Wikipedia papwiki https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Medio Spesial Diskushon Usuario Diskushon usuario Wikipedia Diskushon Wikipedia Fail Diskushon fail MediaWiki Diskushon MediaWiki Malchi Diskushon malchi Yuda Diskushon yuda Kategoria Diskushon kategoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Club Nacional de Football 0 4711 206142 173693 2026-10-02T19:31:27Z Ziv 16087 ([[c:GR|GR]]) [[File:Club Nacional de Football's logo.png]] → [[File:Escudo del Club Nacional de Football.svg]] → File replacement: jpg/png/gif to svg vector image ([[c::c:GR]]) 206142 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} [[File:Escudo del Club Nacional de Football.svg|thumb|Logo di Club Nacional de Football]] '''Club Nacional de Football''', miho conoci como '''Nacional''', ta e club mas grandi di [[futbol]] di [[Montevideo]], [[Uruguay]]. Fundá dia [[14 di mei]] [[1899]] e club ta resultado di e union entre Uruguay Athletic y Montevideo Football Club. Uruguay Athletic tabata un club di e bario La Union, cual no mester wordo confundi cu Uruguay Athletic Club cu tabata hunga den prome division. Actualmente Nacional ta hunga den e liga profesional mas halto na Uruguay. == (Ex-)[[futbol]]ista di Nacional == * {{URY}} - Luis Suarez * {{URY}} - Sebastian Abreu * {{ARG}} - Atilio Garcia * {{URY}} - Hugo de León * {{URY}} - Nicolás Lodeiro * {{URY}} - Héctor Scarone * {{PAN}} - Julio Cesar Dely Valdéz * {{URY}} - Fernando Muslera == Titulo == == Campeon Nashonal == * '''Liga profesional di Uruguay:''' '''(45)''' 1902, 1903, 1912, 1915, 1916, 1917, 1919, 1920, 1922, 1923, 1924, 1933, 1934, 1939, 1940, 1941, 1942, 1943, 1946, 1947, 1950, 1952, 1955, 1956, 1957, 1963, 1966, 1969, 1970, 1971, 1972, 1977, 1980, 1983, 1992, 1998, 2000, 2001, 2002, 2005, 2005-06, 2008-09, 2010-11, 2011-12, 2014-15, 2016. == Campeon Kontinental == * '''Sur Amerika cup:''' '''(3)''' * '''1971:''' Nacional 2-0 Estudiantes di [[Argentina]] * '''1980:''' Nacional 1-0 Internacional di [[Brazil]] * '''1988:''' Nacional 3-0 Newell's old Boys di [[Argentina]] * '''Recopa - Sur Amerika cup:''' '''(1)''' * '''1989:''' Nacional 1-0 Racing Club di [[Argentina]] == Campeon Inter-Kontinental == * ''' Mundu cup di club: ''' '''(3)''' * '''1971:''' Nacional 2-1 Panathinaikos di Hellas * '''1981:''' Nacional 1-0 Nottigham Forest di [[Inglatera]] * '''1988:''' Nacional 2-2 (7-6) PSV Eindovhen di [[Hulanda]] * '''Copa Inter-Amerika:''' '''(2)''' * '''1972:''' Nacional 2-1 Cruz Azul di [[Mexico]] * '''1989:''' Nacional 4-0 Olimpia di [[Honduras]] == Link externo == * [https://web.archive.org/web/20161021191130/https://www.nacional.uy/ Pagina oficial] * [http://www.decano.com Pagina fan] * [https://web.archive.org/web/20121208052832/http://pueblotricolor.com.uy/ Pagina fan] [[Category:Futbòl]] [[Category:Uruguay]] cftli4vvzz9cam955eontn4b7iw9xqj Usuario:Caribiana/Sandbox/Kladblok Curacao 2 8649 206149 205878 2026-10-03T10:44:31Z Caribiana 8320 206149 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} '''E Historia Kolonial di Kas di Oranje-Nassau''' ta e registrashon den forma di buki di un estudio den e enbolbimentu di e [Kas di Oranje-Nassau]] den [[kolonialismo]]. ==Komishon== Na fin di desèmber 2022, [[Rei Willem-Alexander]] a enkargá [[Gert Oostindie]], profesor emeritus na [[Universidat di Leiden]], pa dirigí un estudio tokante e historia kolonial di e famia real, finansiá pa e Rei mes. Oostindie a reuní promé un komishon independiente ku ta konsistí, ademas di su mes persona, profesor Esther Captain, eks-polítiko Kathleen Ferrier, i profesor Henk te Velde.<ref name="VK-overtuiging">{{Citeer web |url=https://www.volkskrant.nl/binnenland/oranjes-legitimeerden-met-overtuiging-en-zonder-veel-bedenkingen-het-kolonialisme~ba055cca/ |titel=Oranjes legitimeerden 'met overtuiging en zonder veel bedenkingen' het kolonialisme |achternaam=Meijer |voornaam=Remco |datum=2026-10-02 |bezochtdatum=2026-10-03 |werk=de Volkskrant |taal=nl |toegang=beperkt}}</ref> E estudio a wòrdu ehekutá pa mas ku sesenta investigadó. E resultadonan a wòrdu publiká den tres buki, ku a wòrdu presentá na e Rei dia 2 di òktober 2026.<ref name="VK-overtuiging" /><ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2633390-eeuwenlang-uitgesproken-steun-oranjes-aan-kolonialisme-maar-weinig-invloed-op-beleid |titel='Eeuwenlang uitgesproken steun Oranjes aan kolonialisme, maar weinig invloed op beleid' |datum=2026-10-02 |bezochtdatum=2026-10-02 |werk=nos.nl |taal=nl}}</ref> == Buki == Het onderzoek werd gepubliceerd in drie delen:<ref>{{Citeer web |url=https://www.boom.nl/geschiedenis/100-20608_De-koloniale-geschiedenis-van-het-Huis-Oranje-Nassau-Set |titel=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau (Set) - Overzicht |bezochtdatum=2026-10-03 |website=[[Boom (uitgeverij)|Uitgeverij Boom]]}}</ref> * ''Van Willem de Zwijger tot Willem-Alexander'' (redactie door Gert Oostindie, [[Tristan Mostert]], [[Erik Odegard]], [[Bart Verheijen]], {{ISBN| 9789024435708}}) * ''Koloniale macht, profijt en status'' (redactie door Gert Oostindie en Henk te Velde, {{ISBN|9789024466771}}) * ''Schaduwen van de Oranjezon'' (redactie door Esther Captain en [[Guno Jones]], {{ISBN|9789024466795}}) Daarnaast verscheen een samenvattend publieksboek en een Engelstalig boek met Europese vergelijking: * Gert Oostindie: ''Oranje en de koloniën, 1600-2025''. {{ISBN|9789024466818}} * ''European Monarchs & Colonialism'' (redactie door Gert Oostindie en [[Karwan Fatah Black]], {{ISBN|9789087284909}}) == Literatura == * Gert Oostindie et al.: ''De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau''. 3 delen. Amsterdam, Boom, 2026. {{ISBN|9789024422319}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia]] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Natasja Gibbs }} '''Natasja Gibbs''' (☆ [[16 di novèmber]] [[1979]] na [[Hilversum]]) ta un periodista i presentadó di televishon i radio hulandes.[2]<ref>https://gelukt.nl/natasja-gibbs-partner-afkomst-lengte-en-meer/ Natasja Gibbs partner, afkomst, lengte en meer], gelukt.nl </ref> == Bida i karera == Gibbs a lanta na Hilversum den un famia ku un ruman muhé i ruman hòmber mas yòn. Su tata tabata di Sint Maarten i a konosé su mama na Aruba? Kòrsou; e pareha a muda despues pa Hulanda, unda nan a lanta un famia. Pa un tempu, su mayornan tabata miembro di Testigunan di Yehova na Hulanda.[1][3] Ora e tabatin mas o ménos ocho aña di edat, e tabata biba ku su mama i rumannan mas yòn den vários refugio pa hende muhé pa un aña despues di un periodo di violensia doméstiko den seno di famia.[1] Despues di a kompletá su edukashon sekundario na A. Roland Holst College na Hilversum, ela studia periodismo na Universidat di Siensia Apliká di Utrecht i despues sikologia na Universidat di Amsterdam (UvA). Karera Gibbs a kuminsá su karera periodístiko na 2011 komo koresponsal karibense pa Radio Netherlands Worldwide (Wereldomroep), ku sede na Kòrsou—e pais natal di su mayornan. E tambe a traha einan komo periodista pa e korant *Antilliaans Dagblad*.[1] Un aña despues, ela kuminsá traha pa NPO Radio 1 i Dolfijn FM tambe.[4] E la sirbi tambe komo koresponsal karibense pa *The Economist*.[5] El’a traha pa e emisora ​​NTR como coordinadora pa e iniciativa di periodismo *Caribisch Netwerk* (Caribbean Network), despues cu Radio Hulanda Worldwide a hay’e obliga di stop su operacionnan eynan pa motibo di reduccion di presupuesto. Na 2014, ela presenta e programanan ''Jouw Stad Amsterdam'' i ''Critix'' na e radio emisora ​​FunX. El a wòrdu nominá pa e premio Zilveren Radioster na 2015. Na 2016, el a traha komo presentadó i editor pa e programa di NPO Radio 1 ''Kwesties'' i a yena komo DJ na Qmusic. Na 2018, el a presentá e programa di radio ''Focus'' i e podcast ''Lezen in het Donker''. E mesun aña ei, el a traha tambe riba e podcast ''Koninkrijkskwesties''. Na 2020, el tabata ko-anfitrion di e programa di radio ''Hilversum Uit''. Kuminsando na sèptèmber 2020, el a sigui Renze Klamer komo presentadó di ''De Nieuws BV'' di djaluna pa djaweps. Na yüli i ougùstùs 2021, Gibbs tabata ko-anfitrion di ''Op1'' huntu ku Erik Dijkstra na nòmber di BNNVARA. For di òktober 2021, el a bira e suplente regular pa Nadia Moussaid riba ''Op1'' riba djaluna, anfitrion huntu ku Hugo Logtenberg. Riba 30 di desèmber 2021, ela ko-anfitrion di e kùes di televishon *De Nationale 2021 Test* ku Emma Wortelboer.[6] Na 2022, Gibbs a partisipá den e di tres temporada di e programa di televishon *Kamp Van Koningsbrugge*. Den un edishon spesial filmá den e Ardennes Bélga, e i e otro partisipantenan a wòrdu sometí na pruebanan di estilo militar di nan resistensia físiko i mental. El’a retirá for di e programa den e di dos episodio despues ku e komandonan supervisor a konseh’é pa hasi esaki. For di 22 di ougùstùs 2022, Gibbs i Nadia Moussaid a forma e promé duo di anfitrion femenino permanente riba *Op1*. Nan tabata anfitrion di e talk show tur diabierna den nomber di BNNVARA. Durante e transmishon di *Op1* riba 6 di yanüari 2023, Gibbs a referí na Israel komo un “régimen di apartheid.” Despues di esaki, a presentá kehonan na e ombudsman di e organisashon di Radiodifusión Públiko Hulandes (NPO)—riba inisiativa di Jan Dijkgraaf—riba e base ku e deklarashon supuestamente a violá e kódigo periodístiko di NPO.[7] E invitado Gert-Jan Segers a defendé su mes dor di deklará ku miéntras tabatin asuntunan tokante e establesimentu di asentamentunan, etiketá nan eksplísitamente komo tal a bai muchu leu.[7] Dia 27 di febrüari, Defensor di Pueblo Margo Smit a anunsiá ku el a haña ku e deklarashon di Gibbs no tabatin substansia verifikabel òf indikashon kla ku e tabata djis un opinion; sinembargo, ela nenga di ofresé un huisio riba e supstansia di e asuntu.[8] Na yüni 2023, den e preparashon pa e Konmemorashon Nashonal di e Pasado di Sklabitut Hulandes, Gibbs a ko-anfitrion di *Keti Koti den Konsierto* ku Edsilia Rombley.[9] E espektákulo musikal aki a keda grabá dia 28 di yüni na Royal Theatre Carré—ku figura prominente hulandes i un públiko—i transmití pa BNNVARA dia 30 di yüni. Riba 1 di yüli 2023, Gibbs a sirbi komo e maestro di seremonia pa e konmemorashon nashonal anual di e pasado di sklabitut hulandes den Oosterpark di Amsterdam.[10] Durante e evento, Rei Willem-Alexander, na nòmber di e Kas Real, a pidi despensa pa e historia di sklabitut hulandes i a pidi pordon.[11] Kuminsando 31 di òktober 2024, Gibbs a partisipá den *Ketens* (‘Kadenanan’), un produkshon di e emisoranan ZWART i HUMAN ku ta analisá kondishonnan di trabou den fabrikashon di vários produkto, manera ekstenshon di kabei i bateria di e-bike.[5] Na 2024, Gibbs a tuma parti na e programa di televishon *Onderaan de streep*. E programa *De Nieuws BV* a terminá na fin di 2025. Siguientemente, Natasja Gibbs i Stephan Komduur a uni pa lansa un programa nobo di Radio 1, *De Rode Draad*.[12] Na 2026, ela publiká e buki *Waarom een ​​fizonde democratie niet zonder journalisten kan* ('Dikon un Demokrasia Saludabel No Por Hasi Sin Periodistanan'). Den e buki aki, e ta kritiká, entre otro kosnan, e miedu di periodistanan di wòrdu deskartá komo aktivista i e opseshon pa wak figuranan den programanan di kòmbersashon.[13] Manifiesto Na 2020, huntu ku Zoë Papaikonomou, Nadia Zerouali, i otronan, ela enkabesá e manifiesto ‘Stop Rasismo den Media’—ku a rekohé mas ku 300 firmante—deklarando, entre otro, ku e movementu Black Lives Matter a lanta hopi hende tokante... ---------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] ------------------------------ {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = De ''Andrew Doria'' die het eerste saluut ontvangt | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wordu sigui pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda hende sklabisá tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí tabata menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i—riba tur kos—suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan Oropeo manera textil, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e Tatanan Fundadó di Merka, a disidí di dirigí pòst pa Europa via Sint Eustatius.[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan europeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.[1] ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e britanikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba pólvora ku a yega te na shen porshento. Hopi bia e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius.[4] Reino Uni tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku e Repúblika di e Shete Hulanda Uni, ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partidonan haña atake. Inicialmente e posicion na Den Haag tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alcance di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu imponé eventualmente. Tòg Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, Johannes de Graaff. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashon, tres shen hende sklabisá, i dieseis barku komersial.[1] E 13 estadonan di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa kontrabanda di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-02-1945. Geraadpleegd op Delpher op 23-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==''The First Salute''== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon furioso for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di Saint Kitts pa informá e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa e Estadonan General kondená e saludo públikamente i despedí di De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E Estadonan General a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na Amsterdam for di komersio ku Sint Eustatius.[1] Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.[6] Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.[1] Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.[1] == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman a dediká su último buki na “The First Salute.”[10] * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 8jbvf9hv8rjmigyxxtr82xp3qpmy27w 206150 206149 2026-10-03T10:47:26Z Caribiana 8320 /* Buki */ 206150 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} '''E Historia Kolonial di Kas di Oranje-Nassau''' ta e registrashon den forma di buki di un estudio den e enbolbimentu di e [Kas di Oranje-Nassau]] den [[kolonialismo]]. ==Komishon== Na fin di desèmber 2022, [[Rei Willem-Alexander]] a enkargá [[Gert Oostindie]], profesor emeritus na [[Universidat di Leiden]], pa dirigí un estudio tokante e historia kolonial di e famia real, finansiá pa e Rei mes. Oostindie a reuní promé un komishon independiente ku ta konsistí, ademas di su mes persona, profesor Esther Captain, eks-polítiko Kathleen Ferrier, i profesor Henk te Velde.<ref name="VK-overtuiging">{{Citeer web |url=https://www.volkskrant.nl/binnenland/oranjes-legitimeerden-met-overtuiging-en-zonder-veel-bedenkingen-het-kolonialisme~ba055cca/ |titel=Oranjes legitimeerden 'met overtuiging en zonder veel bedenkingen' het kolonialisme |achternaam=Meijer |voornaam=Remco |datum=2026-10-02 |bezochtdatum=2026-10-03 |werk=de Volkskrant |taal=nl |toegang=beperkt}}</ref> E estudio a wòrdu ehekutá pa mas ku sesenta investigadó. E resultadonan a wòrdu publiká den tres buki, ku a wòrdu presentá na e Rei dia 2 di òktober 2026.<ref name="VK-overtuiging" /><ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2633390-eeuwenlang-uitgesproken-steun-oranjes-aan-kolonialisme-maar-weinig-invloed-op-beleid |titel='Eeuwenlang uitgesproken steun Oranjes aan kolonialisme, maar weinig invloed op beleid' |datum=2026-10-02 |bezochtdatum=2026-10-02 |werk=nos.nl |taal=nl}}</ref> == Buki == E estudio a keda publiká den tres parti bou di e titulo: Het onderzoek werd gepubliceerd in drie delen:<ref>{{Citeer web |url=https://www.boom.nl/geschiedenis/100-20608_De-koloniale-geschiedenis-van-het-Huis-Oranje-Nassau-Set |titel=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau (Set) - Overzicht |bezochtdatum=2026-10-03 |website=[[Boom (uitgeverij)|Uitgeverij Boom]]}}</ref> * ''Van Willem de Zwijger tot Willem-Alexander'' (redactie door Gert Oostindie, [[Tristan Mostert]], [[Erik Odegard]], [[Bart Verheijen]], {{ISBN| 9789024435708}}) * ''Koloniale macht, profijt en status'' (redactie door Gert Oostindie en Henk te Velde, {{ISBN|9789024466771}}) * ''Schaduwen van de Oranjezon'' (redactie door Esther Captain en [[Guno Jones]], {{ISBN|9789024466795}}) Daarnaast verscheen een samenvattend publieksboek en een Engelstalig boek met Europese vergelijking: * Gert Oostindie: ''Oranje en de koloniën, 1600-2025''. {{ISBN|9789024466818}} * ''European Monarchs & Colonialism'' (redactie door Gert Oostindie en [[Karwan Fatah Black]], {{ISBN|9789087284909}}) == Literatura == * Gert Oostindie et al.: ''De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau''. 3 delen. Amsterdam, Boom, 2026. {{ISBN|9789024422319}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia]] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Natasja Gibbs }} '''Natasja Gibbs''' (☆ [[16 di novèmber]] [[1979]] na [[Hilversum]]) ta un periodista i presentadó di televishon i radio hulandes.[2]<ref>https://gelukt.nl/natasja-gibbs-partner-afkomst-lengte-en-meer/ Natasja Gibbs partner, afkomst, lengte en meer], gelukt.nl </ref> == Bida i karera == Gibbs a lanta na Hilversum den un famia ku un ruman muhé i ruman hòmber mas yòn. Su tata tabata di Sint Maarten i a konosé su mama na Aruba? Kòrsou; e pareha a muda despues pa Hulanda, unda nan a lanta un famia. Pa un tempu, su mayornan tabata miembro di Testigunan di Yehova na Hulanda.[1][3] Ora e tabatin mas o ménos ocho aña di edat, e tabata biba ku su mama i rumannan mas yòn den vários refugio pa hende muhé pa un aña despues di un periodo di violensia doméstiko den seno di famia.[1] Despues di a kompletá su edukashon sekundario na A. Roland Holst College na Hilversum, ela studia periodismo na Universidat di Siensia Apliká di Utrecht i despues sikologia na Universidat di Amsterdam (UvA). Karera Gibbs a kuminsá su karera periodístiko na 2011 komo koresponsal karibense pa Radio Netherlands Worldwide (Wereldomroep), ku sede na Kòrsou—e pais natal di su mayornan. E tambe a traha einan komo periodista pa e korant *Antilliaans Dagblad*.[1] Un aña despues, ela kuminsá traha pa NPO Radio 1 i Dolfijn FM tambe.[4] E la sirbi tambe komo koresponsal karibense pa *The Economist*.[5] El’a traha pa e emisora ​​NTR como coordinadora pa e iniciativa di periodismo *Caribisch Netwerk* (Caribbean Network), despues cu Radio Hulanda Worldwide a hay’e obliga di stop su operacionnan eynan pa motibo di reduccion di presupuesto. Na 2014, ela presenta e programanan ''Jouw Stad Amsterdam'' i ''Critix'' na e radio emisora ​​FunX. El a wòrdu nominá pa e premio Zilveren Radioster na 2015. Na 2016, el a traha komo presentadó i editor pa e programa di NPO Radio 1 ''Kwesties'' i a yena komo DJ na Qmusic. Na 2018, el a presentá e programa di radio ''Focus'' i e podcast ''Lezen in het Donker''. E mesun aña ei, el a traha tambe riba e podcast ''Koninkrijkskwesties''. Na 2020, el tabata ko-anfitrion di e programa di radio ''Hilversum Uit''. Kuminsando na sèptèmber 2020, el a sigui Renze Klamer komo presentadó di ''De Nieuws BV'' di djaluna pa djaweps. Na yüli i ougùstùs 2021, Gibbs tabata ko-anfitrion di ''Op1'' huntu ku Erik Dijkstra na nòmber di BNNVARA. For di òktober 2021, el a bira e suplente regular pa Nadia Moussaid riba ''Op1'' riba djaluna, anfitrion huntu ku Hugo Logtenberg. Riba 30 di desèmber 2021, ela ko-anfitrion di e kùes di televishon *De Nationale 2021 Test* ku Emma Wortelboer.[6] Na 2022, Gibbs a partisipá den e di tres temporada di e programa di televishon *Kamp Van Koningsbrugge*. Den un edishon spesial filmá den e Ardennes Bélga, e i e otro partisipantenan a wòrdu sometí na pruebanan di estilo militar di nan resistensia físiko i mental. El’a retirá for di e programa den e di dos episodio despues ku e komandonan supervisor a konseh’é pa hasi esaki. For di 22 di ougùstùs 2022, Gibbs i Nadia Moussaid a forma e promé duo di anfitrion femenino permanente riba *Op1*. Nan tabata anfitrion di e talk show tur diabierna den nomber di BNNVARA. Durante e transmishon di *Op1* riba 6 di yanüari 2023, Gibbs a referí na Israel komo un “régimen di apartheid.” Despues di esaki, a presentá kehonan na e ombudsman di e organisashon di Radiodifusión Públiko Hulandes (NPO)—riba inisiativa di Jan Dijkgraaf—riba e base ku e deklarashon supuestamente a violá e kódigo periodístiko di NPO.[7] E invitado Gert-Jan Segers a defendé su mes dor di deklará ku miéntras tabatin asuntunan tokante e establesimentu di asentamentunan, etiketá nan eksplísitamente komo tal a bai muchu leu.[7] Dia 27 di febrüari, Defensor di Pueblo Margo Smit a anunsiá ku el a haña ku e deklarashon di Gibbs no tabatin substansia verifikabel òf indikashon kla ku e tabata djis un opinion; sinembargo, ela nenga di ofresé un huisio riba e supstansia di e asuntu.[8] Na yüni 2023, den e preparashon pa e Konmemorashon Nashonal di e Pasado di Sklabitut Hulandes, Gibbs a ko-anfitrion di *Keti Koti den Konsierto* ku Edsilia Rombley.[9] E espektákulo musikal aki a keda grabá dia 28 di yüni na Royal Theatre Carré—ku figura prominente hulandes i un públiko—i transmití pa BNNVARA dia 30 di yüni. Riba 1 di yüli 2023, Gibbs a sirbi komo e maestro di seremonia pa e konmemorashon nashonal anual di e pasado di sklabitut hulandes den Oosterpark di Amsterdam.[10] Durante e evento, Rei Willem-Alexander, na nòmber di e Kas Real, a pidi despensa pa e historia di sklabitut hulandes i a pidi pordon.[11] Kuminsando 31 di òktober 2024, Gibbs a partisipá den *Ketens* (‘Kadenanan’), un produkshon di e emisoranan ZWART i HUMAN ku ta analisá kondishonnan di trabou den fabrikashon di vários produkto, manera ekstenshon di kabei i bateria di e-bike.[5] Na 2024, Gibbs a tuma parti na e programa di televishon *Onderaan de streep*. E programa *De Nieuws BV* a terminá na fin di 2025. Siguientemente, Natasja Gibbs i Stephan Komduur a uni pa lansa un programa nobo di Radio 1, *De Rode Draad*.[12] Na 2026, ela publiká e buki *Waarom een ​​fizonde democratie niet zonder journalisten kan* ('Dikon un Demokrasia Saludabel No Por Hasi Sin Periodistanan'). Den e buki aki, e ta kritiká, entre otro kosnan, e miedu di periodistanan di wòrdu deskartá komo aktivista i e opseshon pa wak figuranan den programanan di kòmbersashon.[13] Manifiesto Na 2020, huntu ku Zoë Papaikonomou, Nadia Zerouali, i otronan, ela enkabesá e manifiesto ‘Stop Rasismo den Media’—ku a rekohé mas ku 300 firmante—deklarando, entre otro, ku e movementu Black Lives Matter a lanta hopi hende tokante... ---------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] ------------------------------ {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = De ''Andrew Doria'' die het eerste saluut ontvangt | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wordu sigui pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda hende sklabisá tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí tabata menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i—riba tur kos—suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan Oropeo manera textil, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e Tatanan Fundadó di Merka, a disidí di dirigí pòst pa Europa via Sint Eustatius.[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan europeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.[1] ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e britanikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba pólvora ku a yega te na shen porshento. Hopi bia e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius.