resultá den interakshon ku kultura di zonanan na kosta. Por ehempel, por mira similaridatnan [[Arkitectura|arkitektoniko]] entre e partinan di Willemstad di [[siglo 19]] i e siudat venezolano serkano di [[Coro]] na Estado Falcón. Den [[siglo 19]], habitantenan di Kòrsou manera [[Manuel Piar]] i [[Luis Brión]] a partisipá den e guera di independensia di Venezuela i Colombia. Refugiadonan polítiko di e kontinente (manera [[Simon Bolivar]]) a reuní na Kòrsou. Muchanan di famia venezolano pudiente a wòrdu eduká riba e isla. Pa baha gastonan atministrativo, e [[kolonia]]nan den [[Karibe]] a bira un kolonia ku un gobernador general na [[Paramaribo]] na [[1828]]. Na 1845 nan a bolbe parti di esaki pasobra e atministrashon di e islanan for di [[Sürnam]] no a funshoná bon. For di e aña ei dos kolonia di Antia a bolbe eksistí: Sürnam i [[Kòrsou i Dependensianan]], tantu e islanan di Barlovento komo e islanan di Sotavento.[[File:Luis Brión 2012 000.jpg|thumb|[[Luis Brion]], un almirante venezolano nase na Kòrsou.]] == Historia moderno == E destabilisashon di e region produsí pa e Gueranan [[Napoleon Bonaparte|napoleóniko]] na [[Oropa]] i e avansenan imperialista di parti di e británikonan a hasi ku Kòrsou a kambia man varios biaha, for di [[siglo 19]]. E isla a ser [[Invasion di Kòrsou|invadi]] pa e inglesnan dos biaha, ku tabata entre 1800 i 1803, anto entre 1807 i 1816. Práktikamente simultáneamente, tabatin hopi movementu independentista for di e kolonianan spaño di e [[kontinente]], ku kontribushon di refugiadonan anglófilo manera [[Simón Bolívar]], i ku partisipashon di por lo ménos dos persona mas importante, [[Manuel Piar]], e lider di e rebèldenan di e provinsia di Guayana, i [[Luis Brion]], ku lo a bira almirante di e Armada [[Colombia|kolombiano]]. Na 1815, despues di e derota di [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] na Waterloo, e Tratado di Paris a otorgá e soberania legal di e isla na e [[Hulanda|hulandesnan]]. Siguiendo e ehèmpel di [[Inglatera]] (1834) i [[Fransia]] (1848), e hulandesnan a abolí [[sklabitut]] na [[1863]], loke a trese un kambio den ekonomia ku e kambio pa trabou salariá. E estado hulandes a kompensá e doñonan di katibu ku 200 florin pa katibu pa pèrdida di nan propiedat. Algun habitante di Kòrsou a emigrá pa otro islanan, manera [[Cuba]], pa traha den plantashonnan di kaña. Otro eks-esklabunan no tabatin kaminda pa bai i a sigui traha pa e doño di e plantashon den e sistema di arrendatario.<ref>Called "Paga Tera"</ref> Esaki tabata un orden instituí den kua e eks-sklabitut tabata laga tera na su eks-shef. Na kambio, e arrendatario a primintí di entregá e parti mas grandi di su kosecha na e eks-shef di katibu. E sistema aki a dura te na kuminsamentu di [[siglo 20]]. Te na kuminsamentu di [[siglo 20]], Kòrsou tabata biba di komèrsio, agrikultura i peska. E marea ekonómiko a kambia na 1914 ora ku a deskubrí reservanan grandi di petroleo na Venezuela. [[Royal Dutch Shell|Shell]] mesora a establesé un refineria di petroleo riba e isla, [[Refineria Isla]], serka di Asiento, kaminda anteriormente tabatin komèrsio ku katibu. Den e dékada di 1920 i komienso di 1930, [[Hudaismo|hudiunan]] ashkenazi di Oropa Oriental a emigrá pa Kòrsou. Aunke mayoria inisialmente mester a traha komo comerciante ambulante, gradualmente nan a logra sali dilanti i hopi a logra un gran prosperidat. Nan a mantené nan identidat hudiu i a formá un grupo uní i isola. Den e dékadanan di 1980 i 1990, e tamaño di e grupo a baha drástikamente. Mayoria di e promé kolónan a muri di edat i, pa motibu di inseguridat polítiko i desendensia ekonómiko, hopi hudiu ashkenazi a bandoná e isla den añanan 1980 pa bai biba na otro lugá, spesialmente na Merka i [[Israel]].[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-60048277, Foto 'Het huis op Curaçao waar de Venezolaanse revolutionair Rafael Simón Urbina een aantal maanden verbleef', fotograaf niet bekend, 1929.jpg|thumb|left|250px|Kas na [[Kòrsou]] unda Rafael Urbina a keda algun luna pa prepara su atake riba Fort Amsterdam]] Dia [[8 di yüni]] [[1929]] [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]] a ser asaltá i kapturá pa e rebelde venezolano [[Rafael Simón Urbina]] huntu ku 250 otro persona.<ref name=rafael>{{cite web|url=http://www.venezuelatuya.com/biografias/urbina_rafael.htm |title=Rafael Simón Urbina López |language=es |publisher=Venezuelalatuya |access-date=8 August 2014}}</ref> nan a sakea arma, munishon i tesoro di e isla.<ref name=mindef>{{cite web|url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}</ref> Nan A logra tambe di kap e gobernador di e isla, Leonardus Albertus Fruytier, i a hib'é Venezuela riba e barku merikano robá [[Maracaibo]].<ref name=rafael/> Despues di e inkurshon, e gobièrno hulandes a disidí di stashoná marinir i barkunan permanentemente riba e isla.<ref name=mindef/><ref>{{Cite web|url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html|title = WHKMLA : List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands}}</ref> Durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], e isla a hunga un papel importante den suministro di fuel na e forsanan aliado. Na 1940, promé ku [[Di Tres Reich|Alemania nazi]] a invadi Hulanda, e britániko a okupá Kòrsou i Aruba franses. E presensia di potensia diferente for di Hulanda a alarmá e gobièrnu venezolano dor di e proximidat di e islanan aki na entrada di Golfo di Venezuela i e echo ku histórikamente nan a wòrdu usá komo base pa lansa inkurshonnan kontra teritorio venezolano. Na 1941, tropa merikano a okupá e isla i a konstruí aeropuerto militar na Aruba ("Dakota") i Kòrsou ("[[Aeropuerto Hato|Hato]]"). E meta prinsipal di e despliegamentu aki tabata pa bringa kontra e atakanan futuro ku tabata spera di e supmarinonan di Ejs i e bombardero nazi di largu distansia. Merka tambe tabata preokupá pa e menasa potensial di un invashon aleman di Merka kontinental lansa ku yudansa di kolónan aleman na Sur Amérika. Na 1942 e puerto di e isla, un di e fuentenan prinsipal di kombustibel pa e operashonnan aliá, a ser asediá pa supmarino aleman na diferente okashon bou di [[Operashon Neuland]]. Na ougùstùs di 1942, e alemannan a bolbe Kòrsou i a ataká un tanker i a risibí kandela di un bateria di kosta hulandes promé ku nan a skapa. E United States Navy a establesé e di kuater flota, ku tabata responsabel pa kontra e operashonnan naval enemigu den Karibe i den Atlántiko Sur. E ehérsito merikano tambe a manda avion i personal pa yuda protehá e refinerianan di petroleo i reforsá e Forsa Aéreo Venezolano. Na 1954, Kòrsou, huntu ku e otro islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]], a haña outonomia polítiko. === Rebeldia di trahadó di 1969 === {{See also|Artíkulo prinsipal: [[Trinta di Mei]]}} Den e dékadanan di 1940 i 1950, e [[Refineria Isla|refineria]] a trese prosperidat i modernisashon na e isla, pero prosperidat a wòrdu distribuí na un manera desigual. E klase trahadó nobo di Kòrsou a sinti su mes mas i mas insatisfaktá ku e praktikanan klave di Royal Shell. E partisipashon di e poblashon [[afrokurasoleño]] den e proseso polítiko tambe tabata limitá. Dia [[30 di mei (fecha)|30 di mei]] [[1969]], un rebelion di trahadónan, konosí komo [[Trinta di Mei]], a kuminsá na e porta di entrada di e refineria Shell. Durante e avansa pa sentro di e siudat, lider sindikal [[Wilson Godett]] (entre otro) a ser tira pa polis, i trahadónan rabia a kima propiedatnan na Punda i [[Otrobanda]]. Despues ku e gobièrnu lokal a pèrmití e marina real hulandes pa bula riba dje pa restorá òrdu, a traha hopi pa e gobièrnu ta mas representativo di e poblashon. Wilson Godett asta a okupá un puesto atministrativo pa algun tempu. === Estado outónomo === Kòrsou a risibí un status outónomo similar na esun di Aruba riba [[10 di òktober]] [[2010]]. Diferentemente di Hulanda, e isla no ta forma parti di e teritorio di [[Union Oropeo|Union Europeo]] i pa e motibu ei [[Kòrsou]], meskos ku Aruba i Sint Maarten, no tin ku kumpli ku lei [[oropa|oropeo]] ni introdusí e [[euro]] komo moneda legal. Debí na e relashon spesial ku Hulanda komo teritorio ultramar ([[hulandes]]: Landen en Gebieden Overzee, LGO), e islanan ta kualifiká pa fondo oropeo i akuerdo di kooperashon na nivel di [[Union Oropeo|UO]], manera e programa Erasmus+. Ademas, e habitantenan di e [[Karibe Hulandes|parti karibense di Reino Hulandes]] no ta solamente di nashonalidat hulandes, sino tambe di nashonalidat oropeo. == Bibliografia == * Anon. (1984) ''Manera Kòrsou tabata: aregla reahta kuadro i historia di Korsou''. * Cijntje, Gilbert Jobert van Martha Bergen Sentro Mr Dr Moises Frumencio da Costa Gomez and CURISES (2009) ''Historia Polítiko di Kòrsou: 1951-1967''. Willemstad Curaçao: Sentro Mr. Dr. Moises Frumencio da Costa Gomez. * [[Johan Hartog|Hartog, J.]] (1967) ''Curaçao: A Short History''. De Wit. * [[Henricus Nooyen|Nooyen, R.H.]] (2008) ''Historia Di Kòrsou Katóliko: Un Rekuento di Pader Hein Nooijen'', Willemstad Amsterdam: Carib Publishing; SWP distr. == Link eksterno == * [https://web.archive.org/web/20191201051337/http://www.shaareitsedekcuracao.com/jews.html E Hudiunan Ashkenazi di Kòrsou] {{Appendix}} [[Category:Historia di Kòrsou]] oba8cprdom4d2dop0rbame6xbriv39c 203738 203737 2026-09-10T13:04:56Z Kallmemel 14000 /* Historia pre-kolonial */ verbo>athetivo: haña>hañá 203738 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Curacao in the Kingdom of the Netherlands.svg|300px|right|thumb|Kòrsou ta un [[isla]] i un pais den [[Reino Hulandes]] den parti sùit di [[Laman Karibe|Karibe]] for di e kosta di [[Venezuela]].]] '''Historia di Kòrsou''' ta kuminsá ku e establesimentu di pueblo [[Arawak]], un pueblo amerindio for di [[Sur Amérika|kontinente suramerikano]]. Ta asumí ku nan a biba multiple [[siglo]] riba e isla promé ku [[Oropa|oropeonan]] a yega. == Historia pre-kolonial == E promé spornan di habitashon humano na Kòrsou por wòrdu hañá na [[Roi Rincon]]. E ta konsistí di un kueba natural den e barankanan ku e habitantenan pre-serámiko tabata usa. E restunan arkeológiko hañá ta konsistí di montonnan di deshecho di kokolishi, material di wesu di animal i piedra. Artefaktonan tabata trahá di piedra i kokolishi, kual por a wòrdu usa pa diferente meta. Aki tambe tin pinturanan indjan riba baranka. Ta kalkula e fecha di e restunan mas bieu di Kòrsou entre aproksimadamente aña 2900 i 2300 promé ku [[Kristu]]. Restunan similar i graf humano ta konosí na [[Seru Samí]], ca. 2000 pa 1600 promé ku Kristu.[[File:Petroglyphs (30393572753).jpg|thumb|220px|left|Petroglifonan ku ta 1500 aña bieu serka e kueba di [[Hato]].]] A haña resíduo di pòchinan di e periodo serámiko na Knip i San Juan, entre otro. E fechanan ta entre ca. 450 i 1500. E material ta pertenesé na e kultura dabahuroido, spesialmente na e pueblo [[Caquetio]], ku a bini for di nortwest di [[Venezuela]]. A base di nan [[idioma]], e habitantenan indígena aki ta klasifiká komo [[Arawak]]. E Caquetíonan tabata biba den establesimentunan chikitu di te ku 40 habitante. E pueblonan a keda hopi biaha situá serka bahia ku [[laguna]], prinsipalmente na kosta sur. E Caquetío ku a yega mas despues tabata biba di kultivo di yuca na eskala chikito, peska, kolekshon di marisko i yagmentu di bestia chikí. Ademas, nan tabata hasi komèrsio ku indjannan di otro islanan i di e kontinente. A haña residensianan na, entre otro, Knip i Santa Barbara. Investigashon sientífiko di e promé habitantenan di [[Antias Hulandes|Antia Hulandes]] a kuminsá den [[siglo 19]], partikularmente ku e afishonado [[Antonius van Koolwijk|A.J. van Koolwijk]], ku a hasi e promé eksplorashonnan den velt. Tambe el a kompilá un inventario di e petroglifonan di e isla. == Kolonisashon oropeo == === Periodo spaño === E spaño [[Alonso de Ojeda]] tabata e promé oropeo ku a bishitá [[Kòrsou]] dia [[26 di yüli]] [[1499]]. Na e momentu ei, mas o ménos 2.000 [[Caquetio]] tabata biba riba e isla. Na 1515, kasi tur Caquetio a ser [[Sklabitut|sklabisá]] i hiba [[Hispañola]]. E spañonan a establesé riba e isla na 1527 y a goberna e isla for di un di e siudatnan hispano-venezolano. E spañonan a importá hopi bestia i mata no nativo na Kòrsou. Kabai, karné, kabritu, porko i baka a wòrdu introdusí for di Oropa òf otro kolónianan spaño. E spañonan tambe a planta varios palu i mata no-nativo. Esei tabata hopi biaha un asuntu di prueba i eror. E spañonan sí a siña kon pa usa e kosecha i métodonan di kultivashon di e Caquetio. Paralelonan ku otro islanan den [[Karibe]] ta konosí for di fuentenan. No tur espesie importá tabatin e mesun éksito. E wardamentu di bestia generalmente a bai bon; e spañonan tabata saka bestia den kunuku i sabana. Caquetio i pastornan spaño tabata duna e bestia yerba. E karnénan, kabritu i baka a bai relativamente bon. Segun fuentenan históriko, tabatin miles riba e isla. Di otro banda, agrikultura no tabata dje eksitoso. E spañonan a yama Kòrsou un ''isla inútil'' komo ku e rendimentu di agrikultura na e isla tabata desepshonante, e saliñanan no tabatin un rendimentu altu i no a deskubrí metalnan presioso. Despues di un tempu, e kantidat di spaño ku tabata biba na Kòrsou a baha. Kontrario, e kantidat di residente indjan a stabilisá. Ta di suponé ku asta tabatin un oumento di e [[poblashon]] di Caquetío pa motibu di kresementu natural, regreso i kolonisashon. Den e último dékadanan di e okupashon spaño, Kòrsou a wòrdu usá komo un rancho di bestia grandi. Algun spaño tabata biba rònt di Santa Barbara, Santa Ana i den pueblonan den e parti west di e isla. Caquetio tabata biba den henter e isla.[[File:West-Indische Compagnie vlag 1695.svg|thumb|230px|Bandera di WIC (1695)]] === West Indische Compagnie === [[Hulanda]] a separá efektivo for di Spaña na 1581 i e kompañia hulandes di West India ([[West Indische Compagnie|WIC]]) a keda konstitui na 1621. Na 1633, WIC a pèrdè su base na Antias ora un flota spaño a destruí nan asentamentu na [[Sint Maarten]]. El a bira interesá den Kòrsou komo un base nobo pa komèrsio i Kòrsou, usando su puerto natural ekselente i pa produkshon di salu (pa preserva piská, partikularmente haring). Bon saliñanan por a ser hañá tantu na kosta di [[Venezuela]] komo na [[Boneiru]]. Ademas, na Kòrsou tabatin palu pretu, un materia prima pa pintura natural, bestia, kal i kombustibel. E fleta di WIC bou di mando di almirante [[Johannes van Walbeeck]] a invadi e isla na 1634 i e spañonan riba e isla a entregá nan mes na San Juan na ougùstùs. Mas o menos trinta spaño i un gran parti di e [[Taino]] a ser deportá pa [[Coro|Santa Ana de Coro]] na Venezuela. Un trinta famia taino a keda permití pa biba riba e isla.[[File:Fort Amsterdam.jpg|thumb|230px|left|Fort Amsterdam mirá for di laman.]] Despues di e konkista, WIC a konsolidá su reklamashonnan dor di konstruí fortifikashon. Komo awa di bebe tabata vital, na 1634-35 a konstruí un fòrti serka e fuente di awa na banda nortost di [[Bahia di Santa Ana]]. E fòrti aki tabata konsistí di muraya di tera ku palisade i diferente piesa di artiyeria. Na 1635-36 a kuminsá ku konstrukshon di [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]] na Punda, riba e banda ost di e kanal. E promé fase di konstrukshon a wòrdu konstruí bou di guia di almirante van Walbeeck den forma di un strea di sinku puntanan i tabata konsistí di un núkleo di tera i koral. kontra esaki a konstruí un shell di koral ku piedra di klei. Despues, e karkas aki a wòrdu konstruí ku piedra. Den e promé tres añanan, e kondishonnan di bida di e tropanan di WIC tabata pober. Pa kuminda i material di konstrukshon, hende tabata dependé hopi di importashon for di Oropa. E suministro tabata hopi irregular, i por a pasa mas ku mei aña sin suministro. Komo resultado, el a kapta i sakrifisá un kantidat grandi di bestia di kaya. Otro kuminda a ser racioná. E awa mester a ser tresi na Punta for di e fuente. Soldadonan i superiornan tabata drumi den tènt. Algun di e sòldánan tabata insatisfaktá dor di kondishonnan di kas duru, suministro di kuminda skars i trabou duru, pero prinsipalmente dor di monotonia i aburishon. Aparentemente tabatin un motín, pero esaki a wòrdu evitá dor di oumentá e racionnan i ofresé likor. Van Walbeek a skirbi e Diesnuebe Caballeronan di WIC, den kua el a rekomendá pa oumentá salario i racion, pasobra e sòldánan no a wòrdu kontratá pa konstruí fortifikashon. E siudat di [[Willemstad]] a kuminsá krese pafó di fort Amsterdam. === Konsolidashon hulandes === [[File:Petrus (Peter Pieter) Stuyvesant portrait c1660.jpg|197px|thumb|right|[[Peter Stuyvesant]] tabata gobernador di Kòrsou entre 1642 i 1644.]] E spañonan a planea pa rekuperá Kòrsou for di e hulandesnan. Di tres manera a kolektá informashon tokante tropa, fortifikashon, post na warda, reserva di alimento i munishon. E indjannan ku tabata biba na Kòrsou a ser sekuestrá i interogá. Personal di WIC ku tabata bin buska salu na kosta di Venezuela a ser kapturá i interogá. Finalmente, e spañonan a manda espia Kòrsou. E spañonan a purba un invasion na 1637 ku varios barku i sufisiente tropa pa surpasá esun di garnison di WIC. Forsá pa bay bek pa motibu di un [[Tormenta tropikal|tormenta]] nan nunka a yega Kòrsou. E Diesnuebe Kabayero di WIC na Amsterdam tabata dividi riba futuro di Kòrsou. E fortifikashon i e hòmbernan a kosta hopi sèn i e rendimentu tabata skars. Sinembargo, Kòrsou a desaroyá, presumiblemente mas komo konsekuensia di indesishon ku di un desishon rasonabel. Ku tempu, Kòrsou a demostrá su balor pa WIC. Despues di e pèrdida di e teritorio hulandes na Brasil na 1654, Kòrsou a bira mas i mas importante. E posishon geográfiko faborabel a hasi komèrsio posibel ku Oropa, Venezuela i otro islanan den Karibe. Nan tabata mantené kontakto tambe ku e kolónianan hulandes na [[Nort Amérika]], inkluyendo [[Nieuw Nederland]]. [[Peter Stuyvesant]] a bira [[gobernador]] interino na 1642, i a okupá e puesto te 1644. E [[poblashon]] di Kòrsou a krese konstantemente, en parti debí na e yegada di [[Hudaismo|hudiu]] sefardí for di e eks-teritorio hulandes na [[Brasil]]. WIC tambe a habri Kòrsou pa agrikultura dor di kolonistanan nobo for di Oropa. Hasta e sòldánan ku a kaba nan tempu tabata bon bini pa keda. Naturalmente, e meta tabata pa produsí sufisiente kuminda pa e poblashon di Kòrsou. Ademas, WIC tambe tabata ke pa e agrikultornan kultivá kosechanan komersial. E produktonan aki tabata inkluí indigo, katuna, tabako, trigo òf sorgo turko i kaña. E promé plantashonnan a wòrdu konstruí ront 1650. Nan ta inkluí lugánan na [[Hato]], Savonet, Santa Barbara, [[Santa Maria (Kòrsou)|Santa Maria]], Groot Piscadera, Groot i Klein Sint Joris, i San Huan. Algun di e plantashonnan a keda den poseshon di WIC. Esaki a kondusí na un fluho masivo di katibu. ==== Hudiunan ==== E hudiunan sefardí ku a yega for di Hulanda i despues for di teritorio hulandes na Brasil for di [[siglo 17] tabatin un influensia signifikante riba e kultura i ekonomia di e isla. Kòrsou ta sede di e kongregashon hudiu aktivo mas bieu den [[Amérika]], ku ta data di 1651. E komunidat hudiu di Kòrsou tambe a hunga un ròl klave sosteniendo e promé kongregashonnan hudiu na New Amsterdam (awendia [[New York City]]), [[Cayenne]] i [[Coro]] den [[siglo 18]] i [[siglo 19|19]]. Den e añanan promé i despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] tabatin un fluho di hudiu ashkenazi for di Oropa Oriental, hopi di nan tabata hudiu [[Rumania|rumano]]. === Negoshi di katibu i puerto franko === Durante gran parti di [[siglo 17]] i [[siglo 18|18]], e negoshi prinsipal di e isla tabata e negoshi di katibu. E hendenan sklabisá a yega hopi bia for di [[Afrika]] i a kumpra i bende nan na e wafnan di Willemstad promé ku nan a sigui bai nan destinashon final. Entre 1662 i 1669, Domingo Grillo i Ambrosio Lomelín a manda 24.000 katibu, asistí pa e Kompañia Hulandes di West India i e Kompañia Real Africano di Jamaica.<ref>{{Cite web |url=http://www.melfisher.org/schimmelarchive/exhibit3/e30011a.htm |title=Collection Schimmel, Herbert & Ruth |access-date=2015-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808134034/http://www.melfisher.org/schimmelarchive/exhibit3/e30011a.htm |archive-date=2008-08-08 |url-status=dead }}</ref><ref>The slave trade: the story of the Atlantic slave trade, 1440-1870 Door Hugh Thomas, p. 213.</ref><ref>The Genoese in Spain: Gabriel Bocángel y Unzueta (1603-1658): a biography by Trevor J. Dadson [https://books.google.com/books?id=8UW-D822uBMC&dq=Domingo+Grillo+Ambrosio+Lomel%C3%ADn&pg=PA63]</ref> WIC a suministrá hende sklabisá na preisnan hopi kompetitivo i asina a saka mayoria di komersiante ingles, franses i portugues for di e merkado. E komersiantenan tabata kumpra esklabu y despues manda nan na varios destinashon na Sentro y Sur Amerika. Un proporshon relativamente chikitu di e afrikano ku a yega a keda na Kòrsou. E hendenan sklabisá ku a keda riba e [[isla]] tabata responsabel pa traha e plantashonnan establesé anteriormente. E afluencia di man di obra barata a haci e sector intensivo di agricultura den man di obra hopi mas rentabel i entre Hulanda i China, e komèrsio ku tabata tuma lugá na e wafnan i e trabou ku tabata tuma lugá den e kanchinan, e perfil ekonómiko di Kòrsou a kuminsá subi, e biaha aki konstruí riba lomba di e hendenan sklabisá. WIC a konverti Kòrsou den un puerto liber na 1674, loke a duna un posishon klave den retnan di komersio internashonal. Partialmente pa e motibu aki, e isla a bira un di e islanan mas próspero di Karibe den siglo 17. Esaki a tenshoná relashonnan ku otro podernan, spesialmente Inglatera i Fransia. Komo resultado, na 1713 Kòrsou a keda sitiá pa un tempu kòrtiku pa e kapitan Fransés [[Jacques Cassard]], kende a laga kumpra E siudat. E sitio a causa daño na e habitantenan di e isla. Den Archivo Nacional Di Hague, lista di daño spesifiká a keda konservá na OAC. Na 1716 un rebelion chikitu di katibu a kuminsá, pero e insurgentenan a keda arestá. Diez rebelde, entre nan Maria, a ser kondená na morto. Na [[siglo 18]], Kòrsou a purba di konsolidá su posishon komersial. Sinembargo, e negoshi Na Venezuela i otro kolónianan spaño a keda impedi pa E Guardia Di Kosta Spaño. E ultimo a wordo designa specificamente pa stop e comercio ilegal di tabaco y cacao for di Venezuela. Inglés i franses a bira mas i mas fuerte den Karibe. E faktornan aki a kontribuí na e redukshon relativo di E importansia di Kòrsou. Tambe tabata importante pa Kòrsou no tabata adekuá pa e kultivashon di kaná di sukari, kapas, tabako òf otro kultivashonnan di plantashonnan tropikal na skala grandi. E intentonan pa hasi esaki a stòp na fin di siglo 17 i kuminsamentu di siglo 18. Agricultura di Kòrsou a enfoca riba provee kuminda pa su propio poblashon. Sinembargo, parti di e kuminda mester a ser importá. E negoshi di katibu a keda e fuente di entrada mas importante pa e hulandesnan, prinsipalmente pa motibu di preisnan kompetitivo di katibu. === Kolonia hulandes === [[File:Portret di Tula website up Wikimedia.JPG|right|thumb|Interpretashon artístiko moderno di Tula, pa Edsel Selberie.]] Despues di e bankarota di WIC na 1791, Kòrsou a bira un kolonia real hulandes. E hulandesnan a logra reprimí e [[Rebelion Grandi|rebelion di katibu di 1795]]. E levantamentu tabata liderá pa [[Tula]], un katibu ku ta hunga un papel sentral den historia di Kòrsou.