[4] Reino Uni tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku e Repúblika di e Shete Hulanda Uni, ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partidonan haña atake. Inicialmente e posicion na Den Haag tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alcance di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu imponé eventualmente. Tòg Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, Johannes de Graaff. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashon, tres shen hende sklabisá, i dieseis barku komersial.[1] E 13 estadonan di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa kontrabanda di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-02-1945. Geraadpleegd op Delpher op 23-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==''The First Salute''== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon furioso for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di Saint Kitts pa informá e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa e Estadonan General kondená e saludo públikamente i despedí di De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E Estadonan General a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na Amsterdam for di komersio ku Sint Eustatius.[1] Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.[6] Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.[1] Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.[1] == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman a dediká su último buki na “The First Salute.”[10] * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao mj7slgepaspi6umwwnx1oaukk0v57i1 206151 206150 2026-10-03T10:52:14Z Caribiana 8320 206151 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} '''E Historia Kolonial di Kas di Oranje-Nassau''' ta e registrashon den forma di buki di un estudio den e enbolbimentu di e [Kas di Oranje-Nassau]] den [[kolonialismo]]. ==Komishon== Na fin di desèmber 2022, [[Rei Willem-Alexander]] a enkargá [[Gert Oostindie]], profesor emeritus na [[Universidat di Leiden]], pa dirigí un estudio tokante e historia kolonial di e famia real, finansiá pa e Rei mes. Oostindie a reuní promé un komishon independiente ku ta konsistí, ademas di su mes persona, profesor Esther Captain, eks-polítiko Kathleen Ferrier, i profesor Henk te Velde.<ref name="VK-overtuiging">{{Citeer web |url=https://www.volkskrant.nl/binnenland/oranjes-legitimeerden-met-overtuiging-en-zonder-veel-bedenkingen-het-kolonialisme~ba055cca/ |titel=Oranjes legitimeerden 'met overtuiging en zonder veel bedenkingen' het kolonialisme |achternaam=Meijer |voornaam=Remco |datum=2026-10-02 |bezochtdatum=2026-10-03 |werk=de Volkskrant |taal=nl |toegang=beperkt}}</ref> E estudio a wòrdu ehekutá pa mas ku sesenta investigadó. E resultadonan a wòrdu publiká den tres buki, ku a wòrdu presentá na e Rei dia 2 di òktober 2026.<ref name="VK-overtuiging" /><ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2633390-eeuwenlang-uitgesproken-steun-oranjes-aan-kolonialisme-maar-weinig-invloed-op-beleid |titel='Eeuwenlang uitgesproken steun Oranjes aan kolonialisme, maar weinig invloed op beleid' |datum=2026-10-02 |bezochtdatum=2026-10-02 |werk=nos.nl |taal=nl}}</ref> == Buki == E estudio a keda publiká den tres parti bou di e titulo ''De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau''.<ref>{{Citeer web |url=https://www.boom.nl/geschiedenis/100-20608_De-koloniale-geschiedenis-van-het-Huis-Oranje-Nassau-Set |titel=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassa<ref>Gert Oostindie et al.: ''De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau''. 3 delen. Amsterdam, Boom, 2026. {{ISBN|9789024422319}}</ref> * ''Van Willem de Zwijger tot Willem-Alexander'' (bou redakshon di Gert Oostindie, Tristan Mostert, Erik Odegard, Bart Verheijen, {{ISBN| 9789024435708}}) * ''Koloniale macht, profijt en status'' (bou redakshon di Gert Oostindie i Henk te Velde, {{ISBN|9789024466771}}) * ''Schaduwen van de Oranjezon'' (bou redakshon di Esther Captain i Guno Jones, {{ISBN|9789024466795}}) Ademas, un buki di resúmen pa e públiko en general i un buki na ingles ku ta konta ku un komparashon [[Oropa|oropeo]] a keda publiká: * Gert Oostindie: ''Oranje en de koloniën, 1600-2025''. {{ISBN|9789024466818}} * ''European Monarchs & Colonialism'' (bou di redakshon di Gert Oostindie i Karwan Fatah Black, {{ISBN|9789087284909}}) == Literatura == * Gert Oostindie et al.: ''De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau''. 3 delen. Amsterdam, Boom, 2026. {{ISBN|9789024422319}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia]] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Natasja Gibbs }} '''Natasja Gibbs''' (☆ [[16 di novèmber]] [[1979]] na [[Hilversum]]) ta un periodista i presentadó di televishon i radio hulandes.[2]<ref>https://gelukt.nl/natasja-gibbs-partner-afkomst-lengte-en-meer/ Natasja Gibbs partner, afkomst, lengte en meer], gelukt.nl </ref> == Bida i karera == Gibbs a lanta na Hilversum den un famia ku un ruman muhé i ruman hòmber mas yòn. Su tata tabata di Sint Maarten i a konosé su mama na Aruba? Kòrsou; e pareha a muda despues pa Hulanda, unda nan a lanta un famia. Pa un tempu, su mayornan tabata miembro di Testigunan di Yehova na Hulanda.[1][3] Ora e tabatin mas o ménos ocho aña di edat, e tabata biba ku su mama i rumannan mas yòn den vários refugio pa hende muhé pa un aña despues di un periodo di violensia doméstiko den seno di famia.[1] Despues di a kompletá su edukashon sekundario na A. Roland Holst College na Hilversum, ela studia periodismo na Universidat di Siensia Apliká di Utrecht i despues sikologia na Universidat di Amsterdam (UvA). Karera Gibbs a kuminsá su karera periodístiko na 2011 komo koresponsal karibense pa Radio Netherlands Worldwide (Wereldomroep), ku sede na Kòrsou—e pais natal di su mayornan. E tambe a traha einan komo periodista pa e korant *Antilliaans Dagblad*.[1] Un aña despues, ela kuminsá traha pa NPO Radio 1 i Dolfijn FM tambe.[4] E la sirbi tambe komo koresponsal karibense pa *The Economist*.[5] El’a traha pa e emisora ​​NTR como coordinadora pa e iniciativa di periodismo *Caribisch Netwerk* (Caribbean Network), despues cu Radio Hulanda Worldwide a hay’e obliga di stop su operacionnan eynan pa motibo di reduccion di presupuesto. Na 2014, ela presenta e programanan ''Jouw Stad Amsterdam'' i ''Critix'' na e radio emisora ​​FunX. El a wòrdu nominá pa e premio Zilveren Radioster na 2015. Na 2016, el a traha komo presentadó i editor pa e programa di NPO Radio 1 ''Kwesties'' i a yena komo DJ na Qmusic. Na 2018, el a presentá e programa di radio ''Focus'' i e podcast ''Lezen in het Donker''. E mesun aña ei, el a traha tambe riba e podcast ''Koninkrijkskwesties''. Na 2020, el tabata ko-anfitrion di e programa di radio ''Hilversum Uit''. Kuminsando na sèptèmber 2020, el a sigui Renze Klamer komo presentadó di ''De Nieuws BV'' di djaluna pa djaweps. Na yüli i ougùstùs 2021, Gibbs tabata ko-anfitrion di ''Op1'' huntu ku Erik Dijkstra na nòmber di BNNVARA. For di òktober 2021, el a bira e suplente regular pa Nadia Moussaid riba ''Op1'' riba djaluna, anfitrion huntu ku Hugo Logtenberg. Riba 30 di desèmber 2021, ela ko-anfitrion di e kùes di televishon *De Nationale 2021 Test* ku Emma Wortelboer.[6] Na 2022, Gibbs a partisipá den e di tres temporada di e programa di televishon *Kamp Van Koningsbrugge*. Den un edishon spesial filmá den e Ardennes Bélga, e i e otro partisipantenan a wòrdu sometí na pruebanan di estilo militar di nan resistensia físiko i mental. El’a retirá for di e programa den e di dos episodio despues ku e komandonan supervisor a konseh’é pa hasi esaki. For di 22 di ougùstùs 2022, Gibbs i Nadia Moussaid a forma e promé duo di anfitrion femenino permanente riba *Op1*. Nan tabata anfitrion di e talk show tur diabierna den nomber di BNNVARA. Durante e transmishon di *Op1* riba 6 di yanüari 2023, Gibbs a referí na Israel komo un “régimen di apartheid.” Despues di esaki, a presentá kehonan na e ombudsman di e organisashon di Radiodifusión Públiko Hulandes (NPO)—riba inisiativa di Jan Dijkgraaf—riba e base ku e deklarashon supuestamente a violá e kódigo periodístiko di NPO.[7] E invitado Gert-Jan Segers a defendé su mes dor di deklará ku miéntras tabatin asuntunan tokante e establesimentu di asentamentunan, etiketá nan eksplísitamente komo tal a bai muchu leu.[7] Dia 27 di febrüari, Defensor di Pueblo Margo Smit a anunsiá ku el a haña ku e deklarashon di Gibbs no tabatin substansia verifikabel òf indikashon kla ku e tabata djis un opinion; sinembargo, ela nenga di ofresé un huisio riba e supstansia di e asuntu.[8] Na yüni 2023, den e preparashon pa e Konmemorashon Nashonal di e Pasado di Sklabitut Hulandes, Gibbs a ko-anfitrion di *Keti Koti den Konsierto* ku Edsilia Rombley.[9] E espektákulo musikal aki a keda grabá dia 28 di yüni na Royal Theatre Carré—ku figura prominente hulandes i un públiko—i transmití pa BNNVARA dia 30 di yüni. Riba 1 di yüli 2023, Gibbs a sirbi komo e maestro di seremonia pa e konmemorashon nashonal anual di e pasado di sklabitut hulandes den Oosterpark di Amsterdam.[10] Durante e evento, Rei Willem-Alexander, na nòmber di e Kas Real, a pidi despensa pa e historia di sklabitut hulandes i a pidi pordon.[11] Kuminsando 31 di òktober 2024, Gibbs a partisipá den *Ketens* (‘Kadenanan’), un produkshon di e emisoranan ZWART i HUMAN ku ta analisá kondishonnan di trabou den fabrikashon di vários produkto, manera ekstenshon di kabei i bateria di e-bike.[5] Na 2024, Gibbs a tuma parti na e programa di televishon *Onderaan de streep*. E programa *De Nieuws BV* a terminá na fin di 2025. Siguientemente, Natasja Gibbs i Stephan Komduur a uni pa lansa un programa nobo di Radio 1, *De Rode Draad*.[12] Na 2026, ela publiká e buki *Waarom een ​​fizonde democratie niet zonder journalisten kan* ('Dikon un Demokrasia Saludabel No Por Hasi Sin Periodistanan'). Den e buki aki, e ta kritiká, entre otro kosnan, e miedu di periodistanan di wòrdu deskartá komo aktivista i e opseshon pa wak figuranan den programanan di kòmbersashon.[13] Manifiesto Na 2020, huntu ku Zoë Papaikonomou, Nadia Zerouali, i otronan, ela enkabesá e manifiesto ‘Stop Rasismo den Media’—ku a rekohé mas ku 300 firmante—deklarando, entre otro, ku e movementu Black Lives Matter a lanta hopi hende tokante... ---------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] ------------------------------ {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = De ''Andrew Doria'' die het eerste saluut ontvangt | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wordu sigui pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda hende sklabisá tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí tabata menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i—riba tur kos—suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan Oropeo manera textil, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e Tatanan Fundadó di Merka, a disidí di dirigí pòst pa Europa via Sint Eustatius.[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan europeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.[1] ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e britanikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba pólvora ku a yega te na shen porshento. Hopi bia e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius.[4] Reino Uni tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku e Repúblika di e Shete Hulanda Uni, ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partidonan haña atake. Inicialmente e posicion na Den Haag tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alcance di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu imponé eventualmente. Tòg Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, Johannes de Graaff. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashon, tres shen hende sklabisá, i dieseis barku komersial.[1] E 13 estadonan di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa kontrabanda di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-02-1945. Geraadpleegd op Delpher op 23-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==''The First Salute''== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon furioso for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di Saint Kitts pa informá e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa e Estadonan General kondená e saludo públikamente i despedí di De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E Estadonan General a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na Amsterdam for di komersio ku Sint Eustatius.[1] Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.[6] Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.[1] Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.[1] == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman a dediká su último buki na “The First Salute.”[10] * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao k03njbktrrbjq124a734y8ma6n3o3nw 206152 206151 2026-10-03T10:56:50Z Caribiana 8320 206152 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} '''E Historia Kolonial di Kas di Oranje-Nassau''' ta e registrashon den forma di buki di un estudio den e enbolbimentu di e [Kas di Oranje-Nassau]] den [[kolonialismo]]. ==Komishon== Na fin di desèmber 2022, [[Rei Willem-Alexander]] a enkargá [[Gert Oostindie]], profesor emeritus na [[Universidat di Leiden]], pa dirigí un estudio tokante e historia kolonial di e famia real, finansiá pa e Rei mes. Oostindie a reuní promé un komishon independiente ku ta konsistí, ademas di su mes persona, profesor Esther Captain, eks-polítiko Kathleen Ferrier, i profesor Henk te Velde.<ref name="VK-overtuiging">{{Citeer web |url=https://www.volkskrant.nl/binnenland/oranjes-legitimeerden-met-overtuiging-en-zonder-veel-bedenkingen-het-kolonialisme~ba055cca/ |titel=Oranjes legitimeerden 'met overtuiging en zonder veel bedenkingen' het kolonialisme |achternaam=Meijer |voornaam=Remco |datum=2026-10-02 |bezochtdatum=2026-10-03 |werk=de Volkskrant |taal=nl |toegang=beperkt}}</ref> E estudio a wòrdu ehekutá pa mas ku sesenta investigadó. E resultadonan a wòrdu publiká den tres buki, ku a wòrdu presentá na e Rei dia 2 di òktober 2026.<ref name="VK-overtuiging" /><ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2633390-eeuwenlang-uitgesproken-steun-oranjes-aan-kolonialisme-maar-weinig-invloed-op-beleid |titel='Eeuwenlang uitgesproken steun Oranjes aan kolonialisme, maar weinig invloed op beleid' |datum=2026-10-02 |bezochtdatum=2026-10-02 |werk=nos.nl |taal=nl}}</ref> == Konklushon == Enkele conclusies uit het onderzoek zijn: * Het Koninklijk Huis heeft vrijwel niets verdiend aan de Transatlatische slavenhandel en de Caraibische slavernij.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20261002/kolonien-brachten-miljoenen-op Kolonien brachten miljoenen op, [[Antilliaans Dagblad]] (2 di òktober 2026)</ref> == Buki == E estudio a keda publiká den tres parti bou di e titulo ''De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau''.<ref>{{Citeer web |url=https://www.boom.nl/geschiedenis/100-20608_De-koloniale-geschiedenis-van-het-Huis-Oranje-Nassau-Set |titel=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassa<ref>Gert Oostindie et al.: ''De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau''. 3 delen. Amsterdam, Boom, 2026. {{ISBN|9789024422319}}</ref> * ''Van Willem de Zwijger tot Willem-Alexander'' (bou redakshon di Gert Oostindie, Tristan Mostert, Erik Odegard, Bart Verheijen, {{ISBN| 9789024435708}}) * ''Koloniale macht, profijt en status'' (bou redakshon di Gert Oostindie i Henk te Velde, {{ISBN|9789024466771}}) * ''Schaduwen van de Oranjezon'' (bou redakshon di Esther Captain i Guno Jones, {{ISBN|9789024466795}}) Ademas, un buki di resúmen pa e públiko en general i un buki na ingles ku ta konta ku un komparashon [[Oropa|oropeo]] a keda publiká: * Gert Oostindie: ''Oranje en de koloniën, 1600-2025''. {{ISBN|9789024466818}} * ''European Monarchs & Colonialism'' (bou di redakshon di Gert Oostindie i Karwan Fatah Black, {{ISBN|9789087284909}}) == Literatura == * Gert Oostindie et al.: ''De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau''. 3 delen. Amsterdam, Boom, 2026. {{ISBN|9789024422319}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia]] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Natasja Gibbs }} '''Natasja Gibbs''' (☆ [[16 di novèmber]] [[1979]] na [[Hilversum]]) ta un periodista i presentadó di televishon i radio hulandes.[2]<ref>https://gelukt.nl/natasja-gibbs-partner-afkomst-lengte-en-meer/ Natasja Gibbs partner, afkomst, lengte en meer], gelukt.nl </ref> == Bida i karera == Gibbs a lanta na Hilversum den un famia ku un ruman muhé i ruman hòmber mas yòn. Su tata tabata di Sint Maarten i a konosé su mama na Aruba? Kòrsou; e pareha a muda despues pa Hulanda, unda nan a lanta un famia. Pa un tempu, su mayornan tabata miembro di Testigunan di Yehova na Hulanda.[1][3] Ora e tabatin mas o ménos ocho aña di edat, e tabata biba ku su mama i rumannan mas yòn den vários refugio pa hende muhé pa un aña despues di un periodo di violensia doméstiko den seno di famia.[1] Despues di a kompletá su edukashon sekundario na A. Roland Holst College na Hilversum, ela studia periodismo na Universidat di Siensia Apliká di Utrecht i despues sikologia na Universidat di Amsterdam (UvA). Karera Gibbs a kuminsá su karera periodístiko na 2011 komo koresponsal karibense pa Radio Netherlands Worldwide (Wereldomroep), ku sede na Kòrsou—e pais natal di su mayornan. E tambe a traha einan komo periodista pa e korant *Antilliaans Dagblad*.[1] Un aña despues, ela kuminsá traha pa NPO Radio 1 i Dolfijn FM tambe.[4] E la sirbi tambe komo koresponsal karibense pa *The Economist*.[5] El’a traha pa e emisora ​​NTR como coordinadora pa e iniciativa di periodismo *Caribisch Netwerk* (Caribbean Network), despues cu Radio Hulanda Worldwide a hay’e obliga di stop su operacionnan eynan pa motibo di reduccion di presupuesto. Na 2014, ela presenta e programanan ''Jouw Stad Amsterdam'' i ''Critix'' na e radio emisora ​​FunX. El a wòrdu nominá pa e premio Zilveren Radioster na 2015. Na 2016, el a traha komo presentadó i editor pa e programa di NPO Radio 1 ''Kwesties'' i a yena komo DJ na Qmusic. Na 2018, el a presentá e programa di radio ''Focus'' i e podcast ''Lezen in het Donker''. E mesun aña ei, el a traha tambe riba e podcast ''Koninkrijkskwesties''. Na 2020, el tabata ko-anfitrion di e programa di radio ''Hilversum Uit''. Kuminsando na sèptèmber 2020, el a sigui Renze Klamer komo presentadó di ''De Nieuws BV'' di djaluna pa djaweps. Na yüli i ougùstùs 2021, Gibbs tabata ko-anfitrion di ''Op1'' huntu ku Erik Dijkstra na nòmber di BNNVARA. For di òktober 2021, el a bira e suplente regular pa Nadia Moussaid riba ''Op1'' riba djaluna, anfitrion huntu ku Hugo Logtenberg. Riba 30 di desèmber 2021, ela ko-anfitrion di e kùes di televishon *De Nationale 2021 Test* ku Emma Wortelboer.[6] Na 2022, Gibbs a partisipá den e di tres temporada di e programa di televishon *Kamp Van Koningsbrugge*. Den un edishon spesial filmá den e Ardennes Bélga, e i e otro partisipantenan a wòrdu sometí na pruebanan di estilo militar di nan resistensia físiko i mental. El’a retirá for di e programa den e di dos episodio despues ku e komandonan supervisor a konseh’é pa hasi esaki. For di 22 di ougùstùs 2022, Gibbs i Nadia Moussaid a forma e promé duo di anfitrion femenino permanente riba *Op1*. Nan tabata anfitrion di e talk show tur diabierna den nomber di BNNVARA. Durante e transmishon di *Op1* riba 6 di yanüari 2023, Gibbs a referí na Israel komo un “régimen di apartheid.” Despues di esaki, a presentá kehonan na e ombudsman di e organisashon di Radiodifusión Públiko Hulandes (NPO)—riba inisiativa di Jan Dijkgraaf—riba e base ku e deklarashon supuestamente a violá e kódigo periodístiko di NPO.[7] E invitado Gert-Jan Segers a defendé su mes dor di deklará ku miéntras tabatin asuntunan tokante e establesimentu di asentamentunan, etiketá nan eksplísitamente komo tal a bai muchu leu.[7] Dia 27 di febrüari, Defensor di Pueblo Margo Smit a anunsiá ku el a haña ku e deklarashon di Gibbs no tabatin substansia verifikabel òf indikashon kla ku e tabata djis un opinion; sinembargo, ela nenga di ofresé un huisio riba e supstansia di e asuntu.[8] Na yüni 2023, den e preparashon pa e Konmemorashon Nashonal di e Pasado di Sklabitut Hulandes, Gibbs a ko-anfitrion di *Keti Koti den Konsierto* ku Edsilia Rombley.[9] E espektákulo musikal aki a keda grabá dia 28 di yüni na Royal Theatre Carré—ku figura prominente hulandes i un públiko—i transmití pa BNNVARA dia 30 di yüni. Riba 1 di yüli 2023, Gibbs a sirbi komo e maestro di seremonia pa e konmemorashon nashonal anual di e pasado di sklabitut hulandes den Oosterpark di Amsterdam.[10] Durante e evento, Rei Willem-Alexander, na nòmber di e Kas Real, a pidi despensa pa e historia di sklabitut hulandes i a pidi pordon.[11] Kuminsando 31 di òktober 2024, Gibbs a partisipá den *Ketens* (‘Kadenanan’), un produkshon di e emisoranan ZWART i HUMAN ku ta analisá kondishonnan di trabou den fabrikashon di vários produkto, manera ekstenshon di kabei i bateria di e-bike.[5] Na 2024, Gibbs a tuma parti na e programa di televishon *Onderaan de streep*. E programa *De Nieuws BV* a terminá na fin di 2025. Siguientemente, Natasja Gibbs i Stephan Komduur a uni pa lansa un programa nobo di Radio 1, *De Rode Draad*.[12] Na 2026, ela publiká e buki *Waarom een ​​fizonde democratie niet zonder journalisten kan* ('Dikon un Demokrasia Saludabel No Por Hasi Sin Periodistanan'). Den e buki aki, e ta kritiká, entre otro kosnan, e miedu di periodistanan di wòrdu deskartá komo aktivista i e opseshon pa wak figuranan den programanan di kòmbersashon.[13] Manifiesto Na 2020, huntu ku Zoë Papaikonomou, Nadia Zerouali, i otronan, ela enkabesá e manifiesto ‘Stop Rasismo den Media’—ku a rekohé mas ku 300 firmante—deklarando, entre otro, ku e movementu Black Lives Matter a lanta hopi hende tokante... ---------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] ------------------------------ {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = De ''Andrew Doria'' die het eerste saluut ontvangt | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wordu sigui pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda hende sklabisá tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí tabata menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i—riba tur kos—suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan Oropeo manera textil, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e Tatanan Fundadó di Merka, a disidí di dirigí pòst pa Europa via Sint Eustatius.[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan europeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.[1] ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e britanikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba pólvora ku a yega te na shen porshento. Hopi bia e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius.[4] Reino Uni tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku e Repúblika di e Shete Hulanda Uni, ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partidonan haña atake. Inicialmente e posicion na Den Haag tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alcance di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu imponé eventualmente. Tòg Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, Johannes de Graaff. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashon, tres shen hende sklabisá, i dieseis barku komersial.[1] E 13 estadonan di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa kontrabanda di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-02-1945. Geraadpleegd op Delpher op 23-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==''The First Salute''== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon furioso for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di Saint Kitts pa informá e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa e Estadonan General kondená e saludo públikamente i despedí di De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E Estadonan General a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na Amsterdam for di komersio ku Sint Eustatius.[1] Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.[6] Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.[1] Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.[1] == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman a dediká su último buki na “The First Salute.”[10] * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao aadit60rnf7cm1ryahm6e4it6dzbkhg 206153 206152 2026-10-03T11:00:16Z Caribiana 8320 206153 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} '''E Historia Kolonial di Kas di Oranje-Nassau''' ta e registrashon den forma di buki di un estudio den e enbolbimentu di e [Kas di Oranje-Nassau]] den [[kolonialismo]]. ==Komishon== Na fin di desèmber 2022, [[Rei Willem-Alexander]] a enkargá [[Gert Oostindie]], profesor emeritus na [[Universidat di Leiden]], pa dirigí un estudio tokante e historia kolonial di e famia real, finansiá pa e Rei mes. Oostindie a reuní promé un komishon independiente ku ta konsistí, ademas di su mes persona, profesor Esther Captain, eks-polítiko Kathleen Ferrier, i profesor Henk te Velde.<ref name="VK-overtuiging">{{Citeer web |url=https://www.volkskrant.nl/binnenland/oranjes-legitimeerden-met-overtuiging-en-zonder-veel-bedenkingen-het-kolonialisme~ba055cca/ |titel=Oranjes legitimeerden 'met overtuiging en zonder veel bedenkingen' het kolonialisme |achternaam=Meijer |voornaam=Remco |datum=2026-10-02 |bezochtdatum=2026-10-03 |werk=de Volkskrant |taal=nl |toegang=beperkt}}</ref> E estudio a wòrdu ehekutá pa mas ku sesenta investigadó. E resultadonan a wòrdu publiká den tres buki, ku a wòrdu presentá na e Rei dia 2 di òktober 2026.<ref name="VK-overtuiging" /><ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2633390-eeuwenlang-uitgesproken-steun-oranjes-aan-kolonialisme-maar-weinig-invloed-op-beleid |titel='Eeuwenlang uitgesproken steun Oranjes aan kolonialisme, maar weinig invloed op beleid' |datum=2026-10-02 |bezochtdatum=2026-10-02 |werk=nos.nl |taal=nl}}</ref> == Konklushon == Enkele conclusies uit het onderzoek zijn: * Het Koninklijk Huis heeft vrijwel niets verdiend aan de Transatlatische slavenhandel en de Caraibische slavernij.<ref name="Kas Real">[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20261002/kolonien-brachten-miljoenen-op Kolonien brachten miljoenen op, [[Antilliaans Dagblad]] (2 di òktober 2026)</ref> * Het kolonialisme leverde het Koninklijk Huis naast inkomen ook prestige op.<ref name="Kas Real"/> == Buki == E estudio a keda publiká den tres parti bou di e titulo ''De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau''.<ref>{{Citeer web |url=https://www.boom.nl/geschiedenis/100-20608_De-koloniale-geschiedenis-van-het-Huis-Oranje-Nassau-Set |titel=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassa<ref>Gert Oostindie et al.: ''De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau''. 3 delen. Amsterdam, Boom, 2026. {{ISBN|9789024422319}}</ref> * ''Van Willem de Zwijger tot Willem-Alexander'' (bou redakshon di Gert Oostindie, Tristan Mostert, Erik Odegard, Bart Verheijen, {{ISBN| 9789024435708}}) * ''Koloniale macht, profijt en status'' (bou redakshon di Gert Oostindie i Henk te Velde, {{ISBN|9789024466771}}) * ''Schaduwen van de Oranjezon'' (bou redakshon di Esther Captain i Guno Jones, {{ISBN|9789024466795}}) Ademas, un buki di resúmen pa e públiko en general i un buki na ingles ku ta konta ku un komparashon [[Oropa|oropeo]] a keda publiká: * Gert Oostindie: ''Oranje en de koloniën, 1600-2025''. {{ISBN|9789024466818}} * ''European Monarchs & Colonialism'' (bou di redakshon di Gert Oostindie i Karwan Fatah Black, {{ISBN|9789087284909}}) == Literatura == * Gert Oostindie et al.: ''De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau''. 3 delen. Amsterdam, Boom, 2026. {{ISBN|9789024422319}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia]] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Natasja Gibbs }} '''Natasja Gibbs''' (☆ [[16 di novèmber]] [[1979]] na [[Hilversum]]) ta un periodista i presentadó di televishon i radio hulandes.[2]<ref>https://gelukt.nl/natasja-gibbs-partner-afkomst-lengte-en-meer/ Natasja Gibbs partner, afkomst, lengte en meer], gelukt.nl </ref> == Bida i karera == Gibbs a lanta na Hilversum den un famia ku un ruman muhé i ruman hòmber mas yòn. Su tata tabata di Sint Maarten i a konosé su mama na Aruba? Kòrsou; e pareha a muda despues pa Hulanda, unda nan a lanta un famia. Pa un tempu, su mayornan tabata miembro di Testigunan di Yehova na Hulanda.[1][3] Ora e tabatin mas o ménos ocho aña di edat, e tabata biba ku su mama i rumannan mas yòn den vários refugio pa hende muhé pa un aña despues di un periodo di violensia doméstiko den seno di famia.[1] Despues di a kompletá su edukashon sekundario na A. Roland Holst College na Hilversum, ela studia periodismo na Universidat di Siensia Apliká di Utrecht i despues sikologia na Universidat di Amsterdam (UvA). Karera Gibbs a kuminsá su karera periodístiko na 2011 komo koresponsal karibense pa Radio Netherlands Worldwide (Wereldomroep), ku sede na Kòrsou—e pais natal di su mayornan. E tambe a traha einan komo periodista pa e korant *Antilliaans Dagblad*.[1] Un aña despues, ela kuminsá traha pa NPO Radio 1 i Dolfijn FM tambe.[4] E la sirbi tambe komo koresponsal karibense pa *The Economist*.[5] El’a traha pa e emisora ​​NTR como coordinadora pa e iniciativa di periodismo *Caribisch Netwerk* (Caribbean Network), despues cu Radio Hulanda Worldwide a hay’e obliga di stop su operacionnan eynan pa motibo di reduccion di presupuesto. Na 2014, ela presenta e programanan ''Jouw Stad Amsterdam'' i ''Critix'' na e radio emisora ​​FunX. El a wòrdu nominá pa e premio Zilveren Radioster na 2015. Na 2016, el a traha komo presentadó i editor pa e programa di NPO Radio 1 ''Kwesties'' i a yena komo DJ na Qmusic. Na 2018, el a presentá e programa di radio ''Focus'' i e podcast ''Lezen in het Donker''. E mesun aña ei, el a traha tambe riba e podcast ''Koninkrijkskwesties''. Na 2020, el tabata ko-anfitrion di e programa di radio ''Hilversum Uit''. Kuminsando na sèptèmber 2020, el a sigui Renze Klamer komo presentadó di ''De Nieuws BV'' di djaluna pa djaweps. Na yüli i ougùstùs 2021, Gibbs tabata ko-anfitrion di ''Op1'' huntu ku Erik Dijkstra na nòmber di BNNVARA. For di òktober 2021, el a bira e suplente regular pa Nadia Moussaid riba ''Op1'' riba djaluna, anfitrion huntu ku Hugo Logtenberg. Riba 30 di desèmber 2021, ela ko-anfitrion di e kùes di televishon *De Nationale 2021 Test* ku Emma Wortelboer.[6] Na 2022, Gibbs a partisipá den e di tres temporada di e programa di televishon *Kamp Van Koningsbrugge*. Den un edishon spesial filmá den e Ardennes Bélga, e i e otro partisipantenan a wòrdu sometí na pruebanan di estilo militar di nan resistensia físiko i mental. El’a retirá for di e programa den e di dos episodio despues ku e komandonan supervisor a konseh’é pa hasi esaki. For di 22 di ougùstùs 2022, Gibbs i Nadia Moussaid a forma e promé duo di anfitrion femenino permanente riba *Op1*. Nan tabata anfitrion di e talk show tur diabierna den nomber di BNNVARA. Durante e transmishon di *Op1* riba 6 di yanüari 2023, Gibbs a referí na Israel komo un “régimen di apartheid.” Despues di esaki, a presentá kehonan na e ombudsman di e organisashon di Radiodifusión Públiko Hulandes (NPO)—riba inisiativa di Jan Dijkgraaf—riba e base ku e deklarashon supuestamente a violá e kódigo periodístiko di NPO.[7] E invitado Gert-Jan Segers a defendé su mes dor di deklará ku miéntras tabatin asuntunan tokante e establesimentu di asentamentunan, etiketá nan eksplísitamente komo tal a bai muchu leu.[7] Dia 27 di febrüari, Defensor di Pueblo Margo Smit a anunsiá ku el a haña ku e deklarashon di Gibbs no tabatin substansia verifikabel òf indikashon kla ku e tabata djis un opinion; sinembargo, ela nenga di ofresé un huisio riba e supstansia di e asuntu.[8] Na yüni 2023, den e preparashon pa e Konmemorashon Nashonal di e Pasado di Sklabitut Hulandes, Gibbs a ko-anfitrion di *Keti Koti den Konsierto* ku Edsilia Rombley.[9] E espektákulo musikal aki a keda grabá dia 28 di yüni na Royal Theatre Carré—ku figura prominente hulandes i un públiko—i transmití pa BNNVARA dia 30 di yüni. Riba 1 di yüli 2023, Gibbs a sirbi komo e maestro di seremonia pa e konmemorashon nashonal anual di e pasado di sklabitut hulandes den Oosterpark di Amsterdam.[10] Durante e evento, Rei Willem-Alexander, na nòmber di e Kas Real, a pidi despensa pa e historia di sklabitut hulandes i a pidi pordon.[11] Kuminsando 31 di òktober 2024, Gibbs a partisipá den *Ketens* (‘Kadenanan’), un produkshon di e emisoranan ZWART i HUMAN ku ta analisá kondishonnan di trabou den fabrikashon di vários produkto, manera ekstenshon di kabei i bateria di e-bike.[5] Na 2024, Gibbs a tuma parti na e programa di televishon *Onderaan de streep*. E programa *De Nieuws BV* a terminá na fin di 2025. Siguientemente, Natasja Gibbs i Stephan Komduur a uni pa lansa un programa nobo di Radio 1, *De Rode Draad*.[12] Na 2026, ela publiká e buki *Waarom een ​​fizonde democratie niet zonder journalisten kan* ('Dikon un Demokrasia Saludabel No Por Hasi Sin Periodistanan'). Den e buki aki, e ta kritiká, entre otro kosnan, e miedu di periodistanan di wòrdu deskartá komo aktivista i e opseshon pa wak figuranan den programanan di kòmbersashon.[13] Manifiesto Na 2020, huntu ku Zoë Papaikonomou, Nadia Zerouali, i otronan, ela enkabesá e manifiesto ‘Stop Rasismo den Media’—ku a rekohé mas ku 300 firmante—deklarando, entre otro, ku e movementu Black Lives Matter a lanta hopi hende tokante... ---------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] ------------------------------ {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = De ''Andrew Doria'' die het eerste saluut ontvangt | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wordu sigui pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda hende sklabisá tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí tabata menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i—riba tur kos—suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan Oropeo manera textil, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e Tatanan Fundadó di Merka, a disidí di dirigí pòst pa Europa via Sint Eustatius.[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan europeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.[1] ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e britanikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba pólvora ku a yega te na shen porshento. Hopi bia e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius.[4] Reino Uni tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku e Repúblika di e Shete Hulanda Uni, ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partidonan haña atake. Inicialmente e posicion na Den Haag tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alcance di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu imponé eventualmente. Tòg Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, Johannes de Graaff. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashon, tres shen hende sklabisá, i dieseis barku komersial.[1] E 13 estadonan di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa kontrabanda di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-02-1945. Geraadpleegd op Delpher op 23-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==''The First Salute''== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon furioso for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di Saint Kitts pa informá e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa e Estadonan General kondená e saludo públikamente i despedí di De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E Estadonan General a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na Amsterdam for di komersio ku Sint Eustatius.[1] Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.[6] Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.[1] Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.[1] == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman a dediká su último buki na “The First Salute.”[10] * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 2epv7kfzfzp58paqvsain25gmnveh35 206154 206153 2026-10-03T11:03:53Z Caribiana 8320 206154 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} '''E Historia Kolonial di Kas di Oranje-Nassau''' ta e registrashon den forma di buki di un estudio den e enbolbimentu di e [Kas di Oranje-Nassau]] den [[kolonialismo]]. ==Komishon== Na fin di desèmber 2022, [[Rei Willem-Alexander]] a enkargá [[Gert Oostindie]], profesor emeritus na [[Universidat di Leiden]], pa dirigí un estudio tokante e historia kolonial di e famia real, finansiá pa e Rei mes. Oostindie a reuní promé un komishon independiente ku ta konsistí, ademas di su mes persona, profesor Esther Captain, eks-polítiko Kathleen Ferrier, i profesor Henk te Velde.<ref name="VK-overtuiging">{{Citeer web |url=https://www.volkskrant.nl/binnenland/oranjes-legitimeerden-met-overtuiging-en-zonder-veel-bedenkingen-het-kolonialisme~ba055cca/ |titel=Oranjes legitimeerden 'met overtuiging en zonder veel bedenkingen' het kolonialisme |achternaam=Meijer |voornaam=Remco |datum=2026-10-02 |bezochtdatum=2026-10-03 |werk=de Volkskrant |taal=nl |toegang=beperkt}}</ref> E estudio a wòrdu ehekutá pa mas ku sesenta investigadó. E resultadonan a wòrdu publiká den tres buki, ku a wòrdu presentá na e Rei dia 2 di òktober 2026.<ref name="VK-overtuiging" /><ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2633390-eeuwenlang-uitgesproken-steun-oranjes-aan-kolonialisme-maar-weinig-invloed-op-beleid |titel='Eeuwenlang uitgesproken steun Oranjes aan kolonialisme, maar weinig invloed op beleid' |datum=2026-10-02 |bezochtdatum=2026-10-02 |werk=nos.nl |taal=nl}}</ref> == Konklushon == Enkele conclusies uit het onderzoek zijn: * Het Koninklijk Huis heeft vrijwel niets verdiend aan de Transatlatische slavenhandel en de Caraibische slavernij.<ref name="Kas Real">[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20261002/kolonien-brachten-miljoenen-op Kolonien brachten miljoenen op, [[Antilliaans Dagblad]] (2 di òktober 2026)</ref> * E Kas Real a gana e ekivalente di kasi 576 mion euro for di e historia kolonial di Hulanda—spesifikamente for di e eks kolonia, Nederlands Indie. * Het kolonialisme leverde het Koninklijk Huis naast inkomen ook prestige op.<ref name="Kas Real"/> == Buki == E estudio a keda publiká den tres parti bou di e titulo ''De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau''.<ref>{{Citeer web |url=https://www.boom.nl/geschiedenis/100-20608_De-koloniale-geschiedenis-van-het-Huis-Oranje-Nassau-Set |titel=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassa<ref>Gert Oostindie et al.: ''De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau''. 3 delen. Amsterdam, Boom, 2026. {{ISBN|9789024422319}}</ref> * ''Van Willem de Zwijger tot Willem-Alexander'' (bou redakshon di Gert Oostindie, Tristan Mostert, Erik Odegard, Bart Verheijen, {{ISBN| 9789024435708}}) * ''Koloniale macht, profijt en status'' (bou redakshon di Gert Oostindie i Henk te Velde, {{ISBN|9789024466771}}) * ''Schaduwen van de Oranjezon'' (bou redakshon di Esther Captain i Guno Jones, {{ISBN|9789024466795}}) Ademas, un buki di resúmen pa e públiko en general i un buki na ingles ku ta konta ku un komparashon [[Oropa|oropeo]] a keda publiká: * Gert Oostindie: ''Oranje en de koloniën, 1600-2025''. {{ISBN|9789024466818}} * ''European Monarchs & Colonialism'' (bou di redakshon di Gert Oostindie i Karwan Fatah Black, {{ISBN|9789087284909}}) == Literatura == * Gert Oostindie et al.: ''De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau''. 3 delen. Amsterdam, Boom, 2026. {{ISBN|9789024422319}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia]] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Natasja Gibbs }} '''Natasja Gibbs''' (☆ [[16 di novèmber]] [[1979]] na [[Hilversum]]) ta un periodista i presentadó di televishon i radio hulandes.[2]<ref>https://gelukt.nl/natasja-gibbs-partner-afkomst-lengte-en-meer/ Natasja Gibbs partner, afkomst, lengte en meer], gelukt.nl </ref> == Bida i karera == Gibbs a lanta na Hilversum den un famia ku un ruman muhé i ruman hòmber mas yòn. Su tata tabata di Sint Maarten i a konosé su mama na Aruba? Kòrsou; e pareha a muda despues pa Hulanda, unda nan a lanta un famia. Pa un tempu, su mayornan tabata miembro di Testigunan di Yehova na Hulanda.[1][3] Ora e tabatin mas o ménos ocho aña di edat, e tabata biba ku su mama i rumannan mas yòn den vários refugio pa hende muhé pa un aña despues di un periodo di violensia doméstiko den seno di famia.[1] Despues di a kompletá su edukashon sekundario na A. Roland Holst College na Hilversum, ela studia periodismo na Universidat di Siensia Apliká di Utrecht i despues sikologia na Universidat di Amsterdam (UvA). Karera Gibbs a kuminsá su karera periodístiko na 2011 komo koresponsal karibense pa Radio Netherlands Worldwide (Wereldomroep), ku sede na Kòrsou—e pais natal di su mayornan. E tambe a traha einan komo periodista pa e korant *Antilliaans Dagblad*.[1] Un aña despues, ela kuminsá traha pa NPO Radio 1 i Dolfijn FM tambe.[4] E la sirbi tambe komo koresponsal karibense pa *The Economist*.[5] El’a traha pa e emisora ​​NTR como coordinadora pa e iniciativa di periodismo *Caribisch Netwerk* (Caribbean Network), despues cu Radio Hulanda Worldwide a hay’e obliga di stop su operacionnan eynan pa motibo di reduccion di presupuesto. Na 2014, ela presenta e programanan ''Jouw Stad Amsterdam'' i ''Critix'' na e radio emisora ​​FunX. El a wòrdu nominá pa e premio Zilveren Radioster na 2015. Na 2016, el a traha komo presentadó i editor pa e programa di NPO Radio 1 ''Kwesties'' i a yena komo DJ na Qmusic. Na 2018, el a presentá e programa di radio ''Focus'' i e podcast ''Lezen in het Donker''. E mesun aña ei, el a traha tambe riba e podcast ''Koninkrijkskwesties''. Na 2020, el tabata ko-anfitrion di e programa di radio ''Hilversum Uit''. Kuminsando na sèptèmber 2020, el a sigui Renze Klamer komo presentadó di ''De Nieuws BV'' di djaluna pa djaweps. Na yüli i ougùstùs 2021, Gibbs tabata ko-anfitrion di ''Op1'' huntu ku Erik Dijkstra na nòmber di BNNVARA. For di òktober 2021, el a bira e suplente regular pa Nadia Moussaid riba ''Op1'' riba djaluna, anfitrion huntu ku Hugo Logtenberg. Riba 30 di desèmber 2021, ela ko-anfitrion di e kùes di televishon *De Nationale 2021 Test* ku Emma Wortelboer.[6] Na 2022, Gibbs a partisipá den e di tres temporada di e programa di televishon *Kamp Van Koningsbrugge*. Den un edishon spesial filmá den e Ardennes Bélga, e i e otro partisipantenan a wòrdu sometí na pruebanan di estilo militar di nan resistensia físiko i mental. El’a retirá for di e programa den e di dos episodio despues ku e komandonan supervisor a konseh’é pa hasi esaki. For di 22 di ougùstùs 2022, Gibbs i Nadia Moussaid a forma e promé duo di anfitrion femenino permanente riba *Op1*. Nan tabata anfitrion di e talk show tur diabierna den nomber di BNNVARA. Durante e transmishon di *Op1* riba 6 di yanüari 2023, Gibbs a referí na Israel komo un “régimen di apartheid.” Despues di esaki, a presentá kehonan na e ombudsman di e organisashon di Radiodifusión Públiko Hulandes (NPO)—riba inisiativa di Jan Dijkgraaf—riba e base ku e deklarashon supuestamente a violá e kódigo periodístiko di NPO.[7] E invitado Gert-Jan Segers a defendé su mes dor di deklará ku miéntras tabatin asuntunan tokante e establesimentu di asentamentunan, etiketá nan eksplísitamente komo tal a bai muchu leu.[7] Dia 27 di febrüari, Defensor di Pueblo Margo Smit a anunsiá ku el a haña ku e deklarashon di Gibbs no tabatin substansia verifikabel òf indikashon kla ku e tabata djis un opinion; sinembargo, ela nenga di ofresé un huisio riba e supstansia di e asuntu.[8] Na yüni 2023, den e preparashon pa e Konmemorashon Nashonal di e Pasado di Sklabitut Hulandes, Gibbs a ko-anfitrion di *Keti Koti den Konsierto* ku Edsilia Rombley.[9] E espektákulo musikal aki a keda grabá dia 28 di yüni na Royal Theatre Carré—ku figura prominente hulandes i un públiko—i transmití pa BNNVARA dia 30 di yüni. Riba 1 di yüli 2023, Gibbs a sirbi komo e maestro di seremonia pa e konmemorashon nashonal anual di e pasado di sklabitut hulandes den Oosterpark di Amsterdam.[10] Durante e evento, Rei Willem-Alexander, na nòmber di e Kas Real, a pidi despensa pa e historia di sklabitut hulandes i a pidi pordon.[11] Kuminsando 31 di òktober 2024, Gibbs a partisipá den *Ketens* (‘Kadenanan’), un produkshon di e emisoranan ZWART i HUMAN ku ta analisá kondishonnan di trabou den fabrikashon di vários produkto, manera ekstenshon di kabei i bateria di e-bike.[5] Na 2024, Gibbs a tuma parti na e programa di televishon *Onderaan de streep*. E programa *De Nieuws BV* a terminá na fin di 2025. Siguientemente, Natasja Gibbs i Stephan Komduur a uni pa lansa un programa nobo di Radio 1, *De Rode Draad*.[12] Na 2026, ela publiká e buki *Waarom een ​​fizonde democratie niet zonder journalisten kan* ('Dikon un Demokrasia Saludabel No Por Hasi Sin Periodistanan'). Den e buki aki, e ta kritiká, entre otro kosnan, e miedu di periodistanan di wòrdu deskartá komo aktivista i e opseshon pa wak figuranan den programanan di kòmbersashon.[13] Manifiesto Na 2020, huntu ku Zoë Papaikonomou, Nadia Zerouali, i otronan, ela enkabesá e manifiesto ‘Stop Rasismo den Media’—ku a rekohé mas ku 300 firmante—deklarando, entre otro, ku e movementu Black Lives Matter a lanta hopi hende tokante... ---------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] ------------------------------ {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = De ''Andrew Doria'' die het eerste saluut ontvangt | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wordu sigui pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda hende sklabisá tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí tabata menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i—riba tur kos—suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan Oropeo manera textil, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e Tatanan Fundadó di Merka, a disidí di dirigí pòst pa Europa via Sint Eustatius.[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan europeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.[1] ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e britanikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba pólvora ku a yega te na shen porshento. Hopi bia e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius.[4] Reino Uni tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku e Repúblika di e Shete Hulanda Uni, ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partidonan haña atake. Inicialmente e posicion na Den Haag tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alcance di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu imponé eventualmente. Tòg Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, Johannes de Graaff. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashon, tres shen hende sklabisá, i dieseis barku komersial.