<ref>{{cite web|url=https://isgeschiedenis.nl/nieuws/slavenopstand-op-curacao-van-1795 |title=Slavenopstand op Curaçao van 1795 |website=Is Geschiedenis|access-date=10 February 2022|language=nl}}</ref> Dia 18 di yanüari 1795, Willem V, Prins di Oranje, a hui for di Hulanda i a bai den eksilio na Gran Bretania poko promé ku anunsio di e Repúblika di Batavia.<ref>{{nl}}{{cite web|url=http://www.scheveningentoenennu.nl/vluchtprins1795/index.html |title=Vlucht van de Prins Willem V op 18 januari 1795 |website=Scheveningen Toen en Nu|access-date=2022-02-10}}</ref> gobernador [[Johannes de Veer]] a nenga di someté su mes na e Repúblika di Batavia, i a wòrdu remplasá pa [[Jan Jacob Beaujon]] na ougùstùs di 1796.<ref name="revolt">{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795-1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| author=Karwan Fatah-Black |publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2}}</ref> Beaujon tabata sospechoso di ta un orangista i pro-britániko. E ''schutterij'' (milisia) dirigí pa [[Johann Rudolf Lauffer]] i yudá pa tropanan franses di [[Guadeloupe]] a hasi un golpi di estado, i dia [[1 di desèmber]], Lauffer a wòrdu instalá como gobernador interino di [[Kòrsou i Dependensianan]].<ref name="revolt"/><ref name="canon">{{nl}}{{cite web|url=https://canoncuracao.cw/9-curacao-rond-1800/ |title=9. Curaçao rond 1800 |website=Canon of Curaçao|access-date=2022-02-10}}</ref> E británikonan a kapturá Kòrsou na 1800 i a mantené Kòrsou te 1803.<ref name="canon"/> Nan a ataka atrobe na 1804, i despues a mantené esaki for di 1807 te 1816,<ref>{{Cite web|url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm|title = Curacao in the British Empire}}</ref> despues di kua nan a dun'é bèk na e hulandesnan bou di e terminonan di e Tratado di Paris. E proksimidat di Kòrsou na [[Venezuela]] a resultá den interakshon ku kultura di zonanan na kosta. Por ehempel, por mira similaridatnan [[Arkitectura|arkitektoniko]] entre e partinan di Willemstad di [[siglo 19]] i e siudat venezolano serkano di [[Coro]] na Estado Falcón. Den [[siglo 19]], habitantenan di Kòrsou manera [[Manuel Piar]] i [[Luis Brión]] a partisipá den e guera di independensia di Venezuela i Colombia. Refugiadonan polítiko di e kontinente (manera [[Simon Bolivar]]) a reuní na Kòrsou. Muchanan di famia venezolano pudiente a wòrdu eduká riba e isla. Pa baha gastonan atministrativo, e [[kolonia]]nan den [[Karibe]] a bira un kolonia ku un gobernador general na [[Paramaribo]] na [[1828]]. Na 1845 nan a bolbe parti di esaki pasobra e atministrashon di e islanan for di [[Sürnam]] no a funshoná bon. For di e aña ei dos kolonia di Antia a bolbe eksistí: Sürnam i [[Kòrsou i Dependensianan]], tantu e islanan di Barlovento komo e islanan di Sotavento.[[File:Luis Brión 2012 000.jpg|thumb|[[Luis Brion]], un almirante venezolano nase na Kòrsou.]] == Historia moderno == E destabilisashon di e region produsí pa e Gueranan [[Napoleon Bonaparte|napoleóniko]] na [[Oropa]] i e avansenan imperialista di parti di e británikonan a hasi ku Kòrsou a kambia man varios biaha, for di [[siglo 19]]. E isla a ser [[Invasion di Kòrsou|invadi]] pa e inglesnan dos biaha, ku tabata entre 1800 i 1803, anto entre 1807 i 1816. Práktikamente simultáneamente, tabatin hopi movementu independentista for di e kolonianan spaño di e [[kontinente]], ku kontribushon di refugiadonan anglófilo manera [[Simón Bolívar]], i ku partisipashon di por lo ménos dos persona mas importante, [[Manuel Piar]], e lider di e rebèldenan di e provinsia di Guayana, i [[Luis Brion]], ku lo a bira almirante di e Armada [[Colombia|kolombiano]]. Na 1815, despues di e derota di [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] na Waterloo, e Tratado di Paris a otorgá e soberania legal di e isla na e [[Hulanda|hulandesnan]]. Siguiendo e ehèmpel di [[Inglatera]] (1834) i [[Fransia]] (1848), e hulandesnan a abolí [[sklabitut]] na [[1863]], loke a trese un kambio den ekonomia ku e kambio pa trabou salariá. E estado hulandes a kompensá e doñonan di katibu ku 200 florin pa katibu pa pèrdida di nan propiedat. Algun habitante di Kòrsou a emigrá pa otro islanan, manera [[Cuba]], pa traha den plantashonnan di kaña. Otro eks-esklabunan no tabatin kaminda pa bai i a sigui traha pa e doño di e plantashon den e sistema di arrendatario.<ref>Called "Paga Tera"</ref> Esaki tabata un orden instituí den kua e eks-sklabitut tabata laga tera na su eks-shef. Na kambio, e arrendatario a primintí di entregá e parti mas grandi di su kosecha na e eks-shef di katibu. E sistema aki a dura te na kuminsamentu di [[siglo 20]]. Te na kuminsamentu di [[siglo 20]], Kòrsou tabata biba di komèrsio, agrikultura i peska. E marea ekonómiko a kambia na 1914 ora ku a deskubrí reservanan grandi di petroleo na Venezuela. [[Royal Dutch Shell|Shell]] mesora a establesé un refineria di petroleo riba e isla, [[Refineria Isla]], serka di Asiento, kaminda anteriormente tabatin komèrsio ku katibu. Den e dékada di 1920 i komienso di 1930, [[Hudaismo|hudiunan]] ashkenazi di Oropa Oriental a emigrá pa Kòrsou. Aunke mayoria inisialmente mester a traha komo comerciante ambulante, gradualmente nan a logra sali dilanti i hopi a logra un gran prosperidat. Nan a mantené nan identidat hudiu i a formá un grupo uní i isola. Den e dékadanan di 1980 i 1990, e tamaño di e grupo a baha drástikamente. Mayoria di e promé kolónan a muri di edat i, pa motibu di inseguridat polítiko i desendensia ekonómiko, hopi hudiu ashkenazi a bandoná e isla den añanan 1980 pa bai biba na otro lugá, spesialmente na Merka i [[Israel]].[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-60048277, Foto 'Het huis op Curaçao waar de Venezolaanse revolutionair Rafael Simón Urbina een aantal maanden verbleef', fotograaf niet bekend, 1929.jpg|thumb|left|250px|Kas na [[Kòrsou]] unda Rafael Urbina a keda algun luna pa prepara su atake riba Fort Amsterdam]] Dia [[8 di yüni]] [[1929]] [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]] a ser asaltá i kapturá pa e rebelde venezolano [[Rafael Simón Urbina]] huntu ku 250 otro persona.<ref name=rafael>{{cite web|url=http://www.venezuelatuya.com/biografias/urbina_rafael.htm |title=Rafael Simón Urbina López |language=es |publisher=Venezuelalatuya |access-date=8 August 2014}}</ref> nan a sakea arma, munishon i tesoro di e isla.<ref name=mindef>{{cite web|url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}</ref> Nan A logra tambe di kap e gobernador di e isla, Leonardus Albertus Fruytier, i a hib'é Venezuela riba e barku merikano robá [[Maracaibo]].<ref name=rafael/> Despues di e inkurshon, e gobièrno hulandes a disidí di stashoná marinir i barkunan permanentemente riba e isla.<ref name=mindef/><ref>{{Cite web|url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html|title = WHKMLA : List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands}}</ref> Durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], e isla a hunga un papel importante den suministro di fuel na e forsanan aliado. Na 1940, promé ku [[Di Tres Reich|Alemania nazi]] a invadi Hulanda, e britániko a okupá Kòrsou i Aruba franses. E presensia di potensia diferente for di Hulanda a alarmá e gobièrnu venezolano dor di e proximidat di e islanan aki na entrada di Golfo di Venezuela i e echo ku histórikamente nan a wòrdu usá komo base pa lansa inkurshonnan kontra teritorio venezolano. Na 1941, tropa merikano a okupá e isla i a konstruí aeropuerto militar na Aruba ("Dakota") i Kòrsou ("[[Aeropuerto Hato|Hato]]"). E meta prinsipal di e despliegamentu aki tabata pa bringa kontra e atakanan futuro ku tabata spera di e supmarinonan di Ejs i e bombardero nazi di largu distansia. Merka tambe tabata preokupá pa e menasa potensial di un invashon aleman di Merka kontinental lansa ku yudansa di kolónan aleman na Sur Amérika. Na 1942 e puerto di e isla, un di e fuentenan prinsipal di kombustibel pa e operashonnan aliá, a ser asediá pa supmarino aleman na diferente okashon bou di [[Operashon Neuland]]. Na ougùstùs di 1942, e alemannan a bolbe Kòrsou i a ataká un tanker i a risibí kandela di un bateria di kosta hulandes promé ku nan a skapa. E United States Navy a establesé e di kuater flota, ku tabata responsabel pa kontra e operashonnan naval enemigu den Karibe i den Atlántiko Sur. E ehérsito merikano tambe a manda avion i personal pa yuda protehá e refinerianan di petroleo i reforsá e Forsa Aéreo Venezolano. Na 1954, Kòrsou, huntu ku e otro islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]], a haña outonomia polítiko. === Rebeldia di trahadó di 1969 === {{See also|Artíkulo prinsipal: [[Trinta di Mei]]}} Den e dékadanan di 1940 i 1950, e [[Refineria Isla|refineria]] a trese prosperidat i modernisashon na e isla, pero prosperidat a wòrdu distribuí na un manera desigual. E klase trahadó nobo di Kòrsou a sinti su mes mas i mas insatisfaktá ku e praktikanan klave di Royal Shell. E partisipashon di e poblashon [[afrokurasoleño]] den e proseso polítiko tambe tabata limitá. Dia [[30 di mei (fecha)|30 di mei]] [[1969]], un rebelion di trahadónan, konosí komo [[Trinta di Mei]], a kuminsá na e porta di entrada di e refineria Shell. Durante e avansa pa sentro di e siudat, lider sindikal [[Wilson Godett]] (entre otro) a ser tira pa polis, i trahadónan rabia a kima propiedatnan na Punda i [[Otrobanda]]. Despues ku e gobièrnu lokal a pèrmití e marina real hulandes pa bula riba dje pa restorá òrdu, a traha hopi pa e gobièrnu ta mas representativo di e poblashon. Wilson Godett asta a okupá un puesto atministrativo pa algun tempu. === Estado outónomo === Kòrsou a risibí un status outónomo similar na esun di Aruba riba [[10 di òktober]] [[2010]]. Diferentemente di Hulanda, e isla no ta forma parti di e teritorio di [[Union Oropeo|Union Europeo]] i pa e motibu ei [[Kòrsou]], meskos ku Aruba i Sint Maarten, no tin ku kumpli ku lei [[oropa|oropeo]] ni introdusí e [[euro]] komo moneda legal. Debí na e relashon spesial ku Hulanda komo teritorio ultramar ([[hulandes]]: Landen en Gebieden Overzee, LGO), e islanan ta kualifiká pa fondo oropeo i akuerdo di kooperashon na nivel di [[Union Oropeo|UO]], manera e programa Erasmus+. Ademas, e habitantenan di e [[Karibe Hulandes|parti karibense di Reino Hulandes]] no ta solamente di nashonalidat hulandes, sino tambe di nashonalidat oropeo. == Bibliografia == * Anon. (1984) ''Manera Kòrsou tabata: aregla reahta kuadro i historia di Korsou''. * Cijntje, Gilbert Jobert van Martha Bergen Sentro Mr Dr Moises Frumencio da Costa Gomez and CURISES (2009) ''Historia Polítiko di Kòrsou: 1951-1967''. Willemstad Curaçao: Sentro Mr. Dr. Moises Frumencio da Costa Gomez. * [[Johan Hartog|Hartog, J.]] (1967) ''Curaçao: A Short History''. De Wit. * [[Henricus Nooyen|Nooyen, R.H.]] (2008) ''Historia Di Kòrsou Katóliko: Un Rekuento di Pader Hein Nooijen'', Willemstad Amsterdam: Carib Publishing; SWP distr. == Link eksterno == * [https://web.archive.org/web/20191201051337/http://www.shaareitsedekcuracao.com/jews.html E Hudiunan Ashkenazi di Kòrsou] {{Appendix}} [[Category:Historia di Kòrsou]] fjjdt3tmiy9qua0ylz656zbb7ih9pl9 203739 203738 2026-09-10T13:06:32Z Kallmemel 14000 /* Historia pre-kolonial */ deshecho>deroche 203739 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:Curacao in the Kingdom of the Netherlands.svg|300px|right|thumb|Kòrsou ta un [[isla]] i un pais den [[Reino Hulandes]] den parti sùit di [[Laman Karibe|Karibe]] for di e kosta di [[Venezuela]].]] '''Historia di Kòrsou''' ta kuminsá ku e establesimentu di pueblo [[Arawak]], un pueblo amerindio for di [[Sur Amérika|kontinente suramerikano]]. Ta asumí ku nan a biba multiple [[siglo]] riba e isla promé ku [[Oropa|oropeonan]] a yega. == Historia pre-kolonial == E promé spornan di habitashon humano na Kòrsou por wòrdu hañá na [[Roi Rincon]]. E ta konsistí di un kueba natural den e barankanan ku e habitantenan pre-serámiko tabata usa. E restunan arkeológiko hañá ta konsistí di monton di deroche di kokolishi, material di wesu di animal i piedra. Artefaktonan tabata trahá di piedra i kokolishi, kual por a wòrdu usa pa diferente meta. Aki tambe tin pinturanan indjan riba baranka. Ta kalkula e fecha di e restunan mas bieu di Kòrsou entre aproksimadamente aña 2900 i 2300 promé ku [[Kristu]]. Restunan similar i graf humano ta konosí na [[Seru Samí]], ca. 2000 pa 1600 promé ku Kristu.[[File:Petroglyphs (30393572753).jpg|thumb|220px|left|Petroglifonan ku ta 1500 aña bieu serka e kueba di [[Hato]].]] A haña resíduo di pòchinan di e periodo serámiko na Knip i San Juan, entre otro. E fechanan ta entre ca. 450 i 1500. E material ta pertenesé na e kultura dabahuroido, spesialmente na e pueblo [[Caquetio]], ku a bini for di nortwest di [[Venezuela]]. A base di nan [[idioma]], e habitantenan indígena aki ta klasifiká komo [[Arawak]]. E Caquetíonan tabata biba den establesimentunan chikitu di te ku 40 habitante. E pueblonan a keda hopi biaha situá serka bahia ku [[laguna]], prinsipalmente na kosta sur. E Caquetío ku a yega mas despues tabata biba di kultivo di yuca na eskala chikito, peska, kolekshon di marisko i yagmentu di bestia chikí. Ademas, nan tabata hasi komèrsio ku indjannan di otro islanan i di e kontinente. A haña residensianan na, entre otro, Knip i Santa Barbara. Investigashon sientífiko di e promé habitantenan di [[Antias Hulandes|Antia Hulandes]] a kuminsá den [[siglo 19]], partikularmente ku e afishonado [[Antonius van Koolwijk|A.J. van Koolwijk]], ku a hasi e promé eksplorashonnan den velt. Tambe el a kompilá un inventario di e petroglifonan di e isla. == Kolonisashon oropeo == === Periodo spaño === E spaño [[Alonso de Ojeda]] tabata e promé oropeo ku a bishitá [[Kòrsou]] dia [[26 di yüli]] [[1499]]. Na e momentu ei, mas o ménos 2.000 [[Caquetio]] tabata biba riba e isla. Na 1515, kasi tur Caquetio a ser [[Sklabitut|sklabisá]] i hiba [[Hispañola]]. E spañonan a establesé riba e isla na 1527 y a goberna e isla for di un di e siudatnan hispano-venezolano. E spañonan a importá hopi bestia i mata no nativo na Kòrsou. Kabai, karné, kabritu, porko i baka a wòrdu introdusí for di Oropa òf otro kolónianan spaño. E spañonan tambe a planta varios palu i mata no-nativo. Esei tabata hopi biaha un asuntu di prueba i eror. E spañonan sí a siña kon pa usa e kosecha i métodonan di kultivashon di e Caquetio. Paralelonan ku otro islanan den [[Karibe]] ta konosí for di fuentenan. No tur espesie importá tabatin e mesun éksito. E wardamentu di bestia generalmente a bai bon; e spañonan tabata saka bestia den kunuku i sabana. Caquetio i pastornan spaño tabata duna e bestia yerba. E karnénan, kabritu i baka a bai relativamente bon. Segun fuentenan históriko, tabatin miles riba e isla. Di otro banda, agrikultura no tabata dje eksitoso. E spañonan a yama Kòrsou un ''isla inútil'' komo ku e rendimentu di agrikultura na e isla tabata desepshonante, e saliñanan no tabatin un rendimentu altu i no a deskubrí metalnan presioso. Despues di un tempu, e kantidat di spaño ku tabata biba na Kòrsou a baha. Kontrario, e kantidat di residente indjan a stabilisá. Ta di suponé ku asta tabatin un oumento di e [[poblashon]] di Caquetío pa motibu di kresementu natural, regreso i kolonisashon. Den e último dékadanan di e okupashon spaño, Kòrsou a wòrdu usá komo un rancho di bestia grandi. Algun spaño tabata biba rònt di Santa Barbara, Santa Ana i den pueblonan den e parti west di e isla. Caquetio tabata biba den henter e isla.[[File:West-Indische Compagnie vlag 1695.svg|thumb|230px|Bandera di WIC (1695)]] === West Indische Compagnie === [[Hulanda]] a separá efektivo for di Spaña na 1581 i e kompañia hulandes di West India ([[West Indische Compagnie|WIC]]) a keda konstitui na 1621. Na 1633, WIC a pèrdè su base na Antias ora un flota spaño a destruí nan asentamentu na [[Sint Maarten]]. El a bira interesá den Kòrsou komo un base nobo pa komèrsio i Kòrsou, usando su puerto natural ekselente i pa produkshon di salu (pa preserva piská, partikularmente haring). Bon saliñanan por a ser hañá tantu na kosta di [[Venezuela]] komo na [[Boneiru]]. Ademas, na Kòrsou tabatin palu pretu, un materia prima pa pintura natural, bestia, kal i kombustibel. E fleta di WIC bou di mando di almirante [[Johannes van Walbeeck]] a invadi e isla na 1634 i e spañonan riba e isla a entregá nan mes na San Juan na ougùstùs. Mas o menos trinta spaño i un gran parti di e [[Taino]] a ser deportá pa [[Coro|Santa Ana de Coro]] na Venezuela. Un trinta famia taino a keda permití pa biba riba e isla.[[File:Fort Amsterdam.jpg|thumb|230px|left|Fort Amsterdam mirá for di laman.]] Despues di e konkista, WIC a konsolidá su reklamashonnan dor di konstruí fortifikashon. Komo awa di bebe tabata vital, na 1634-35 a konstruí un fòrti serka e fuente di awa na banda nortost di [[Bahia di Santa Ana]]. E fòrti aki tabata konsistí di muraya di tera ku palisade i diferente piesa di artiyeria. Na 1635-36 a kuminsá ku konstrukshon di [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]] na Punda, riba e banda ost di e kanal. E promé fase di konstrukshon a wòrdu konstruí bou di guia di almirante van Walbeeck den forma di un strea di sinku puntanan i tabata konsistí di un núkleo di tera i koral. kontra esaki a konstruí un shell di koral ku piedra di klei. Despues, e karkas aki a wòrdu konstruí ku piedra. Den e promé tres añanan, e kondishonnan di bida di e tropanan di WIC tabata pober. Pa kuminda i material di konstrukshon, hende tabata dependé hopi di importashon for di Oropa. E suministro tabata hopi irregular, i por a pasa mas ku mei aña sin suministro. Komo resultado, el a kapta i sakrifisá un kantidat grandi di bestia di kaya. Otro kuminda a ser racioná. E awa mester a ser tresi na Punta for di e fuente. Soldadonan i superiornan tabata drumi den tènt. Algun di e sòldánan tabata insatisfaktá dor di kondishonnan di kas duru, suministro di kuminda skars i trabou duru, pero prinsipalmente dor di monotonia i aburishon. Aparentemente tabatin un motín, pero esaki a wòrdu evitá dor di oumentá e racionnan i ofresé likor. Van Walbeek a skirbi e Diesnuebe Caballeronan di WIC, den kua el a rekomendá pa oumentá salario i racion, pasobra e sòldánan no a wòrdu kontratá pa konstruí fortifikashon. E siudat di [[Willemstad]] a kuminsá krese pafó di fort Amsterdam. === Konsolidashon hulandes === [[File:Petrus (Peter Pieter) Stuyvesant portrait c1660.jpg|197px|thumb|right|[[Peter Stuyvesant]] tabata gobernador di Kòrsou entre 1642 i 1644.]] E spañonan a planea pa rekuperá Kòrsou for di e hulandesnan. Di tres manera a kolektá informashon tokante tropa, fortifikashon, post na warda, reserva di alimento i munishon. E indjannan ku tabata biba na Kòrsou a ser sekuestrá i interogá. Personal di WIC ku tabata bin buska salu na kosta di Venezuela a ser kapturá i interogá. Finalmente, e spañonan a manda espia Kòrsou. E spañonan a purba un invasion na 1637 ku varios barku i sufisiente tropa pa surpasá esun di garnison di WIC. Forsá pa bay bek pa motibu di un [[Tormenta tropikal|tormenta]] nan nunka a yega Kòrsou. E Diesnuebe Kabayero di WIC na Amsterdam tabata dividi riba futuro di Kòrsou. E fortifikashon i e hòmbernan a kosta hopi sèn i e rendimentu tabata skars. Sinembargo, Kòrsou a desaroyá, presumiblemente mas komo konsekuensia di indesishon ku di un desishon rasonabel. Ku tempu, Kòrsou a demostrá su balor pa WIC. Despues di e pèrdida di e teritorio hulandes na Brasil na 1654, Kòrsou a bira mas i mas importante. E posishon geográfiko faborabel a hasi komèrsio posibel ku Oropa, Venezuela i otro islanan den Karibe. Nan tabata mantené kontakto tambe ku e kolónianan hulandes na [[Nort Amérika]], inkluyendo [[Nieuw Nederland]]. [[Peter Stuyvesant]] a bira [[gobernador]] interino na 1642, i a okupá e puesto te 1644. E [[poblashon]] di Kòrsou a krese konstantemente, en parti debí na e yegada di [[Hudaismo|hudiu]] sefardí for di e eks-teritorio hulandes na [[Brasil]]. WIC tambe a habri Kòrsou pa agrikultura dor di kolonistanan nobo for di Oropa. Hasta e sòldánan ku a kaba nan tempu tabata bon bini pa keda. Naturalmente, e meta tabata pa produsí sufisiente kuminda pa e poblashon di Kòrsou. Ademas, WIC tambe tabata ke pa e agrikultornan kultivá kosechanan komersial. E produktonan aki tabata inkluí indigo, katuna, tabako, trigo òf sorgo turko i kaña. E promé plantashonnan a wòrdu konstruí ront 1650. Nan ta inkluí lugánan na [[Hato]], Savonet, Santa Barbara, [[Santa Maria (Kòrsou)|Santa Maria]], Groot Piscadera, Groot i Klein Sint Joris, i San Huan. Algun di e plantashonnan a keda den poseshon di WIC. Esaki a kondusí na un fluho masivo di katibu. ==== Hudiunan ==== E hudiunan sefardí ku a yega for di Hulanda i despues for di teritorio hulandes na Brasil for di [[siglo 17] tabatin un influensia signifikante riba e kultura i ekonomia di e isla. Kòrsou ta sede di e kongregashon hudiu aktivo mas bieu den [[Amérika]], ku ta data di 1651. E komunidat hudiu di Kòrsou tambe a hunga un ròl klave sosteniendo e promé kongregashonnan hudiu na New Amsterdam (awendia [[New York City]]), [[Cayenne]] i [[Coro]] den [[siglo 18]] i [[siglo 19|19]]. Den e añanan promé i despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] tabatin un fluho di hudiu ashkenazi for di Oropa Oriental, hopi di nan tabata hudiu [[Rumania|rumano]]. === Negoshi di katibu i puerto franko === Durante gran parti di [[siglo 17]] i [[siglo 18|18]], e negoshi prinsipal di e isla tabata e negoshi di katibu. E hendenan sklabisá a yega hopi bia for di [[Afrika]] i a kumpra i bende nan na e wafnan di Willemstad promé ku nan a sigui bai nan destinashon final. Entre 1662 i 1669, Domingo Grillo i Ambrosio Lomelín a manda 24.000 katibu, asistí pa e Kompañia Hulandes di West India i e Kompañia Real Africano di Jamaica.<ref>{{Cite web |url=http://www.melfisher.org/schimmelarchive/exhibit3/e30011a.htm |title=Collection Schimmel, Herbert & Ruth |access-date=2015-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808134034/http://www.melfisher.org/schimmelarchive/exhibit3/e30011a.htm |archive-date=2008-08-08 |url-status=dead }}</ref><ref>The slave trade: the story of the Atlantic slave trade, 1440-1870 Door Hugh Thomas, p. 213.</ref><ref>The Genoese in Spain: Gabriel Bocángel y Unzueta (1603-1658): a biography by Trevor J. Dadson [https://books.google.com/books?id=8UW-D822uBMC&dq=Domingo+Grillo+Ambrosio+Lomel%C3%ADn&pg=PA63]</ref> WIC a suministrá hende sklabisá na preisnan hopi kompetitivo i asina a saka mayoria di komersiante ingles, franses i portugues for di e merkado. E komersiantenan tabata kumpra esklabu y despues manda nan na varios destinashon na Sentro y Sur Amerika. Un proporshon relativamente chikitu di e afrikano ku a yega a keda na Kòrsou. E hendenan sklabisá ku a keda riba e [[isla]] tabata responsabel pa traha e plantashonnan establesé anteriormente. E afluencia di man di obra barata a haci e sector intensivo di agricultura den man di obra hopi mas rentabel i entre Hulanda i China, e komèrsio ku tabata tuma lugá na e wafnan i e trabou ku tabata tuma lugá den e kanchinan, e perfil ekonómiko di Kòrsou a kuminsá subi, e biaha aki konstruí riba lomba di e hendenan sklabisá. WIC a konverti Kòrsou den un puerto liber na 1674, loke a duna un posishon klave den retnan di komersio internashonal. Partialmente pa e motibu aki, e isla a bira un di e islanan mas próspero di Karibe den siglo 17. Esaki a tenshoná relashonnan ku otro podernan, spesialmente Inglatera i Fransia. Komo resultado, na 1713 Kòrsou a keda sitiá pa un tempu kòrtiku pa e kapitan Fransés [[Jacques Cassard]], kende a laga kumpra E siudat. E sitio a causa daño na e habitantenan di e isla. Den Archivo Nacional Di Hague, lista di daño spesifiká a keda konservá na OAC. Na 1716 un rebelion chikitu di katibu a kuminsá, pero e insurgentenan a keda arestá. Diez rebelde, entre nan Maria, a ser kondená na morto. Na [[siglo 18]], Kòrsou a purba di konsolidá su posishon komersial. Sinembargo, e negoshi Na Venezuela i otro kolónianan spaño a keda impedi pa E Guardia Di Kosta Spaño. E ultimo a wordo designa specificamente pa stop e comercio ilegal di tabaco y cacao for di Venezuela. Inglés i franses a bira mas i mas fuerte den Karibe. E faktornan aki a kontribuí na e redukshon relativo di E importansia di Kòrsou. Tambe tabata importante pa Kòrsou no tabata adekuá pa e kultivashon di kaná di sukari, kapas, tabako òf otro kultivashonnan di plantashonnan tropikal na skala grandi. E intentonan pa hasi esaki a stòp na fin di siglo 17 i kuminsamentu di siglo 18. Agricultura di Kòrsou a enfoca riba provee kuminda pa su propio poblashon. Sinembargo, parti di e kuminda mester a ser importá. E negoshi di katibu a keda e fuente di entrada mas importante pa e hulandesnan, prinsipalmente pa motibu di preisnan kompetitivo di katibu. === Kolonia hulandes === [[File:Portret di Tula website up Wikimedia.JPG|right|thumb|Interpretashon artístiko moderno di Tula, pa Edsel Selberie.]] Despues di e bankarota di WIC na 1791, Kòrsou a bira un kolonia real hulandes. E hulandesnan a logra reprimí e [[Rebelion Grandi|rebelion di katibu di 1795]]. E levantamentu tabata liderá pa [[Tula]], un katibu ku ta hunga un papel sentral den historia di Kòrsou.<ref>{{cite web|url=https://isgeschiedenis.nl/nieuws/slavenopstand-op-curacao-van-1795 |title=Slavenopstand op Curaçao van 1795 |website=Is Geschiedenis|access-date=10 February 2022|language=nl}}</ref> Dia 18 di yanüari 1795, Willem V, Prins di Oranje, a hui for di Hulanda i a bai den eksilio na Gran Bretania poko promé ku anunsio di e Repúblika di Batavia.<ref>{{nl}}{{cite web|url=http://www.scheveningentoenennu.nl/vluchtprins1795/index.html |title=Vlucht van de Prins Willem V op 18 januari 1795 |website=Scheveningen Toen en Nu|access-date=2022-02-10}}</ref> gobernador [[Johannes de Veer]] a nenga di someté su mes na e Repúblika di Batavia, i a wòrdu remplasá pa [[Jan Jacob Beaujon]] na ougùstùs di 1796.<ref name="revolt">{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795-1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| author=Karwan Fatah-Black |publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2}}</ref> Beaujon tabata sospechoso di ta un orangista i pro-britániko. E ''schutterij'' (milisia) dirigí pa [[Johann Rudolf Lauffer]] i yudá pa tropanan franses di [[Guadeloupe]] a hasi un golpi di estado, i dia [[1 di desèmber]], Lauffer a wòrdu instalá como gobernador interino di [[Kòrsou i Dependensianan]].<ref name="revolt"/><ref name="canon">{{nl}}{{cite web|url=https://canoncuracao.cw/9-curacao-rond-1800/ |title=9. Curaçao rond 1800 |website=Canon of Curaçao|access-date=2022-02-10}}</ref> E británikonan a kapturá Kòrsou na 1800 i a mantené Kòrsou te 1803.<ref name="canon"/> Nan a ataka atrobe na 1804, i despues a mantené esaki for di 1807 te 1816,<ref>{{Cite web|url=http://www.britishempire.co.uk/maproom/curacao.htm|title = Curacao in the British Empire}}</ref> despues di kua nan a dun'é bèk na e hulandesnan bou di e terminonan di e Tratado di Paris. E proksimidat di Kòrsou na [[Venezuela]] a resultá den interakshon ku kultura di zonanan na kosta. Por ehempel, por mira similaridatnan [[Arkitectura|arkitektoniko]] entre e partinan di Willemstad di [[siglo 19]] i e siudat venezolano serkano di [[Coro]] na Estado Falcón. Den [[siglo 19]], habitantenan di Kòrsou manera [[Manuel Piar]] i [[Luis Brión]] a partisipá den e guera di independensia di Venezuela i Colombia. Refugiadonan polítiko di e kontinente (manera [[Simon Bolivar]]) a reuní na Kòrsou. Muchanan di famia venezolano pudiente a wòrdu eduká riba e isla. Pa baha gastonan atministrativo, e [[kolonia]]nan den [[Karibe]] a bira un kolonia ku un gobernador general na [[Paramaribo]] na [[1828]]. Na 1845 nan a bolbe parti di esaki pasobra e atministrashon di e islanan for di [[Sürnam]] no a funshoná bon. For di e aña ei dos kolonia di Antia a bolbe eksistí: Sürnam i [[Kòrsou i Dependensianan]], tantu e islanan di Barlovento komo e islanan di Sotavento.[[File:Luis Brión 2012 000.jpg|thumb|[[Luis Brion]], un almirante venezolano nase na Kòrsou.]] == Historia moderno == E destabilisashon di e region produsí pa e Gueranan [[Napoleon Bonaparte|napoleóniko]] na [[Oropa]] i e avansenan imperialista di parti di e británikonan a hasi ku Kòrsou a kambia man varios biaha, for di [[siglo 19]]. E isla a ser [[Invasion di Kòrsou|invadi]] pa e inglesnan dos biaha, ku tabata entre 1800 i 1803, anto entre 1807 i 1816. Práktikamente simultáneamente, tabatin hopi movementu independentista for di e kolonianan spaño di e [[kontinente]], ku kontribushon di refugiadonan anglófilo manera [[Simón Bolívar]], i ku partisipashon di por lo ménos dos persona mas importante, [[Manuel Piar]], e lider di e rebèldenan di e provinsia di Guayana, i [[Luis Brion]], ku lo a bira almirante di e Armada [[Colombia|kolombiano]]. Na 1815, despues di e derota di [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] na Waterloo, e Tratado di Paris a otorgá e soberania legal di e isla na e [[Hulanda|hulandesnan]]. Siguiendo e ehèmpel di [[Inglatera]] (1834) i [[Fransia]] (1848), e hulandesnan a abolí [[sklabitut]] na [[1863]], loke a trese un kambio den ekonomia ku e kambio pa trabou salariá. E estado hulandes a kompensá e doñonan di katibu ku 200 florin pa katibu pa pèrdida di nan propiedat. Algun habitante di Kòrsou a emigrá pa otro islanan, manera [[Cuba]], pa traha den plantashonnan di kaña. Otro eks-esklabunan no tabatin kaminda pa bai i a sigui traha pa e doño di e plantashon den e sistema di arrendatario.<ref>Called "Paga Tera"</ref> Esaki tabata un orden instituí den kua e eks-sklabitut tabata laga tera na su eks-shef. Na kambio, e arrendatario a primintí di entregá e parti mas grandi di su kosecha na e eks-shef di katibu. E sistema aki a dura te na kuminsamentu di [[siglo 20]]. Te na kuminsamentu di [[siglo 20]], Kòrsou tabata biba di komèrsio, agrikultura i peska. E marea ekonómiko a kambia na 1914 ora ku a deskubrí reservanan grandi di petroleo na Venezuela. [[Royal Dutch Shell|Shell]] mesora a establesé un refineria di petroleo riba e isla, [[Refineria Isla]], serka di Asiento, kaminda anteriormente tabatin komèrsio ku katibu. Den e dékada di 1920 i komienso di 1930, [[Hudaismo|hudiunan]] ashkenazi di Oropa Oriental a emigrá pa Kòrsou. Aunke mayoria inisialmente mester a traha komo comerciante ambulante, gradualmente nan a logra sali dilanti i hopi a logra un gran prosperidat. Nan a mantené nan identidat hudiu i a formá un grupo uní i isola. Den e dékadanan di 1980 i 1990, e tamaño di e grupo a baha drástikamente. Mayoria di e promé kolónan a muri di edat i, pa motibu di inseguridat polítiko i desendensia ekonómiko, hopi hudiu ashkenazi a bandoná e isla den añanan 1980 pa bai biba na otro lugá, spesialmente na Merka i [[Israel]].[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-60048277, Foto 'Het huis op Curaçao waar de Venezolaanse revolutionair Rafael Simón Urbina een aantal maanden verbleef', fotograaf niet bekend, 1929.jpg|thumb|left|250px|Kas na [[Kòrsou]] unda Rafael Urbina a keda algun luna pa prepara su atake riba Fort Amsterdam]] Dia [[8 di yüni]] [[1929]] [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]] a ser asaltá i kapturá pa e rebelde venezolano [[Rafael Simón Urbina]] huntu ku 250 otro persona.<ref name=rafael>{{cite web|url=http://www.venezuelatuya.com/biografias/urbina_rafael.htm |title=Rafael Simón Urbina López |language=es |publisher=Venezuelalatuya |access-date=8 August 2014}}</ref> nan a sakea arma, munishon i tesoro di e isla.<ref name=mindef>{{cite web|url=http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |title=Overval op fort Amsterdam in Willemstad op Curaçao door de Venezolaanse revolutionair Urbina (8 juni 1929) |language=nl |publisher=Ministry of Defense |access-date=8 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328061718/http://www.defensie.nl/onderwerpen/tijdlijn-militaire-geschiedenis/inhoud/1914-1945-tussen-neutraliteit-en-bezetting/overval-op-fort-amsterdam-in-willemstad-op-curacao-door-de-venezolaanse-revolutionair-urbina-8-juni-1929 |archive-date=28 March 2014 }}</ref> Nan A logra tambe di kap e gobernador di e isla, Leonardus Albertus Fruytier, i a hib'é Venezuela riba e barku merikano robá [[Maracaibo]].<ref name=rafael/> Despues di e inkurshon, e gobièrno hulandes a disidí di stashoná marinir i barkunan permanentemente riba e isla.<ref name=mindef/><ref>{{Cite web|url=http://www.zum.de/whkmla/military/lowcountries/milxnederland.html|title = WHKMLA : List of Wars of the Dutch Republic / Netherlands}}</ref> Durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], e isla a hunga un papel importante den suministro di fuel na e forsanan aliado. Na 1940, promé ku [[Di Tres Reich|Alemania nazi]] a invadi Hulanda, e britániko a okupá Kòrsou i Aruba franses. E presensia di potensia diferente for di Hulanda a alarmá e gobièrnu venezolano dor di e proximidat di e islanan aki na entrada di Golfo di Venezuela i e echo ku histórikamente nan a wòrdu usá komo base pa lansa inkurshonnan kontra teritorio venezolano. Na 1941, tropa merikano a okupá e isla i a konstruí aeropuerto militar na Aruba ("Dakota") i Kòrsou ("[[Aeropuerto Hato|Hato]]"). E meta prinsipal di e despliegamentu aki tabata pa bringa kontra e atakanan futuro ku tabata spera di e supmarinonan di Ejs i e bombardero nazi di largu distansia. Merka tambe tabata preokupá pa e menasa potensial di un invashon aleman di Merka kontinental lansa ku yudansa di kolónan aleman na Sur Amérika. Na 1942 e puerto di e isla, un di e fuentenan prinsipal di kombustibel pa e operashonnan aliá, a ser asediá pa supmarino aleman na diferente okashon bou di [[Operashon Neuland]]. Na ougùstùs di 1942, e alemannan a bolbe Kòrsou i a ataká un tanker i a risibí kandela di un bateria di kosta hulandes promé ku nan a skapa. E United States Navy a establesé e di kuater flota, ku tabata responsabel pa kontra e operashonnan naval enemigu den Karibe i den Atlántiko Sur. E ehérsito merikano tambe a manda avion i personal pa yuda protehá e refinerianan di petroleo i reforsá e Forsa Aéreo Venezolano. Na 1954, Kòrsou, huntu ku e otro islanan di [[Kòrsou i Dependensianan]], a haña outonomia polítiko. === Rebeldia di trahadó di 1969 === {{See also|Artíkulo prinsipal: [[Trinta di Mei]]}} Den e dékadanan di 1940 i 1950, e [[Refineria Isla|refineria]] a trese prosperidat i modernisashon na e isla, pero prosperidat a wòrdu distribuí na un manera desigual. E klase trahadó nobo di Kòrsou a sinti su mes mas i mas insatisfaktá ku e praktikanan klave di Royal Shell. E partisipashon di e poblashon [[afrokurasoleño]] den e proseso polítiko tambe tabata limitá. Dia [[30 di mei (fecha)|30 di mei]] [[1969]], un rebelion di trahadónan, konosí komo [[Trinta di Mei]], a kuminsá na e porta di entrada di e refineria Shell. Durante e avansa pa sentro di e siudat, lider sindikal [[Wilson Godett]] (entre otro) a ser tira pa polis, i trahadónan rabia a kima propiedatnan na Punda i [[Otrobanda]]. Despues ku e gobièrnu lokal a pèrmití e marina real hulandes pa bula riba dje pa restorá òrdu, a traha hopi pa e gobièrnu ta mas representativo di e poblashon. Wilson Godett asta a okupá un puesto atministrativo pa algun tempu. === Estado outónomo === Kòrsou a risibí un status outónomo similar na esun di Aruba riba [[10 di òktober]] [[2010]]. Diferentemente di Hulanda, e isla no ta forma parti di e teritorio di [[Union Oropeo|Union Europeo]] i pa e motibu ei [[Kòrsou]], meskos ku Aruba i Sint Maarten, no tin ku kumpli ku lei [[oropa|oropeo]] ni introdusí e [[euro]] komo moneda legal. Debí na e relashon spesial ku Hulanda komo teritorio ultramar ([[hulandes]]: Landen en Gebieden Overzee, LGO), e islanan ta kualifiká pa fondo oropeo i akuerdo di kooperashon na nivel di [[Union Oropeo|UO]], manera e programa Erasmus+. Ademas, e habitantenan di e [[Karibe Hulandes|parti karibense di Reino Hulandes]] no ta solamente di nashonalidat hulandes, sino tambe di nashonalidat oropeo. == Bibliografia == * Anon. (1984) ''Manera Kòrsou tabata: aregla reahta kuadro i historia di Korsou''. * Cijntje, Gilbert Jobert van Martha Bergen Sentro Mr Dr Moises Frumencio da Costa Gomez and CURISES (2009) ''Historia Polítiko di Kòrsou: 1951-1967''. Willemstad Curaçao: Sentro Mr. Dr. Moises Frumencio da Costa Gomez. * [[Johan Hartog|Hartog, J.]] (1967) ''Curaçao: A Short History''. De Wit. * [[Henricus Nooyen|Nooyen, R.H.]] (2008) ''Historia Di Kòrsou Katóliko: Un Rekuento di Pader Hein Nooijen'', Willemstad Amsterdam: Carib Publishing; SWP distr. == Link eksterno == * [https://web.archive.org/web/20191201051337/http://www.shaareitsedekcuracao.com/jews.html E Hudiunan Ashkenazi di Kòrsou] {{Appendix}} [[Category:Historia di Kòrsou]] m0yd4eorqs5z3dh2ela72ncraepxpln 2 11115 203787 199964 2026-09-11T08:29:32Z Caribiana 8320 /* The Lourdes Grotto */ 203787 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Commandeursbaai]] - [[Grot di Lourdes]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- ==Jara == '''Jara''' of '''Yara''' ta un luga den e zona Jara/Seroe Alejandro, den e region di [[Savaneta]] den zuidwest di [[Aruba]].<ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/85855NED/table?ts=1739362282173 CBS]</ref>. Historicamente, Jara ta e cunucu di mas bieu di Savaneta.<ref>COMMANDEURSBAAI, Woonplaats commandeurs. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-11-1966, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463080:mpeg21:p005</ref> E zona ta conoci pa presencia di Rancho Jara, SV Jara y e veld di [[futbol]]: Jara-veld, cu tabata conbribui na formacion y recreacion. Jara Complex, un bario di casnan di pueblo.<ref>Technische bijstand Arubaanse luchthaven aan Bonaire. "Amigoe". Curaçao, 11-10-1988, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642809:mpeg21:p005</ref><ref>Finale voor voetbaltitel begint op 7 september. "Amigoe". Curaçao, 29-08-1985, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643180:mpeg21:p004</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Playa | nomber = Surfside | nomber_nativo = ''Cura di Tortuga'' | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0385 - Oranjestad - Surfside, het strand 830300 c.jpg | caption1 = | image2 = Surfside Beach (Aruba).jpeg | image3 = COVID-19 sign (Aruba).jpeg }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad West]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Surfside Beach''' ta un playa urbano situá na Oranjestad, kapital di Aruba. E ta lokalizá na costa zùidwèst di e isla, den e parti zùid di Paardenbaai, serka di Aeropuerto Internacional Reina Beatrix i a solo algun minüt di sentro di siudat. Surfside Beach ta konosí komo un playa trankil i apropria pa famia, danki na su awa baso, kalmo i limpi. E playa tin aproksimadamente 350 meter di arena blanku i ta un lugá popular pa nabega, drenta awa i relahá. ==Karakterístikanan== Surfside Beach ta un playa estrecho i largu ku un ambiente urbano pero trankil. E ta protehá pa su awa kalmo, loke ta hasi’é ideal pa: famianan ku mucha nabegadónan casual deporte akwatiko leu (manera paddleboard i kano) Bou di e palunan di kwihi, bishitantenan por haya sombra natural, loke ta kontribuí na su popularidat komo lugá pa piknik i relahamentu. E playa ta tambe konosí pa su bista di atardeser i pa e oportunidat pa wak avionnan despega i aterisa, pasobra el ta serka di aeropuerto. ==Historia i popularidat== Den pasado, Surfside Beach tabata hopi popular bou di residente lokal, spesialmente den añanan di infancia di hopi arubiano. Ku tempu, hopi bishitante lokal a kuminsá preferí playanan mas na noroeste manera Eagle Beach, Boca Catalina i Arashi. Despues di un renovashon di e area pa parti di gobierno di Aruba, Surfside Beach a haya un “facelift” i a bira di nobo un destino popular, spesialmente pa famianan. Awe, e playa ta bibu, spesialmente durante wikènan, ora hopi hende ta bishit’é pa relahá i disfrutá di atmosfera sosial. ==Facilidad== Surfside Beach tin diferente fasilidat pa bishitantenan, entre otro: bares i restorant na playa huur di sedia i cama di playa deporte akwatiko skol di buseo parke akwatiko flotante pa mucha Entre e negoshinan popular den e area tin Surfside Beach Bar, Pincho’s, Barefoot i Reflexions Beach Club. E playa ta tambe banda di Linear Park, un paseo popular pa kaminá i hasi deporte den Oranjestad. Lokashon i aksesibilidat Surfside Beach ta situá na un distansia di aproksimadamente dos minüt di karchi for di aeropuerto i ta fasil pa yega for di sentro di Oranjestad. Su lokashon serka di siudat i fasil akses ta hasi’é un di e playanan mas konveniente pa bishitantenan i residente meskos. ----------- '''Surfside Beach''' ta un playa na Oranjestad, capital di Aruba. E ta situa na costa zuidwest den e parti zuid di [[Paardenbaai]]. Surfside Beach is the beach located just before the airport and is only a few minutes away from downtown Oranjestad. This beach is perfect for families with children since the water is shallow and calm. The beach offers several facilities such as a beach bar and restaurant.<ref>https://www.visitaruba.com/things-to-do/aruba-beaches/surfside-beach/ Surfside Beach], visitaruba.com</ref> This beach was very famous when we were kids and many locals love to swim at this beach. After some years the locals shifted to the more north-west beaches like Eagle, Boca Catalina and Arashi but after the government renovated the whole area it got a new facelift and its back as a family beach and weekends are just amazing at this area.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260730.pdf Beautiful areas around Aruba], Aruba Today</ref> Surfside Beach is a calm, family-friendly urban beach located just outside downtown Oranjestad and minutes from the airport in Aruba. It features shallow turquoise water, shady Kwihi trees, beach chair rentals, and popular dining spots like the Surfside Beach Bar, making it ideal for relaxing and plane spotting. It is 350 meters of very white sand and super clean. Yes, you can swim at Surfside Beach in Aruba. The water is very calm, shallow, and clean, making it a safe and easy spot for families and casual wading<ref>https://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147248-d8782888-r1043062184-Surfside_Beach-Oranjestad_Aruba.html </ref> Wandel langs het ondiepe, bijna vlakke water van de Caribische Zee op Surfside Beach, favoriet bij lokale gezinnen. Relax in de verkoelende schaduwen van de Kwihi bomen en geniet van een prachtige zonsondergang, terwijl majestueuze cruiseschepen en lokale vissers passeren. Surfside Beach is een lange, smalle strook strand, ideaal voor zonnebaden en een picknick onder de bomen. Het kalme zeewater in dit gedeelte is zeer geschikt voor SUP paddle boarden, kanoën en dergelijke. Dit stadsstrand is gelegen naast het beroemde Lineair Park in het centrum van Oranjestad. Surfside Beach heeft diverse bars en restaurants, waaronder Pincho's, Barefoot and Reflexions Beach Club. Dichter bij de luchthaven is er een groot zacht zandstrand om te zwemmen en te zonnebaden. Strandbedden en loungestoelen zijn te huur bij Reflexions, en de kinderen kunnen zich vermaken op een drijvend waterpark. Op dit strand heb je ook een duikschool en een informele Surfside Beach Bar, direct aan de rand van het water. Surfside Beach ligt op slechts 2 minuten rijden van het vliegveld en is ideaal voor het spotten van vliegtuigen.