[1] E 13 estadonan di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa kontrabanda di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 26-02-1945. Geraadpleegd op Delpher op 23-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==''The First Salute''== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon furioso for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di Saint Kitts pa informá e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa e Estadonan General kondená e saludo públikamente i despedí di De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E Estadonan General a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na Amsterdam for di komersio ku Sint Eustatius.[1] Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.[6] Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.[1] Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.[1] == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman a dediká su último buki na “The First Salute.”[10] * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix}} ------------------------- {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 18soenxivzg0ipiq5vb0ve466dfewyr Usuario:Caribiana/Sandbox/Deporte - Kòrsou/Boneiru 2 8967 206155 206036 2026-10-03T11:22:37Z Caribiana 8320 206155 wikitext text/x-wiki "__NOINDEX__" Pending: [[Bobbi-Lynn de Jong]] - [[Jeremi Profar]] - [[Hillard Cijntje]] - [[Liemarvin Bonefacia]] - [[Pariba Little League]] - [[Federashon di Atletismo di Kòrsou]] - [[Vanessa Mercera]] - [[Taymir Burnet]] - [[Terence Agard]] - [[Simeon Catharina]] --------- {{infobox deportista| variante = c | nomber = Glenka Antonia | imagen = 2021 European Team Championships First League 44.jpg | descripcion = Glenka Antonia na 2021 | fecha nacemento = [[4 di sèptèmber]] [[1999]] | luga nacemento = {{CUW}} | nacionalidad = {{NLD}} | deporte = Atletismo | disciplina = Salto altu, salto largu | nacionalidad deportivo = {{CUW}} | wo = | bista medaya = {{bista medaya}} {{bista medaya rij|[[Weganan Centroamericano y di Caribe|CAC]]|0|1|0}} {{bista medaya rij|[[Weganan Suramericano|ODESUR]]|1|1|0}} {{Bista medaya total|3|1|2|0}} }} '''Glenka Antonia''' (☆ [[4 di sèptèmber]] [[1999]] na [[Kòrsou]]) ta un atleta [[yu di Kòrsou]], ku ta spesialisá den salto altu i tambe ta kompetí den salto largu. == Bida i karera == Antonia a partisipá den vários evento di atletismo durante su hubentut, manera e Weganan Interinsular na 2010 na Kòrsou, kaminda a terminá na di dos lugá den e kareda di 60 meter pa mucha muhe di 10–11 aña. E tabata interesá prinsipalmente den e 200 meter, pero despues el a kuminsá spesialisá den salto. Na 2013, el a fiha un rekort personal di 1,68 meter den salto altu.<ref>[https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-BONDIA-2010-03-19?q=%22glenka+antonia%22 Aruba ta logra varios medaya den Atletismo di Weganan Interlnsular 2010 na Corsow], Bon Dia Aruba (19 di maart 2010)</ref><ref name="NTR">{{citeer web|auteur=Hendriksen, Kim|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/12/21/ik-verwacht-dat-ik-win-hoe-glenka-antonia-curacao-omhoogtilt-met-elke-sprong/|titel=‘Ik verwacht dat ik win’ – hoe Glenka Antonia Curaçao omhoogtilt met elke sprong|werk=ntr caribbean|datum=2025-12-21|bezochtdatum=2026-0928}} </ref> Na 2017, Antonia a muda pa Hulanda na edat di 18 aña pa sigui desaroyá su karera den atletismo. Mas despues, el a kombiná deporte ku estudio i a gradua komo asistente atministrativo. Aktualmente, el ta biba i entrená na Hulanda, pero ta kompetí pa Kòrsou.<ref name="NTR"/> === Karera deportivo === Antonia a haña su promé eksperensia internashonal na Weganan CARIFTA 2014 na [[Fort-de-France]], kaminda el a terminá di diesdos lugá den salto altu U-18 ku un distansia di 1,55 meter. Na e siguiente edishon, na [[Sint Kitts i Nevis|St. Kitts i Nevis]] na 2015, el a terminá na di ocho lugá den salto altu U-18 ku 1,65 meter. Na 2016, durante e Weganan CARIFTA na [[Saint George’s|St. George’s]], el a keda na di sinku lugá den salto altu ku 1,68 m i na di diesun lugá den salto largu ku 5,20 m. Na 2017, na Weganan CARIFTA na [[Willemstad]], el a terminá na di kuater lugá den salto altu U-20 ku 1,73 m i na di ocho lugá den salto largu ku 5,35 m. Na e siguiente edishon di e Weganan CARIFTA na [[Nassau]], el a gana e medaya di plata den salto altu ku 1,81 meter i a keda na di seis lugá den salto largu ku 5.49 meter.<ref>[https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7117374?eventId=10229528 Nassau CARIFTA Games], worldatletics.org</ref> Mas despues den 2018, Antonia a terminá na di seis lugá den salto altu den e [[Weganan Centroamericano y di Caribe|Weganan Sentroamerikano i di Karibe]] (CAC) na [[Barranquilla]], ku un salto di 1,82 meter.<ref>[https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7121357?eventId=10229526 Barranquilla CAC Games], worldatletics.org</ref> Na 2021, Antonia a gana e título nashonal hulandes den salto altu.<ref name="World"/> Na 2022, el a representá Kòrsou na e [[Weganan Suramericano|Weganan Suramerikano]] (ODESUR) na [[Asunción]], kaminda el a gana medaya di plata den salto altu ku 1,81 meter, terminando tras di e brasileño Valdiléia Martins i a keda na di ocho lugá den e salto largu ku 5,15 meter.<ref name="glenka">[https://www.curacao.nu/nieuws/sport/96577/glenka-antonia-wint-historisch-goud-voor-curacao-bij-zuid-amerikaanse-spelen Glenka Antonia wint historisch goud voor Curaçao bij Zuid-Amerikaanse Spelen], curacao.nu (28 di sèptèmber 2026)</ref> Na 2023, Antonia a terminá na di sinku lugá den e promé divishon di e Kampeonato Oropeo di Tim di Atletismo, ku a wòrdu tené komo parti di e Weganan Oropeo na Chorzów ([[Polonia]]), ku un salto di 1,80 meter. Mas despues e mesun aña, el a gana medaya di plata den salto altu na e Weganan Sentroamerikano i di Karibe na [[San Salvador]], ku 1,84 meter. E medaya tabata e promé medaya di Kòrsou den e Weganan Sentroamerikano i di Karibe.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url= https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/47667/atlete-glenka-antonia-behaalt-historische-zilveren-medaille-voor-curacao-op-centraal-amerikaanse-en-caribische-spelen|titel=Atlete Glenka Antonia behaalt historische zilveren medaille voor Curaçao op Centraal-Amerikaanse en Caribische Spelen|werk=curacao.nu|datum=2023-07-08|bezochtdatum=2026-09-30}}</ref> Na 2025, el a gana e medaya di plata den salto altu na e Weganan Bolivariano na [[Lima]] ku un altura di 1,86 meter.<ref name="NTR"/> E mesun aña, el a gana e titulo nashonal hulandes i a mehorá su rekòrt personal na 1,90 meter durante e kampionato nashonal na [[Hengelo]].<ref name="glenka"/> Na 2026, e ta bolbe titulá kampeon nashonal hulandes den salto altu.<ref>[https://paradisefm.cw/glenka-antonia-pakt-nederlandse-titel-hoogspringen/ Glenka Antonia pakt Nederlandse titel hoogspringen], ParadiseFM (29 di yüli 2026)</ref> Na 2026, Antonia a gana e medaya di oro den salto altu femenino na Weganan Suramerikano na Santa Fe ([[Argentina]]). El a pasa un altura di 1,87 meter den e final, promé ku Maria Eduarda de Oliveira di Brasil ku 1,85 meter i María Isabel Arboleda di Colombia ku e mesun altura.<ref>[https://results.santafe2026.org/#/discipline/ATH/schedule/daily/2026-09-22 Atletics], santafe2026.org</ref> Ku e viktoria aki, Kòrsou a gana su promé medaya di oro den historia di Weganan Suramerikano.<ref>[https://24ora.com/corsou-ta-briya-cu-oro-na-santa-fe/ Corsou ta briya cu oro na Santa Fe], [[24ora]] (26 di september 2026)</ref><ref name="glenka"/> === Rekòrt personal === * Salto altu: 1,90 meter, 3 di òugùstus 2025 na Hengelo (Hulanda).<ref name="glenka">[https://www.curacao.nu/nieuws/sport/96577/glenka-antonia-wint-historisch-goud-voor-curacao-bij-zuid-amerikaanse-spelen Glenka Antonia wint historisch goud voor Curaçao bij Zuid-Amerikaanse Spelen], curacao.nu (28 di sèptèmber 2026)</ref> * Salto largu: 6,07 meter, 10 di mei 2025.<ref name="World">[https://worldathletics.org/athletes/_/14641976 Glenka Antonia riba World Athletics]</ref> * Salto triple: 11,03 meter, 11 di sèptèmber 2022.<ref name="World"/> * 200 meter: 26,80 sekònde, 2 di òktober 2021.<ref name="World"/> * 100 meter ku bara: 16,02 sekònde, 2 di òktober 2021.<ref name="World"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =262215422|titulo=Glenka Antonia}} {{References}} ; Lista di fuente * [https://worldathletics.org/athletes/_/14641976 Glenka Antonia riba World Athletics] }} {{DEFAULTSORT:Antonia, Glenka}} [[:Kategoria:Deporte na Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Bida i karera Antonia a partisipá den vários evento di atletismo durante su hubentut. E tabata interesá prinsipalmente den e 200 meter, pero debí na e konkomitansia ku salto altu el a skohe pa e último.[1] Na 2010, durante e Weganan Interinsular na Kòrsou, el a terminá na di dos lugá den e kareda di 60 meter pa mucha muhe di 10–11 aña.[2] Na 2013, el a fiha un rekort personal di 1,68 meter den salto altu.[1][3] Na 2017, Antonia a muda pa Hulanda na edat di 18 aña pa sigui desaroyá su karera den atletismo. Mas despues, el a kombiná deporte ku estudio i a gradua komo asistente atministrativo. Actualmente, el ta biba i entrená na Hulanda, pero ta kompetí pa Kòrsou.[1] Karera deportivo Antonia a haña eksperensia internashonal na e [[Weganan CARIFTA]] 2014 na [[Fort-de-France]], kaminda el a terminá na di 12 lugá den salto altu U-18 ku 1,55 meter.[4] Na e siguiente edishon, na [[St. Kitts i Nevis]] na 2015, el a terminá na di ocho lugá den salto altu U-18 ku 1,65 meter.[5] Na 2016, durante e Weganan CARIFTA na [[St. George's]], el a keda na di sinku lugá den salto altu ku 1,68 meter i na di diesun lugá den salto largu ku 5,20 meter. Na 2017, na e Weganan CARIFTA na [[Willemstad]], el a terminá na di kuater lugá den salto altu U-20 ku 1,73 meter i na di ocho lugá den salto largu ku 5,35 meter. Na 2018, na e Weganan CARIFTA na [[Nassau]], el a gana medaya di plata den salto altu ku 1,81 meter i a keda na di seis lugá den salto largu ku 5,49 meter. Mas despues den 2018, Antonia a terminá na di seis lugá den salto altu den e [[Weganan Sentroamerikano i di Karibe]] na [[Barranquilla]], ku un salto di 1,82 meter.[6] Na 2021, Antonia a gana e titulo nashonal hulandes den salto altu.[7] Na 2022, el a representá Kòrsou na e [[Weganan Suramerikano]] na [[Asunción]], kaminda el a gana medaya di plata den salto altu ku 1,81 meter, tras di e brasileña Valdiléia Martins. Den salto largu, el a terminá na di ocho lugá ku 5,15 meter.[8] Na 2023, Antonia a terminá na di sinku lugá den e Promé Divishon di e [[Kampeonato Oropeo di Tim di Atletismo]], ku a wòrdu tené komo parti di e [[Weganan Oropeo]] na [[Chorzów]], ku un salto di 1,80 meter.[9] Mas despues e mesun aña, el a gana medaya di plata den salto altu na e [[Weganan Sentroamerikano i di Karibe]] na [[San Salvador]], ku 1,84 meter. Marysabel Senyu di [[República Dominicana]] a gana e medaya di oro ku 1,86 meter.[10] E medaya tabata e promé medaya di Kòrsou den e Weganan Sentroamerikano i di Karibe.[11] Na 2025, Antonia a gana medaya di plata den salto altu na e [[Weganan Bolivariano]] na [[Lima]], ku un salto di 1,86 meter.[12] E mesun aña, el a gana e titulo nashonal hulandes i a mehorá su rekort personal na 1,90 meter durante e kampionato nashonal na [[Hengelo]].[13] Na 2026, Antonia a gana e medaya di oro den salto altu femenino na e [[Weganan Suramerikano]] na [[Santa Fe]]. El a pasa un haltura di 1,87 meter den e final, promé ku Maria Eduarda de Oliveira di Brasil ku 1,85 meter i María Isabel Arboleda di Colombia ku e mesun haltura.[14] Ku e viktoria aki, Kòrsou a gana su promé medaya di oro den historia di e Weganan Suramerikano.[15] ------------- Glenka Antonia (26) ta sera su wowonan djis promé ku su kareda. E ta ensayá mentalmente kada paso. No pusha bai ariba, pero bai dilanti. Kuminsá trankil, aselerá, lanta vuelo. “Mi ta visualisá e salto promé ku mi yega,” e ta bisa. “Si algu bai robes den mi kabes, e ta bai robes den e salto tambe.” E ta biba y train na Hulanda pero ta competi pa Curaçao. Siman pasa, e saltador halto a ocupa e di dos lugar den e Weganan Bolivariano na Peru. E no a bini komo un sorpresa p’e. “Si, pasobra mi ta bon. Pues mi ta spera di gana.”<ref name="NTR">{{citeer web|auteur=Hendriksen, Kim|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/12/21/ik-verwacht-dat-ik-win-hoe-glenka-antonia-curacao-omhoogtilt-met-elke-sprong/|titel=‘Ik verwacht dat ik win’ – hoe Glenka Antonia Curaçao omhoogtilt met elke sprong|werk=ntr caribbean|datum=2025-12-21|bezochtdatum=2026-0928}} </ref> Antonia no a kuminsá komo un saltador haltu. El’a partisipá den vários evento di atletismo durante su hubentut i en realidat e tabata ke kore e 200 meter. “Pero esei semper tabata choka ku e salto haltu. Pues mi mester a skohe,” e ta splika. El’a skohe pa bula. “Mi a disfrutá di dje, i mi tabata bon den dje tambe.”<ref name="NTR"/> Ainda e ta kòrda su promé kompetensia bibu. Na 2017, el a kompetí den salto largu. “E tabata dibertido. Mi no a spera di gana nada at all, pero mi a hasié. Esei a sinti bon mesora.”<ref name="NTR"/> Dudanan na Hulanda Pa sigui ku su desaroyo, Antonia a muda pa Hulanda na edat di diesocho aña. Inicialmente, ela hasi esaki pa su deporte, despues kombiná esaki ku su estudionan. Desde e tempu ei el a kalifiká komo un asistente atministrativo i ta enfoká kompletamente riba trabou i entrenamentu.<ref name="NTR"/> E mudansa pa Hulanda tambe a trese duda—no tokante e deporte mes, pero tokante e entrenamentu. “Mi a keda haña e mesun entrenamentu. Mi no tabata hasi progreso,” e ta bisa. El’a purba di papia riba esaki ku su coach. “E lo a hasi un ahuste leve, pero despues e lo a bai bèk na e sistema bieu.”<ref name="NTR"/> El a bira un punto di kibra. “Mi tabata ke logra mi metanan. Tin bia esei ta nifiká hasi eskohonan difísil.” Durante un kompetensia—poko despues ku su coach a bai ku fakansi—el a haña su mes riba su mes. “I esei tabata ora mi a pone un mihó personal. E momentu ei tabata krusial. Ta e ora ei mi a sa ku mi mester a hasi un kambio.”<ref name="NTR"/> Salta ta kuminsá den e mente Pa Antonia, bulamentu haltu ta mes tantu un reto mental ku unu físiko. “Tur kos mester ta perfekto,” e ta bisa. “Enfoke ta tur kos.” Promé ku kada salto, e ta sera su wowonan i ta kore dor di e proseso—paso pa paso. “Mi ta pensa riba e aserkamentu i e lantamentu. Si eseinan ta korekto, e restu ta sosodé naturalmente.”<ref name="NTR"/> E skèrpi mental ei tambe ta yud’é ora kosnan no ta bai su manera. Manera resientemente, ora ela deskubrí ku—apesar di tin un ranking fuerte—e no a wòrdu inskribí pa e Kampionato Oropeo. “Mi a haña sa despues so,” e ta splika. “Registrashon a sera kaba. No tabatin nada mas ku nan por a hasi. E tabata un oportunidat grandi pa mi.”<ref name="NTR"/> Kedando cerca di Curaçao Antonia ta biba y train na Hulanda pero ta competi pa Curaçao. Pa e, esei ta sinti solamente natural. “Mi mester a muda pa Hulanda pa train pasobra no tabatin coach na Curaçao,” e ta bisa. “Pero mi ta di Curaçao. Esei ta e pais ku mi ke representá.”<ref name="NTR"/> Salto haltu no ta un disiplina grandi riba e isla. “Tin hopi koredó, pero kasi ningun buladó haltu. Esei ta hasié spesial.” Mientras cu e tabata prepara pa e evento na Peru, ela tene un clinica na Curaçao. “Hende a hasi hopi pregunta. Nan tabata ke sa kiko ta bai den korementu i bulamentu. Tabata maravioso pa mira esei.”<ref name="NTR"/> Famia i sakrifisionan E sosten di su famia a hunga un ròl grandi—speshalmente esun di su tata. “El a hasi asina tantu pa mi,” e ta bisa. “No ta tur hende ta mira esei. Hopi tempu i plaka a bai den dje.” Pa e, e medaya di plata na Peru a sinti manera validashon. “Mi famia tabata sumamente kontentu. Nan a mira ku e no tabata pa nada.”<ref name="NTR"/> Mirando pa dilanti Despues di Peru, Antonia ta poniendo su bista riba metanan nobo. E ta trahando pa kompetensianan internashonal i tin komo meta pa sigui mehorá su tempu di klasifikashon. “Mi ta bon situá den e ranking, pero mi ke alkansá e nivel di kualifikashon. Di e manera ei, lo mi sa sigur ku mi ta aden.”<ref name="NTR"/> Su soño grandi ta kla. “E Weganan Olímpiko,” e ta bisa sin duda. “Esei ta algu ku mi tabata ke for di tempu mi tabata chikitu.” E ta realístiko? "Si sigur."<ref name="NTR"/> Ken ku ta kere ku su bida ta drai solamente rònt di entrenamentu ta ekiboká. “Bo mester biba bo bida tambe,” Antonia ta bisa. “Mi ta train, pero mi ta sali pa sena tambe i wak mi amigunan. Bo no por dediká tur kos na deporte so.” E ta hari. “Balansa ta importante. E ta tene mi skèrpi.”<ref name="NTR"/> Glenka Antonia a gana e medaya di oro den salto haltu den e Weganan Suramericano na Santa Fe diabierna. E atleta curazoleño a pasa un haltura di 1.87 meter den e final. Cu e logro aki, Curaçao a sigura un medaya di oro na Weganan Suramericano pa prome biaha den historia.<ref name="glenka">[https://www.curacao.nu/nieuws/sport/96577/glenka-antonia-wint-historisch-goud-voor-curacao-bij-zuid-amerikaanse-spelen Glenka Antonia wint historisch goud voor Curaçao bij Zuid-Amerikaanse Spelen], curacao.nu (28 di sèptèmber 2026)</ref> Pa Antonia, e viktoria aki ta sigui e medaya di plata ku el a gana na e Weganan Suramerikano anterior na Asunción na 2022, kaminda el a pasa 1.81 meter. Su mihó personal ta 1.90 meter, un haltura ku el a logra na Hengelo na 2025.<ref name="glenka"/> For di Curaçao su perspektiva, e medaya di oro tin un nifikashon spesial. Segun e federashon di atletismo Suramerikano, e ta e promé medaya di oro ku Kòrsou a yega di gana na e Weganan Suramerikano. Asina Antonia ta mehorá riba su resultado di Asunción 2022, kaminda el a gana plata.<ref name="glenka"/> E Weganan Suramerikano, ku a tuma lugá na Santa Fe, Rosario i Rafaela, a konkluí djasabra 26 di sèptèmber. Antonia su medaya di oro a bini na final di e programa di atletismo, ku a terminá dia 25 di sèptèmber.<ref name="glenka"/> Pa Curaçao, e logro di Antonia ta marka un momentu históriko den su partisipashon na e Weganan Suramerikano: pa promé bia, e pais ta registrá komo un ganadó di medaya di oro den e bukinan di historia di e evento.<ref name="glenka"/>[[File:2021 European Team Championships First League 41.jpg|thumb|left|Glenka Antonia na Kampeonato oropeo 2021]] ----------- Glenka Antonia a haña su promé eksperensia internashonal na e Weganan CARIFTA 2014 na [[Fort-de-France]], kaminda el a terminá di diesdos den salto altu U-18 ku un distansia di 1.55 m. Siguientemente, na e [[Weganan Centroamericano y di Caribe|Kampeonato hubenil di Weganan Sentroamerikano i di Karibe]] na Morelia ([[México]]), el a terminá na di seis lugá den salto altu (1.60 m) y di shete den salto largu (5.02 m). E siguiente aña, na e Weganan CARIFTA na [[Basseterre]], el a terminá di shete den salto haltu (1.65 m) i di sinku den salto largu (5.37 m). Na 2016, na e Weganan CARIFTA na St. George’s, ela keda na di sinku lugá den salto haltu (1.68 m) i di diesun den salto largu (5.20 m). Na 2017, na Weganan CARIFTA na Willemstad, ela terminá di kuater den salto haltu U20 (1.73 m) i di ocho den salto largu (5.35 m). E siguiente aña, na e Weganan CARIFTA na Nassau, ela gana e medaya di plata den salto haltu (1.81 m) i a keda di seis den salto largu (5.49 m). Siguientemente el a terminá di seis den salto haltu (1.82 m) na e Weganan Sentroamerikano i Karibense na Barranquilla. [[File:2021 European Team Championships First League 41.jpg|thumb|left|Glenka Antonia na Kampeonato oropeo 2021]] Na 2022, el a representá Kòrsou na e Weganan Suramerikano na Asunción, kaminda ela gana e medaya di plata den e salto haltu (1.81 m)—terminando tras di e Brasileño Valdiléia Martins—i a keda na di ocho lugá den e salto largu (5.15 m). Na 2023, ela terminá na di sinku lugá den e Promé Liga di e Kampionato Europeo di Tim—teni komo parti di e Weganan Oropeo na Chorzów—ku un distansia di 1.80 m, promé ku gana e medaya di plata na e Weganan Sentroamerikano i Karibense na San Salvador ku un salto di 1.84 m, terminando tras di e Repúblikanan Dominikano di Maryyubel. Na 2025, ela gana e medaya di plata na e Weganan Bolivariano na Lima ku un haltura di 1.86 m, poniendo tras di e Hellen Tenorio di Colombia. Antonia a titulá kampeon di salto haltu di Hulanda na 2021 i 2023. == Logronan Personal == * Salto haltu: 1.85 m, 11 di sèptèmber 2022 na Assendelft * Salto largu: 5.90 m (−0.5 m/s), 10 di yüni 2023 na [[Leiden]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Deporte na Kòrsou]] Antonia no a kuminsá komo un saltado altu. El a partisipá den vários evento di atletismo durante su hubentut i en realidat e tabata ke kore e 200 meter.<ref name="NTR">{{citeer web|auteur=Hendriksen, Kim|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/12/21/ik-verwacht-dat-ik-win-hoe-glenka-antonia-curacao-omhoogtilt-met-elke-sprong/|titel=‘Ik verwacht dat ik win’ – hoe Glenka Antonia Curaçao omhoogtilt met elke sprong|werk=ntr caribbean|datum=2025-12-21|bezochtdatum=2026-0928}} </ref> Na 2010, den Weganan Interinsular na Kòrsou, el a sali na di dos lugar den categoria 60m kareda pa mucha muhe di 10-11 aña.<ref>[https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-BONDIA-2010-03-19?q=%22glenka+antonia%22 Aruba ta logra varios medaya den Atletismo di Weganan Interlnsular 2010 na Corsow], Bon Dia Aruba (19 di maart 2010)</ref> Un dado momento e mester a skoge i a skohe pa spesialisá den salto i na 2013 a fiha un recort personal di 1.68 m den salto altu.<ref name="NTR"/><ref>[https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-01-16?q=%22glenka+antonia%22 Pre-competitions Carifta Games], [[Amigoe]] (16 di yanüari 2017)</ref> * Salto haltu: 1.90 m, 2025 na Hengelo<ref name="glenka">[https://www.curacao.nu/nieuws/sport/96577/glenka-antonia-wint-historisch-goud-voor-curacao-bij-zuid-amerikaanse-spelen Glenka Antonia wint historisch goud voor Curaçao bij Zuid-Amerikaanse Spelen], curacao.nu (28 di sèptèmber 2026)</ref> * Salto largu: 5.90 m (−0.5 m/s), 10 di yüni 2023 na [[Leiden]]?? Siguientemente, na e Kampeonato hubenil di Sentroamerika i Karibe na Morelia ([[México]]), el a terminá na di seis lugá den salto altu (1.60 m) y di shete den salto largu (5.02 m). E siguiente aña, na e Weganan CARIFTA na [[Basseterre]], el a terminá di shete den salto haltu (1.65 m) i di sinku den salto largu (5.37 m). Na 2026, Antonia a gana e medaya di oro den salto haltu den e Weganan Suramerikano na Santa Fe. E atleta curazoleño a pasa un haltura di 1.87 meter den e final. Cu e logro aki, Curaçao a sigura un medaya di oro na Weganan Suramericano pa prome biaha den historia.<ref name="glenka">[https://www.curacao.nu/nieuws/sport/96577/glenka-antonia-wint-historisch-goud-voor-curacao-bij-zuid-amerikaanse-spelen Glenka Antonia wint historisch goud voor Curaçao bij Zuid-Amerikaanse Spelen], curacao.nu (28 di sèptèmber 2026)</ref> Glenka Antonia a haci historia pa Corsou na Santa Fe 2026, conkista e medaya di oro den salto halto femenino despues di supera e altura di 1,87 meter.<ref>[https://24ora.com/corsou-ta-briya-cu-oro-na-santa-fe/ Corsou ta briya cu oro na Santa Fe], [[24ora]] (26 di september 2026)</ref> Segun e federashon di atletismo Suramerikano, e ta e promé medaya di oro ku Kòrsou a yega di gana na Weganan Suramerikano.<ref name="glenka"/> Antonia a titulá kampeon di salto altu di Hulanda na 2021 i 2023. Y na 2026.<ref>[https://paradisefm.cw/glenka-antonia-pakt-nederlandse-titel-hoogspringen/ Glenka Antonia pakt Nederlandse titel hoogspringen], ParadiseFM (29 di yüli 2026)</ref> ----------------- {{infobox deportista | variante = c | nomber = Bobbi-Lynn de Jong | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = [[2010]]? | pais = {{NLD}} - Boneiru | deporte = [[windsurf]] }} '''Bobbi-Lynn de Jong''' (☆ 2010 na [[Hulanda]]) ta un deportista di Boneiru den e ramo di windsurf. Desde 2023 e ta competi den e campeonato di 'Professional Windsurfers Association' (PWA) y a titula campeon .... == Bida i karera == Den 2020 Bobbi-Lynn de Jong a muda cu su famia di Hulanda pa Boneiru.