<ref>https://www.aruba.com/nl/ontdek/surfside-beach Ontdek het mooiste strand Surfside Beach Aruba], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} -------------------- {{Databox}} ==The Lourdes Grotto == '''Grot di Lourdes''' ta un luga di devocion catolico na [[Aruba]], dedica na Birgen Maria y crea na 1958 pa pastoor Erkamp, pastoor di parokia di San Nicolas. E ta situa den barankanan na Weg Seroe Preto na [[San Nicolas]]. E grot ta un lugar cu pa hopi Catolico na Aruba tin un significado religioso y spiritual importante.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Presentacion di moda na Grot di Lourdes ta provoca critica y diferente opinion den comunidad], Bon Dia Aruba (11 di september 2026)</ref> Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located roadside and can be visited daily.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260801.pdf Explore Aruba!], Aruba Today (1 di augustus 2026)</ref> * 1958 - viering Lourdesjaar door parochie van San Nicolas.<ref>Vieringvanhet.Lourdesjaar te San Nicolaas. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-02-1958, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988110:mpeg21:p005</ref> * 1959 - tot slot van de viering van het Lourdesjaar in Aruba werd de grot te San Nicolas ingewijd op 1 februari 1959.<ref>Inwijding van Lourdesgrot vormde waardig slot van Jubeljaar. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 03-02-1959, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010997527:mpeg21:p005</ref> * Massale manifestatie in Wilhelminastadion.<ref>ARUBA gaat MARIA vereren door grootse manifestatie in stadion Lourdes-verhaal hoofdthema van openluchtspel van pater COPRAY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-05-1958, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988193:mpeg21:p005</ref><ref>Arubanen brengen ontroerende Mariahulde in stadion te ORANJESTAD. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 09-06-1958. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211387:mpeg21:p001</ref> {{Appendix}} E grot na San Nicolas ta un lugar cu pa hopi Catolico na Aruba tin un significado religioso y spiritual importante. P’esey, algun ciudadano a cuestiona si un sitio asina mester ser uza pa un evento di moda y entretenimento. E critica a bira mas fuerte despues di e presentacion durante cual un modelo, para dilanti di e grot, a basha un likido cora, segun comentarionan tabata biña cora, riba su paña. E escena a forma parti di un presentacion artistico, pero pa algun persona e combinacion di e acto, e lugar y e cercania di e imagen di Birgen Maria a pasa e limite entre expresion artistico y falta di respet.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Presentacion di moda na Grot di Lourdes ta provoca critica y diferente opinion den comunidad], Bon Dia Aruba (11 di september 2026)</ref> E storia di Grot di Lourdes na Sero Preto, San Nicolas x Fe, . A ET IEE E a a a Ve o A a Cave of Lourdes - Aruba photo. Hans W. Hannan Na Sero Preto na e parti noordoost di San Nicolas tabatin un pos di awa cu hopi di hende di antes tabata bay busca awa pa uso na cas. Un poco mas panort bo ta haya un luga di debocion cu yama Grot di Lourdes.<ref>[[Dufi Kock]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-DUFIKOCK-GROT-LOURDES/mode/1up?q=dufi+kock E storia di Grot di Lourdes na Sero Preto, San Nicolas]</ref> Dia 11 di februari 1958 Aruba a celebra e aparicion di La Virgen Maria na Lourdes, Francia. Pastoor Erkamp cu tabata e pastoor na San Nicolas na e ocasion aki, a bin cu e idea pa tambe pone un estatua di Maria den un grot na Sero Preto. Asina tambe e grot di Lourdes aki a wordo crea bou guia di Pastoor Erkamp y parokianonan na aña 1958. Un estatua cu a pisa 700 kilo a wordo lanta y poni den e grot cu a haya e nomber Grot di Lourdes. Un aña despues e estatua a wordo bendiciona pa Mgr. Holteman, Obispo di Willemstad. Di dia cu Mgr. Holterman a bendiciona a grot aki, el a bira un luga pa hopi oracion. Hopi hende ta bin pa cende un bela y haci oracion pa nan defuntonan. Un luga sigur basta bishita pa nos parokianonan pero tambe nos turistanan cu tur dia ta bin pa asina mira e birgen y haci oracion y peticion na nos Mama Maria. Tin un comision cu ta traha duro pa sina mantene e luga aki constantemente den bon condicion y pastoor di parokia San Nicolas semper ta celebra un santo sacrificio di misa riba e ultimo Diasabra di luna na e grot aki pa 7'or di mainta, mei mei di e naturalesa Riba e dia di conmemoracion mes, esaki ta wordo presidi pa un procesion cu ta sali for di misa Santa Theresita for di unda ta carga e birgen na man cu canto y oracion te na e grot Pa esnan cu no por subi e trapinan pa bay ariba na e grot pa sigui e santo sacrificio di misa, tin stoelnan abou pa nan tambe pr sinta y sigui e misa. Un luga cu bo por bay haci bo oracion of peticion den tur trankilidad y den un ambiente di puro naturalesa. ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. 8zbgobiiff83pdcowepehc6x2dugl5g 203788 203787 2026-09-11T08:36:21Z Caribiana 8320 203788 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Commandeursbaai]] - [[Grot di Lourdes]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- ==Jara == '''Jara''' of '''Yara''' ta un luga den e zona Jara/Seroe Alejandro, den e region di [[Savaneta]] den zuidwest di [[Aruba]].<ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/85855NED/table?ts=1739362282173 CBS]</ref>. Historicamente, Jara ta e cunucu di mas bieu di Savaneta.<ref>COMMANDEURSBAAI, Woonplaats commandeurs. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-11-1966, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463080:mpeg21:p005</ref> E zona ta conoci pa presencia di Rancho Jara, SV Jara y e veld di [[futbol]]: Jara-veld, cu tabata conbribui na formacion y recreacion. Jara Complex, un bario di casnan di pueblo.<ref>Technische bijstand Arubaanse luchthaven aan Bonaire. "Amigoe". Curaçao, 11-10-1988, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642809:mpeg21:p005</ref><ref>Finale voor voetbaltitel begint op 7 september. "Amigoe". Curaçao, 29-08-1985, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643180:mpeg21:p004</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Playa | nomber = Surfside | nomber_nativo = ''Cura di Tortuga'' | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0385 - Oranjestad - Surfside, het strand 830300 c.jpg | caption1 = | image2 = Surfside Beach (Aruba).jpeg | image3 = COVID-19 sign (Aruba).jpeg }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad West]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Surfside Beach''' ta un playa urbano situá na Oranjestad, kapital di Aruba. E ta lokalizá na costa zùidwèst di e isla, den e parti zùid di Paardenbaai, serka di Aeropuerto Internacional Reina Beatrix i a solo algun minüt di sentro di siudat. Surfside Beach ta konosí komo un playa trankil i apropria pa famia, danki na su awa baso, kalmo i limpi. E playa tin aproksimadamente 350 meter di arena blanku i ta un lugá popular pa nabega, drenta awa i relahá. ==Karakterístikanan== Surfside Beach ta un playa estrecho i largu ku un ambiente urbano pero trankil. E ta protehá pa su awa kalmo, loke ta hasi’é ideal pa: famianan ku mucha nabegadónan casual deporte akwatiko leu (manera paddleboard i kano) Bou di e palunan di kwihi, bishitantenan por haya sombra natural, loke ta kontribuí na su popularidat komo lugá pa piknik i relahamentu. E playa ta tambe konosí pa su bista di atardeser i pa e oportunidat pa wak avionnan despega i aterisa, pasobra el ta serka di aeropuerto. ==Historia i popularidat== Den pasado, Surfside Beach tabata hopi popular bou di residente lokal, spesialmente den añanan di infancia di hopi arubiano. Ku tempu, hopi bishitante lokal a kuminsá preferí playanan mas na noroeste manera Eagle Beach, Boca Catalina i Arashi. Despues di un renovashon di e area pa parti di gobierno di Aruba, Surfside Beach a haya un “facelift” i a bira di nobo un destino popular, spesialmente pa famianan. Awe, e playa ta bibu, spesialmente durante wikènan, ora hopi hende ta bishit’é pa relahá i disfrutá di atmosfera sosial. ==Facilidad== Surfside Beach tin diferente fasilidat pa bishitantenan, entre otro: bares i restorant na playa huur di sedia i cama di playa deporte akwatiko skol di buseo parke akwatiko flotante pa mucha Entre e negoshinan popular den e area tin Surfside Beach Bar, Pincho’s, Barefoot i Reflexions Beach Club. E playa ta tambe banda di Linear Park, un paseo popular pa kaminá i hasi deporte den Oranjestad. Lokashon i aksesibilidat Surfside Beach ta situá na un distansia di aproksimadamente dos minüt di karchi for di aeropuerto i ta fasil pa yega for di sentro di Oranjestad. Su lokashon serka di siudat i fasil akses ta hasi’é un di e playanan mas konveniente pa bishitantenan i residente meskos. ----------- '''Surfside Beach''' ta un playa na Oranjestad, capital di Aruba. E ta situa na costa zuidwest den e parti zuid di [[Paardenbaai]]. Surfside Beach is the beach located just before the airport and is only a few minutes away from downtown Oranjestad. This beach is perfect for families with children since the water is shallow and calm. The beach offers several facilities such as a beach bar and restaurant.<ref>https://www.visitaruba.com/things-to-do/aruba-beaches/surfside-beach/ Surfside Beach], visitaruba.com</ref> This beach was very famous when we were kids and many locals love to swim at this beach. After some years the locals shifted to the more north-west beaches like Eagle, Boca Catalina and Arashi but after the government renovated the whole area it got a new facelift and its back as a family beach and weekends are just amazing at this area.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260730.pdf Beautiful areas around Aruba], Aruba Today</ref> Surfside Beach is a calm, family-friendly urban beach located just outside downtown Oranjestad and minutes from the airport in Aruba. It features shallow turquoise water, shady Kwihi trees, beach chair rentals, and popular dining spots like the Surfside Beach Bar, making it ideal for relaxing and plane spotting. It is 350 meters of very white sand and super clean. Yes, you can swim at Surfside Beach in Aruba. The water is very calm, shallow, and clean, making it a safe and easy spot for families and casual wading<ref>https://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147248-d8782888-r1043062184-Surfside_Beach-Oranjestad_Aruba.html </ref> Wandel langs het ondiepe, bijna vlakke water van de Caribische Zee op Surfside Beach, favoriet bij lokale gezinnen. Relax in de verkoelende schaduwen van de Kwihi bomen en geniet van een prachtige zonsondergang, terwijl majestueuze cruiseschepen en lokale vissers passeren. Surfside Beach is een lange, smalle strook strand, ideaal voor zonnebaden en een picknick onder de bomen. Het kalme zeewater in dit gedeelte is zeer geschikt voor SUP paddle boarden, kanoën en dergelijke. Dit stadsstrand is gelegen naast het beroemde Lineair Park in het centrum van Oranjestad. Surfside Beach heeft diverse bars en restaurants, waaronder Pincho's, Barefoot and Reflexions Beach Club. Dichter bij de luchthaven is er een groot zacht zandstrand om te zwemmen en te zonnebaden. Strandbedden en loungestoelen zijn te huur bij Reflexions, en de kinderen kunnen zich vermaken op een drijvend waterpark. Op dit strand heb je ook een duikschool en een informele Surfside Beach Bar, direct aan de rand van het water. Surfside Beach ligt op slechts 2 minuten rijden van het vliegveld en is ideaal voor het spotten van vliegtuigen.<ref>https://www.aruba.com/nl/ontdek/surfside-beach Ontdek het mooiste strand Surfside Beach Aruba], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} -------------------- {{Databox}} ==The Lourdes Grotto == '''Grot di Lourdes''' ta un luga di devocion catolico na [[Aruba]], dedica na Virgen Maria y crea na 1958 pa pastoor Erkamp, pastoor di parokia di San Nicolas. E ta situa den barankanan na Weg Seroe Preto na [[San Nicolas]]. E grot ta un lugar cu pa hopi Catolico na Aruba tin un significado religioso y spiritual importante.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Presentacion di moda na Grot di Lourdes ta provoca critica y diferente opinion den comunidad], Bon Dia Aruba (11 di september 2026)</ref> == Historia == Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located roadside and can be visited daily.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260801.pdf Explore Aruba!], Aruba Today (1 di augustus 2026)</ref> * 1958 - viering Lourdesjaar door parochie van San Nicolas.<ref>Vieringvanhet.Lourdesjaar te San Nicolaas. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-02-1958, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988110:mpeg21:p005</ref> * 1959 - tot slot van de viering van het Lourdesjaar in Aruba werd de grot te San Nicolas ingewijd op 1 februari 1959.<ref>Inwijding van Lourdesgrot vormde waardig slot van Jubeljaar. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 03-02-1959, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010997527:mpeg21:p005</ref> * Massale manifestatie in Wilhelminastadion.<ref>ARUBA gaat MARIA vereren door grootse manifestatie in stadion Lourdes-verhaal hoofdthema van openluchtspel van pater COPRAY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-05-1958, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988193:mpeg21:p005</ref><ref>Arubanen brengen ontroerende Mariahulde in stadion te ORANJESTAD. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 09-06-1958. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211387:mpeg21:p001</ref> E grot na San Nicolas ta un lugar cu pa hopi Catolico na Aruba tin un significado religioso y spiritual importante. P’esey, algun ciudadano a cuestiona si un sitio asina mester ser uza pa un evento di moda y entretenimento. E critica a bira mas fuerte despues di e presentacion durante cual un modelo, para dilanti di e grot, a basha un likido cora, segun comentarionan tabata biña cora, riba su paña. E escena a forma parti di un presentacion artistico, pero pa algun persona e combinacion di e acto, e lugar y e cercania di e imagen di Birgen Maria a pasa e limite entre expresion artistico y falta di respet.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Presentacion di moda na Grot di Lourdes ta provoca critica y diferente opinion den comunidad], Bon Dia Aruba (11 di september 2026)</ref> * Een standbeeld van de Maagd Maria, met een gewicht van 700 kilo, staat in de grot en is vanaf de doorgaande weg goed zichtbaar. Elk jaar, op 11 februari (feest van Vrouwe Lourdes), vertrekt er een processie van de St. Theresita kerk in San Nicolas naar de grot, waar een eucharistieviering plaatsvindt.<ref>https://www.aruba.com/nl/ontdek/lourdes-grot</ref><ref>[https://lourdesgrotten.nl/index.php/grotten/lourdesgrot-buiten/14-aruba Aruba], Lourdesgrotten.nl</ref> {{Appendix}} E storia di Grot di Lourdes na Sero Preto, San Nicolas x Fe, . A ET IEE E a a a Ve o A a Cave of Lourdes - Aruba photo. Hans W. Hannan Na Sero Preto na e parti noordoost di San Nicolas tabatin un pos di awa cu hopi di hende di antes tabata bay busca awa pa uso na cas. Un poco mas panort bo ta haya un luga di debocion cu yama Grot di Lourdes.<ref>[[Dufi Kock]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-DUFIKOCK-GROT-LOURDES/mode/1up?q=dufi+kock E storia di Grot di Lourdes na Sero Preto, San Nicolas]</ref> Dia 11 di februari 1958 Aruba a celebra e aparicion di La Virgen Maria na Lourdes, Francia. Pastoor Erkamp cu tabata e pastoor na San Nicolas na e ocasion aki, a bin cu e idea pa tambe pone un estatua di Maria den un grot na Sero Preto. Asina tambe e grot di Lourdes aki a wordo crea bou guia di Pastoor Erkamp y parokianonan na aña 1958. Un estatua cu a pisa 700 kilo a wordo lanta y poni den e grot cu a haya e nomber Grot di Lourdes. Un aña despues e estatua a wordo bendiciona pa Mgr. Holteman, Obispo di Willemstad. Di dia cu Mgr. Holterman a bendiciona a grot aki, el a bira un luga pa hopi oracion. Hopi hende ta bin pa cende un bela y haci oracion pa nan defuntonan. Un luga sigur basta bishita pa nos parokianonan pero tambe nos turistanan cu tur dia ta bin pa asina mira e birgen y haci oracion y peticion na nos Mama Maria. Tin un comision cu ta traha duro pa sina mantene e luga aki constantemente den bon condicion y pastoor di parokia San Nicolas semper ta celebra un santo sacrificio di misa riba e ultimo Diasabra di luna na e grot aki pa 7'or di mainta, mei mei di e naturalesa Riba e dia di conmemoracion mes, esaki ta wordo presidi pa un procesion cu ta sali for di misa Santa Theresita for di unda ta carga e birgen na man cu canto y oracion te na e grot Pa esnan cu no por subi e trapinan pa bay ariba na e grot pa sigui e santo sacrificio di misa, tin stoelnan abou pa nan tambe pr sinta y sigui e misa. Un luga cu bo por bay haci bo oracion of peticion den tur trankilidad y den un ambiente di puro naturalesa. ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. qxc8irylv8yz6vn34il933v4pr705kt 203789 203788 2026-09-11T08:40:40Z Caribiana 8320 203789 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Commandeursbaai]] - [[Grot di Lourdes]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- ==Jara == '''Jara''' of '''Yara''' ta un luga den e zona Jara/Seroe Alejandro, den e region di [[Savaneta]] den zuidwest di [[Aruba]].<ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/85855NED/table?ts=1739362282173 CBS]</ref>. Historicamente, Jara ta e cunucu di mas bieu di Savaneta.<ref>COMMANDEURSBAAI, Woonplaats commandeurs. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-11-1966, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463080:mpeg21:p005</ref> E zona ta conoci pa presencia di Rancho Jara, SV Jara y e veld di [[futbol]]: Jara-veld, cu tabata conbribui na formacion y recreacion. Jara Complex, un bario di casnan di pueblo.<ref>Technische bijstand Arubaanse luchthaven aan Bonaire. "Amigoe". Curaçao, 11-10-1988, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642809:mpeg21:p005</ref><ref>Finale voor voetbaltitel begint op 7 september. "Amigoe". Curaçao, 29-08-1985, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643180:mpeg21:p004</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Playa | nomber = Surfside | nomber_nativo = ''Cura di Tortuga'' | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0385 - Oranjestad - Surfside, het strand 830300 c.jpg | caption1 = | image2 = Surfside Beach (Aruba).jpeg | image3 = COVID-19 sign (Aruba).jpeg }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad West]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Surfside Beach''' ta un playa urbano situá na Oranjestad, kapital di Aruba. E ta lokalizá na costa zùidwèst di e isla, den e parti zùid di Paardenbaai, serka di Aeropuerto Internacional Reina Beatrix i a solo algun minüt di sentro di siudat. Surfside Beach ta konosí komo un playa trankil i apropria pa famia, danki na su awa baso, kalmo i limpi. E playa tin aproksimadamente 350 meter di arena blanku i ta un lugá popular pa nabega, drenta awa i relahá. ==Karakterístikanan== Surfside Beach ta un playa estrecho i largu ku un ambiente urbano pero trankil. E ta protehá pa su awa kalmo, loke ta hasi’é ideal pa: famianan ku mucha nabegadónan casual deporte akwatiko leu (manera paddleboard i kano) Bou di e palunan di kwihi, bishitantenan por haya sombra natural, loke ta kontribuí na su popularidat komo lugá pa piknik i relahamentu. E playa ta tambe konosí pa su bista di atardeser i pa e oportunidat pa wak avionnan despega i aterisa, pasobra el ta serka di aeropuerto. ==Historia i popularidat== Den pasado, Surfside Beach tabata hopi popular bou di residente lokal, spesialmente den añanan di infancia di hopi arubiano. Ku tempu, hopi bishitante lokal a kuminsá preferí playanan mas na noroeste manera Eagle Beach, Boca Catalina i Arashi. Despues di un renovashon di e area pa parti di gobierno di Aruba, Surfside Beach a haya un “facelift” i a bira di nobo un destino popular, spesialmente pa famianan. Awe, e playa ta bibu, spesialmente durante wikènan, ora hopi hende ta bishit’é pa relahá i disfrutá di atmosfera sosial. ==Facilidad== Surfside Beach tin diferente fasilidat pa bishitantenan, entre otro: bares i restorant na playa huur di sedia i cama di playa deporte akwatiko skol di buseo parke akwatiko flotante pa mucha Entre e negoshinan popular den e area tin Surfside Beach Bar, Pincho’s, Barefoot i Reflexions Beach Club. E playa ta tambe banda di Linear Park, un paseo popular pa kaminá i hasi deporte den Oranjestad. Lokashon i aksesibilidat Surfside Beach ta situá na un distansia di aproksimadamente dos minüt di karchi for di aeropuerto i ta fasil pa yega for di sentro di Oranjestad. Su lokashon serka di siudat i fasil akses ta hasi’é un di e playanan mas konveniente pa bishitantenan i residente meskos. ----------- '''Surfside Beach''' ta un playa na Oranjestad, capital di Aruba. E ta situa na costa zuidwest den e parti zuid di [[Paardenbaai]]. Surfside Beach is the beach located just before the airport and is only a few minutes away from downtown Oranjestad. This beach is perfect for families with children since the water is shallow and calm. The beach offers several facilities such as a beach bar and restaurant.<ref>https://www.visitaruba.com/things-to-do/aruba-beaches/surfside-beach/ Surfside Beach], visitaruba.com</ref> This beach was very famous when we were kids and many locals love to swim at this beach. After some years the locals shifted to the more north-west beaches like Eagle, Boca Catalina and Arashi but after the government renovated the whole area it got a new facelift and its back as a family beach and weekends are just amazing at this area.