<ref>[https://www.neilpryde.com/blogs/international-team/bobbi-lynn-de-jong Bobbi Lynn de Jong]</ref> E tin dos ruman muhe mas yong: Kit i Lone ku ta mbe ta aktivo den windsurf.<ref>https://www.windsurf.co.uk/next-generation-de-jong-sisters/ </ref> Eynan el a cuminsa praktika windsurf na edat di 10 ana. op 14 jaar al op wereldniveau vrouwen in de surfwereld.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/30455-bobbi-lynn-surft-mee-in-de-wereldtop Bobbi-Lynn surft mee in wereldtop], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di desember 2024)</ref> Op slechts 14-jarige leeftijd veroverde de Bonairiaanse vier wereldtitel in de disciplines fin en foil, en dat in de categorie tot en met 17 en 21 jaar. <ref>https://www.bonaire.nu/nieuws/interview/30418/bobbi-lynn-de-jong-bonairiaans-talent-in-de-surfsport-klaar-voor-nederlandse-trainingen-op-de-iq-foil Bobbi-Lynn de Jong: Bonairiaans talent in de surfsport, klaar voor Nederlandse trainingen op de IQ-Foil], bonaire.nu (26 di desember 2024)</ref> Tycho Smits and Bobbi-Lynn de Jong win the PWA Youth Slalom World Cup in Bonaire<ref>https://www.surf-magazin.de/en/windsurfing/scene-and-events/junior-world-cup-tycho-smits-and-bobbi-lynn-de-jong-win-the-pwa-youth-slalom-world-cup-in-bonaire/</ref> Bobbi-Lynn De Jong 🇧🇶 was only 13 years old when she made her Tour debut in Fuerteventura last summer!2023<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/bonaire/65647/thirteen-year-old-windsurfer-from-bonaire-finishes-ninth-at-pwa-slalom-competition Thirteen-year-old windsurfer from Bonaire finishes ninth at PWA slalom competition], bes reporter (10 di ougustus 2023)</ref> Bij de vrouwen blijft Bobbi-Lynn de Jong dé Bonairiaanse uitblinker. De jeugdwindsurfster, die dit seizoen voor het eerst tussen de senioren uitkomt, zette haar sterke vorm voort met opnieuw meerdere topklasseringen. Na acht gevaren eliminaties staat zij op een knappe derde plaats in het tussenklassement en mengt zij zich volop in de strijd om de podiumplaatsen.<ref>Hans Hofstra, https://www.bonaire.nu/nieuws/sport/92845/bobbi-lynn-de-jong-op-podium-taty-frans-blijft-meedoen-om-topklassering Bobbi-Lynn de Jong op podium, Taty Frans blijft meedoen om topklassering], </ref> 2025:Drievoudig goud voor Bobbi-Lynn de Jong bij jeugd windsurfen in Denemarken<ref>https://www.bonaire.nu/nieuws/sport/79826/drievoudig-goud-voor-bobbi-lynn-de-jong-bij-jeugd-windsurfen-in-denemarken</ref> 2026: Bobbi-Lynn de Jong de sterkste was bij de fin-jeugd tot 17 jaar.<ref>https://www.bonaire.nu/nieuws/sport/89929/amado-vrieswijk-en-bobbi-lynn-de-jong-pakken-goud-op-defi-wind</ref> === Copa mundial di Windsurf === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:560px;" |- class="hintergrundfarbe5" ! rowspan="2" width="100" | Temporada ! colspan="2" | Foil ! colspan="2" | Slalom ! colspan="2" | Freestyle |- class="hintergrundfarbe5" ! width="75" | <small>Posicion</small> ! width="75" | <small>Puntonan</small> ! width="75" | <small>Posicion</small> ! width="75" | <small>Puntonan</small> ! width="75" | <small>Posicion</small> ! width="75" | <small>Puntonan</small> |- | align="center" | 2023 || - || - || - || - || - || - |- | align="center" | 2024 || 4. || ? || 9 || ? || - || - |- | align="center" | 2025 || 6. || ? || 5. || ? || - || - |- |} == Link eksterno == * https://www.pwaworldtour.com/athletes/de-jong-bobbi-lynn-nb-46/ {{Appendix}} Bobbi-Lynn de Jong (☆ 2010 na Hulanda) ta un deportista di Boneiru den e ramo di windsurf. Desde 2023 e ta kompetí den e campeonato di Professional Windsurfers Association (PWA), unda e ta konsiderá komo un di e talento hóbèn mas promesedor den e deporte. Bida i karera Bobbi-Lynn de Jong a nase na Hulanda i na 2020 e a muda huntu ku su famia pa Boneiru.[1] E tin dos ruman muhé mas yong, Kit i Lone, ku tambe ta aktivo den windsurf.[2] Na Boneiru, e a kuminsá praktika e deporte na e edad di 10 aña. Ya na un edad hopi hóbèn, de Jong a mustra su talento na nivel internacional. Na 2023, na solamente 13 aña, e a hasi su debut den PWA World Tour na Fuerteventura.[6] Un aña despues, na 14 aña di edad, e tabata ya kompetiendo na nivel mundial den kategoría femenino.[3] Den e mesun periodo, de Jong a logra gana kuater título mundial den e disciplinanan fin i foil, den kategoríanan te ku 17 aña i te ku 21 aña.[4] E resultado aki a pone su firmemente entre e mihó windsurfernan hóbèn na mundu. Na Boneiru, de Jong a gana e PWA Youth Slalom World Cup, huntu ku Tycho Smits, konfirmando su posishon komo talento sobresaliente den e deporte.[5] Durante su promé temporada entre seniornan, e a sigui impresioná ku varios klasifikashon haltu. Despues di ochu eliminashon, e a yega na un meritorio di tres lugá den e klasifikashon provisonal, i asina e a bira un kontendiente serio pa podio.[7] Na 2025, de Jong a logra tres medaya di oro den kompetensianan di windsurf pa hubentut na Dinamarka.[8] Na 2026, e a sigui su exito, bira e mihó den e kategoría fin pa hubentut te ku 17 aña.[9] Estilo i influensia Bobbi-Lynn de Jong ta rekonosí pa su versatilidat den diferente disciplina di windsurf, spesialmente fin i foil. Su rapido desaroyo i resultadonan na un edad tan hóbèn a hasi ku e ta konsiderá komo un di e gran promesanan pa futuro di windsurf internacional. ----------------- {{infobox deportista | variante = c | nomber = Jeremi Profar | imagen = Juremi Profar Nashville 2019.jpeg | descripcion = Jeremi Profar na [[Nashville]] (2019). | fecha nacemento = [[30 di yanüari]] [[1996]] | pais = {{CUW}} | deporte = [[beisbòl]] }} '''Juremi Gregorius Profar''' (☆ [[30 di yanüari]] [[1996]]) ta un pelotero profeshonal di [[Kòrsou]]. E ta hunga komo infielder di beisbòl profeshonal di Karachi Monarchs di Baseball United. El a hunga den Liga Menor di Beisbòl di 2013 pa 2019. El a yega di hunga pa Hulanda den kompetensia internashonal. == Bida i karera == Profar a representá Willemstad, Curaçao i Pabao Little League na Little League World Series 2007 i 2008. Su rumannan, [[Jurickson Profar|Jurickson]] i Jurdrick, tambe a representá e mesun Little League den e finalnan, Jurickson hasiendo esaki na 2004 i 2005, sigui despues pa Jurdrick na 2019. == Link eksterno == * [https://www.mlb.com/player/juremi-profar-642282?stats=career-r-hitting-minors&year=2026 Profil Jeremi Profar], mlb.com --------- Juremi a hunga semper pa e [[Santa Maria Pirates|Piratanan di Santa Maria]], pero aparentemente algu no a bai manera mester ta i e hóben pelotero aki a disidí ku e ta bandoná e barku Pirata i djòin e ekipo Skòrpion kaminda tambe segun nos fuente mesora Profar a bira e mihó hungadó di posishon pagá den beisbòl lokal. Profar tin dos aña ku e no a hunga den e kampionato lokal i konsekuentemente el a bira liber te ku el a firma kaba ku Scorpions. Deporte Vigilante a komprondé ku tin mas pelotero na kaminda pa Scorpions, pero nos lo mester haña e konfirmashon ainda.<ref>[https://vigilantekorsou.news/juremi-profar-pa-royal-scorpions/ Juremi Profar pa Royal Scorpions], [[Vigilante]] (22 di yüli 2026)</ref> ------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{infobox deportista | variante = c | nomber = Hillard Cijntje | fecha nacemento = [[22 di yüni]] [[1992]] | pais = {{CUW}} | deporte = siklismo }} '''Hillard Cijntje''' (☆ [[22 di yüni]] [[1992]] na [[Willemstad]]) ta un siklista di [[Kòrsou]]. ==Biografia== fr.wiki"Hillard Cijntje a nase dia 22 di yüni 1992, na [[ Kòrá]], un bario den e stat di Willemstad. E ta un di e mihó siklistanan riba e isla di Kòrsou.[1] El a hasi su marka na 2010 dor di bira un dòbel kampion di Karibe den e kategoria di yòn, ganando tantu e kareda di kaminda komo e prueba di tempu.[2] Na mei 2011, el a biaha pa Medellín pa partisipá den e Kampionato Panamerikano.[3] El a terminá di 28 den e prueba di tempu, kasi ocho minüt tras di e ganadó, Leandro Messineo, i despues a bandoná e kareda di kaminda.[4] Na 2012, el a gana un medaya di bròns na e Kampionato di Time Trial di Karibe. E mesun aña ei, el a kompetí den e Kampionato Mundial representando Antia Hulandes, ounke e pais a stòp di eksistí na fin di 2010. Den e kategoria bou di 23 aña, el a terminá na di 61 lugá den e prueba di tempu i a bandoná e kareda di kaminda, ku a wòrdu gana pa Alexey Lutsenko.[5] Na 2013, el a terminá di kuater i tabata e mihó koredó hulandes den e Amstel Curaçao Race, un kriterio internashonal.[6] Durante e periodo aki, el a core tambe na Hulanda[1] pa e club di WV Noord-Holland. Na 2014, el a bira e kampion di time trial di Kòrsou na su stat natal Willemstad. El a regresá na siklismo na 2016, despues di un pausa temporal for di kompetensia, i a bira un dos biaha subkampion nashonal. Na 2017, el a distingui su mes ganando numeroso careda teni riba e isla di Curaçao. El a gana tambe e John T. Memorial, ku a tuma lugá na Anguilla.[1] Na e Kampionato di Karibe, el a terminá di sinku den e prueba di tempu[7] i di ocho den e kareda di kaminda.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=fr|oldid = |titulo=Hillard Cijntje}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Hillard}} [[Kategoria:Kòrsou]] [[Kategoria:Hende]] -------------------- [[Futbol|Futbòl]] i [[beisbòl]] ta e [[deporte]]nan mas popular na Kòrsou. E [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl]] a gana [[Kopa Karibe]] 2017 tras di derotá Jamaica, i asina a klasifiká pa e [[Kopa Oro di CONCACAF]]. Na 2019, nan a gana e Kopa di Rei na [[Tailandia]], despues di derotá [[Vietnam]] den e final. E logro mas grandi a yega na 2025, ora Kòrsou a klasifiká pa e [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial di FIFA]] 2026, birando e pais di mas chikí den historia pa logra esaki. Beisbòl tin un tradishon fuerte tambe. Na 2004, e tim di Little League di [[Willemstad]] a bira kampeon mundial. E isla a produsí varios húngadó di nivel mundial manera [[Andruw Jones]], [[Ozzie Albies]] i [[Kenley Jansen]], tur ku aparishonnan den [[Major League Baseball|MLB]] All-Star Game. Otro deportenan ta floresé danki na e klima i naturalesa di e isla. Deporte akuatiko, spesialmente [[windsurf]] ta popular pa motibu di [[Passaat|bientu konstante]], miéntras e awa klá i kayente ta ideal pa buseo i snorkel, ku visibilidat te ku 30 meter.<ref>Motion Magazine, yüni 2005</ref><ref>{{cite web|work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=2006-11-20|archive-date=2013-02-23 |access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html }}</ref> Tin tres kancha di gòlf riba e isla. Den atletismo, Kòrsou tambe a logra resultadonan notabel, manera medayanan na Weganan CARIFTA.<ref>{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK & FIELD STADIUM&nbsp;– Nassau, Bahamas&nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing & Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=2023-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm}}</ref> {{Appendix}} ---------------- Futbòl i beisbòl ta e deportenan mas popular di e isla. E selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou a gana e Kopa di Karibe 2017 derotando Jamaica den e final, klasifikando pa e Kopa di Oro di CONCACAF 2017.[148] Nan a biaha pa Thailand i a partisipá den e Kopa di Rei 2019 pa promé bia, eventualmente ganando e torneo dor di gana Vietnam den e final.[149] Na 2025, Kòrsou a klasifiká pa e Kopa Mundial di FIFA 2026 dor di gana nan grupo den e buèlta final di e Klasifikashonnan di CONCACAF, birando e nashon di mas chikitu den historia pa klasifiká pa un Kopa Mundial.[150] Na 2004, e ekipo di Little League Baseball di Willemstad, Curaçao, a gana e titulo mundial den un wega contra e campeon di Merca di Thousand Oaks, California. E liña di Willemstad a inkluí Jurickson Profar, e prospekto di shortstop destaká ku, te ku 2026, ta aktualmente riba e lista di Atlanta Braves di Major League Baseball (MLB); i Jonathan Schoop.[151] Hungadónan di Kòrsou Andruw Jones[152] (indusí den e Salon di Fama na 2026)[153], Ozzie Albies, i Kenley Jansen a hasi vários aparishon den MLB All-Star Game.[154] E pelíkula dokumental di 2010 Boys of Summer[155] ta detayá e All-Stars di Pabao Little League di Curaçao ganando e di ocho kampionato konsekutivo di nan pais na e Little League World Series di 2008, despues sigui pa derotá otro timnan, inkluyendo Puerto Rico i Repúblika Dominikana, i ganando un lugá na Williamsport[156]. Otro deportenan E bientunan komersial prevalesente i awa kayente ta hasi Korsou un lugá pa windsurf.[157] Tin awa kayente i kla rònt di e isla. Buseadonan i snorkelnan por tin visibilidat te ku 30 meter (98 pia) na e Parke Marino Bou di Curaçao, ku ta ekstendé a lo largu di 20 kilometer (12 miya) di e liña di kosta sùit di Kòrsou.[158] Curaçao a participa na Weganan CARIFTA 2013. Kevin Philbert a sali na di tres lugá den e salto largu maskulino bou di 20 aña ku un distansia di 7.36 meter (24.15 pia). Vanessa Philbert a keda na di dos lugá den e 1.500 meter (4.900 pia) femenino bou di 17 aña ku un tempu di 4:47.97.[159][160][161][162] ------------- {| class="wikitable" width="90%" style="font-size:90%; text-align:center;" | colspan="9" |'''Grupo E - [[Kopa Mundial di Futbòl]] 2026''' ! rowspan="31" width="1%" | |- ! width="2%" |Posishon ! width="2%" |Tim ! width="2%" |{{Tooltip|Pld|Matches played}} ! width="2%" |{{Tooltip|W|Matches won}} ! width="2%" |{{Tooltip|D|Matches drawn}}* ! width="2%" |{{Tooltip|L|Matches lost}} ! width="2%" |{{Tooltip|GF|Goals for}} ! width="2%" |{{Tooltip|GA|Goals against}} ! width="2%" |{{Tooltip|GD|Goals difference}} ! width="2%" |{{Tooltip|Pts|:Points}} |- | 1 ||[[File:Flag of Germany.svg|20px|border]] [[Alemania]] || 1||1||0||0||7||1 ||+6 ||3 |- | 2 ||[[File:Flag of Ecuador.svg|20px|border]] [[Ecuador]] || 0|| || || || || || || |- | 3 ||[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px|border]] [[Ecuador]] || 0 || || || || || || || |- | 4 ||[[File:Flag of Curacao.svg|20px|border]] [[Kòrsou]] || 1|| 0 ||0||1|| 1||7||-6||0 |} Pos Teamvte Pld W D L GF GA GD Pts Qualification 1 Germany 1 1 0 0 7 1 +6 3 Advance to knockout stage 2 Ecuador 0 0 0 0 0 0 0 0[a] 3 Ivory Coast 0 0 0 0 0 0 0 0[a] Possible knockout stage based on ranking 4 Curaçao 1 0 0 1 1 7 −6 0 ----------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Blue Wave''' òf '''The Blue Wave''' ta un beinam ofisial di e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]], ku ta representá e pais den kompetensianan internashonal i ta wòrdu goberná pa [[Federashon Futbòl Kòrsou]] (FFK).<ref name=:"1"/> E término a bira popular durante e kampaña eliminatorio pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 di [[FIFA]], kaminda Kòrsou pa promé bes den su historia a logra kualifiká pa e torneo.<ref name=:"0">[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/29561-blue-wave-met-wk-droom Blue Wave met WK droom], [[Antilliaans Dagblad]] (10 juni 2024)</ref> Mas ku un simpel nòmber di kariño, "Blue Wave” ta referí tambe na un fenómeno sosial i kultural ku a surgi rondó di e selekshon. E ta simbolisá un ola kolektivo di sosten, orguyo i identidat nashonal, tantu riba e isla komo den diáspora, durante e preparashon pa i [[Kòrsou na Kopa Mundial di Futbòl|partisipashon di Kòrsou den Kopa Mundial]] 2026, organisá pa [[FIFA]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], [[Canada]] i [[México]].<ref name=:"1">[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> ==Nòmber== Na 2024, e nòmber "Blue Wave" a wòrdu menshoná den korant [[Antilliaans Dagblad]] komo un proyekto di FFK pa Kopa Mundial 2026.<ref name=:"0"/> E ekspresion probablemente a surgi di manera spontáneo den e fanatikada komo un nòmber di kariño pa e selekshon.<ref>Peppie Sulvaran, [https://vigilantekorsou.news/e-motibu-dikon-ta-uza-panetar-negra-pa-selekshon-di-korsou/ E motibu dikon ta uza Pantera Negra pa selekshon di Kòrsou], [[Vigilante]] (26 di yanüari 2026)</ref> "Blue Wave" ta referí na e laman ku ta rondoná Kòrsou, i tambe na e koló blou tradishonal di e tim.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' here are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> Histórikamente, e selekshon tabata konosí tambe komo ''Los Azules'' i ''De Blauwen''. Ademas di su referensia literal, e término tin un nifikashon metafóriko: un ''ola'' ku ta representá un kresemento kontinuo di entusiasmo popular i unidat nashonal. Durante e weganan eliminatorio pa Kopa Mundial 2026, e frase a bira un lema unifikante, ampliamente usá pa fanátiko, medio di komunikashon i organisashonnan. ==Konteksto deportivo== Kòrsou, un pais outónomo den [[Reino Hulandes]] ku un poblashon relativamente chikitu (158.006 habitante, 2026)<ref>[https://nu.cw/2026/05/13/cbs-bevolking-curacao-groeit-met-bijna-1-900-inwoners/ CBS: bevolking Curacao groeit met bijna 1.900 inwoners], nu.cw (13 di mei 2026)</ref> i un superfisie limitá (444 km²), a bira miembro di FIFA na 2011. Desde e momentu ei, e selekshon nashonal a mustra progreso konstante den e arena regional i internashonal.<ref name="Guardian">[https://www.theguardian.com/football/2026/jun/01/curacao-world-cup-2026-team-guide Curaçao World Cup 2026 team guide], The Guardian (1 di yuni 2026)</ref> Un momentu importante tabata e prestashon na [[Kopa Oro di CONCACAF]] 2019, unda Kòrsou a logra yega e kuarto final.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 di novèmber 2024)</ref> E resultado aki a pone e pais mas visibel den e region i a mustra su kapasidat kompetitivo. === Eliminatorio pa Kopa Mundial 2026 === Den e fase inisial di e eliminatorionan pa Kopa Mundial 2026, Kòrsou a logra un rekort fuerte, inkluyendo viktoria kontra paisnan manera [[Sint Lucia|St. Lucia]], [[Aruba]] i [[Barbados]].<ref name=:"2">Will Unwin, [https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-fifa-world-cup-qualification-dick-advocaat An impossibility made possible’: how tiny Curaçao made World Cup history], theguardian.com (19 di novèmber 2025)</ref> Un resultado partikularmente notabel tabata e viktoria di 5–1 kontra [[Haiti]]. Den e siguiente ronda, Kòrsou a enfrentá rivalnan mas fuerte manera [[Jamaica]] i [[Trinidad i Tobago|Trinidad & Tobago]], i tambe [[Bermuda]]. Viktorianan importante, inkluyendo un triunfo di 2–0 kontra Jamaica, a asegurá un posishon favorable den e grupo. Finalmente, dia 18 di november 2025, ku e empate 0-0 kontra Jamaica Kòrsou a terminá den top di grupo B.<ref name=:"2"/> E kampaña elimatorio tabata karakterisá pa konsistensia, organisashon defensivo i efisiensia ofensivo, permitiendo Kòrsou pa kualifiká pa e Kopa Mundial sin presedente den su historia.<ref>Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/11/19/curacao-schrijft-geschiedenis-met-wk-plaatsing-eiland-barst-los-in-blauw/ Curaçao schrijft geschiedenis met WK-plaatsing: Eiland barst los in blauw], Ret Karibense (19 november 2025)</ref> Un faktor importante tabata ku Canada, México i Merka no a partisipá den e eliminatorionan debí na nan kualifikashon outomátiko komo pais anfitrion di Kopa Mundial. Normalmente, e paisnan aki ta forma e obstákulo mas grandi pa timnan di [[CONCACAF]] (e asosiashon di futbòl di Karibe i Sentro i Nort Amérika).<ref>[https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/hoe-de-wk-deelname-van-curacao-mensen-op-meerdere-continenten-verbindt Hoe de WK-deelname van Curaçao mensen op meerdere continenten verbindt], [[Universidat Radboud]] (11 di yüni 2026)</ref> E kualifikashon a forma e punto mas altu te ku awor di e desaroyo deportivo di e selekshon. Ademas, Kòrsou a bira e pais mas chikitu ku a logra kualifiká pa Kopa Mundial,<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> un logro ku a wòrdu rekonosé pa Guinness World Records.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/curacao-to-receive-guinness-world-record-as-smallest-nation-ever-to-qualify-for-fifa-world-cup Curaçao to Receive Guinness World Record as Smallest Nation Ever to Qualify for FIFA World Cup], Curaçao Chronicle (10 di yüni 2026)</ref> Segun ranking di FIFA, Kòrsou su posishon ta varia entre e top 80–90 di mundu, loke ta konsiderá un logro signifikativo pa un pais di su grandura. Dia 30 di mei 2026 e selekshon tabata pará na posishon nr. 82.<ref>[[https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=FRS_Male_Football_20260119 World Ranking Men], [[FIFA]]</ref> ===E tim === Un karakterístika importante di e selekshon di Kòrsou ta su komposishon. E ekipo ta konsistí pa gran parti di hungadónan ku a nase na Hulanda, mientras tur a haña nan formashon den e sistema hulandes i ta aktivo den liganan profeshonal na [[Oropa]], Merka i [[Asia]].<ref name="Comenencia">[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/curacao-world-cup Comenencia: Curaçao are going to surprise a lot of people], FIFA (31 di mei 2026)</ref> E uso di e hungadónan di diáspora ta posibel pa medio di reglanan di elegibilidat di FIFA, ku ta permití representashon a base di konekshonnan familiar, manera mayor òf welo. Den kaso di Kòrsou, e vínculo ku Reino Hulandes inkluso nan nashonalidat hulandes ta hasi e proseso mas fleksibel.<ref>[https://www.c-economics.com/post/cura%C3%A7ao-s-diaspora-multiplier-at-th e-2026-world-cup How colonial history became Curaçao's secret weapon at the World Cup], cornerstone economics (10 di mei 2026)</ref> Den temporada 2025/26, un kantidat signifikativo di hungadó di e selekshon tabata aktivo den Eredivisie i Eerste Divisie, loke a kontribuí na un nivel altu di eksperensia profeshonal den e tim.<ref>[https://nos.nl/artikel/2614875-teruggekeerde-advocaat-kiest-voor-vertrouwde-namen-in-wk-selectie-curacao Teruggekeerde Advocaat kiest voor vertrouwde namen in WK-selectie Curaçao], nos.nl (18 di mei 2026)</ref> E entrenadó nashonal, Dick Advocaat, kende a asumí e posishon na 2024, a hunga un papel klave den e kualifikashon. Bou di su liderazgo, e selekshon a logra kombiná talento individual ku disiplina táktiko i eksperensia internashonal. Riba vèlt, e tim ta reflehá e karakter di Kòrsou: expresivo, sigur di su mes, i ku un sentido natural di ritmo, un meskla di kreatividat karibense i struktura [[Oropa|oropeo]].<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-moet-stunten Blue Wave moet stunten], [[Antilliaans Dagblad]]</ref> ==Enbolbimentu di komunidat i diáspora== E fenómeno “Blue Wave” a ekstendé mas ayá di e tereno di hunga.<ref name=:"5">Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/10/20/curacao-in-de-ban-van-de-bluewave-we-zijn-een-eiland-een-[/ Curaçao in de ban van de BlueWave: “We zijn één eiland, één droom”], Ret Karibense (20 di oktober 2025)</ref> Durante e preparashon pa Kopa Mundial, aktividatnan komunitario a wòrdu organisá na Kòrsou i den diáspora, spesialmente na Hulanda, unda e komunidat grandi di origen di Kòrsou (± 144.814 persona) ta biba.<ref>{{Cite web |title=CBS Statline |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85384NED/table?dl=C651B |access-date=2025-09-04 |website=opendata.cbs.nl |language=nl}}</ref><ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90256/curacao-brengt-eigen-blue-wave-naar-europa Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa], curacao.nu (25 mei 2026)</ref> E movementu a logra mobilisá sosten popular na gran eskala, inkluyendo evento di fanátiko, proyekshon públiko di weganan i aktividatnan kultural.<ref name=:"5"/> Esei a kontribuí na un sentido fuerte di unidat nashonal i konekshon entre e isla i su diáspora. Miles di fanátiko a biaha for di Kòrsou pa asistí weganan di Kòrsou durante Kopa Mundial.<ref name="Guardian"/> ===Evento, festival i kreatividat === Relashoná ku e fenómeno “Blue Wave”, diferente evento i festival a wòrdu organisá, spesialmente den [[Willemstad]].<ref>[https://amigoearuba.com/?p=21360 Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad dit weekend], [[Amigoe]]</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], [[Antilliaans Dagblad]]</ref> Áreanan manera [[Punda]] i [[Otrobanda]] a wòrdu dekorá den tema di Kopa Mundial, kombinando deporte, músika i turismo.