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260730.pdf Beautiful areas around Aruba], Aruba Today</ref> Surfside Beach is a calm, family-friendly urban beach located just outside downtown Oranjestad and minutes from the airport in Aruba. It features shallow turquoise water, shady Kwihi trees, beach chair rentals, and popular dining spots like the Surfside Beach Bar, making it ideal for relaxing and plane spotting. It is 350 meters of very white sand and super clean. Yes, you can swim at Surfside Beach in Aruba. The water is very calm, shallow, and clean, making it a safe and easy spot for families and casual wading<ref>https://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147248-d8782888-r1043062184-Surfside_Beach-Oranjestad_Aruba.html </ref> Wandel langs het ondiepe, bijna vlakke water van de Caribische Zee op Surfside Beach, favoriet bij lokale gezinnen. Relax in de verkoelende schaduwen van de Kwihi bomen en geniet van een prachtige zonsondergang, terwijl majestueuze cruiseschepen en lokale vissers passeren. Surfside Beach is een lange, smalle strook strand, ideaal voor zonnebaden en een picknick onder de bomen. Het kalme zeewater in dit gedeelte is zeer geschikt voor SUP paddle boarden, kanoën en dergelijke. Dit stadsstrand is gelegen naast het beroemde Lineair Park in het centrum van Oranjestad. Surfside Beach heeft diverse bars en restaurants, waaronder Pincho's, Barefoot and Reflexions Beach Club. Dichter bij de luchthaven is er een groot zacht zandstrand om te zwemmen en te zonnebaden. Strandbedden en loungestoelen zijn te huur bij Reflexions, en de kinderen kunnen zich vermaken op een drijvend waterpark. Op dit strand heb je ook een duikschool en een informele Surfside Beach Bar, direct aan de rand van het water. Surfside Beach ligt op slechts 2 minuten rijden van het vliegveld en is ideaal voor het spotten van vliegtuigen.<ref>https://www.aruba.com/nl/ontdek/surfside-beach Ontdek het mooiste strand Surfside Beach Aruba], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} -------------------- {{Databox}} ==The Lourdes Grotto == '''Grot di Lourdes''' ta un luga di devocion catolico na [[Aruba]], dedica na Virgen Maria y crea na 1958 pa pastoor Erkamp, pastoor di parokia di San Nicolas. E ta situa den barankanan na Weg Seroe Preto na [[San Nicolas]]. E grot ta un lugar cu pa hopi Catolico na Aruba tin un significado religioso y spiritual importante.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Presentacion di moda na Grot di Lourdes ta provoca critica y diferente opinion den comunidad], Bon Dia Aruba (11 di september 2026)</ref> == Historia == E grot di Lourdes a wordo crea na 1958, aña centenario di e aparicion di Virgin Maria na Bernadette Soubirous na Lourdes, Francia. Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located roadside and can be visited daily.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260801.pdf Explore Aruba!], Aruba Today (1 di augustus 2026)</ref> * 1958 - viering Lourdesjaar door parochie van San Nicolas.<ref>Vieringvanhet.Lourdesjaar te San Nicolaas. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-02-1958, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988110:mpeg21:p005</ref> * 1959 - tot slot van de viering van het Lourdesjaar in Aruba werd de grot te San Nicolas ingewijd op 1 februari 1959.<ref>Inwijding van Lourdesgrot vormde waardig slot van Jubeljaar. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 03-02-1959, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010997527:mpeg21:p005</ref> * Massale manifestatie in Wilhelminastadion.<ref>ARUBA gaat MARIA vereren door grootse manifestatie in stadion Lourdes-verhaal hoofdthema van openluchtspel van pater COPRAY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-05-1958, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988193:mpeg21:p005</ref><ref>Arubanen brengen ontroerende Mariahulde in stadion te ORANJESTAD. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 09-06-1958. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211387:mpeg21:p001</ref> E grot na San Nicolas ta un lugar cu pa hopi Catolico na Aruba tin un significado religioso y spiritual importante. P’esey, algun ciudadano a cuestiona si un sitio asina mester ser uza pa un evento di moda y entretenimento. E critica a bira mas fuerte despues di e presentacion durante cual un modelo, para dilanti di e grot, a basha un likido cora, segun comentarionan tabata biña cora, riba su paña. E escena a forma parti di un presentacion artistico, pero pa algun persona e combinacion di e acto, e lugar y e cercania di e imagen di Birgen Maria a pasa e limite entre expresion artistico y falta di respet.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Presentacion di moda na Grot di Lourdes ta provoca critica y diferente opinion den comunidad], Bon Dia Aruba (11 di september 2026)</ref> * Een standbeeld van de Maagd Maria, met een gewicht van 700 kilo, staat in de grot en is vanaf de doorgaande weg goed zichtbaar. Elk jaar, op 11 februari (feest van Vrouwe Lourdes), vertrekt er een processie van de St. Theresita kerk in San Nicolas naar de grot, waar een eucharistieviering plaatsvindt.<ref>https://www.aruba.com/nl/ontdek/lourdes-grot</ref><ref>[https://lourdesgrotten.nl/index.php/grotten/lourdesgrot-buiten/14-aruba Aruba], Lourdesgrotten.nl</ref> {{Appendix}} E storia di Grot di Lourdes na Sero Preto, San Nicolas x Fe, . A ET IEE E a a a Ve o A a Cave of Lourdes - Aruba photo. Hans W. Hannan Na Sero Preto na e parti noordoost di San Nicolas tabatin un pos di awa cu hopi di hende di antes tabata bay busca awa pa uso na cas. Un poco mas panort bo ta haya un luga di debocion cu yama Grot di Lourdes.<ref>[[Dufi Kock]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-DUFIKOCK-GROT-LOURDES/mode/1up?q=dufi+kock E storia di Grot di Lourdes na Sero Preto, San Nicolas]</ref> Dia 11 di februari 1958 Aruba a celebra e aparicion di La Virgen Maria na Lourdes, Francia. Pastoor Erkamp cu tabata e pastoor na San Nicolas na e ocasion aki, a bin cu e idea pa tambe pone un estatua di Maria den un grot na Sero Preto. Asina tambe e grot di Lourdes aki a wordo crea bou guia di Pastoor Erkamp y parokianonan na aña 1958. Un estatua cu a pisa 700 kilo a wordo lanta y poni den e grot cu a haya e nomber Grot di Lourdes. Un aña despues e estatua a wordo bendiciona pa Mgr. Holteman, Obispo di Willemstad. Di dia cu Mgr. Holterman a bendiciona a grot aki, el a bira un luga pa hopi oracion. Hopi hende ta bin pa cende un bela y haci oracion pa nan defuntonan. Un luga sigur basta bishita pa nos parokianonan pero tambe nos turistanan cu tur dia ta bin pa asina mira e birgen y haci oracion y peticion na nos Mama Maria. Tin un comision cu ta traha duro pa sina mantene e luga aki constantemente den bon condicion y pastoor di parokia San Nicolas semper ta celebra un santo sacrificio di misa riba e ultimo Diasabra di luna na e grot aki pa 7'or di mainta, mei mei di e naturalesa Riba e dia di conmemoracion mes, esaki ta wordo presidi pa un procesion cu ta sali for di misa Santa Theresita for di unda ta carga e birgen na man cu canto y oracion te na e grot Pa esnan cu no por subi e trapinan pa bay ariba na e grot pa sigui e santo sacrificio di misa, tin stoelnan abou pa nan tambe pr sinta y sigui e misa. Un luga cu bo por bay haci bo oracion of peticion den tur trankilidad y den un ambiente di puro naturalesa. ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. 2x4qlajeqk0gzbjtpaqavxctela6x88 203790 203789 2026-09-11T08:49:23Z Caribiana 8320 203790 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Commandeursbaai]] - [[Grot di Lourdes]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Databox}} ==The Lourdes Grotto == '''Grot di Lourdes''' ta un luga di devocion catolico na [[Aruba]], dedica na Virgen Maria y crea na 1958 pa N. Erkamp O.P. (1921-2004), pastoor di parokia di San Nicolas. E ta situa den barankanan na Weg Seroe Preto na [[San Nicolas]]. E grot ta un lugar cu pa hopi Catolico na Aruba tin un significado religioso y spiritual importante.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Presentacion di moda na Grot di Lourdes ta provoca critica y diferente opinion den comunidad], Bon Dia Aruba (11 di september 2026)</ref> == Historia == E grot di Lourdes a wordo crea na 1958, aña centenario di e aparicion di Virgin Maria na Bernadette Soubirous na Lourdes, Francia. Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located roadside and can be visited daily.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260801.pdf Explore Aruba!], Aruba Today (1 di augustus 2026)</ref> * 1958 - viering Lourdesjaar door parochie van San Nicolas.<ref>Vieringvanhet.Lourdesjaar te San Nicolaas. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-02-1958, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988110:mpeg21:p005</ref> * 1959 - tot slot van de viering van het Lourdesjaar in Aruba werd de grot te San Nicolas ingewijd op 1 februari 1959.<ref>Inwijding van Lourdesgrot vormde waardig slot van Jubeljaar. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 03-02-1959, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010997527:mpeg21:p005</ref> * Massale manifestatie in Wilhelminastadion.<ref>ARUBA gaat MARIA vereren door grootse manifestatie in stadion Lourdes-verhaal hoofdthema van openluchtspel van pater COPRAY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-05-1958, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988193:mpeg21:p005</ref><ref>Arubanen brengen ontroerende Mariahulde in stadion te ORANJESTAD. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 09-06-1958. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211387:mpeg21:p001</ref> E grot na San Nicolas ta un lugar cu pa hopi Catolico na Aruba tin un significado religioso y spiritual importante. P’esey, algun ciudadano a cuestiona si un sitio asina mester ser uza pa un evento di moda y entretenimento. E critica a bira mas fuerte despues di e presentacion durante cual un modelo, para dilanti di e grot, a basha un likido cora, segun comentarionan tabata biña cora, riba su paña. E escena a forma parti di un presentacion artistico, pero pa algun persona e combinacion di e acto, e lugar y e cercania di e imagen di Birgen Maria a pasa e limite entre expresion artistico y falta di respet.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Presentacion di moda na Grot di Lourdes ta provoca critica y diferente opinion den comunidad], Bon Dia Aruba (11 di september 2026)</ref> * Een standbeeld van de Maagd Maria, met een gewicht van 700 kilo, staat in de grot en is vanaf de doorgaande weg goed zichtbaar. Elk jaar, op 11 februari (feest van Vrouwe Lourdes), vertrekt er een processie van de St. Theresita kerk in San Nicolas naar de grot, waar een eucharistieviering plaatsvindt.<ref>https://www.aruba.com/nl/ontdek/lourdes-grot</ref><ref>[https://lourdesgrotten.nl/index.php/grotten/lourdesgrot-buiten/14-aruba Aruba], Lourdesgrotten.nl</ref> {{Appendix}} E storia di Grot di Lourdes na Sero Preto, San Nicolas x Fe, . A ET IEE E a a a Ve o A a Cave of Lourdes - Aruba photo. Hans W. Hannan Na Sero Preto na e parti noordoost di San Nicolas tabatin un pos di awa cu hopi di hende di antes tabata bay busca awa pa uso na cas. Un poco mas panort bo ta haya un luga di debocion cu yama Grot di Lourdes.<ref>[[Dufi Kock]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-DUFIKOCK-GROT-LOURDES/mode/1up?q=dufi+kock E storia di Grot di Lourdes na Sero Preto, San Nicolas]</ref> Dia 11 di februari 1958 Aruba a celebra e aparicion di La Virgen Maria na Lourdes, Francia. Pastoor Erkamp cu tabata e pastoor na San Nicolas na e ocasion aki, a bin cu e idea pa tambe pone un estatua di Maria den un grot na Sero Preto. Asina tambe e grot di Lourdes aki a wordo crea bou guia di Pastoor Erkamp y parokianonan na aña 1958. Un estatua cu a pisa 700 kilo a wordo lanta y poni den e grot cu a haya e nomber Grot di Lourdes. Un aña despues e estatua a wordo bendiciona pa Mgr. Holteman, Obispo di Willemstad. Di dia cu Mgr. Holterman a bendiciona a grot aki, el a bira un luga pa hopi oracion. Hopi hende ta bin pa cende un bela y haci oracion pa nan defuntonan. Un luga sigur basta bishita pa nos parokianonan pero tambe nos turistanan cu tur dia ta bin pa asina mira e birgen y haci oracion y peticion na nos Mama Maria. Tin un comision cu ta traha duro pa sina mantene e luga aki constantemente den bon condicion y pastoor di parokia San Nicolas semper ta celebra un santo sacrificio di misa riba e ultimo Diasabra di luna na e grot aki pa 7'or di mainta, mei mei di e naturalesa Riba e dia di conmemoracion mes, esaki ta wordo presidi pa un procesion cu ta sali for di misa Santa Theresita for di unda ta carga e birgen na man cu canto y oracion te na e grot Pa esnan cu no por subi e trapinan pa bay ariba na e grot pa sigui e santo sacrificio di misa, tin stoelnan abou pa nan tambe pr sinta y sigui e misa. Un luga cu bo por bay haci bo oracion of peticion den tur trankilidad y den un ambiente di puro naturalesa. --------- Pastoor N. Erkamp (voluit Nicolaas Cornelis Adelbertus Erkamp) was een bekende Nederlandse Dominicaanse pater (o.p.) die decennialand op Aruba heeft gewerkt. [1] (https://www.dominicanen.org/nl/inspiratie-artikelen/een-dominicaan-in-het-verzet-bij-een-biografie-van-pater-nic-apeldoorn), [2] (https://www.myheritage.com/names/nicolaas_erkamp), [3] (https://ufdcimages.uflib.ufl.edu/UF/00/10/14/47/09489/01-27-1969.pdf), [4] (https://www.dominicuskerkutrecht.nl/wp-content/uploads/2011/02/Geef-het-door.pdf)Zijn levensdata zijn:Geboren: 10 oktober 1921 in Alkmaar, Nederland.Overleden: 10 december 2004 (op 83-jarige leeftijd) in Venlo, Nederland. Hij is begraven in Nijmegen. ------------------ ==Jara == '''Jara''' of '''Yara''' ta un luga den e zona Jara/Seroe Alejandro, den e region di [[Savaneta]] den zuidwest di [[Aruba]].<ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/85855NED/table?ts=1739362282173 CBS]</ref>. Historicamente, Jara ta e cunucu di mas bieu di Savaneta.<ref>COMMANDEURSBAAI, Woonplaats commandeurs. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-11-1966, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463080:mpeg21:p005</ref> E zona ta conoci pa presencia di Rancho Jara, SV Jara y e veld di [[futbol]]: Jara-veld, cu tabata conbribui na formacion y recreacion. Jara Complex, un bario di casnan di pueblo.<ref>Technische bijstand Arubaanse luchthaven aan Bonaire. "Amigoe". Curaçao, 11-10-1988, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642809:mpeg21:p005</ref><ref>Finale voor voetbaltitel begint op 7 september. "Amigoe". Curaçao, 29-08-1985, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643180:mpeg21:p004</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Playa | nomber = Surfside | nomber_nativo = ''Cura di Tortuga'' | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0385 - Oranjestad - Surfside, het strand 830300 c.jpg | caption1 = | image2 = Surfside Beach (Aruba).jpeg | image3 = COVID-19 sign (Aruba).jpeg }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad West]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Surfside Beach''' ta un playa urbano situá na Oranjestad, kapital di Aruba. E ta lokalizá na costa zùidwèst di e isla, den e parti zùid di Paardenbaai, serka di Aeropuerto Internacional Reina Beatrix i a solo algun minüt di sentro di siudat. Surfside Beach ta konosí komo un playa trankil i apropria pa famia, danki na su awa baso, kalmo i limpi. E playa tin aproksimadamente 350 meter di arena blanku i ta un lugá popular pa nabega, drenta awa i relahá. ==Karakterístikanan== Surfside Beach ta un playa estrecho i largu ku un ambiente urbano pero trankil. E ta protehá pa su awa kalmo, loke ta hasi’é ideal pa: famianan ku mucha nabegadónan casual deporte akwatiko leu (manera paddleboard i kano) Bou di e palunan di kwihi, bishitantenan por haya sombra natural, loke ta kontribuí na su popularidat komo lugá pa piknik i relahamentu. E playa ta tambe konosí pa su bista di atardeser i pa e oportunidat pa wak avionnan despega i aterisa, pasobra el ta serka di aeropuerto. ==Historia i popularidat== Den pasado, Surfside Beach tabata hopi popular bou di residente lokal, spesialmente den añanan di infancia di hopi arubiano. Ku tempu, hopi bishitante lokal a kuminsá preferí playanan mas na noroeste manera Eagle Beach, Boca Catalina i Arashi. Despues di un renovashon di e area pa parti di gobierno di Aruba, Surfside Beach a haya un “facelift” i a bira di nobo un destino popular, spesialmente pa famianan. Awe, e playa ta bibu, spesialmente durante wikènan, ora hopi hende ta bishit’é pa relahá i disfrutá di atmosfera sosial. ==Facilidad== Surfside Beach tin diferente fasilidat pa bishitantenan, entre otro: bares i restorant na playa huur di sedia i cama di playa deporte akwatiko skol di buseo parke akwatiko flotante pa mucha Entre e negoshinan popular den e area tin Surfside Beach Bar, Pincho’s, Barefoot i Reflexions Beach Club. E playa ta tambe banda di Linear Park, un paseo popular pa kaminá i hasi deporte den Oranjestad. Lokashon i aksesibilidat Surfside Beach ta situá na un distansia di aproksimadamente dos minüt di karchi for di aeropuerto i ta fasil pa yega for di sentro di Oranjestad. Su lokashon serka di siudat i fasil akses ta hasi’é un di e playanan mas konveniente pa bishitantenan i residente meskos. ----------- '''Surfside Beach''' ta un playa na Oranjestad, capital di Aruba. E ta situa na costa zuidwest den e parti zuid di [[Paardenbaai]]. Surfside Beach is the beach located just before the airport and is only a few minutes away from downtown Oranjestad. This beach is perfect for families with children since the water is shallow and calm. The beach offers several facilities such as a beach bar and restaurant.<ref>https://www.visitaruba.com/things-to-do/aruba-beaches/surfside-beach/ Surfside Beach], visitaruba.com</ref> This beach was very famous when we were kids and many locals love to swim at this beach. After some years the locals shifted to the more north-west beaches like Eagle, Boca Catalina and Arashi but after the government renovated the whole area it got a new facelift and its back as a family beach and weekends are just amazing at this area.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260730.pdf Beautiful areas around Aruba], Aruba Today</ref> Surfside Beach is a calm, family-friendly urban beach located just outside downtown Oranjestad and minutes from the airport in Aruba. It features shallow turquoise water, shady Kwihi trees, beach chair rentals, and popular dining spots like the Surfside Beach Bar, making it ideal for relaxing and plane spotting. It is 350 meters of very white sand and super clean. Yes, you can swim at Surfside Beach in Aruba. The water is very calm, shallow, and clean, making it a safe and easy spot for families and casual wading<ref>https://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147248-d8782888-r1043062184-Surfside_Beach-Oranjestad_Aruba.html </ref> Wandel langs het ondiepe, bijna vlakke water van de Caribische Zee op Surfside Beach, favoriet bij lokale gezinnen. Relax in de verkoelende schaduwen van de Kwihi bomen en geniet van een prachtige zonsondergang, terwijl majestueuze cruiseschepen en lokale vissers passeren. Surfside Beach is een lange, smalle strook strand, ideaal voor zonnebaden en een picknick onder de bomen. Het kalme zeewater in dit gedeelte is zeer geschikt voor SUP paddle boarden, kanoën en dergelijke. Dit stadsstrand is gelegen naast het beroemde Lineair Park in het centrum van Oranjestad. Surfside Beach heeft diverse bars en restaurants, waaronder Pincho's, Barefoot and Reflexions Beach Club. Dichter bij de luchthaven is er een groot zacht zandstrand om te zwemmen en te zonnebaden. Strandbedden en loungestoelen zijn te huur bij Reflexions, en de kinderen kunnen zich vermaken op een drijvend waterpark. Op dit strand heb je ook een duikschool en een informele Surfside Beach Bar, direct aan de rand van het water. Surfside Beach ligt op slechts 2 minuten rijden van het vliegveld en is ideaal voor het spotten van vliegtuigen.<ref>https://www.aruba.com/nl/ontdek/surfside-beach Ontdek het mooiste strand Surfside Beach Aruba], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. jbsnxkn0wa051ntn8eq1sa8wc67z2k6 203791 203790 2026-09-11T08:53:10Z Caribiana 8320 203791 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Commandeursbaai]] - [[Grot di Lourdes]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo = Cueba | nomber = Grot di Lourdes | pais = {{ABW}} }} '''Grot di Lourdes''' ta un luga di devocion catolico na [[Aruba]], dedica na Virgen Maria y crea na 1958 pa N. Erkamp O.P. (1921-2004), pastoor di parokia di San Nicolas. E ta situa den barankanan na Weg Seroe Preto den e parti nortost di [[San Nicolas]]. E grot ta un lugar cu pa hopi Catolico na Aruba tin un significado religioso y spiritual importante.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Presentacion di moda na Grot di Lourdes ta provoca critica y diferente opinion den comunidad], Bon Dia Aruba (11 di september 2026)</ref> == Historia == E grot di Lourdes a wordo crea na 1958, aña centenario di e aparicion di Virgin Maria na Bernadette Soubirous na Lourdes, Francia. Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located roadside and can be visited daily.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260801.pdf Explore Aruba!], Aruba Today (1 di augustus 2026)</ref> * 1958 - viering Lourdesjaar door parochie van San Nicolas.<ref>Vieringvanhet.Lourdesjaar te San Nicolaas. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-02-1958, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988110:mpeg21:p005</ref> * 1959 - tot slot van de viering van het Lourdesjaar in Aruba werd de grot te San Nicolas ingewijd op 1 februari 1959.<ref>Inwijding van Lourdesgrot vormde waardig slot van Jubeljaar. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 03-02-1959, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010997527:mpeg21:p005</ref> * Massale manifestatie in Wilhelminastadion.<ref>ARUBA gaat MARIA vereren door grootse manifestatie in stadion Lourdes-verhaal hoofdthema van openluchtspel van pater COPRAY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-05-1958, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988193:mpeg21:p005</ref><ref>Arubanen brengen ontroerende Mariahulde in stadion te ORANJESTAD. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 09-06-1958. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211387:mpeg21:p001</ref> E grot na San Nicolas ta un lugar cu pa hopi Catolico na Aruba tin un significado religioso y spiritual importante. P’esey, algun ciudadano a cuestiona si un sitio asina mester ser uza pa un evento di moda y entretenimento. E critica a bira mas fuerte despues di e presentacion durante cual un modelo, para dilanti di e grot, a basha un likido cora, segun comentarionan tabata biña cora, riba su paña. E escena a forma parti di un presentacion artistico, pero pa algun persona e combinacion di e acto, e lugar y e cercania di e imagen di Birgen Maria a pasa e limite entre expresion artistico y falta di respet.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Presentacion di moda na Grot di Lourdes ta provoca critica y diferente opinion den comunidad], Bon Dia Aruba (11 di september 2026)</ref> * Een standbeeld van de Maagd Maria, met een gewicht van 700 kilo, staat in de grot en is vanaf de doorgaande weg goed zichtbaar. Elk jaar, op 11 februari (feest van Vrouwe Lourdes), vertrekt er een processie van de St. Theresita kerk in San Nicolas naar de grot, waar een eucharistieviering plaatsvindt.<ref>https://www.aruba.com/nl/ontdek/lourdes-grot</ref><ref>[https://lourdesgrotten.nl/index.php/grotten/lourdesgrot-buiten/14-aruba Aruba], Lourdesgrotten.nl</ref> -------------- E storia di Grot di Lourdes na Sero Preto, San Nicolas x Fe, . A ET IEE E a a a Ve o A a Cave of Lourdes - Aruba photo. Hans W. Hannan Na Sero Preto na e parti noordoost di San Nicolas tabatin un pos di awa cu hopi di hende di antes tabata bay busca awa pa uso na cas. Un poco mas panort bo ta haya un luga di debocion cu yama Grot di Lourdes.<ref>[[Dufi Kock]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-DUFIKOCK-GROT-LOURDES/mode/1up?q=dufi+kock E storia di Grot di Lourdes na Sero Preto, San Nicolas]</ref> Dia 11 di februari 1958 Aruba a celebra e aparicion di La Virgen Maria na Lourdes, Francia. Pastoor Erkamp cu tabata e pastoor na San Nicolas na e ocasion aki, a bin cu e idea pa tambe pone un estatua di Maria den un grot na Sero Preto. Asina tambe e grot di Lourdes aki a wordo crea bou guia di Pastoor Erkamp y parokianonan na aña 1958. Un estatua cu a pisa 700 kilo a wordo lanta y poni den e grot cu a haya e nomber Grot di Lourdes. Un aña despues e estatua a wordo bendiciona pa Mgr. Holteman, Obispo di Willemstad. Di dia cu Mgr. Holterman a bendiciona a grot aki, el a bira un luga pa hopi oracion. Hopi hende ta bin pa cende un bela y haci oracion pa nan defuntonan. Un luga sigur basta bishita pa nos parokianonan pero tambe nos turistanan cu tur dia ta bin pa asina mira e birgen y haci oracion y peticion na nos Mama Maria. Tin un comision cu ta traha duro pa sina mantene e luga aki constantemente den bon condicion y pastoor di parokia San Nicolas semper ta celebra un santo sacrificio di misa riba e ultimo Diasabra di luna na e grot aki pa 7'or di mainta, mei mei di e naturalesa Riba e dia di conmemoracion mes, esaki ta wordo presidi pa un procesion cu ta sali for di misa Santa Theresita for di unda ta carga e birgen na man cu canto y oracion te na e grot Pa esnan cu no por subi e trapinan pa bay ariba na e grot pa sigui e santo sacrificio di misa, tin stoelnan abou pa nan tambe pr sinta y sigui e misa. Un luga cu bo por bay haci bo oracion of peticion den tur trankilidad y den un ambiente di puro naturalesa. {{Appendix}} --------- Pastoor N. Erkamp (voluit Nicolaas Cornelis Adelbertus Erkamp) was een bekende Nederlandse Dominicaanse pater (o.p.) die decennialand op Aruba heeft gewerkt. [1] (https://www.dominicanen.org/nl/inspiratie-artikelen/een-dominicaan-in-het-verzet-bij-een-biografie-van-pater-nic-apeldoorn), [2] (https://www.myheritage.com/names/nicolaas_erkamp), [3] (https://ufdcimages.uflib.ufl.edu/UF/00/10/14/47/09489/01-27-1969.pdf), [4] (https://www.dominicuskerkutrecht.nl/wp-content/uploads/2011/02/Geef-het-door.pdf)Zijn levensdata zijn:Geboren: 10 oktober 1921 in Alkmaar, Nederland.Overleden: 10 december 2004 (op 83-jarige leeftijd) in Venlo, Nederland. Hij is begraven in Nijmegen. ------------------ ==Jara == '''Jara''' of '''Yara''' ta un luga den e zona Jara/Seroe Alejandro, den e region di [[Savaneta]] den zuidwest di [[Aruba]].<ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/85855NED/table?ts=1739362282173 CBS]</ref>. Historicamente, Jara ta e cunucu di mas bieu di Savaneta.<ref>COMMANDEURSBAAI, Woonplaats commandeurs. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-11-1966, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463080:mpeg21:p005</ref> E zona ta conoci pa presencia di Rancho Jara, SV Jara y e veld di [[futbol]]: Jara-veld, cu tabata conbribui na formacion y recreacion. Jara Complex, un bario di casnan di pueblo.<ref>Technische bijstand Arubaanse luchthaven aan Bonaire. "Amigoe". Curaçao, 11-10-1988, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642809:mpeg21:p005</ref><ref>Finale voor voetbaltitel begint op 7 september. "Amigoe". Curaçao, 29-08-1985, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643180:mpeg21:p004</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Playa | nomber = Surfside | nomber_nativo = ''Cura di Tortuga'' | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0385 - Oranjestad - Surfside, het strand 830300 c.jpg | caption1 = | image2 = Surfside Beach (Aruba).jpeg | image3 = COVID-19 sign (Aruba).jpeg }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad West]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Surfside Beach''' ta un playa urbano situá na Oranjestad, kapital di Aruba. E ta lokalizá na costa zùidwèst di e isla, den e parti zùid di Paardenbaai, serka di Aeropuerto Internacional Reina Beatrix i a solo algun minüt di sentro di siudat. Surfside Beach ta konosí komo un playa trankil i apropria pa famia, danki na su awa baso, kalmo i limpi. E playa tin aproksimadamente 350 meter di arena blanku i ta un lugá popular pa nabega, drenta awa i relahá. ==Karakterístikanan== Surfside Beach ta un playa estrecho i largu ku un ambiente urbano pero trankil. E ta protehá pa su awa kalmo, loke ta hasi’é ideal pa: famianan ku mucha nabegadónan casual deporte akwatiko leu (manera paddleboard i kano) Bou di e palunan di kwihi, bishitantenan por haya sombra natural, loke ta kontribuí na su popularidat komo lugá pa piknik i relahamentu. E playa ta tambe konosí pa su bista di atardeser i pa e oportunidat pa wak avionnan despega i aterisa, pasobra el ta serka di aeropuerto. ==Historia i popularidat== Den pasado, Surfside Beach tabata hopi popular bou di residente lokal, spesialmente den añanan di infancia di hopi arubiano. Ku tempu, hopi bishitante lokal a kuminsá preferí playanan mas na noroeste manera Eagle Beach, Boca Catalina i Arashi. Despues di un renovashon di e area pa parti di gobierno di Aruba, Surfside Beach a haya un “facelift” i a bira di nobo un destino popular, spesialmente pa famianan. Awe, e playa ta bibu, spesialmente durante wikènan, ora hopi hende ta bishit’é pa relahá i disfrutá di atmosfera sosial. ==Facilidad== Surfside Beach tin diferente fasilidat pa bishitantenan, entre otro: bares i restorant na playa huur di sedia i cama di playa deporte akwatiko skol di buseo parke akwatiko flotante pa mucha Entre e negoshinan popular den e area tin Surfside Beach Bar, Pincho’s, Barefoot i Reflexions Beach Club. E playa ta tambe banda di Linear Park, un paseo popular pa kaminá i hasi deporte den Oranjestad. Lokashon i aksesibilidat Surfside Beach ta situá na un distansia di aproksimadamente dos minüt di karchi for di aeropuerto i ta fasil pa yega for di sentro di Oranjestad. Su lokashon serka di siudat i fasil akses ta hasi’é un di e playanan mas konveniente pa bishitantenan i residente meskos. ----------- '''Surfside Beach''' ta un playa na Oranjestad, capital di Aruba. E ta situa na costa zuidwest den e parti zuid di [[Paardenbaai]]. Surfside Beach is the beach located just before the airport and is only a few minutes away from downtown Oranjestad. This beach is perfect for families with children since the water is shallow and calm. The beach offers several facilities such as a beach bar and restaurant.<ref>https://www.visitaruba.com/things-to-do/aruba-beaches/surfside-beach/ Surfside Beach], visitaruba.com</ref> This beach was very famous when we were kids and many locals love to swim at this beach. After some years the locals shifted to the more north-west beaches like Eagle, Boca Catalina and Arashi but after the government renovated the whole area it got a new facelift and its back as a family beach and weekends are just amazing at this area.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260730.pdf Beautiful areas around Aruba], Aruba Today</ref> Surfside Beach is a calm, family-friendly urban beach located just outside downtown Oranjestad and minutes from the airport in Aruba. It features shallow turquoise water, shady Kwihi trees, beach chair rentals, and popular dining spots like the Surfside Beach Bar, making it ideal for relaxing and plane spotting. It is 350 meters of very white sand and super clean. Yes, you can swim at Surfside Beach in Aruba. The water is very calm, shallow, and clean, making it a safe and easy spot for families and casual wading<ref>https://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147248-d8782888-r1043062184-Surfside_Beach-Oranjestad_Aruba.html </ref> Wandel langs het ondiepe, bijna vlakke water van de Caribische Zee op Surfside Beach, favoriet bij lokale gezinnen. Relax in de verkoelende schaduwen van de Kwihi bomen en geniet van een prachtige zonsondergang, terwijl majestueuze cruiseschepen en lokale vissers passeren. Surfside Beach is een lange, smalle strook strand, ideaal voor zonnebaden en een picknick onder de bomen. Het kalme zeewater in dit gedeelte is zeer geschikt voor SUP paddle boarden, kanoën en dergelijke. Dit stadsstrand is gelegen naast het beroemde Lineair Park in het centrum van Oranjestad. Surfside Beach heeft diverse bars en restaurants, waaronder Pincho's, Barefoot and Reflexions Beach Club. Dichter bij de luchthaven is er een groot zacht zandstrand om te zwemmen en te zonnebaden. Strandbedden en loungestoelen zijn te huur bij Reflexions, en de kinderen kunnen zich vermaken op een drijvend waterpark. Op dit strand heb je ook een duikschool en een informele Surfside Beach Bar, direct aan de rand van het water. Surfside Beach ligt op slechts 2 minuten rijden van het vliegveld en is ideaal voor het spotten van vliegtuigen.<ref>https://www.aruba.com/nl/ontdek/surfside-beach Ontdek het mooiste strand Surfside Beach Aruba], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. 1t8nrmxu25nwr3v647se7p47k0v7usv 203792 203791 2026-09-11T08:58:35Z Caribiana 8320 203792 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Commandeursbaai]] - [[Grot di Lourdes]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo = Cueba | nomber = Grot di Lourdes | pais = {{ABW}} }} '''Grot di Lourdes''' ta un luga di devocion catolico na [[Aruba]], dedica na Virgen Maria y crea na 1958 pa N. Erkamp O.P. (1921-2004), pastoor di parokia di San Nicolas. E ta situa den barankanan na Weg Seroe Preto den e parti nortost di [[San Nicolas]]. E grot ta un lugar cu pa hopi Catolico na Aruba tin un significado religioso y spiritual importante.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Presentacion di moda na Grot di Lourdes ta provoca critica y diferente opinion den comunidad], Bon Dia Aruba (11 di september 2026)</ref> == Historia == E grot di Lourdes a wordo crea na 1958, aña centenario di e aparicion di Virgin Maria na Bernadette Soubirous na Lourdes, Francia. Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located roadside and can be visited daily.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260801.pdf Explore Aruba!], Aruba Today (1 di augustus 2026)</ref> * 1958 - viering Lourdesjaar door parochie van San Nicolas.<ref>Vieringvanhet.Lourdesjaar te San Nicolaas. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-02-1958, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988110:mpeg21:p005</ref> * 1959 - tot slot van de viering van het Lourdesjaar in Aruba werd de grot te San Nicolas ingewijd op 1 februari 1959.<ref>Inwijding van Lourdesgrot vormde waardig slot van Jubeljaar. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 03-02-1959, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010997527:mpeg21:p005</ref> * Massale manifestatie in Wilhelminastadion.<ref>ARUBA gaat MARIA vereren door grootse manifestatie in stadion Lourdes-verhaal hoofdthema van openluchtspel van pater COPRAY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-05-1958, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988193:mpeg21:p005</ref><ref>Arubanen brengen ontroerende Mariahulde in stadion te ORANJESTAD. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 09-06-1958. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211387:mpeg21:p001</ref> E grot na San Nicolas ta un lugar cu pa hopi Catolico na Aruba tin un significado religioso y spiritual importante. P’esey, algun ciudadano a cuestiona si un sitio asina mester ser uza pa un evento di moda y entretenimento. E critica a bira mas fuerte despues di e presentacion durante cual un modelo, para dilanti di e grot, a basha un likido cora, segun comentarionan tabata biña cora, riba su paña. E escena a forma parti di un presentacion artistico, pero pa algun persona e combinacion di e acto, e lugar y e cercania di e imagen di Birgen Maria a pasa e limite entre expresion artistico y falta di respet.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260911.pdf Presentacion di moda na Grot di Lourdes ta provoca critica y diferente opinion den comunidad], Bon Dia Aruba (11 di september 2026)</ref> * Een standbeeld van de Maagd Maria, met een gewicht van 700 kilo, staat in de grot en is vanaf de doorgaande weg goed zichtbaar. Elk jaar, op 11 februari (feest van Vrouwe Lourdes), vertrekt er een processie van de St. Theresita kerk in San Nicolas naar de grot, waar een eucharistieviering plaatsvindt.<ref>https://www.aruba.com/nl/ontdek/lourdes-grot</ref><ref>[https://lourdesgrotten.nl/index.php/grotten/lourdesgrot-buiten/14-aruba Aruba], Lourdesgrotten.nl</ref> -------------- E storia di Grot di Lourdes na Sero Preto, San Nicolas x Fe, . A ET IEE E a a a Ve o A a Cave of Lourdes - Aruba photo. Hans W. Hannan Na Sero Preto na e parti noordoost di San Nicolas tabatin un pos di awa cu hopi di hende di antes tabata bay busca awa pa uso na cas. Un poco mas panort bo ta haya un luga di debocion cu yama Grot di Lourdes.<ref>[[Dufi Kock]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-DUFIKOCK-GROT-LOURDES/mode/1up?q=dufi+kock E storia di Grot di Lourdes na Sero Preto, San Nicolas]</ref> Dia 11 di februari 1958 Aruba a celebra e aparicion di La Virgen Maria na Lourdes, Francia. Pastoor Erkamp cu tabata e pastoor na San Nicolas na e ocasion aki, a bin cu e idea pa tambe pone un estatua di Maria den un grot na Sero Preto. Asina tambe e grot di Lourdes aki a wordo crea bou guia di Pastoor Erkamp y parokianonan na aña 1958. Un estatua cu a pisa 700 kilo a wordo lanta y poni den e grot cu a haya e nomber Grot di Lourdes. Un aña despues e estatua a wordo bendiciona pa Mgr. Holteman, Obispo di Willemstad. Di dia cu Mgr. Holterman a bendiciona a grot aki, el a bira un luga pa hopi oracion. Hopi hende ta bin pa cende un bela y haci oracion pa nan defuntonan. Un luga sigur basta bishita pa nos parokianonan pero tambe nos turistanan cu tur dia ta bin pa asina mira e birgen y haci oracion y peticion na nos Mama Maria. Tin un comision cu ta traha duro pa sina mantene e luga aki constantemente den bon condicion y pastoor di parokia San Nicolas semper ta celebra un santo sacrificio di misa riba e ultimo Diasabra di luna na e grot aki pa 7'or di mainta, mei mei di e naturalesa Riba e dia di conmemoracion mes, esaki ta wordo presidi pa un procesion cu ta sali for di misa Santa Theresita for di unda ta carga e birgen na man cu canto y oracion te na e grot Pa esnan cu no por subi e trapinan pa bay ariba na e grot pa sigui e santo sacrificio di misa, tin stoelnan abou pa nan tambe pr sinta y sigui e misa. Un luga cu bo por bay haci bo oracion of peticion den tur trankilidad y den un ambiente di puro naturalesa. {{Appendix}} '''Grot di Lourdes''' ta un sanctuario katóliko na [[Aruba]], dediká na [[Birgen Maria]]. E ta situá den e barankanan di [[Seroe Preto]], na [[Weg Seroe Preto]] den e parti nortost di [[San Nicolas]]. E grot ta un luga di devoshon katóliko ku tin un significado religioso pa hopi katóliko na Aruba.[1] == Historia == E Grot di Lourdes a wordo kreá na 1958, durante e aña ku a marká e centenario di e aparishonnan di [[Birgen Maria]] na [[Lourdes]], Fransia. E iniciativa a bini di pastoor N. Erkamp O.P., ku tabata pastoor di parokia di San Nicolas, i parokianan lokal.[1][10] Un estatua di Birgen Maria, ku ta pisa mas o ménos 700 kilogramo, a wordo instalá den e grot. E grot a wordo bendishoná i inaugurá na 1 di febrüari 1959 pa monseñor Holterman, obispo di [[Willemstad]].[4][10] E luga a bira un sitio di orashon, kaminda bishitantenan por hasi orashon i sende bela, entre otro pa nan difuntonan. E grot ta situá banda di kaminda i ta aksesibel pa bishita. Segun tradishon, e konmemorashon anual di [[Nòchi di Lourdes|Nòchi di Birgen di Lourdes]], riba 11 di febrüari, ta inkluí un prosesion ku ta sali for di [[Iglesia Santa Theresita]] na San Nicolas i ta sigui te na e grot, kaminda ta selebrá un misa.[2][8][9] Durante e añanan, e grot a keda komo un sitio di devoshon i ta wordo bishitá tantu pa residente komo pa turista. Un komishon ta enkargá ku e mantenshon di e luga. Segun deskripshonnan anterior, e pastoor di parokia San Nicolas tabata selebrá tambe un misa na e grot riba e último sábadu di kada luna.[10] == Importansia religioso == E Grot di Lourdes ta un di e lugánan di devoshon katóliko di Aruba. Su lokalidat, ku ta integra un estatua di Birgen Maria den un formashon natural di baranka, ta konektá e luga ku e tradishon di Lourdes i ku e devoshon na Maria. --------- Pastoor N. Erkamp (voluit Nicolaas Cornelis Adelbertus Erkamp) was een bekende Nederlandse Dominicaanse pater (o.p.) die decennialand op Aruba heeft gewerkt. [1] (https://www.dominicanen.org/nl/inspiratie-artikelen/een-dominicaan-in-het-verzet-bij-een-biografie-van-pater-nic-apeldoorn), [2] (https://www.myheritage.com/names/nicolaas_erkamp), [3] (https://ufdcimages.uflib.ufl.edu/UF/00/10/14/47/09489/01-27-1969.pdf), [4] (https://www.dominicuskerkutrecht.nl/wp-content/uploads/2011/02/Geef-het-door.pdf)Zijn levensdata zijn:Geboren: 10 oktober 1921 in Alkmaar, Nederland.Overleden: 10 december 2004 (op 83-jarige leeftijd) in Venlo, Nederland. Hij is begraven in Nijmegen. ------------------ ==Jara == '''Jara''' of '''Yara''' ta un luga den e zona Jara/Seroe Alejandro, den e region di [[Savaneta]] den zuidwest di [[Aruba]].<ref>[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/85855NED/table?ts=1739362282173 CBS]</ref>. Historicamente, Jara ta e cunucu di mas bieu di Savaneta.<ref>COMMANDEURSBAAI, Woonplaats commandeurs. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-11-1966, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463080:mpeg21:p005</ref> E zona ta conoci pa presencia di Rancho Jara, SV Jara y e veld di [[futbol]]: Jara-veld, cu tabata conbribui na formacion y recreacion. Jara Complex, un bario di casnan di pueblo.<ref>Technische bijstand Arubaanse luchthaven aan Bonaire. "Amigoe". Curaçao, 11-10-1988, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642809:mpeg21:p005</ref><ref>Finale voor voetbaltitel begint op 7 september. "Amigoe". Curaçao, 29-08-1985, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 08-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643180:mpeg21:p004</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Playa | nomber = Surfside | nomber_nativo = ''Cura di Tortuga'' | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0385 - Oranjestad - Surfside, het strand 830300 c.jpg | caption1 = | image2 = Surfside Beach (Aruba).jpeg | image3 = COVID-19 sign (Aruba).jpeg }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad West]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Surfside Beach''' ta un playa urbano situá na Oranjestad, kapital di Aruba. E ta lokalizá na costa zùidwèst di e isla, den e parti zùid di Paardenbaai, serka di Aeropuerto Internacional Reina Beatrix i a solo algun minüt di sentro di siudat. Surfside Beach ta konosí komo un playa trankil i apropria pa famia, danki na su awa baso, kalmo i limpi. E playa tin aproksimadamente 350 meter di arena blanku i ta un lugá popular pa nabega, drenta awa i relahá. ==Karakterístikanan== Surfside Beach ta un playa estrecho i largu ku un ambiente urbano pero trankil. E ta protehá pa su awa kalmo, loke ta hasi’é ideal pa: famianan ku mucha nabegadónan casual deporte akwatiko leu (manera paddleboard i kano) Bou di e palunan di kwihi, bishitantenan por haya sombra natural, loke ta kontribuí na su popularidat komo lugá pa piknik i relahamentu. E playa ta tambe konosí pa su bista di atardeser i pa e oportunidat pa wak avionnan despega i aterisa, pasobra el ta serka di aeropuerto. ==Historia i popularidat== Den pasado, Surfside Beach tabata hopi popular bou di residente lokal, spesialmente den añanan di infancia di hopi arubiano. Ku tempu, hopi bishitante lokal a kuminsá preferí playanan mas na noroeste manera Eagle Beach, Boca Catalina i Arashi. Despues di un renovashon di e area pa parti di gobierno di Aruba, Surfside Beach a haya un “facelift” i a bira di nobo un destino popular, spesialmente pa famianan. Awe, e playa ta bibu, spesialmente durante wikènan, ora hopi hende ta bishit’é pa relahá i disfrutá di atmosfera sosial. ==Facilidad== Surfside Beach tin diferente fasilidat pa bishitantenan, entre otro: bares i restorant na playa huur di sedia i cama di playa deporte akwatiko skol di buseo parke akwatiko flotante pa mucha Entre e negoshinan popular den e area tin Surfside Beach Bar, Pincho’s, Barefoot i Reflexions Beach Club. E playa ta tambe banda di Linear Park, un paseo popular pa kaminá i hasi deporte den Oranjestad. Lokashon i aksesibilidat Surfside Beach ta situá na un distansia di aproksimadamente dos minüt di karchi for di aeropuerto i ta fasil pa yega for di sentro di Oranjestad. Su lokashon serka di siudat i fasil akses ta hasi’é un di e playanan mas konveniente pa bishitantenan i residente meskos. ----------- '''Surfside Beach''' ta un playa na Oranjestad, capital di Aruba. E ta situa na costa zuidwest den e parti zuid di [[Paardenbaai]]. Surfside Beach is the beach located just before the airport and is only a few minutes away from downtown Oranjestad. This beach is perfect for families with children since the water is shallow and calm. The beach offers several facilities such as a beach bar and restaurant.<ref>https://www.visitaruba.com/things-to-do/aruba-beaches/surfside-beach/ Surfside Beach], visitaruba.com</ref> This beach was very famous when we were kids and many locals love to swim at this beach. After some years the locals shifted to the more north-west beaches like Eagle, Boca Catalina and Arashi but after the government renovated the whole area it got a new facelift and its back as a family beach and weekends are just amazing at this area.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260730.pdf Beautiful areas around Aruba], Aruba Today</ref> Surfside Beach is a calm, family-friendly urban beach located just outside downtown Oranjestad and minutes from the airport in Aruba. It features shallow turquoise water, shady Kwihi trees, beach chair rentals, and popular dining spots like the Surfside Beach Bar, making it ideal for relaxing and plane spotting. It is 350 meters of very white sand and super clean. Yes, you can swim at Surfside Beach in Aruba. The water is very calm, shallow, and clean, making it a safe and easy spot for families and casual wading<ref>https://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g147248-d8782888-r1043062184-Surfside_Beach-Oranjestad_Aruba.html </ref> Wandel langs het ondiepe, bijna vlakke water van de Caribische Zee op Surfside Beach, favoriet bij lokale gezinnen. Relax in de verkoelende schaduwen van de Kwihi bomen en geniet van een prachtige zonsondergang, terwijl majestueuze cruiseschepen en lokale vissers passeren. Surfside Beach is een lange, smalle strook strand, ideaal voor zonnebaden en een picknick onder de bomen. Het kalme zeewater in dit gedeelte is zeer geschikt voor SUP paddle boarden, kanoën en dergelijke. Dit stadsstrand is gelegen naast het beroemde Lineair Park in het centrum van Oranjestad. Surfside Beach heeft diverse bars en restaurants, waaronder Pincho's, Barefoot and Reflexions Beach Club. Dichter bij de luchthaven is er een groot zacht zandstrand om te zwemmen en te zonnebaden. Strandbedden en loungestoelen zijn te huur bij Reflexions, en de kinderen kunnen zich vermaken op een drijvend waterpark. Op dit strand heb je ook een duikschool en een informele Surfside Beach Bar, direct aan de rand van het water. Surfside Beach ligt op slechts 2 minuten rijden van het vliegveld en is ideaal voor het spotten van vliegtuigen.<ref>https://www.aruba.com/nl/ontdek/surfside-beach Ontdek het mooiste strand Surfside Beach Aruba], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. fh25r3sr3vct474enx6mf7qw81kvtrf 0 14982 203772 203474 2026-09-10T15:46:27Z Kallmemel 14000 /* Areola */ 203772 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c | tipo =mata | reino = [[Mata|Plantae]] | divicion = [[Streptophyta]] | clase = [[Equisetopsida]] | subclase = [[Magnoliidae]] | orden = [[Caryophyllales]] | taxon =[[famia (biologia)|famia]] | c-nomber =''Cactaceae'' | autor = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss]] | fecha =1789 }} '''Kadushi''' òf '''káktùs''' ta un [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] di Cactaceae, un famia di [[Òrde (biologia)|órden]] Caryophyllales.<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000028-2 |titel=Cactaceae Juss. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-02 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> Famia di kadushi por wòrdu konfundí ku otro famia di mata ku ta aparesé na otro partinan di mundu, manera espesienan ku ta pertenesé na género ''Euphorbia'' di famia Euphorbiaceae. Kadushi ta nativo pa Mundu Nobo, miéntras e [[Suculento|sukulento]] ''Euphorbia'' ta okurí solamente i nativo pa Mundu Bieu, partikularmente [[Afrika]]. E flornan di Cactaceae i Euphorbiaceae ta diferensiá mashá. Esnan di kadushi ta grandi, solitario, kolorido, i biseksual. Flor di Euphorbiaceae tin tendensia di ta chikitu, okurí den troshi, i mayoria be uniseksual.<ref name="Anderson_2001" details="p. 15-42" /> {{multiple image |header= |image1=Stenocereus thurberi-flower.jpg |caption1=''Stenocereus thurberi'' (Cactaceae) |image2=Euphorbia Milii flowers.jpg |caption2=''Euphorbia Milii'' (Euphorbiaceae) |align=center }} == Taksonomia == Antoine Laurent de Jussieu a establesé famia Cactaceae komo grupo distinto taksonomiko.<ref>{{citeer boek |auteur=Jussieu, Antoine Laurent de |datum=1789-08-04 |titel=Genera Plantarum: Secundum ordines naturales disposita |pagina=310 |doi=10.5962/bhl.title.284 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/5437542 |oclc=5161409}}</ref> === Klasifikashon === E famia di kadushi ta kontené 157 [[género (biologia)|género]] aseptá.<ref name=":0" /> ''Mammillaria'' ta un di e géneronan mas grandi ku 144 espesie aseptá.<ref>{{Citeer web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331750-2|titel=Mammillaria Haw. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|bezochtdatum=2026-09-08|werk=Plants of the World Online|taal=en}}</ref> == Morfologia == Kadushi ta ekshibí diferensia den sais, for di esun mas chikitu ''Blossfeldia liliputana'' ku un diameter di mas o ménos 9 mm, pa un kandelaber gigante di [[Género (biologia)|género]] ''Pachycereus'', manera ''P. militaris'' i ''P. weberi'' ku ta alkansá normalmente altura di 10 m, pero un muestra di 19,2 m di ''P. pringlei'', nativo na desierto Sonoran (nortwèst Mexico), deskubrí na aprel 1995, i tin rapòrt di ehèmpelnan ku ta eksihí 20 m.<ref>{{Citeer web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/66513-tallest-wild-cactus|titel=Tallest cactus species|bezochtdatum=2026-09-03|werk=Guinness World Records|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20260807222226/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/66513-tallest-wild-cactus|archiefdatum=2026-08-07}}</ref> {{Multiple image |image1=Diguet -- giant cardon 1893.jpg |caption1=''Pachycereus weberi'' (1895) |image2=Blossfeldia liliputana pm.jpg |caption2=''Blossfeldia liliputana'' |align=center }} === Forma === Kadushi ta sho un diversidat den kustumber di kresementu, kual ta difisil pa dividí den katagorianan kla i simpel. E katagorianan ta lo siguiente:<ref name="Anderson_2001" details="p. 15-42">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> * ''káktùs di palu'' ta usualmente nifiká ku e tin un solo tronkon distinto i mas di un rama, kual ta laga nan mustra manera un kandelbar, manera ''Pachycereus weberi''. Tin biaha un kadushi por ta masha grandi pero sin rama, manera ''cephalocereus column-trajani''. * ''káktùs arbusto'' ta mas di un stam ta surgi for di òf serka di nivel di suela, manera ''Stenocereus thurberi''. E tipo di kadushi aki ta usualmente mas chikitu ku káktùs di palu. * ''káktùs di pilá'' * ''káktùs di bola'' === Stam === {{Multiple image | header = Tuberkel di kadushi | image1 = Succu Mammillaria longimamma 02.jpg | caption1 = Tuberkel den forma di biki (''Mammillaria longimamma'') | image2 = Ariocarpus bravoanus hintonii.jpg | caption2 = Tuberkel triangular i den forma di blachi (''Ariocarpus bravoanus'') | image3 = Leuchtenbergia principis 3.jpg | caption3 = Tuberkel alarga ku spiña na su top (''Leuchtenbergia principis'') | image4 = Saguaro1a.jpg | caption4 = Tuberkel ta fushoná den repchi vertikal den káktùs di pilá (''Carnegiea gigantea'') | perrow = 2 }}Kadushi ta mata sukulento ku ta permití e stam di akumulá un gran kantidat di awa den su tehido. E superfisie di stam di kadushi por ta suave manera den algun espesie di ''Opuntia'', inkluí ''O. martiniana'', pero kadushi ta mayoria be kubrí ku ''tuberkel''. E struktura aki ta basenan di blachi engrandesé, areglá rònt di e stam den spiral kreskròs. Tuberkel por tuma un variedat di forma.<ref name="Anderson_2001" details="p. 15-42" /> E stam ku repchi por ekspandé i kontraé manera un akordeon dependiente di e kantidat di awa den e mata. Notablemente, te ku 90% di e peso di kadushi por ta awa.<ref name="Anderson_2001" details="p. 15-42" /> === Areol === Kadushi ta e ùniko mata ku ta poseé areol, un kònòpi lateral ku ta produsí spiña i flor.<ref name="Anderson_2001" details="p. 15-42" /> [[Fail:Selenicereus grandiflorus areolája.JPG|thumb|Aerola (''Selenicereus grandiflorus'')|center]] === Blachi === Mayoria kadushi su blachinan tipiko bèrde plat disponé di fotosíntesis ta redusí òf ousente, den e modo aki ta redusí evaporashon transpirá.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Ramírez-Rodríguez |voornaam=Yadira |titel=Ethnobotanical, nutritional and medicinal properties of Mexican drylands Cactaceae Fruits: Recent findings and research opportunities |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0308814619322228 |tijdschrift=Food Chemistry |datum=2020-05 |pagina's=126073 |doi=10.1016/j.foodchem.2019.126073 |taal=en |last2=Martínez-Huélamo |last3=Pedraza-Chaverri |last4=Ramírez |first2=Miriam |first3=José |first4=Victoria |last5=Martínez-Tagüeña |first5=Natalia |jaargang=312}}</ref> Di otro parti, supfamia Pereskioidea ta karakterisá ku presisamente e blachinan iplat aki, manera den ''Pereskia sacharosa''. Supfamia Opuntioideae tambe tin algun miembro ku blachi karnoso bèrde i permanente, por ehèmpel ''Pereskiopsis rotundifolia''. Género ''Cylindropuntia'' (p.e., ''C. versicolor'') i ''Opuntia'' ta mas di un den supfamia Opuntioideae ku ta produsí blachinan efímero, bèrde, silíndriko durante temperoda di kresementu.<ref name="Anderson_2001" details="p. 15-42" /> {{Multiple image | image1 = Pereskiasacharosa.jpg | caption1 = Blachi di ''Pereskia sacharosa'' | image2 = Pereskiopsis rotundifolia 0.jpeg | caption2 = Blachi di ''Pereskiopsis rotundifolia'' | total_width = 300 | align = center }} {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi| ]] g47yahtd0gvvhu46qm3fz0ia9gwbzf8 0 15007 203757 203733 2026-09-10T14:43:12Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203757 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammillaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammillaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf un formashon denso di klùster. E stam ta bòl, bèrde kla pa skur di koló, lombrá, ku un diameter di 20 cm. Tuberkel kóniko cu poko lana na su base. Spiña sentral (3–5) ta kòrá-brùin, ku top skur, ku madurashon ta bira greis di koló, i un largura di 7–8 mm. Spiña radial (10–16) tambe kòrá-brùin pa greis ku madurashon, i 5–8 mm largu. Flor ku un forma di trèktu, krema-blanku, i 10–12 mm largu. Fruta formá komo un klòp, kòrá, i 10–20 mm largu. Simia chikitu, brùin, i gròf.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] jd0gzygs4p1gha4ixyfc9igab2vgnbs 203761 203757 2026-09-10T14:58:28Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203761 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |tipo=mata |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |c-nomber=''Mammillaria mammillaris'' |autor= ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten|H.Karst]] |original=''Cactus mammillaris'' |sinonimo=*''Neomammillaria mammillaris'' }} '''Bushito''' (''Mammillaria mammillaris'') ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name=":0">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134797-1 |titel=Mammillaria mammillaris (L.) H.Karst. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-09 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. mammillaris'' a wòrdu deskribí orginalmente komo ''Cactus mammillaris'' dor di Carl Linneaus na 1753.<ref name=":2">{{Cite book|datum=1753|doi=10.5962/bhl.title.669 |titel=Species plantarum|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/358485|hoofdstuk=Cactus|pagina=466}}</ref> E espesie a wòrdu klasifiká di nobo den [[Género (biologia)|género]] ''Mammillaria'' dor di Hermann Karst na 1882.<ref>{{Citeer boek|hoofdstuk=Familie 118 Cactaceae|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12336947|titel=Deutsche Flora. Pharmaceutisch-medicinische Botanik. Ein Grundriss der systematischen Botanik zum Selbststudium für Aerzte, Apotheker und Botaniker|achternaam=Karsten|voornaam=Hermann|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/12026|doi=10.5962/bhl.title.12026|uitgever=J. M. Spaeth|plaats=Berlin|datum=september 1882|pagina=888}}</ref> == Nòmber == E nomber komun na Kòrsou "bushito" ta komponé di "bushi" (kaketio) i ''-ito'' (diminutivo spañó). E eksistensia di "bushito" na Kòrsou ta indiká ku "bushi" tambe tabata wòrdu usá, kaminda el a wòrdu remplasá pa "[[Kabes di indjan|milon di seru]]".<ref name="Buurt" details="p. 29 (bushi)">{{Cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|jaar=2014|ISBN=978-99904-2-348-8|url=https://www.scribd.com/document/1058967878/Gerard-van-Buurt-Caquetio-Indians-on-Curacao-and-Caquetio-words-in-the-Papiamentu-language-Some-names-of-Animals-and-Plants-in-Papiamentu-8-okt-2014-M}}</ref> Un otro nomber komun ta '''tepelcactus''' (Kòrsou).<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189525|titel=Mammillaria mammillaris|bezochtdatum=2026-09-09|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> E nomber spesífiko ''mammillaris'' ta nifiká biki (di tete), kual ta referí na e ''tuberkel'' karakterístiko di e espesie.<ref>{{Citeer web|url=https://worldofsucculents.com/mammillaria-mammillaris-woolly-nipple-cactus/|titel=Mammillaria mammillaris (Woolly Nipple Cactus)|bezochtdatum=2026-09-09|datum=2020-12-02|werk=World of Succulents|taal=en-US}}</ref> == Deskripshon == Bushito ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl, bèrde kla pa skur di koló, lombrá, ku un diameter di 20 cm. Tuberkel kóniko cu poko lana na su base. Spiña sentral (3–5) ta kòrá-brùin, ku top skur, ku madurashon ta bira greis di koló, i un largura di 7–8 mm. Spiña radial (10–16) tambe kòrá-brùin pa greis ku madurashon, i 5–8 mm largu. Flor ku un forma di trèktu, krema-blanku, i 10–12 mm largu. Fruta formá komo un klòp, kòrá, i 10–20 mm largu. Simia chikitu, brùin, i gròf.<ref name="Anderson_2001" details="p. 429">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> == Distribushon i habitat == Bushito ta nativo na [[Colombia|Kolombia]], Venezuela, [[Antia Menor]] ([[Trinidad i Tobago]], [[Karibe Hulandes]]).<ref name=":0" /> Bushito ta un sukulento suparbusto ku ta krese prinsipalmente den temporada di sekura den áreanan ekologikamente tropiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] mf3lyra6isz9vuejahxpqi3x69j5oqb 0 15010 203735 203717 2026-09-10T12:59:47Z Kallmemel 14000 kostero>kosta 203735 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox luga den pais|variante = c | tipo = Lugá | nomber = Las Piedras | pais = {{VEN}} | tipo_division_adm = Estado | division_adm = [[Falcón]] | tipo_subdivision_adm = Municipio | subdivision_adm = Carirubana }} '''Las Piedras''' ta un lugá na kosta den zona nortwèst di [[Venezuela]], situá riba [[Peninsula di Paraguaná]] den estado [[Falcón]]. E ta forma parti di e área metropolitano di [[Punto Fijo]] i ta konosí tambe pa su haf.<ref>{{Cite web|url=http://ports.com/venezuela/port-of-las-piedras/|title = Port of las Piedras, Venezuela}}</ref> E área metropolitano di Punto Fijo ta wòrdu sirbí pa [[Aeropuerto Internacional Josefa Camejo]], ku ta situá den munisipio Los Taques. E aeropuerto ta konektá e peninsula ku otro lugánan den Venezuela i ku destinashonnan internashonal. Aktualmente tin konekshon aéreo ku [[Kòrsou]], miéntras ku servisio regular pa [[Aruba]] a wòrdu suspendé i ta planeá pa bolbe.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/40307 Aeroparaguaná a habri ruta charter entre Las Piedras y Aruba], NoticiaCla (9 di september 2026)</ref> Las Piedras a kuminsá komo un komunidat di piskadó i, ku tempu, a wòrdu ligá na e gran desaroyo industrial di Paraguaná, debí na su serkania di laman i na e komplehonan grandi di refinamentu di petroli na Amuay i Cardon.<ref>[https://tealca.us/en/destinos/las-piedras Las Piedras], tealca.us</ref> {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1333640729|titulo=Las Piedras, Venezuela}} {{references}} }} [[Kategoria:Venezuela]] ep4yxk0nm0xv21tzh1xsjkgrbqoixxg 1 15012 203741 2026-09-10T13:19:52Z Kallmemel 14000 /* Copia fuente cu cautelo */ sekshon nobo 203741 wikitext text/x-wiki == Copia fuente cu cautelo == @[[Usuario:Caribiana|Caribiana]]: mi ta kere cu a copia fuente: [http://ports.com/venezuela/port-of-las-piedras/ Port of las Piedras, Venezuela] sin check si e ta funciona. [[Usuario:Kallmemel|Kallmemel]] ([[Diskushon usuario:Kallmemel|diskushon]]) 13:19, 10 sèptèmber 2026 (UTC) n6lepjl8jjzt54z2g9ubtp0xvb0pyiv 0 15013 203754 2026-09-10T14:38:09Z Kallmemel 14000 Created page with "{{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://pow..." 203754 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] gjtmb3pyw2xg2a0r6htu4f8nno0nqsc 203755 203754 2026-09-10T14:39:46Z Kallmemel 14000 203755 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 89hsohpz2qny4izf6asaju8mfeg3zz6 203758 203755 2026-09-10T14:54:21Z Kallmemel 14000 203758 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] q4xpitsmhs7b1o2uo0cvt0hx0g1ys52 203759 203758 2026-09-10T14:57:23Z Kallmemel 14000 203759 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 4hpjl8m8im4kw18xnekhmc6dx2j8zwq 203760 203759 2026-09-10T14:57:50Z Kallmemel 14000 203760 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 43nmqy8bcelbyc6ev9o3jq9jno7275t 203765 203760 2026-09-10T15:17:52Z Kallmemel 14000 203765 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] quk9sbl0gmr7vyghggtjcked91g1hlq 203766 203765 2026-09-10T15:20:34Z Kallmemel 14000 203766 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|Un klùster di ''M. nivosa'']] {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 53m3zn2f2vorwcezqvi8p7gqe5ssh5a 203767 203766 2026-09-10T15:20:58Z Kallmemel 14000 203767 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'']] {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] ff43w9s38u31vd685noy52saq11sapw 203768 203767 2026-09-10T15:23:30Z Kallmemel 14000 203768 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'' (Culebra, [[Puerto Rico]])]] {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] nykvw2cbynxpr19gacvmbr3v7rkgbel 203769 203768 2026-09-10T15:30:53Z Kallmemel 14000 203769 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló. ''Tuberkel'' tin un forma kóniko stòmpi, komprimí lateral, ku látèks, i denso ku lana na su base.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'' (Culebra, [[Puerto Rico]])]] {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 6tjnnks4rkfjomy09qtymz4hkjhcb62 203770 203769 2026-09-10T15:33:05Z Kallmemel 14000 203770 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló. ''Tuberkel'' tin un forma kóniko stòmpi, komprimí lateral, ku látèks, i denso ku lana na su base. Komunmente tin un spiña sentral.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'' (Culebra, [[Puerto Rico]])]] {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] m0ma3va5kee7qs8c57ar5w1o5dzlfv9 203771 203770 2026-09-10T15:34:06Z Kallmemel 14000 203771 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> == Deskripshon == ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló. ''Tuberkel'' tin un forma kóniko stòmpi, komprimí lateral, ku látèks, i denso ku lana na su base. Komunmente tin un spiña sentral.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'' (Culebra, [[Puerto Rico]])]] {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] t4afvo1eigt32jt8q30hpokz7ovde00 203773 203771 2026-09-10T15:50:51Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203773 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> == Deskripshon == ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló. ''Tuberkel'' tin un forma kóniko stòmpi, komprimí lateral, ku látèks, i denso ku lana na su base. Komunmente tin un spiña sentral. Spiña radial (6–13), hel brio pa brùin skur, i un largura di te ku 20 mm.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'' (Culebra, [[Puerto Rico]])]] {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] kenq5xxiukve4dczzwspii0srtbt72g 203774 203773 2026-09-10T15:52:50Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203774 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> == Deskripshon == ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló. ''Tuberkel'' tin un forma kóniko stòmpi, komprimí lateral, ku látèks, i denso ku lana na su base. Komunmente tin un spiña sentral. Spiña radial (6–13), hel brio pa brùin skur, i un largura di te ku 20 mm. Flor hel, 15–20 mm largu i den diameter. Fruta forma komo un klòp ta kòrá di koló. Simia brùin di koló.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'' (Culebra, [[Puerto Rico]])]] {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 3rmqszgqapxc13yr38lmqtqi7b22x9b 203775 203774 2026-09-10T15:53:15Z Kallmemel 14000 203775 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> == Deskripshon == ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló. ''Tuberkel'' tin un forma kóniko stòmpi, komprimí lateral, ku látèks, i denso ku lana na su base. Komunmente tin un spiña sentral. Spiña radial (6–13), hel brio pa brùin skur, i un largura di te ku 20 mm. Flor hel, 15–20 mm largu i den diameter. Fruta forma komo un klòp ta kòrá di koló. Simia brùin di koló.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'' (Culebra, [[Puerto Rico]])]] == Distribushon == E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] mom5d91m96vejfaea4rwu1qvfd8nmqt 203776 203775 2026-09-10T15:54:15Z Kallmemel 14000 203776 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> == Deskripshon == ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló. ''Tuberkel'' tin un forma kóniko stòmpi, komprimí lateral, ku látèks, i denso ku lana na su base. Komunmente tin un spiña sentral. Spiña radial (6–13), hel brio pa brùin skur, i un largura di te ku 20 mm. Flor hel, 15–20 mm largu i den diameter. Fruta forma komo un klòp ta kòrá di koló. Simia brùin di koló.