<ref name=:"4"/> “Blue Wave” a inspirá un gama amplio di produkshon kreativo, inkluyendo músika, arte visual, kontenido digital i merkansia promoshonal. Plataformanan sosial manera Instagram i YouTube a hunga un papel importante den difushon di e movementu. Plataformanan sosial manera [[Instagram]] i [[Youtube|YouTube]] a hunga un papel importante den difushon di e movementu. Entre otro, e artista musikal [[Jeon]] a lansa e kansion ''Mama Wa'' (The Blue Wave), ku ta sirbi komo himno pa e selekshon. Su letra ta reflehá e orguyo kolektivo rònt di e logro deportivo di kualifikashon i ta menshoná vários miembro di e tim.<ref name="Guardian"/><ref>E. Evertsz, [https://www.deporteawe.com/2025/12/29/futbol/a-song-a-nickname-a-movement-curacaos-bluewave-story/ A song, a nickname, a movement: Curaçao’s Bluewave story], deporteawe.com (29 di desember 2025)</ref> Artíkulonan manera bandera, paña i material promoshonal a bira símbolonan visibel di sosten popular,<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/local/world-cup-fever-drives-surge-in-demand-for-curacao-flags World Cup Fever Drives Surge in Demand for Curaçao Flags], Curacao Chronicle (2 di yüni 2026)</ref> i institushonnan manera [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten]] a emití moneda konmemorativo pa marka e momentu históriko.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37254 CBCS ta lansa monedanan commemorativo pa celebracion di clasificacion di Corsou pa Mundial], NoticiaCla (7 di mei 2026)</ref> ==Nifikashon i impakto== “Blue Wave” ta wòrdu konsiderá komo un ehèmpel di kon un logro deportivo por generá un movementu sosial i kultural mas amplio.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90212/pisas-the-blue-wave-gaat-over-meer-dan-voetbal-het-verenigt-curacao- Pisas: “The Blue Wave gaat over meer dan voetbal: ‘Het verenigt Curaçao’”], curacao.nu (24 mei 2026)</ref> Analistanan ta interpretá “Blue Wave” komo un símbolo di koheshon sosial i identidat nashonal. E ta mustra kon deporte por unifiká diferente grupo den sosiedat i mustra loke e pais ta para p’e,<ref name=:"1"/> kual ta fortalesé e imagen di Kòrsou riba nivel internashonal (''nation branding'').<ref name=:"4">[https://www.curacao.com/bluewave/ The Blue Wave: Curacao's Pride], curacao.com</ref> Su impakto ta inkluí: * oumento di visibilidat nashonal * interes kresiente den futbòl (partikularmente bou di hubentut di Kòrsou) * refuerso di identidat kompartí entre Kòrsou i su diáspora E término lo keda komo un símbolo duradero di orguyo kolektivo relashoná ku e partisipashon di Kòrsou den Kopa Mundial 2026.<ref>[https://www.trouw.nl/binnenland/dankzij-het-wk-heeft-curacao-zijn-identiteit-hervonden-voetbal-dat-snapt-iedereen~bf3bfd5e0/ Dankzij het WK heeft Curacao zijn identiteit hervonden], Trouw (8 mei 2026)</ref> Pa hopi hende, e suseso históriko aki ta representá mas ku djis futbòl. E ta trata di rekonosementu, orguyo i presensia di Kòrsou riba e esenario mundial.<ref name=:"1"/> == Mira tambe == * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|Selekshon nashonal di Kòrsou]] * [[Lista di hungadó di selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Federashon Futbòl Kòrsou]] * [[Kopa Mundial di Futbòl]] * [[Kòrsou na Kopa Mundial di Futbòl]] == Link eksterno == * [https://thebluewave.team/world-cup-2026/ Wepsait ofisial di The Blue Wave] * [https://www.instagram.com/reels/DSKrc7kDOnc/ The Blue Wave], Instagram * [https://www.youtube.com/watch?v=cE4dwixXW_4 Bluewave], Youtube (Kantika ''Blue Wave'' (tambe konosí komo ''Mama Wa'', kantá pa [[Jeon]]) {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} [[:Kategoria:Futbòl na Kòrsou]] * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/10/20/curacao-in-de-ban-van-de-bluewave-we-zijn-een-eiland-een-[/ Curaçao in de ban van de BlueWave: “We zijn één eiland, één droom”], Ret Karibense (20 di oktober 2025) * [https://amigoearuba.com/?p=21360 Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad dit weekend] * [https://www.curacao.com/bluewave/ The Blue Wave: Curacao's Pride] * [https://www.africanews.com/2026/05/29/curacaos-blue-wave-smallest-nation-ever-on-footballs-biggest-stage/ Curaçao’s blue wave: Smallest nation ever on football’s biggest stage] * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], AD * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-moet-stunten Blue Wave moet stunten], AD * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90256/curacao-brengt-eigen-blue-wave-naar-europa Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa], curacao.nu (25 mei 2026) * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90212/pisas-the-blue-wave-gaat-over-meer-dan-voetbal-het-verenigt-curacao- Pisas: “The Blue Wave gaat over meer dan voetbal: ‘Het verenigt Curaçao’”], curacao.nu (24 mei 2026) * [https://nu.cw/2026/01/23/precies-honderd-jaar-geleden-eerste-wedstrijd-van-de-blue-wave/ Precies 100 jaar geleden: eerste wedstrijd van de "blue Wave"], nu.cw (23 januari 2026) * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/11/19/curacao-schrijft-geschiedenis-met-wk-plaatsing-eiland-barst-los-in-blauw/ Curaçao schrijft geschiedenis met WK-plaatsing: Eiland barst los in blauw], Ret Karibense (19 november 2025) * https://www.trouw.nl/binnenland/dankzij-het-wk-heeft-curacao-zijn-identiteit-hervonden-voetbal-dat-snapt-iedereen~bf3bfd5e0/ Dankzij het WK heeft Curacao zijn identiteit hervonden], Trouw (8 mei 2026) * https://nu.cw/2026/06/01/overheid-organiseert-blue-nation-nature-experience/ ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Blue Wave''' òf '''The Blue Wave''' ta un beinam ofisial di e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] ku ta representá e pais den kompetensianan internashonal i ta wòrdu goberná pa [[Federashon Futbòl Kòrsou]] (FFK).<ref name=:"1"/> E beinam aki a bira popular durante e weganan eliminatorio pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 di [[FIFA]], ora e selekshon a logra kualifiká pa promé bes den su historia pa e torneo.<ref name=:"0">[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/29561-blue-wave-met-wk-droom Blue Wave met WK droom], [[Antilliaans Dagblad]] (10 juni 2024)</ref> Dor di su impakto “Blue Wave” ta referí no únikamente na e tim, sino tambe na un fenómeno sosial i kultural, simbolisando un ola kolektivo di sosten, orguyo i identidat nashonal rondó di e preparashon pa i partisipashon di Kòrsou den Kopa Mundial di FIFA 2026, organisá na Merka, Canada i México.<ref name=:"1">[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> Pa hopi hende, e suseso históriko aki ta representá muchu mas ku djis futbòl. Ta trata di e rekonosementu, orguyo, i atenshon mundial pa loke Kòrsou a logra i loke e isla ta para p’e.<ref name=:"1"/> == Nòmber == Blue Wave por ta un nòmber ku e bini di e fanatikada komo e nòmber di kariño di nos selekshon.<ref>Peppie Sulvaran, [https://vigilantekorsou.news/e-motibu-dikon-ta-uza-panetar-negra-pa-selekshon-di-korsou/ E motibu dikon ta uza Pantera Negra pa selekshon di Kòrsou], [[Vigilante]] (26 di yanüari 2026)</ref> E ekspreshon ta un referensia na e laman ku ta rondoná e pais insular Kòrsou.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' here are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> Histórikamente, e selekshon tabata konosé varios nomber alternativo manera ''Los Azules'' i ''De Blauwen'', ku ta referí na e koló blou tradishonal di e selekshon. Na mes momentu, e nòmber Blue Wave tin un nifikashon metafóriko: un “ola” ku ta representá un kresemento di entusiasmo popular i unidat nashonal. Kualifikashon pa Kopa Mundial 2026 a marka un momento históriko. Durante e proseso aki, “Blue Wave” a bira un lema unifikante ku reflehá e entusiasmo kresiente rondó di e ekipo. Den uso komun, e término ta wòrdu empleá pa fanátiko, medio di komunikashon i organisashonnan pa deskribí e movementu di sosten rondó di e selekshon nashonal di Kòrsou. Dat is de naam voor ‘The Blue Wave’, de beweging die op gang is gezet – onder meer met de aanstelling van Advocaat begin dit jaar – met als grote doel plaatsing voor het Wereldkampioenschap Voetbal 2026. Nog nooit eerder is het nationale herenteam van Curaçao aanwezig geweest op een WK. Het bereiken van de Gold Cup is een eerste belangrijke stap om het doel te halen.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 november 2024)</ref> Esei ta e nòmber pa ‘The Blue Wave’, e movementu ku a wòrdu poné den moveshon – inkluyendo e nombramentu di Advocaat na kuminsamentu di e aña aki – ku e meta prinsipal di klasifiká pa e Kopa Mundial di FIFA 2026. E selekshon nashonal maskulino di Kòrsou nunka promé no a partisipá den un Kopa di Mundu. Yega na e Kopa di Oro ta un promé paso importante pa logra e meta ei.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 november 2024)</ref> == Konteksto deportivo == [[File:Guinnessworldrecords.svg|thumb|right|120px|Logo Guinness World Records]] Kòrsou, un pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]] ku un poblashon di 158.006 habitante (1 di yanüari 2026)<ref>[https://nu.cw/2026/05/13/cbs-bevolking-curacao-groeit-met-bijna-1-900-inwoners/ CBS: bevolking Curacao groeit met bijna 1.900 inwoners], nu.cw (13 di mei 2026)</ref> i un superfisie di 444 km², ta e pais mas chikí ku a logra kualifiká pa un Kopa Mundial di FIFA te ku 2026.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> Guinness Book of Records a rekonosé e hecho aki dia 14 di yüni 2026, ora di e partido Korsou kontra di Alemania na Houston.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/curacao-to-receive-guinness-world-record-as-smallest-nation-ever-to-qualify-for-fifa-world-cup Curaçao to Receive Guinness World Record as Smallest Nation Ever to Qualify for FIFA World De Blue Wave is hier: het nieuwe Curaçao thuistenue nu verkrijgbaar bij Voetbalshop.nlCup], Curaçao Chronicle (10 di yüni 2026)</ref> Kòrsou a bira miembro di FIFA na 2011 i su selekshon nashonal a demostra progreso konstante den añanan siguiente.<ref name="Guardian">[https://www.theguardian.com/football/2026/jun/01/curacao-world-cup-2026-team-guide Curaçao World Cup 2026 team guide], The Guardian (1 di yuni 2026)</ref> E ekipo a gana atenshon regional despues di su prestashon na CONCACAF Gold Cup 2019, unda e a yega e kuarto final. Kòrsou a gana atenshon internashonal den kompetensianan manera [[Kopa Oro di CONCACAF]], unda e a logra yega e buelta di kuarto final (2019), mustrando su kapasidat kompetitivo den region.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 di novèmber 2024)</ref> Segun ranking di FIFA, Kòrsou a yega na un posishon entre e top 80–90 di mundu (variabel segun aña), loke ta konsiderá un logro importante pa un pais di su grandura. Despues di e wega amistoso kontra Eskosia dia 30 di mei 2026 e ranking di Kòrsou ta nr. 82.<ref>[[https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=FRS_Male_Football_20260119 World Ranking Men], [[FIFA]]</ref> ===E ekipo=== Kualifikashon pa Kopa Mundial 2026 a marka un momentu históriko di eksito ku ta relashoná na algu faktor. E selekshon ta konsistí kasi kompletamente di hungadónan nasé na Hulanda ku a haña nan formashon den e akademianan hubenil di futbòl di Hulanda i tur ta biba pafor di Kòrsou bou kontrat di klupnan na Oropa, Merka i Asia. Entre e 26 hungadó solamente uno, [[Tahith Chong]], a nase na [[Willemstad]], pero a drenta e akademia di Feyenoord na Hulanda for di un edat hòben.<ref name="Comenencia">[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/curacao-world-cup Comenencia: Curaçao are going to surprise a lot of people], FIFA (31 di mei 2026)</ref> Den temporada 2025/26, ocho hungadó selektá a hunga den Eredivisie, e liga mas altu na Hulanda, i kuater den Eerste Divisie. Dos hungadó a representá Hulanda anteriormente den se selekshon senior.<ref>[https://nos.nl/artikel/2614875-teruggekeerde-advocaat-kiest-voor-vertrouwde-namen-in-wk-selectie-curacao Teruggekeerde Advocaat kiest voor vertrouwde namen in WK-selectie Curaçao], nos.nl (18 di mei 2026)</ref> Te ku 2023, sifranan di CBS Hulanda a mustra 144.814 persona di orígen di Kòrsou ta biba na Hulanda.<ref>{{Cite web |title=CBS Statline |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85384NED/table?dl=C651B |access-date=2025-09-04 |website=opendata.cbs.nl |language=nl}}</ref> E uso di hungadónan di diáspora ta posibel pa medio di reglanan di elegibilidat di FIFA i a kontribuí signifikativamente na nivel kompetitivo di e tim. Futbolistanan hulandes ku raisnan di Kòrsou ta permiti pa hunga pa Kòrsou pasobra nan tin nashonalidat hulandes.<ref>[https://www.c-economics.com/post/cura%C3%A7ao-s-diaspora-multiplier-at-th e-2026-world-cup How colonial history became Curaçao's secret weapon at the World Cup], cornerstone economics (10 di mei 2026)</ref> Di akuerdo ku e regulashon di FIFA, hungadónan por hunga pa un pais na kua nan ta konektá pa medio di nan mayor òf welonan. Komo ku Kòrsou ta un pais outónomo dentro di Reino Hulandes, e hungadónan aki mesora ta kumpli ku e eksigencia di nashonalidat pa e selekshon nashonal. Otro faktor tabata e oportunidat úniko ku a surgi ora Canada, Mexico i Merka no a partisipá den e partidonan eliminatorio debí na nan kualifikashon outomátiko komo pais anfitrion di Kopa Mundial. Normalmente, timnan di [[CONCACAF]] (e asosiashon di futbòl di Karibe i Sentro i Nort Amérika) ta pèrdè kontra e tres pais aki.<ref>[https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/hoe-de-wk-deelname-van-curacao-mensen-op-meerdere-continenten-verbindt Hoe de WK-deelname van Curaçao mensen op meerdere continenten verbindt], [[Universidat Radboud]] (11 di yüni 2026)</ref> E entrenadó nashonal, [[Dick Advocaat]] (78), kende a asumí e posishon aki na 2024, a hunga un papel importante den e kualifikashon. Bou di su liderazgo Kòrsou a hasi bon uso di e reglanan di FIFA, resultando den un ekipo konsistiendo pa gran parti di futbolistanan profeshonal ku a nase i entrená na Hulanda. Debí ku residente di Karibe Hulandes tin nashonalidat hulandes, hungadónan ku raisnan di Kòrsou mesora ta bini na remarke pa un transferensia di nashonalidat deportivo. Un situashon komparábel ku kon hungadónan di Eskosia òf Gales ta hunga pa Inglatera. Ku partisipashon di Kòrsou, Advocaat a bira un di e entrenadónan mas eksperensiá den historia di Kopa Mundial komo el a yega di partisipa tantu ku Hulanda (Kopa Mundial 1994 na Merka) komo ku [[Surkorea]] (Kopa Mundial 2006 na Alemania). El a selekta un tim final pa Kopa Mundial sin kambio.?? ===Eliminatorio === Riba vèlt, Blue Wave ta un refleho di Kòrsou: expresivo, sigur di su mes, i ku un sentido natural di ritmo, un meskla di kreatividat karibense i struktura [[Oropa|oropeo]]. Den e fase di apertura di e eliminatorio pa Kopa Mundial 2026, Kòrsou tabatin un recort di 100% den su grupo, despues di a derotá [[Sint Lucia|St. Lucia]], Aruba, Barbados y mas notablemente Haiti ku 5-1. Den e di tres buelta e nashonnan mas establesé, Jamaica i Trinidad & Tobago, a para den nan kaminda den un grupo ku tambe tabata inkluí Bermuda. Kenji Gorré a skor den e viktoria krusial di 2-0 kontra Jamaica dia 10 di òktober 2025 na kas i Bermuda a wòrdu derotá 7-0 dia 13 di novèmber 2025.<ref name=:"2">Will Unwin, [https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-fifa-world-cup-qualification-dick-advocaat An impossibility made possible’: how tiny Curaçao made World Cup history], theguardian.com (19 di novèmber 2025)</ref> Ku forsa nan a logra pasa dia 18 di november 2025 ku Gorre remplasando Dick Advocaat komo coach, ounke tabatin nervio ora Jamaica a haña un penalti den tempu di leshon ku a wòrdu anula despues di un konsulta di video ku asistente di rèfri. Kòrsou a terminá den top di grupo B di e kampaña di kualifikashon.<ref name=:"2"/> == Enbolbimentu di komunidat == Durante e preparashon pa Kopa Mundial desde november 2025, aktividatnan komunitario a wòrdu organisá na Kòrsou i den diáspora, spesialmente na Hulanda. Esakinan a inkluí evento di fanátikonan di Blue Wave, proyekshonnan públiko di weganan i aktividatnan kultural. Diáspora i alkanse internashonal E movementu a resoná fuertemente den komunidatnan di Kòrsou den eksterior. Evento i inisiativanan di fanátikonan a wordu organisá na diferente pais, kontribuyendo na un oumento di visibilidat global. E movementu a resoná fuertemente den komunidatnan di Kòrsou den eksterior. Evento i inisiativanan di fanátikonan a wòrdu organisá na diferente pais, inkluyendo den Oropa i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. E partisipashon den e Mundial a kontribuí na un oumento di visibilidat global di Kòrsou i a fortalesé konekshonnan entre Kòrsou i su diáspora, inkluyendo traves di turismo i atenshon mediátiko. Esakinan a pone enfasis riba e interkonekshon entre [[deporte]], [[kultura]] i [[turismo]]. E partisipashon públiko a krese visiblemente, i e evento a kontribuí na fortalesementu di un sentido di unidad nashonal. Kalkulashonnan ta sugerí ku mas ku 3.000 fanátiko for di Korsou lo ta presente na Houston pa e partido di apertura kontra Alemania. Alrededor di tres kuart di e kantidat ei ta wòrdu sperá pa e otro weganan di grupo.<ref name="Guardian"/> === Evento i festivalnan === E fenómeno “Blue Wave” a resultá den un programa di evento kultural organisá manera festival i selebrashonnan públiko den sentro históriko di [[Willemstad]]. E aktividatnan aki a kombiná deporte, músika i turismo.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di mei 2026)</ref> Aktualmente eventonan grandi di Blue Wave ta tumando lugá na Willemstad, i e sentronan di siudat di Punda i Otrobanda ta kompletamente dekorá den un ambiente di Kopa di Mundu. ===Produkshon kreativo=== E movimiento a inspirá produkshon kreativo manera músika, arte visual i kontenido digital. Plataformanan sosial a hunga un papel importante den su difushon, spesialmente bou di hóbennan. Despues ku Kòrsou a klasifiká, e artista musikal [[aruba]]no [[Jeon]] a lansa ''Mama Wa'' (The Blue Wave), un kansion dediká na e Blue Wave, e nomber di kariño di e tim. E kansion ta kapta e orguyo rondó di e logro, ku vários miembro di e tim menshoná. Tur selekshon nashonal tin un himno. Pa Korsou, e banda di zonido ei ta “Bluewave,” un kantika komo himno nashonal pa e selekshon, ku ta komposita i kanta pa e artista musikal arubano Jeon, den ritmo [[kompa]] i produsí pa Steve Andreas. El a kuminsá komo un petishon simpel. El a krese bira un gritu di reunion. Ku tempu, el a yuda kombertí “Bluewave” den un apodo ku e sostenedónan ta usa pa e selekshon nashonal mes.<ref>E. Evertsz, [https://www.deporteawe.com/2025/12/29/futbol/a-song-a-nickname-a-movement-curacaos-bluewave-story/ A song, a nickname, a movement: Curaçao’s Bluewave story], deporteawe.com (29 di desember 2025)</ref> Merkansia manera bandera i otro material promoshonal a bira símbolonan visibel di sosten popular. Centrale Bank van Curacao en Sint Maarten (CBCS) ta lansa dos moneda commemorativo special pa honra clasificacion historico di seleccion di futbol di Curacao pa Mundial di Futbol. Ta trata di un moneda di plata di cinco florin y un moneda di cincuenta cent.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37254 CBCS ta lansa monedanan commemorativo pa celebracion di clasificacion di Corsou pa Mundial], NoticiaCla (7 di mei 2026)</ref> “Blue Wave” a inspirá produkshon kreativo inkluyendo obra di arte, dekorashon, músika, lema i kontenido digital. Plataformanan sosial manera [[Instagram]] i [[YouTube]] a hunga un papel importante den difushon di e movementu, spesialmente bou di hóbennan. Despues ku Korsou a klasifiká, e artista musikal [[Jeon]] a lansa ''Mama Wa'', un kansion dediká na e Blue Wave, e apodo di e tim. E kansion ta kapta e orguyo rondó di e logro, ku vários miembro di e tim menshoná den e letra.<ref name="Guardian"/> Na televishon hulandes a pasa un dokumental ''Curaçao en het wonder van het WK'', un narativa tocanten e orguyo, identidat i futuro di e isla. <ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/90418/curacao-en-het-wk-documentaire-over-trots-identiteit-en-de-toekomst-van-het-eiland Curaçao en het WK: documentaire over trots, identiteit en de toekomst van het eiland], curacao.nu (7 di yuni 2026)</ref> Merkansia manera bandera i paña den koló nashonal a bira símbolonan visibel di sosten. Un kompania produktor a reporta un demanda fuerte pa bandera di Kòrsou ademas di produktonan promoshonal relashona cu Kopa Mundial, inKluyendo e programashon di e weganan, sticker pa bentana, banner y borchinan pa pone banda di kaminda.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/local/world-cup-fever-drives-surge-in-demand-for-curacao-flags World Cup Fever Drives Surge in Demand for Curaçao Flags], Curacao Chronicle (2 di yüni 2026)</ref> Komo identidat nobo e selekshon a haña un uniform nobo pa weganan na kas: e kamisa ta kompletamente den blou dediká na Blue Wave. E blou profundo ta simbolisá Laman Karibe, e energia di e isla, i e unidat di tur sostenedó di Kòrsou rònt mundu.<ref>https://www.voetbalshop.nl/blog/de-blue-wave-is-hier-het-nieuwe-curacao-thuistenue-nu-verkrijgbaar-bij-voetbalshop De Blue Wave is hier: het nieuwe Curaçao thuistenue nu verkrijgbaar bij Voetbalshop.nl], </ref> == Nifikashon sosial i polítiko == “Blue Wave” a wòrdu interpretá komo un símbolo di koheshon sosial i identidat nashonal. E término a wòrdu asosiá ku ideanan di union i orguyo kolektivo. Analistanan a señalá ku e fenómeno ta bai mas ayá di deporte, sirbiendo komo un forma di fortalecé visibilidat internashonal i imagen di Kòrsou. Analistanan a señalá ku e fenómeno ta bai mas ayá di deporte, sirbiendo komo un medio pa reforsá identidat nashonal (''nation branding'') i visibilidat internashonal. Figuranan públiko i lídernan polítiko a deskribí “Blue Wave” komo un símbolo di koheshon sosial. E término a wòrdu asosiá ku ideanan di union, ekspresá den lema manera “un isla, un soño”. == Herensia == “Blue Wave” ta wòrdu konsiderá komo un ehèmpel di con un logro deportivo por generá un movimiento sosial i kultural mas amplio. Su impakto inkluí: *oumento di visibilidat nashonal *interes kresiente den futbòl *refuerso di identidat kompartí entre Kòrsou i su diáspora E término a keda komo un símbolo di e periodo di orguyo kolektivo ligá na e Mundial 2026. == Herensia == “Blue Wave” ta ser konsiderá komo un ehèmpel kon un evento deportivo internashonal por generá un movementu kultural i sosial mas amplio. Su impakto ta inkluí: *oumento di visibilidat nashonal *interes kresiente den futbòl *refuerso di identidat kompartí entre kurasoleñonan riba e isla i den diáspora E término a keda wordu usa komo un símbolo di e periodo di mobilidat i orguyo kolektivo ligá na e partisipashon di Kòrsou den e Kopa Mundial 2026. == Mira tambe == * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|Selekshon nashonal di Kòrsou]] * [[Lista di hungadó di selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Federashon Futbòl Kòrsou]] * [[Kopa Mundial di Futbòl]] == Link eksterno == * [https://thebluewave.team/world-cup-2026/ Wepsait ofisial di The Blue Wave] {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} --------------- Op het veld is de Blue Wave een afspiegeling van Curaçao: expressief, zelfverzekerd en met een natuurlijk gevoel voor ritme, een mix van Caribische creativiteit en Europese structuur. Onder de hoede van de nieuwe hoofdcoach Fred Rutten (een van de meest gerespecteerde voetbalmanagers van Nederland met ervaring bij PSV Eindhoven, FC Twente, Shalke 04, Feyenoord en Anderlecht), zet het elftal de opmars voort die het de WK-kwalificatie heeft opgeleverd. De Blue Wave staat voor een gevoel van trots en saamhorigheid dat gedeeld wordt door iedereen die Curaçao hoog in het vaandel heeft en reikt tot ver buiten het eiland, waaronder tot de Curaçaose gemeenschappen in het Caribische gebied, Europa, Noord-Amerika, Latijns-Amerika en daarbuiten. ------ grokipedia Juninho Bacuna: Despite their Dutch birthplace, the family's Curaçaoan roots influenced Bacuna's decision to represent the island nation internationally, following Leandro's precedent in prioritizing heritage over birthplace eligibility for the Netherlands senior team.[49] This background underscores a pattern among Curaçaoan-Dutch families, where migration for economic opportunities in the Netherlands often preserves cultural and athletic connections to the Caribbean.[49] ------- Dick Advocaat, E pelotero di 78 aña, cu lo bira e tecnico mas bieu den historia di Mundial den su di tres torneo final despues di 1994 y 2006 (Hulanda y Sur Korea), ya pa hopi tempo a lanta un spirito atacante den su hungadornan. --------------- Curaçao: The Blue Wave The country's official nickname is "The Blue Wave," a reference to the ocean surrounding the small island nation. Curaçao, the smallest country to ever make the World Cup, also has a large sailboat as part of its crest.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' here are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> ---- [https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/curacao-to-receive-guinness-world-record-as-smallest-nation-ever-to-qualify-for-fifa-world-cup Curaçao to Receive Guinness World Record as Smallest Nation Ever to Qualify for FIFA World De Blue Wave is hier: het nieuwe Curaçao thuistenue nu verkrijgbaar bij Voetbalshop.nlCup], Curacao Chronicle (10 di yüni 2026) Het nieuwe Curaçao thuistenue: blauw als identiteit Het nieuwe thuisshirt staat volledig in het teken van de iconische bijnaam The Blue Wave. Het diepe blauw symboliseert de Caribische zee, de energie van het eiland en de verbondenheid van alle Curaçao-supporters wereldwijd.<ref>https://www.voetbalshop.nl/blog/de-blue-wave-is-hier-het-nieuwe-curacao-thuistenue-nu-verkrijgbaar-bij-voetbalshop De Blue Wave is hier: het nieuwe Curaçao thuistenue nu verkrijgbaar bij Voetbalshop.nl], </ref> Waar het uitshirt eerder al wereldwijd opviel dankzij de kleurrijke inspiratie uit Willemstad, zet het thuistenue juist de klassieke Curaçao-kleur centraal: blauw. -------- == Links eksterno == * [https://www.instagram.com/reels/DSKrc7kDOnc/ The Blue Wave], Instagram * [https://www.youtube.com/watch?v=cE4dwixXW_4 Bluewave], Youtube (jingle Blue Wave of Mama Wak sung by [[Jeon]]) * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/10/20/curacao-in-de-ban-van-de-bluewave-we-zijn-een-eiland-een-[/ Curaçao in de ban van de BlueWave: “We zijn één eiland, één droom”], Ret Karibense (20 di oktober 2025) * [https://amigoearuba.com/?p=21360 Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad dit weekend] * [https://www.curacao.com/bluewave/ The Blue Wave: Curacao's Pride] * [https://www.africanews.com/2026/05/29/curacaos-blue-wave-smallest-nation-ever-on-footballs-biggest-stage/ Curaçao’s blue wave: Smallest nation ever on football’s biggest stage] * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], AD * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-moet-stunten Blue Wave moet stunten], AD * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90256/curacao-brengt-eigen-blue-wave-naar-europa Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa], curacao.nu (25 mei 2026) * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90212/pisas-the-blue-wave-gaat-over-meer-dan-voetbal-het-verenigt-curacao- Pisas: “The Blue Wave gaat over meer dan voetbal: ‘Het verenigt Curaçao’”], curacao.nu (24 mei 2026) * [https://nu.cw/2026/01/23/precies-honderd-jaar-geleden-eerste-wedstrijd-van-de-blue-wave/ Precies 100 jaar geleden: eerste wedstrijd van de "blue Wave"], nu.cw (23 januari 2026) * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/11/19/curacao-schrijft-geschiedenis-met-wk-plaatsing-eiland-barst-los-in-blauw/ Curaçao schrijft geschiedenis met WK-plaatsing: Eiland barst los in blauw], Ret Karibense (19 november 2025) * https://www.trouw.nl/binnenland/dankzij-het-wk-heeft-curacao-zijn-identiteit-hervonden-voetbal-dat-snapt-iedereen~bf3bfd5e0/ Dankzij het WK heeft Curacao zijn identiteit hervonden], Trouw (8 mei 2026) * https://nu.cw/2026/06/01/overheid-organiseert-blue-nation-nature-experience/ ---------- * vorige versie ta un alias informal pa e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] i un término ku ta wòrdu usá pa deskribí e ola mas amplio di sosten públiko i aktividat kultural rondó di e partisipashon di e selekshon den e Kopa Mundial di FIFA 2026. The Blue Wave is de populaire bijnaam voor het nationale voetbalelftal van Curaçao. De term staat symbool voor de historische en succesvolle opmars van het team en de nationale trots en eenheid op het eiland. == Nomber == E expresion “Ola Blauw” ta referi na e color blauw tradicional di e seleccion di Curaçao y ta wordo usa comunmente pa sostenedornan, medionan di comunicacion, y organisacionnan. E término tambe ta lanta e identidat geográfiko di Kòrsou komo un isla den Karibe i ta simbolisá un ola kolektivo di sosten nashonal.[1] Konteksto di futbòl E selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou ta representá Kòrsou den kompetensianan internashonal i ta wòrdu goberná pa Federashon di Futbòl Kòrsou. E kualifikashon di e tim pa e Kopa Mundial di FIFA 2026 a marka un momentu signifikante den su historia deportivo, oumentando su visibilidat tantu regionalmente komo internashonalmente. Durante e kampaña di kualifikashon i e preparashonnan di e torneo siguiente, “The Blue Wave” a surgi komo un slogan unifikante entre sostenedónan i stakeholdernan.[1] Nifikashon kultural Enbolbimentu di komunidat Den e preparashon pa e Kopa Mundial di FIFA 2026, vários aktividat basá riba komunidat a wòrdu organisá na Kòrsou i bou di su diáspora. Esakinan a inkluí proyekshonnan públiko di partidonan, eventonan kultural, i inisiativanan di futbòl orientá na hubentut. Aktividatnan asina a kontribuí na oumento di partisipashon públiko i visibilidat di e selekshon nashonal.[1] Produkshon kreativo E Blue Wave tambe a inspirá produkshon kultural i kreativo, inkluyendo músika, presentashonnan i ekspreshonnan visual sentra riba identidat nashonal i kultura di futbòl. Merkansia manera paña i bandera den koló nashonal a bira ampliamente usá komo símbolonan di sosten.[1] Diaspora i aspektonan ekonómiko E konsepto di The Blue Wave a wòrdu asosiá ku oumento di kompromiso di e diaspora di Kòrsou. Simpatisadonan internashonal a kontribuí na e visibilidat di e ekipo i a partisipá na eventonan ligá na e Kopa di Mundu. Análisisnan a sugerí ku e torneo a funshoná komo un “multiplikadó di diaspora,” fortalesé konekshonnan ekonómiko i sosial entre Kòrsou i su komunidat mundial a traves di biahe, turismo i eksposishon internashonal.[1] Herensha E Blue Wave ta wòrdu konsiderá komo un ehèmpel notabel di kon partisipashon den un evento deportivo internashonal grandi por generá mobilisashon kultural i sosial mas amplio. Su impakto ta inkluí oumento di visibilidat nashonal, oumento di interes den futbòl, i e refuerso di identidat kompartí bou di e kurasoleñonan riba e isla i den eksterior. -------- The Blue Wave is an informal alias for the Curaçao national football team and a broader socio-cultural phenomenon associated with the island’s participation in the 2026 FIFA World Cup. The term is used to describe both the team itself and the widespread mobilization of public support, cultural expression, and diaspora engagement surrounding the tournament. Terminology The expression “Blue Wave” refers to the traditional blue color of the Curaçao national football team. It also symbolizes a collective movement, evoking both the maritime identity of the island and a surge of national unity and pride.[1][2] Football context The Curaçao national football team represents Curaçao in international competitions and is governed by the Curaçao Football Federation. Its qualification for the 2026 FIFA World Cup marked a historic milestone, with Curaçao described as one of the smallest nations ever to appear on football’s biggest stage.[3] In this context, “The Blue Wave” emerged as a widely used slogan among supporters, media, and public figures, reflecting growing national enthusiasm and international attention.[4] Cultural movement Public engagement Leading up to and during the 2026 FIFA World Cup, The Blue Wave developed into a broad cultural movement within Curaçao. Media reports describe the island as being “in the grip of the Blue Wave,” with widespread participation in football-related activities and expressions of national unity.[4] Public initiatives included fan gatherings, watch parties, and community-driven events both on the island and abroad.[5] Festivals and events The movement also gave rise to organized cultural programming. The Blue Wave Festival, held in the historic center of Willemstad, combined music, performances, and public celebrations tied to the national team’s World Cup participation.[6][7] These events contributed to increased activity in urban public spaces and highlighted the intersection of sport, culture, and tourism. Music and media The Blue Wave inspired a range of creative outputs, including music, slogans, and social media content. A notable example is the “Blue Wave” jingle, associated with performances such as Blue Wave of Mama Wak, which circulated widely online.[8][9] Digital platforms, including Instagram and YouTube, played a significant role in amplifying the movement and engaging younger audiences.[8][9] Political and social significance Political leaders and public figures have framed The Blue Wave as a symbol of national cohesion. Statements by Curaçaoan officials emphasized that the movement extends beyond football, serving to unite the population across social and geographic boundaries.[10] The concept has been described as fostering a shared identity under the idea of “one island, one dream.”[4] Diaspora and international reach The Blue Wave also resonated strongly among the Curaçaoan diaspora. Events and fan initiatives were organized internationally, including in Europe, reflecting the global distribution of Curaçaoan communities.[5] Analyses highlight that the movement contributed to increased international visibility for Curaçao and strengthened transnational connections through travel, media exposure, and economic activity linked to the World Cup.[1][3] Legacy The Blue Wave is regarded as an example of how participation in a major international sporting event can catalyze broader cultural and social mobilization. Its legacy includes heightened national visibility, increased engagement with football, and the reinforcement of a shared identity among Curaçaoans both on the island and abroad. References Curaçao’s diaspora multiplier at the 2026 World Cup The Blue Wave: Curacao's Pride Curaçao’s blue wave: Smallest nation ever on football’s biggest stage Curaçao in de ban van de BlueWave Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad Blue Wave Festival losgebarsten The Blue Wave (Instagram) Bluewave jingle (YouTube) Pisas: The Blue Wave gaat over meer dan voetbal -------- == Keep list == * E término a bira popular desde 2024 durante e weganan di kualifikashon i e preparashonnan pa e torneo, kaminda el a simbolisá un ola kolektivo di sosten nashonal, orguyo i identidat.<ref name=:"1">[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> * De Blue Wave is de naam van het nationale mannenelftal van Curaçao, maar de term staat eigenlijk voor iets veel groters: de hausse in energie, steun en saamhorigheid rond dit historische moment. Voor veel mensen staat dit namelijk voor zo veel meer dan alleen voetbal. Het gaat om de erkenning, de trots en de wereldwijde aandacht voor wat Curaçao heeft gepresteerd en waar het voor staat.<ref>[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> * Kòrsou ta konsiderá un di e paisnan mas chikí den mundu ku un poblashon di aproksimadamente 158.000–160.000 habitante (segun estimashon riba 1 di yanüari 2026)<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260604.pdf Poblacion di Corsou ta crece mas cu 158.000 mientras migracion ta sigui impulsa crecemento], Bon Dia Aruba (4 di yüni 2026)</ref>. E ta un pais konstituyente di [[Reino Hulandes]]. A FIFA member since 2011, Curaçao have spent years building towards a first World Cup appearance.<ref name="Guardian">[https://www.theguardian.com/football/2026/jun/01/curacao-world-cup-2026-team-guide Curaçao World Cup 2026 team guide], The Guardian (1 di yuni 2026)</ref> Den konteksto global, esaki ta pone Kòrsou den e grupo di paisnan chikitu tantu pa poblashon komo pa superfisie (±444 km²), pero ku un nivel haltu di desaroyo humano den region Karibe. * Bou di liderazgo di entrenadó nashonal [[Dick Advocaat]], Kòrsou a hasi bon uso di e reglanan aki, resultando den un ekipo konsistiendo pa gran parti di futbolistanan profeshonal ku a nase i entrená na Hulanda. Kico ta haci e situacion aki unico? E “football passport”: Debí ku tur residente di e parti Karibense di Reino tin nashonalidat Hulandes, hungadónan ku famia Kòrsou mesora ta bini na remarke pa un transferensia di nashonalidat deportivo. Esaki ta komparábel ku kon hungadónan di Eskosia òf Wales ta hunga pa Gran Bretaña. * <ref name="Comenencia">[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/curacao-world-cup Comenencia: Curaçao are going to surprise a lot of people], FIFA (31 di mei 2026)</ref> Tur ta bibando pafor di Kòrsou bou kontrat di klupnan di futbol na Oropa i Merka.<ref>https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/curacao-world-cup</ref> Mayoria di e hungadónan a haña nan formashon den e akademianan hubenil di futbol di Hulanda i awor pa medio di reglanan di IFA pa eligibilidat Korsou por hasi un yamado riba e talentonan di diaspora.<ref>[https://www.c-economics.com/post/cura%C3%A7ao-s-diaspora-multiplier-at-th e-2026-world-cup How colonial history became Curaçao's secret weapon at the World Cup], cornerstone economics (10 di mei 2026)</ref> E tim di 26 hòmber ta konsistí kompletamente di hungadónan nasé na Hulanda, aparte di Tahith Chong, kende a nase na Willemstad i a drenta e akademia di Feyenoord na edat di dies aña.<ref name="Comenencia"/> * i koló blou tradishonal di e selekshon nashonal.?? The country's official nickname is "The Blue Wave," a reference to the ocean surrounding the small island nation. Curaçao, the smallest country to ever make the World Cup, also has a large sailboat as part of its crest.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' here are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> * E movementu tambe a resultá den programa di aktividatnan kultural organisá, manera e Blue Wave Festival den sentro históriko di [[Willemstad]].<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di mei 2026)</ref> E eventonan aki a kombiná músika, presentashon i selebrashonnan públiko relashoná ku e partisipashon den e Mundial. * Apesar di e kosto altu di esaki pa presensia na Kopa Mundial, kalkulashonnan ta sugerí ku mas ku 3.000 fanátiko lo biaha pa e partido di apertura kontra Alemania dia 14 di yuni 2026 na [[Houston]], ku paketenan di buelo charter ku ta wòrdu areglá for di e isla.<ref name="Guardian"/> * dokumental na TV hulandes ''Curaçao en het wonder van het WK'' : [[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/90418/curacao-en-het-wk-documentaire-over-trots-identiteit-en-de-toekomst-van-het-eiland Curaçao en het WK: documentaire over trots, identiteit en de toekomst van het eiland], curacao.nu (7 di yuni 2026) In Willemstad vinden momenteel grote Blue Wave-evenementen plaats en de binnenstad van Punda en Otrobanda is volledig in WK-sfeer aangekleed. *De eerste dure zes punten van Curaçao zijn binnen op weg naar het WK Voetbal 2026. De Stichting Blue Wave in oprichting wil die droom daadwerkelijk (helpen) realiseren, zo weet het Antilliaans Dagblad. <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/29561-blue-wave-met-wk-droom Blue Wave met WK droom], AD (10 juni 2024)</ref> * Dat is de naam voor ‘The Blue Wave’, de beweging die op gang is gezet – onder meer met de aanstelling van Advocaat begin dit jaar – met als grote doel plaatsing voor het Wereldkampioenschap Voetbal 2026. Nog nooit eerder is het nationale herenteam van Curaçao aanwezig geweest op een WK. Het bereiken van de Gold Cup is een eerste belangrijke stap om het doel te halen.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 november 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------ '''Salon di Fama di Deporte di Kòrsou''' ta e galeria di honor dediká na deportista prominente i otro personanan ku a hasi un kontribushon signifikante pa deporte na [[Kòrsou]]. E taw, ku ta administrá pa Federashon Deporte i Olímpiko di Kòrsou (FDOK) — ku anteriormente tabata konosí komo Curaçao Sport Federatie (CSF) — a instala e promé miembronan den e salon di fama na 1985 pa duna rekonesimentu públiko na atletenan, entrenador, dirigente i otro figura ku a lassa un marka duradero den deporte lokal i regional. Historia E idea pa un salon di fama na Kòrsou a surgi como un manera pa honrá e sportistanan i lideres ku a kontribuí pa desaroyo di deporte den e Antias Hulandes. E CSF (Curaçao Sport Federatie), e organizashon sportivo máximo na esei tempu, a hunga un rol di lider den e fundashon di e salon di fama na 1985. Desde su inicio, e salon di fama a sigui rekonosé sportistanan ku a logra nivel notabel, inkluyendo partisipashon olímpiko, logronan internashonal, i kontribushon pa komunidad deportiva. Na desember 2020, FDOK a agrega otro 10 miembronan pa elevá e total ku 85 persona ku ta forma parti di e Salon di Fama di Kòrsou, inkluindo 10 damanan i 75 homber. Signifikashon E Salon di Fama ta: un forma pa preservá i celebra historia deportivo di Kòrsou un manera pa inspirá sportistanan hoben pa trese su talento un medio pa duna rekonesimentu formal na atletenan, entrenador, arbitro i dirigente ku a kontribuí pa desaroyo di deporte E lista di miembronan ta rekogi figura prominente di diferente deporte, inkluindo futbol, atletismo, esgrima, natashon, baseball, softball, karate, i otro disiplinanan. -------------------- '''Salon di Fama''' na Korsou ([[]]:inglesHall of Fame) ta un lista di individuo == Definishon == Un sala di fama, muraya di fama, òf kaminata di fama ta un lista di individuonan, logronan, òf otro entidatnan, normalmente skohé pa un grupo di elektor, pa marka nan ekselensia, logronan i fama den nan ramo. Den algun kaso, e salanan di fama aki ta konsistí di salanan òf museonan real ku ta konsagrá e honradonan ku eskultura, plaka, i eksposishon di memorabilia i informashon general tokante e destinatarionan indusí. Tin bia, e plachinan di e honradonan por wòrdu kologá riba un muraya (p’esei un “muraya di fama”) òf inskribí riba un acera (manera den un “kaminda di fama”, “kaminda di streanan”, òf “avenida di fama”). Den otro kasonan, e sala di fama ta mas figurativo i ta konsistí di un lista di nòmber di personanan notabel i nan logronan i kontribushonnan. E listanan ta wòrdu mantené pa un organisashon òf komunidat, i por ta nashonal, estatal, lokal òf privá. * inicia na 1985 pa Curacao Sport Federatie met overhandiging van gouden CSF-pin * 2017: Federashon Deporte i Olimpiko Korsou Toegetreden" / ingresa den Salon di fama di Korsou == Salon di fama == Deporte Korsou tin lista kompletu di tur miembro di Salon di Fama di Federashon Deporte Olimpiko Kòrsou (FDOK) ku antes tabata Curacao Sport Federatie (CSF). Na 1985 a instala e prome miembronan den Salon di Fama di Korsou. Na desember 2020 a instala 10 miembro pa yega na e gran total di 85 persona di kual 10 ta dama i 75 ta kabayero. Di e personanan aki 37 a fayesé. Di e 38 federashonnan ku ta miembro di FDOK, 22 tin un òf mas miembro den Salon di Fama.<ref>[https://www.deportekorsou.com/posts/lista-kompletu-di-miembronan-di-salon-di-fama-di-korsou-di-tur-tempu Lista kompletu di miembronan di Salon di Fama di Kòrsou di tur tempu]</ref> {| class="wikitable sortable" ! Aña ! Imagen ! Nomber ! Deporte ! Remarke |- | rowspan="10" | 1985|| || [[Antoine Maduro]]<br><small>(1909–1997)</small> || Futbol || |- | || [[Myrna Anselma]]<br><small>(1936–2008)</small> || [[esgrima]] || |- | || [[Ergilio Hato]]<br><small>(1926–2003)</small> ||[[futbol|futbòl]] || |- | || Ernest Smith ||[[futbol|futbòl]] || |- | || Guillermo Haseth ||[[futbol|futbòl]] || |- | || Hector Rosario<br><small>()</small> || || |- | || [[Juan Isa]]<br><small>()</small> || || |- | || Wilfred (Willie) Pieters<br><small>()</small> || || |- | || Mordy Maduro<br><small>()</small> || futbol|| presidente di NAVU i [[Federashon Futbòl Kòrsou|FFK]] |- | || Benny Leito<br><small>()</small> || landamentu|| |- | rowspan="3" | 1986|| ||[[Bèto Adriana]]<br><small>()</small> || Futbol || |- | ||[[Iyo Pimentel]]<br><small>()</small> || Tenis || |- | || Clovis Lodewijks<br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1987|| || Hector Curiel || || |- | || Julio Rooi<br><small>()</small> || || |- | || Guillaume (Sam) Buntin<br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1989|| || Guillermo Pardo || Futbol || |- | || Walter van Rosberg<br><small>()</small> || || |- | || Pedro Willems<br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1992|| || [[Enith Brigitha]] || landamentu || |- | || Marcel Jose Betrian<br><small>()</small> || (hisamentu di peso) || |- | || <br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1994|| || Edmundo Eustaquio (Sol) Confesor || futbòl || |- | || <br><small>()</small> || || |- | || <br><small>()</small> || || |- | rowspan="1" | 2023|| || [[Laicam How]] || [[karate]] || |- |} == Konmemorashon i evolushon == Na más reciente edishonnan di e salon di fama, FDOK a introducí un regla nobo pa permití rekonesé atletenan postumamente, inkluyendo sporthelden famós ku a falleci i ku a lòk grandi kontribushon pa deporte—un cambio ku reflehá deseo pa amplifiká acknowledge i preservashon di legado historiko. Den e selekshon di 2024 pa e ceremonia na diciembre pa postumamente honrá atletenan importante di balòn, honkbal, karate, bokso i mas. == Organisashon == E Federashon Deporte i Olímpiko di Kòrsou (FDOK) ta e organisashon ku koordiná e proceso di nominashon i selekshon. E federashon ta traha ku sportbondnan afiliá pa rekomendá kandidatonan i pa evaluá su merito pa ingresá den e salon di fama. ---------- * 1985: [[Antoine Maduro]], [[Myrna Anselma]] ([[esgrima]]) i [[Ergilio Hato]] ([[futbol|futbòl]]), Ernest Smith, Guillermo Haseth, Hector Rosario, Juan Isa, Mordy Maduro, * 1986: [[Beto Adriano]] (gewichtheffen), [[Iyo Pimentel]] (tennis), Clovis Lodewijks (Softball) en Benny Leito (zwemmen). * 1987: [[Hector Curiel]] (1936-2022) hisamentu di peso, Julio Rooi, Guillaume “Sam” Buntin * 1989: Guillermo Pardo, Walter van Rosberg, Pedro Willems * 1992: [[Enith Brigitha]] (landamentu), Marcel Jose Betrian (hisamentu di peso), Jose Maria (Jo) Mathilda (futbòl) * 1993 * 1994: Edmundo Eustaquio (Sol) Confesor (futbòl), Henry Prince (verspringen), Rafael Fernando (Raffy) Josefa (beisbol) * 1995: Edgard Ravenstein, Urnic “Randy” Wiel, [[Jan Boutmy]] ([[esgrima]]) futbol * 1997: Geoffrey Goede, Romoldo Martis, [[Wilhelm Canword]] (futbol?) * 2009: Soraida Juliana, Julius Hellburg, Ricardo Elhage, Niels Liberia, Errol Rooi * 2014: Anthony Minguel, [[Cor van Aanholt]], Esthel (Jet) Jansen, Dudley Josepa, Marguerite de Rooy-Sprock, Andres de Constancia +, Edwin Solomon, Heraclio Henriquez +, Hubert Ibi Schoop +,Victor Copra * 2015: 2015 Maximo “Max” Paula + * 2016: Alvin “Fichi” Fléming, Celsio Victor Polinet +, Franklin Wilfred Mathilda, Harold Daniel Laurens +, Johnny Hellmund, Raymond Rafael Martha, Wendell Prince, Wilhelm Keman * 2017: Antonio Pedro Keller, Antonio Jose "Papy" Martina, Efigenio Adriano Braafhart, Francisco Romualdo Gomez +, Gladwin Lumeno de Lanoi, Lupe Acasia Leito, [[Pedro Basiano Matrona]] (1927-2019), futbol, Stanley Maria Francisca, Orlando Felipe Cuales * 2019: Renato Anasagasti, Sylvanie Clarke, Henk d'Arnault, Wenfrid Jakoba, Hubert Jansen, Nazario Martijn q.e.p.d., Eric Ogenia, Eva Marie Tujeehut Suriel, Gilbert Snijders i Hubert Zimmerman. * Eva Marie “Amy” Tujeehut-Suriel, Eric Anthony Gregorio Ogenia, Gilbert Ciro Snijders, Henk “Henky” Alfons D’Arnault, Hubert Dominicus Jansen, Hubert Simon Zimmerman, Nazario Bernardus Martijn, Renato G. Anasagasti, Sylvanie Elaine Clarke, Wenfrid “Wenny” Pablo Jakoba * 2020: Despues ku meimei di aña FDOK den un seremonia virtual a instalá William ‘Junior’ Millerson den Salon di Fama, riba 28 di dezèmber a instalá e dies sigieunte baluarte nan: Raoul Alias (Dam), Michael Arvelo (Biyar), Marcel Brigitha (Beisbòl), Wilfrido Coffi (Futsal), Philip Elhage (Beisbòl), Magdalena Faneyt (Sòfbòl), Eelco Gonet (Basketbòl), Gustavo de Jongh (Sòfbòl), Erwin Martis (Atletismo) i Ivonne Leito – Senff (Karate).