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'' (Culebra, [[Puerto Rico]])]] == Distribushon == E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] j4l6fogq18uxgmhn9xqmf6ii8b6eels 203777 203776 2026-09-10T15:59:00Z Kallmemel 14000 203777 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] |sinonimo=*''Cactus nivosus'' *''Coryphantha nivosa'' *''Mammillaria tortolensis'' *''Neomammillaria nivosa'' }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> == Deskripshon == ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló. ''Tuberkel'' tin un forma kóniko stòmpi, komprimí lateral, ku látèks, i denso ku lana na su base. Komunmente tin un spiña sentral. Spiña radial (6–13), hel brio pa brùin skur, i un largura di te ku 20 mm. Flor hel, 15–20 mm largu i den diameter. Fruta forma komo un klòp ta kòrá di koló. Simia brùin di koló.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'' (Culebra, [[Puerto Rico]])]] == Distribushon == E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona) pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] fond52m4tvu47r89eika5ir9acam7ew 203778 203777 2026-09-10T16:13:21Z Kallmemel 14000 /* Distribushon */ 203778 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] |sinonimo=*''Cactus nivosus'' *''Coryphantha nivosa'' *''Mammillaria tortolensis'' *''Neomammillaria nivosa'' }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> == Deskripshon == ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló. ''Tuberkel'' tin un forma kóniko stòmpi, komprimí lateral, ku látèks, i denso ku lana na su base. Komunmente tin un spiña sentral. Spiña radial (6–13), hel brio pa brùin skur, i un largura di te ku 20 mm. Flor hel, 15–20 mm largu i den diameter. Fruta forma komo un klòp ta kòrá di koló. Simia brùin di koló.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'' (Culebra, [[Puerto Rico]])]] == Distribushon == E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona)<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Patrick Griffith |voornaam=M. |titel=Cactus, Succulent, and Pachycaul Flora of Mona Island |url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.2985/026.018.0108 |tijdschrift=Haseltonia |datum=2012-12 |pagina's=56–66 |doi=10.2985/026.018.0108 |issn=1070-0048 |taal=en |last2=Sustache Sustache |last3=Francisco-Ortega |last4=Santiago-Valentín |first2=Jose |first3=Javier |first4=Eugenio |jaargang=18}}</ref> pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] a6xubcmhyq2q8qyfas2b688uoam6km6 203781 203778 2026-09-10T17:49:26Z Kallmemel 14000 203781 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] |sinonimo=*''Cactus nivosus'' *''Coryphantha nivosa'' *''Mammillaria tortolensis'' *''Neomammillaria nivosa'' }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> == Deskripshon == ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló. ''Tuberkel'' tin un forma kóniko stòmpi, komprimí lateral, ku látèks, i denso ku lana na su base. Komunmente tin un spiña sentral. Spiña radial (6–13), hel brio pa brùin skur, i un largura di te ku 20 mm. Flor hel, 15–20 mm largu i den diameter. Fruta forma komo un klòp ta kòrá di koló. Simia brùin di koló.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'' (Culebra, [[Puerto Rico]])]] == Distribushon == E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona)<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Patrick Griffith |voornaam=M. |titel=Cactus, Succulent, and Pachycaul Flora of Mona Island |url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.2985/026.018.0108 |tijdschrift=Haseltonia |datum=2012-12 |pagina's=56–66 |doi=10.2985/026.018.0108 |issn=1070-0048 |taal=en |last2=Sustache Sustache |last3=Francisco-Ortega |last4=Santiago-Valentín |first2=Jose |first3=Javier |first4=Eugenio |jaargang=18}}</ref> pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> ''M. nivosa'' su habitat natural ta konsistí di un suela di kalichi. {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] r9bj6v661d1pnfh1820trzpa1p42bla 203782 203781 2026-09-10T17:54:47Z Kallmemel 14000 /* Distribushon */ 203782 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] |sinonimo=*''Cactus nivosus'' *''Coryphantha nivosa'' *''Mammillaria tortolensis'' *''Neomammillaria nivosa'' }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> == Deskripshon == ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló. ''Tuberkel'' tin un forma kóniko stòmpi, komprimí lateral, ku látèks, i denso ku lana na su base. Komunmente tin un spiña sentral. Spiña radial (6–13), hel brio pa brùin skur, i un largura di te ku 20 mm. Flor hel, 15–20 mm largu i den diameter. Fruta forma komo un klòp ta kòrá di koló. Simia brùin di koló.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'' (Culebra, [[Puerto Rico]])]] == Distribushon == E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona)<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Patrick Griffith |voornaam=M. |titel=Cactus, Succulent, and Pachycaul Flora of Mona Island |url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.2985/026.018.0108 |tijdschrift=Haseltonia |datum=2012-12 |pagina's=56–66 |doi=10.2985/026.018.0108 |issn=1070-0048 |taal=en |last2=Sustache Sustache |last3=Francisco-Ortega |last4=Santiago-Valentín |first2=Jose |first3=Javier |first4=Eugenio |jaargang=18}}</ref> pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> ''M. nivosa'' su habitat ta konsistí di un suela di kalichi.<ref>{{citeer boek |titel=Mammillaria |volume=The Cactus File Handbook 6 |pagina=207 |jaar=199 |uitgever=Cirio Publishing Services Ltd |taal=en |isbn=0952830280 |citaat=It is reported growing in limestone, so that if difficulty is experienced in growing this species, inclusion of limestone chippings in the potting mixture may help.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] g3ep42qozjl0gcgth6uyd9f3ihbzfzu 203783 203782 2026-09-10T17:55:00Z Kallmemel 14000 /* Distribushon */ 203783 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] |sinonimo=*''Cactus nivosus'' *''Coryphantha nivosa'' *''Mammillaria tortolensis'' *''Neomammillaria nivosa'' }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> == Deskripshon == ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló. ''Tuberkel'' tin un forma kóniko stòmpi, komprimí lateral, ku látèks, i denso ku lana na su base. Komunmente tin un spiña sentral. Spiña radial (6–13), hel brio pa brùin skur, i un largura di te ku 20 mm. Flor hel, 15–20 mm largu i den diameter. Fruta forma komo un klòp ta kòrá di koló. Simia brùin di koló.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'' (Culebra, [[Puerto Rico]])]] == Distribushon i habitat == E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona)<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Patrick Griffith |voornaam=M. |titel=Cactus, Succulent, and Pachycaul Flora of Mona Island |url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.2985/026.018.0108 |tijdschrift=Haseltonia |datum=2012-12 |pagina's=56–66 |doi=10.2985/026.018.0108 |issn=1070-0048 |taal=en |last2=Sustache Sustache |last3=Francisco-Ortega |last4=Santiago-Valentín |first2=Jose |first3=Javier |first4=Eugenio |jaargang=18}}</ref> pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> ''M. nivosa'' su habitat ta konsistí di un suela di kalichi.<ref>{{citeer boek |titel=Mammillaria |volume=The Cactus File Handbook 6 |pagina=207 |jaar=199 |uitgever=Cirio Publishing Services Ltd |taal=en |isbn=0952830280 |citaat=It is reported growing in limestone, so that if difficulty is experienced in growing this species, inclusion of limestone chippings in the potting mixture may help.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 5ci8fmf7v2kds1myeau842ln65qj83a 203784 203783 2026-09-10T17:55:43Z Kallmemel 14000 203784 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] |sinonimo=*''Cactus nivosus'' *''Coryphantha nivosa'' *''Mammillaria tortolensis'' *''Neomammillaria nivosa'' }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> == Deskripshon == ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló. ''Tuberkel'' tin un forma kóniko stòmpi, komprimí lateral, ku látèks, i denso ku lana na su base. Komunmente tin un spiña sentral. Spiña radial (6–13), hel brio pa brùin skur, i un largura di te ku 20 mm. Flor hel, 15–20 mm largu i den diameter. Fruta forma komo un klòp ta kòrá di koló. Simia brùin di koló.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'' (Culebra, [[Puerto Rico]])]] == Distribushon i habitat == E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona i Culebra)<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Patrick Griffith |voornaam=M. |titel=Cactus, Succulent, and Pachycaul Flora of Mona Island |url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.2985/026.018.0108 |tijdschrift=Haseltonia |datum=2012-12 |pagina's=56–66 |doi=10.2985/026.018.0108 |issn=1070-0048 |taal=en |last2=Sustache Sustache |last3=Francisco-Ortega |last4=Santiago-Valentín |first2=Jose |first3=Javier |first4=Eugenio |jaargang=18}}</ref> pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> ''M. nivosa'' su habitat ta konsistí di un suela di kalichi.<ref>{{citeer boek |titel=Mammillaria |volume=The Cactus File Handbook 6 |pagina=207 |jaar=199 |uitgever=Cirio Publishing Services Ltd |taal=en |isbn=0952830280 |citaat=It is reported growing in limestone, so that if difficulty is experienced in growing this species, inclusion of limestone chippings in the potting mixture may help.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] ohe2s82i0seo1geqg5h0cybsmkzxbh2 203785 203784 2026-09-10T17:57:31Z Kallmemel 14000 /* Deskripshon */ 203785 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] |sinonimo=*''Cactus nivosus'' *''Coryphantha nivosa'' *''Mammillaria tortolensis'' *''Neomammillaria nivosa'' }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> == Deskripshon == ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló. ''Tuberkel'' tin un forma kóniko stòmpi, komprimí lateral, ku látèks, i denso ku lana na su base. Komunmente tin un spiña sentral. Spiña radial (6–13), hel brio pa brùin skur, i un largura di te ku 20 mm. Flor hel, 15–20 mm largu i anchu. Fruta forma komo un klòp ta kòrá di koló. Simia brùin di koló.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'' (Culebra, [[Puerto Rico]])]] == Distribushon i habitat == E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona i Culebra)<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Patrick Griffith |voornaam=M. |titel=Cactus, Succulent, and Pachycaul Flora of Mona Island |url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.2985/026.018.0108 |tijdschrift=Haseltonia |datum=2012-12 |pagina's=56–66 |doi=10.2985/026.018.0108 |issn=1070-0048 |taal=en |last2=Sustache Sustache |last3=Francisco-Ortega |last4=Santiago-Valentín |first2=Jose |first3=Javier |first4=Eugenio |jaargang=18}}</ref> pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> ''M. nivosa'' su habitat ta konsistí di un suela di kalichi.<ref>{{citeer boek |titel=Mammillaria |volume=The Cactus File Handbook 6 |pagina=207 |jaar=199 |uitgever=Cirio Publishing Services Ltd |taal=en |isbn=0952830280 |citaat=It is reported growing in limestone, so that if difficulty is experienced in growing this species, inclusion of limestone chippings in the potting mixture may help.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] dv0pq3nc99bu9srix6m6ymfittiqirv 203797 203785 2026-09-11T10:22:09Z Kallmemel 14000 /* Distribushon i habitat */ 203797 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Mammillaria nivosa'' |status=LC |fuente status=2011 |descripcion=''M. nivosa'' |reino=[[Mata|Plantae]] |division=[[Streptophyta]] |clase=[[Equisetopsida]] |subclase=[[Magnoliidae]] |orden=[[Caryophyllales]] |famia=[[Kadushi|Cactaceae]] |genero=''[[Mammillaria]]'' |autor=[[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] ex [[Ludwig Karl Georg Pfeiffer|Pfeiff]] |sinonimo=*''Cactus nivosus'' *''Coryphantha nivosa'' *''Mammillaria tortolensis'' *''Neomammillaria nivosa'' }} '''''Mammillaria nivosa''''' ta un [[espesie]] di [[kadushi]] (Cactaceae).<ref name="kew">{{Citeer web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:134896-1 |titel=Mammillaria nivosa Link ex Pfeiff. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-09-10 |werk=Plants of the World Online |taal=en}}</ref> == Taksonomia == ''M. nivosa'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Johann Heinrich Friedrich Link i publiká ofisialmente dor di Ludwig Karl Georg Pfeiffer.<ref>{{Citeer boek |titel=Enumeratio diagnostica cactearum hucusque cognitarum |achternaam=Pfeiffer |voornaam=Louis |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15207 |doi=10.5962/bhl.title.15207 |hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/15008081 |hoofdstuk=Mammillaria (nivosa) |pagina=11 |uitgever=L. Oehmigke |plaats=Berolini |datum=1837}}</ref> == Deskripshon == ''M. nivosa'' ta un mata solitario òf ta forma un klùster. E stam ta bòl ku un diameter di 8–10 cm, bèrde skur pa bròns di koló. ''Tuberkel'' tin un forma kóniko stòmpi, komprimí lateral, ku látèks, i denso ku lana na su base. Komunmente tin un spiña sentral. Spiña radial (6–13), hel brio pa brùin skur, i un largura di te ku 20 mm. Flor hel, 15–20 mm largu i anchu. Fruta forma komo un klòp ta kòrá di koló. Simia brùin di koló.<ref name="Anderson_2001" details="p. 434">{{Cite book|titel=The Cactus Family|auteur=Anderson, Edward F.|jaar=2001|uitgever=Timber Press|plaats=Portland, Or|url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande/mode/1up}}</ref> [[Fail:Woolly Nipple Cactus (Mammillaria nivosa).jpg|thumb|center|Un klùster di ''M. nivosa'' (Culebra, [[Puerto Rico]])]] == Distribushon i habitat == E distribushon nativo di ''M. nivosa'' ta Karibe, esakinan ta inkluí [[Bahamas]] pa Turks i Caicos, Puerto Rico (Isla Mona i Culebra)<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Patrick Griffith |voornaam=M. |titel=Cactus, Succulent, and Pachycaul Flora of Mona Island |url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.2985/026.018.0108 |tijdschrift=Haseltonia |datum=2012-12 |pagina's=56–66 |doi=10.2985/026.018.0108 |issn=1070-0048 |taal=en |last2=Sustache Sustache |last3=Francisco-Ortega |last4=Santiago-Valentín |first2=Jose |first3=Javier |first4=Eugenio |jaargang=18}}</ref> pa Antia Menor (Islanan Leeuward).<ref name="kew"/> ''M. nivosa'' su habitat ta konsistí di un suela di kalichi.<ref>{{citeer boek |titel=Mammillaria: The Cactus File Handbook 6 |pagina=207 |jaar=199 |uitgever=Cirio Publishing Services Ltd |taal=en |isbn=0952830280 |citaat=It is reported growing in limestone, so that if difficulty is experienced in growing this species, inclusion of limestone chippings in the potting mixture may help.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Kadushi]] 7cozhiupmijkdozqxsouni3fjf2dxol 0 15014 203763 2026-09-10T15:16:42Z Caribiana 8320 Created page with "{{infobox luga den pais|variante = c}} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon permanente di investigashon di "British Antarctic Survey" (BAS), situá riba e isla di Sur Georgia. E ta sirbi komo [[kapital]] di e teritorio ultramar britániko di [[Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgi..." 203763 wikitext text/x-wiki {{infobox luga den pais|variante = c}} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon permanente di investigashon di "British Antarctic Survey" (BAS), situá riba e isla di Sur Georgia. E ta sirbi komo [[kapital]] di e teritorio ultramar britániko di [[Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E stashon ta situá na Cumberland East Bay, na kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=}}</ref> King Edward Point ta konsiderá e di dos kapital mas chikitu na mundu pa kantidat di habitante, despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. E poblashon di e stashon ta konsistí prinsipalmente di personal di British Antarctic Survey i personal gubernamental.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1367848724|titulo=King Edward Point}} {{references}} }} [[Kategoria:Reino Uni]] nu0b3ysu5lq3glddk4mqiv9ln8az0ao 203779 203763 2026-09-10T16:28:39Z Kallmemel 14000 +parameter:tipo 203779 wikitext text/x-wiki {{infobox luga den pais|c |tipo=Península smal }} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon permanente di investigashon di "British Antarctic Survey" (BAS), situá riba e isla di Sur Georgia. E ta sirbi komo [[kapital]] di e teritorio ultramar britániko di [[Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E stashon ta situá na Cumberland East Bay, na kosta nortost di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=}}</ref> King Edward Point ta konsiderá e di dos kapital mas chikitu na mundu pa kantidat di habitante, despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. E poblashon di e stashon ta konsistí prinsipalmente di personal di British Antarctic Survey i personal gubernamental.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1367848724|titulo=King Edward Point}} {{references}} }} [[Kategoria:Reino Uni]] nx8w4vpo9mno81qzqwmnyj7dodm5ewn 203780 203779 2026-09-10T16:32:14Z Kallmemel 14000 nortost>nort 203780 wikitext text/x-wiki {{infobox luga den pais|c |tipo=Península smal }} '''King Edward Point''' (tambe konosí komo KEP) ta un stashon permanente di investigashon di "British Antarctic Survey" (BAS), situá riba e isla di Sur Georgia. E ta sirbi komo [[kapital]] di e teritorio ultramar britániko di [[Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/south-georgia-and-south-sandwich-islands/local-laws-and-customs|title=Local laws and customs - South Georgia and South Sandwich Islands (British Overseas Territory) travel advice - GOV.UK|website=www.gov.uk|language=en|access-date=}}</ref> E stashon ta situá na Cumberland East Bay, na kosta nort di e isla.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/54%C2%B017'00.0%22S+36%C2%B029'39.0%22W/@-54.2833318,-36.4963477,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x0:0x0!7e2!8m2!3d-54.283335!4d-36.4941592|title=Google Maps|website=54°17'00.0"S 36°29'39.0"W|language=en|access-date=}}</ref> King Edward Point ta konsiderá e di dos kapital mas chikitu na mundu pa kantidat di habitante, despues di [[Ngerulmud]] na [[Palau]]. E poblashon di e stashon ta konsistí prinsipalmente di personal di British Antarctic Survey i personal gubernamental.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = 1367848724|titulo=King Edward Point}} {{references}} }} [[Kategoria:Reino Uni]] 1ul1vinwbqgp6mqh3v57bzhwj8pme5c 0 15015 203764 2026-09-10T15:17:51Z Caribiana 8320 Created page with "{{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI), [[Spaño|spañó]]: Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur) ta un teritorio ultramar [[Reino Uni|britániko]] den e parti sùit di [[Oséano Atlántiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di e isla di Sur Georgia i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo Islanan Sur Sandwich. [[King Edward Point]], situá riba Sur..." 203764 wikitext text/x-wiki {{Infopais}} '''Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich''' ([[ingles]]: South Georgia and the South Sandwich Islands, SGSSI), [[Spaño|spañó]]: Islas Georgias del Sur y Sandwich del Sur) ta un teritorio ultramar [[Reino Uni|britániko]] den e parti sùit di [[Oséano Atlántiko]]. E ta un grupo di islanan remoto i inhóspito, ku ta konsistí di e isla di Sur Georgia i un kadena di islanan mas chikitu konosí komo Islanan Sur Sandwich. [[King Edward Point]], situá riba Sur Georgia, ta e kapital di e teritorio. Sur Georgia ta mas o menos 170 kilometer largu i 2 pa 40 kilometer hanchu, i ta e isla mas grandi di e teritorio. E islanan Sur Sandwich ta keda aproksimadamente 700 kilometer sùitost di Sur Georgia. E área total di e teritorio ta 3,903 km².<ref>[https://worldfactbookarchive.org/archive/2025/GS South Georgia and the South Sandwich Islands], CIA ''World Factbook'', 2025.</ref> E [[Islanan Falkland]] ta situá mas o menos 1.300 kilometer wèst for di e punto mas serka di Sur Georgia. E islanan Sur Sandwich no tin poblashon permanente. Tampoko no tin un poblashon permanente riba Sur Georgia; personal di e stashonnan di investigashon i personal di gobièrnu ta keda ayá durante periodo largu, inkluso durante henter aña.<ref name=population>{{cite web |url=http://www.gov.gs/information/about-sgssi/ |title=South Georgia & the South Sandwich Islands – Current Status |publisher=Government of South Georgia and the South Sandwich Islands (GSGSSI) |access-date=}}</ref> No tin buelo di pasahero ni ferry regular pa of for di e teritorio, maske eskala di krusero na Sur Georgia a bira mas popular, ku varios mil bishitante tur zomer. [[Reino Uni]] a deklará su soberania riba Sur Georgia na 1775 i e Islanan Sur Sandwich na 1908. E teritorio a ser formá na 1985;<ref>{{cite web |title=The South Georgia and South Sandwich Islands Order 1985|url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/1985/449/contents/made}}</ref> anteriormente, e tabata wòrdu goberná komo parti di e dependensia di [[Islanan Falkland]]. Argentina a reklamá soberania riba Sur Georgia na 1927 i riba e Islanan Sur Sandwich na 1938.<ref>Potts, S. (2024), [https://www.academia.edu/117735658/Argentinas_Claim_to_South_Georgia_and_South_Sandwich_Islands Argentina's Claim to South Georgia and South Sandwich Islands], academia.edu</ref> Argentina a mantené un stashon naval, "Corbeta Uruguay", riba e isla Thule den Islanan Sur Sandwich for di 1976 te 1982, ora el a wòrdu será pa Marina Real di Reino. E reklamo argentino riba Sur Georgia tabata un di e faktornan ku a kontribuí na e [[Guera di Falkland]] na 1982, durante kua forsanan argentino a okupá Sur Georgia pa un periodo kòrtiku. Argentina ta sigui reklamá soberania riba Islanan Sur Georgia i Sur Sandwich komo parti di e provinsia Tierra del Fuego, Antártika i Islanan Sur Atlántiko. {{Appendix|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1370884264 |titulo=South Georgia and the South Sandwich Islands}} {{references}} }} [[Kategoria:Reino Uni]] [[Kategoria:Isla]] os77iupt5ygf313ek59pxuskbxmyk7p