<ref name=:"1">https://www.sport.cw/mas-miembro-salon-di-fama/ </ref> * [[William Millerson]] , Raoul Alias (Dama), Michael Arvelo (Biyar), Marcel Brigitha (Beisbòl), Wilfrido Coffi (Futsal), Philip Elhage (Beisbòl), Magdalena Faneyt (Sòftbòl), Eelco Gonet (Basketbòl), Gustavo de Jongh (Sòftbòl), Erwin Martis (Atletiek), Ivonne Leito-Senff (Karate) * 2021: [[Jeanne Lopes]] (tiru) * 2023: [[Laicam How]] ([[karate]]) == Historia == For di aña 1985 a kuminsá ku Salon di Fama. Franklin Mathilda ku tabata presidente e tempu ei di Curaçaose Sport Federatie (CSF) a duna inisio na esaki. E promé baluartenan deportivo ku e aña ei a drenta Salon di Fama tabata: Antoine Maduro, Ergilio Hato, Ernest Smith, Guillermo Haseth, Hector Rosario, Juan Isa, Mordy Maduro, Myrna Anselma, Wilfred ‘Willie’ Pieters i Juan ‘Benny’ Leito. Tur e baluartenan aki entre tantu no ta na bida mas.<ref name=:"1"/> FDOK ta e organisashon ku a sigui CSF i ku pues ta enkargá ku e evento di Salon di Fama. E federashon ta presidí pa Jean Francisca. Sobrá miembronan di direktiva ta Efigenio Braafhart (vise presidente), Ranjit Persaud (sekretario general), Aishel Richardson (di dos sekretario general), Nelson Maria (tesorero) i Ruthsel Martina ku ta fungí komo di dos tesorero. * 2025:Durante e anochi di FDOK Honors Night, 5 persona a keda introdusí den FDOK su salon di fama. Un di e personanan aki ta Franklin Veeris. Aki bou ta sigui parti di Franklin su historia i tambe por disfrutá di un entrevista ku Franklin Veeris. Franklin I. P. Veeris, komo deportista a praktiká vários ramo di deporte, pero su éksitonan grandi a konsentrá komo dirigente di body building. Komo deportista e tabata áktivo den futbòl, tènis, karate i sailing, di kua e último aki el a kompetí riba nivel Mundial. Komo dirigente den tènis el a yuda organisá dos torneo grandi (Marlboro Professional Tennis Tournament) i mas despues den body building e.o. Metry Gala Classic. Na edat di 40 aña Frank a kuminsá train deportistanan den fitness i body building despues di a sigui kurso i seminarionan na e.o. New Jersey, Los Angeles, Miami, New York i Tampa. {{Appendix}} [[:Kategoria:Deporte na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox futbol club| variante = c | nomber club = WildCats KJ74 | nomber completo = | alias = | funda = | Presidente = | entrenado = | manager = {{CUW|bandera}} Johnny Balentina | liga = [[Kampeonato Nashonal di Beisbòl Klase AA di Kòrsou|Dòbel A]] }} '''WildCats KJ74''', antes konosí komo '''Wild Cats''', ta un di e timnan di [[beisbòl]] mas prominente den [[Kampeonato Nashonal di Beisbòl Klase AA di Kòrsou|Liga Dòbel A]] na [[Kòrsou]]. Den añanan 1960 e tim tabata milita den liga klase A; durante di e siguiente dékada el a logra promove i, desde 1975, a bira un forsa dominante den e Liga Dòbel A, e nivel mas altu di kompetensia di beisbòl na e isla. WildCats a gana 17 título nashonal te ku 2024, loke ta hasié e tim mas viktorioso den historia di Liga Dòbel A. El a partisipá na 43 edishon di e [[Kampeonato Nashonal di Beisbòl Klase AA di Kòrsou|kampeonato di Liga Dòbel A]], i tambe a representá Kòrsou den kompetensianan internashonal, manera e Seri Latinomerikano i [[Seri di Karibe]].<ref>Marco Stoovelaar, [https://catcher.home.xs4all.nl/bb23-0402-wild-cats-curacao-nips-mexico-in-second-game-caribbean-baseball-series.htm WildCats Curaçao nips Mexico in second game Caribbean Series], international baseball headlines</ref><ref>David Venn, [https://www.mlb.com/news/curacao-team-brings-loaded-roster-to-2024-caribbean-series From Little League to Caribbean Series, Curaçao's roster has chemistry], mlb.com (2 di febrüari 2024)</ref> E kambio di nòmber di klup a tuma lugá pa honra [[Kenley Jansen]], un picher profeshonal di Kòrsou ku a hunga e mayor parti di su karera pa Los Angeles Dodgers, usando e kamisa ku número 74. == Lista di Honor == ===Liga Dòbel A=== '''Kampeon (17)''': * 1975, 1976, 1977, 1978, 1980, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2016, 2017, 2021, 2022 '''Supkampeon (11)''': * 1979, 1981, 1982, 1986, 1987, 2004, 2013, 2014, 2015, 2018, 2020 == (Eks)-pelotero konosí == * [[Ruderly Manuel]] * [[Diegomar Maxwell]] * [[Dudley Leonora]] == Link eksterno == * [https://www.flashscore.com/team/wildcats-kj74/YJuwLdD3/ Profil WildCats KJ74] {{Appendix}} [[:Kategoria:Deporte na Kòrsou]] Mientras ku añanan spesífiko di nan viktorianan di kampionato i finalisashonnan di subkampeon no ta lista ampliamente den e fuentenan disponibel, ta tuma nota ku e Wild Cats tabata un forsa dominante den e liga for di su inisio na 1975. Nan a representá Curaçao tambe den kompetensianan internashonal, manera e Serie Latino Amerikano 2018 i e Serie di Karibe 2020. The '''Wild Cats''' baseball team, also known as WildCats KJ74, is one of the most successful clubs in the Curaçao National Championship AA League. They have secured 17 national championships, making them the team with the most titles in the league's history through 2022. ​ YouTube +4 Flashscore +4 Wikipedia +4 Baseball Reference While specific years of their championship victories and runner-up finishes are not comprehensively listed in the available sources, it's noted that the Wild Cats have been a dominant force in the league since its inception in 1975. They have also represented Curaçao in international competitions, such as the 2018 Latin American Series and the 2023 Caribbean Series. ​ ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ruderly Rubino Manuel''' (☆ [[26 di ougùstùs]] [[1990]] na [[Kòrsou]]) ta un picher profeshonal di beisbòl. E tabata miembro di e selekshon nashonal di beisbòl di Hulanda pa e Klásiko Mundial di Beisbòl 2017.<ref>{{Cite web|url=http://mlb.mlb.com/wbc/2013/teams/index.jsp?team=ned&team_id=878|title = Team}}</ref> He was born on the 26th of August of 1990 in Willemstad, Curaçao. He's a local baseball star and started his career off by pitching for the Groot Kwartier Stars. He has also pitched for the Royal Scorpions in Curaçao and currently pitches for the Wildcats KJ74 Guardian Group. He has also pitched for 2 teams abroad, Sparta-Feyenoord from the Dutch Hoofdklasse in 2011 and for De Angelis North East Knights from the Italian Baseball League in 2012. He has also been part of the Kingdom of the Netherlands baseball team that played in the 2017 World Baseball Classic. Bonbini to Ruderly Manuel, who will also take part in Curaçao Baseball Week 2017!⚾️🇨🇼🔥 {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Wimbleton''' ta un kompetensia internashonal di tènis, organisá pa e Federashon Internashonal di Tènis (ITF). {{Appendix}} [[Category:Deporte|Tènis]] --------------------- {{Databox}} '''Federashon di Atletismo di Kòrsou''' of '''Curaçao Atletiek Bond''' (CAB), Curaçao Athletics Federation, ta e órgano nashonal ku ta organisá atletismo na Kòrsou. E organisashon a wòrdu establesé originalmente na 1966, i e presidente di e asosiashon ta for di 2017 Willem Cordilia[1]. no.wiki:Federashon di Atletismo Kòrsou no ta miembro kompletu di CACAC, Konfederashon di Atletismo Sentroamerikano i Karibense, pero sí ta partisipá na Weganan CARIFTA. Curaçao tambe tabata e organisadó di e Weganan CARIFTA 2017.[2] == Klupnan == E Federashon di Atletismo di Kòrsou ta reuní diesdos klup di atletismo afiliá: Curacao Master Athletics, Batavus, Cheetah, Deportivo San Kristof, the Eagles, Go Fast, New Revolution, Olympic, Rising Stars, Sloke, Sparta i Trupial.[3] {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{infobox deportista | variante = c | nacionalidad = {{NLD}} | haltura = 1,88 m | peso = 77 kg | deporte = Atletismo | disciplina = 400 meter | entrenado = | debut = | nacionalidad deportivo = [[File:Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg|25px|border]] [[Antias Hulandes]]<br/ >{{NLD}} | wo = {{lista horizontal| *2020}} | bista medaya = {{bista medaya}} {{bista medaya rij|Weganan Olímpiko|0|1|0}} {{bista medaya rij|Weganan Mundial Indoor Atletismo|0|0|2}} }} '''Liemarvin Bonefacia''' (☆ [[16 di aprel]] [[1990]] na [[Willemstad]]) ta un atleta di Kòrsou i un atleta olímpiko. E ta spesialisá den 400 meter i a representá [[Antias Hulandes]] te su disolushon na 2010. Representando [[Hulanda]] Bonevacia a gana e medaya di plata den 4 x 400 m na [[Weganan Olimpico|Weganan Olímpiko]] 2020 na Tokyo, huntu ku [[Terrence Agard]], Tony van Diepen y Ramsey Angela. == Link eksterno == * [https://worldathletics.org/athletes/netherlands/terrence-agard-14180980 Terrence Agard riba World Athletics] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Agard, Terrence}} [[:Category:Deporte]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Atleta Olimpico]] ----------------------- '''Randolph Benito (Johnny) Balentina''' (☆ [[8 di ougùstùs]] [[1971]] na [[Willemstad]]) ta un pelotero hulandes ku a kompetí na tres okashon konsekutivo den [[Weganan Olimpico di Zomer|Weganan Olímpiko]]. El a partisipa na ‘Atlanta 1996’, ‘Sydney 2000’ i ‘Atenas 2004’. Na e okashonnan ei, e catcher drechi di e klup di beisbol Neptunus a termina ku e [[tim nashonal di beisbòl hulandes|selekshon nashonal di Hulanda]], tambe konosí komo ''Tim di Reino'', na di seis (1996 i 2004) i e di sinku lugá (2000). {{Appendix|2= * [https://www.honkbalsite.com/ Nederlandse honkbalsite] * [https://web.archive.org/web/20161202214838/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ba/johnny-balentina-1.html Profil di Johnny Balentina] }} {{DEFAULTSORT:Balentina, Randolph}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Deporte na Aruba|Bela]] [[:Category:Atleta Olimpico|Bela]] -------------- == Aanvulling [[Seri di Karibe]] == === Kampeon segun wega final === Kuminsando ku e edishon di 2013 a introdusí un kampeonato kaminda e dos ekipo ku e mihó rekort di gana i pèrdè for di e promé etapa di e torneo di round-robin ta topa pa determiná e kampeon. Den edishon 2013, e promé buelta tabata konsistí di 12 wega i kada tim a enfrentá e otro timnan dos biaha, un komo home klup i e otro komo un ekipo di bishita; for di edishon 2014, ku e regreso di ekiponan di Cuba na e torneo, e promé etapa a ser kambia pa un round robin di 10 wega kaminda kada tim ta enfrentá e otro ekiponan un biaha. {|class="sortable wikitable" width="100%" !Aña!!Sede!!Kampeon!!Resultado!!Supkampeon!!Manager |- |[[2013]] |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Hermosillo |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Yaquis de Obregón |style="text-align:center"|4–3 (18) |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Leones del Escogido |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Eddie Díaz |- |2014 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] [[Isla di Margarita]] |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Naranjeros de Hermosillo |style="text-align:center"|7–1 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] Indios de Mayagüez |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Matías Carrillo |- |2015 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] [[San Juan]] |[[File:Flag of Cuba.svg|25px|border]] Vegueros de Pinar del Río |style="text-align:center"|3–2 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Tomateros de Culiacán |[[File:Flag of Cuba.svg|25px|border]] Alfonso Urquiola |- |2016 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] [[Santo Domingo]] |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Venados de Mazatlán |style="text-align:center"|5–4 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Tigres de Aragua |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Juan José Pacho |- |2017 |{{flagicon|MEX}} [[Culiacán]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Criollos de Caguas |style="text-align:center"|1–0 (10) |{{flagicon|MEX}} [[Águilas de Mexicali]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Luis Matos |- |2018 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px]] [[Guadalajara]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Criollos de Caguas |style="text-align:center"|9–4 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Águilas Cibaeñas |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Luis Matos |- |2019 |[[File:Flag of Panama.svg|25px]] [[Siudad di Panama|Siudat di Panama]] |[[File:Flag of Panama.svg|25px]] Toros de Herrera |style="text-align:center"|3–1 |[[File:Flag of Cuba.svg|25px|border]] Leñadores de Las Tunas |[[File:Flag of Panama.svg|25px]] Manuel Rodríguez |- |2020 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Toros del Este |style="text-align:center"|9–3 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Cardenales de Lara]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Lino Rivera |- |2021 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Mazatlán |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Águilas Cibaeñas |style="text-align:center"|4–1 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] Criollos de Caguas |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Félix Fermín |- | 2022 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|border]] [[Santo Domingo]] |[[File:Flag of Colombia.svg|25px|border]] Caimanes de Barranquilla |style="text-align:center"|4-1 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Gigantes del Cibao |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] José Mosquera |- |2023 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] [[Caracas]] i [[La Guaira]] |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Tigres del Licey |style="text-align:center"|3−0 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Leones del Caracas |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] José Offerman |- |2024 |{{flagicon|USA}} [[Miami]] |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] [[Tiburones de La Guaira]] |style="text-align:center"|3−0 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Tigres del Licey |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Ozzie Guillén |- |2025 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Mexicali | |style="text-align:center"| | | |- |2026 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|border]] [[Santo Domingo]] | |style="text-align:center"| | | |- |2027 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Hermosillo | |style="text-align:center"| | | |} {|class="sortable wikitable" !Aña!!Sede!!Kampeon!!Resultado!!Supkampeon!!Mánager!!Rekort |- |2013 |{{MEX}} Hermosillo |{{MEX}} Yaquis de Ciudad Obregón |style="text-align:center"|4-3 (18) |{{DOM}} Leones del Escogido |{{DOM}} Eddie Díaz |style="text-align:center"|4-3 |- |2014 |{{VEN}} [[Isla Margarita]] |{{MEX}} [[Naranjeros de Hermosillo]] |style="text-align:center"|7-1 |{{bandera|Puerto Rico}} [[Indios de Mayagüez]] |{{MEX}} Matías Carrillo |style="text-align:center"|4-2 |- |2015 |{{bandera|Puerto Rico}} [[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]] |{{bandera|Cuba}} [[Pinar del Río (béisbol)|Vegueros de Pinar del Río]] |style="text-align:center"|3-2 |{{bandera|México}} [[Tomateros de Culiacán]] |{{bandera|Cuba}} Alfonso Urquiola |style="text-align:center"|3-3 |- |[[Serie del Caribe 2016|2016]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Santo Domingo]] |{{bandera|MEX}} [[Venados de Mazatlán]] [[Archivo:Cscr-featured.png|15px|Campeón Invicto]] |style="text-align:center"|5-4 |{{bandera|VEN}} [[Tigres de Aragua]] |{{bandera|MEX}} Juan José Pacho |style="text-align:center"|6-0 |- |2017 |{{MEX}} Culiacán |{{bandera|Puerto Rico}} Criollos de Caguas |style="text-align:center"|1-0 (10) |{{bandera|MEX}} [[Águilas de Mexicali]] |{{bandera|Puerto Rico}} Luis Matos |style="text-align:center"|3-3 |- |[[Serie del Caribe 2018|2018]] |{{bandera|México}} [[Jalisco]]<ref>[https://www.jalisco.gob.mx/es/prensa/noticias/64267 Presenta Gobernador Serie del Caribe Jalisco 2018]</ref> |{{bandera|Puerto Rico}} [[Criollos de Caguas]] |style="text-align:center"|9-4 |{{bandera|República Dominicana}} [[Águilas Cibaeñas]] |{{bandera|Puerto Rico}} Luis Matos |style="text-align:center"|4-2 |- |[[Serie del Caribe 2019|2019]] |{{bandera|Panamá}} [[Panamá (ciudad)|Panamá]] |{{bandera|Panamá}} [[Toros de Herrera]] |style="text-align:center"|3-1 |{{bandera|Cuba}} [[Las Tunas (béisbol)|Leñadores de Las Tunas]] |{{bandera|Panamá}} Manuel Rodríguez |style="text-align:center"|4-1 |- |[[Serie del Caribe 2020|2020]] |{{bandera|Puerto Rico}} [[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Toros del Este]] |style="text-align:center"|9-3 |{{bandera|VEN}} [[Cardenales de Lara]] |{{bandera|Puerto Rico}} Lino Rivera |style="text-align:center"|6-1 |- |[[Serie del Caribe 2021|2021]] |{{bandera|MEX}} [[Mazatlán]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Águilas Cibaeñas]] [[Archivo:Cscr-featured.png|15px|Campeón Invicto]] |style="text-align:center"|4-1 |{{bandera|Puerto Rico}} [[Criollos de Caguas]] |{{bandera|República Dominicana}} Félix Fermín |style="text-align:center"|7-0 |- |[[Serie del Caribe 2022|2022]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Santo Domingo]] |{{bandera|Colombia}} [[Caimanes de Barranquilla]] |style="text-align:center"|4-1 |{{bandera|República Dominicana}} [[Gigantes del Cibao]] |{{bandera|Colombia}} José Mosquera |style="text-align:center"|5-2 |- |[[Serie del Caribe 2023|2023]] |{{bandera|Venezuela}} [[Caracas]] y [[La Guaira]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Tigres del Licey]] |style="text-align:center"|3-0 |{{bandera|Venezuela}} [[Leones del Caracas]] |{{bandera|República Dominicana}} José Offerman |style="text-align:center"|6-3 |- |[[Serie del Caribe 2024|2024]] |{{bandera|Estados Unidos}} [[Miami]] |{{bandera|Venezuela}} [[Tiburones de La Guaira]] |style="text-align:center"|3-0 |{{bandera|República Dominicana}} [[Tigres del Licey]] |{{bandera|Venezuela}} Oswaldo Guillén |style="text-align:center"|7-1 |- | 2025 |{{MEX}} [[Mexicali]] |colspan=5 align=center|'''Por disputarse''' |- |[[Serie del Caribe 2026|2026]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Santo Domingo]] |colspan=5 align=center|'''Por disputarse''' |- |[[Serie del Caribe 2027|2027]] |{{bandera|México}} [[Hermosillo]] |colspan=5 align=center|'''Por disputarse''' |} ==Partisipante== {| class="wikitable sortable" ! Pais ! Liga ! Promé edishon |- |{{CUW}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Kòrsou |style="text-align:center"|2023 |- |bgcolor="#ccddff"|{{DOM}} |Liga di Beisbòl Profeshonal Dominikano |style="text-align:center"|1970 |- |bgcolor="#ccddff"|{{MEX}} | Liga di Mexico Pasifiko |style="text-align:center"|1971 |- |{{NCR}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Nicaragua |style="text-align:center"|2024 |- |{{PAN}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Panameño |style="text-align:center"|1949 |- |bgcolor="#ccddff"|[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] [[Puerto Rico]] |Liga di Beisbòl Profeshonal Roberto Clemente |style="text-align:center"|1949 |- |bgcolor="#ccddff" |{{VEN}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Venezuelano |style="text-align:center"|1949 |} * {{color box|#ccddff|border=silver}} miembro di Caribbean Professional Baseball Confederation === Partisipante den pasado === {| class="wikitable sortable" ! Pais ! Liga ! Prome edishon ! Ultimo edishon |- | rowspan=3 |{{CUB}} | Liga Cubano |style="text-align:center"|1949 |style="text-align:center"|1960 |- | Seri Nashonal Cubano |style="text-align:center"|2014 |style="text-align:center"|2019 |- |Liga Elite Cubano |style="text-align:center" colspan=2|2023 |- |{{CUW}} | Liga di Beisbòl Klase AA di Kòrsou |style="text-align:center" colspan=2|2023 |- |{{COL}} |Liga di Beisbòl Profeshonal di Colombia |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2023 |} ===Nota=== *{{note label|PAN|a|a}} After the [[1960 Caribbean Series|1960 tournament]], Panama would not appear in another Caribbean Series until [[2019 Caribbean Series|2019]]. *{{note label|VEN|b|b}} Venezuela's LVBP was replaced by the [[Liga Occidental de Béisbol Profesional]] for the 1960 tournament == Edishonnan == ==Series== {|class="wikitable" |- !Ana!!Luga!!Kampeon!!Manager!!Rekort |- |[[1949 Caribbean Series|1949]]||{{flagicon|CUB}} [[Havana]]||{{flagicon|CUB}} [[Almendares (baseball club)|Alacranes del Almendares]]||&nbsp; [[Mike Guerra|Fermin Guerra]] ||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1950 Caribbean Series|1950]]||{{flagicon|PRI|1895}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PAN}} [[Carta Vieja Yankees]]|| &nbsp; [[Wayne Blackburn]] &nbsp;|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1951 Caribbean Series|1951]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|PRI|1895}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]]|| &nbsp; [[George Scales]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1952 Caribbean Series|1952]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]]||{{flagicon|CUB}} [[Habana (Cuban League)|Leones del Habana]]|| &nbsp; [[Mike González (catcher)|Mike González]]|| style="text-align:center;"|5–0 |- |[[1953 Caribbean Series|1953]]||{{flagicon|CUB}} [[Havana]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (2)|| &nbsp; [[Buster Clarkson]]||style="text-align:center;"|5–0 |- |[[1954 Caribbean Series|1954]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]]||&nbsp; [[Mickey Owen]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1955 Caribbean Series|1955]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (3)||&nbsp; [[Herman Franks]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1956 Caribbean Series|1956]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]]||{{flagicon|CUB}} [[Cienfuegos (Cuban League baseball club)|Elefantes de Cienfuegos]]||&nbsp; [[Oscar Rodríguez (baseball)|Oscar Rodríguez]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1957 Caribbean Series|1957]]||{{flagicon|CUB}} [[Havana]]||{{flagicon|CUB}} [[Marianao (Cuban League baseball club)|Tigres de Marianao]]||&nbsp; [[Nap Reyes|Napoleón Reyes]]||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1958 Caribbean Series|1958]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|CUB}} [[Marianao (Cuban League baseball club)|Tigres de Marianao]] (2) ||&nbsp; [[Nap Reyes|Napoleón Reyes]] (2)|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1959 Caribbean Series|1959]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|CUB}} [[Almendares (baseball club)|Alacranes del Almendares]] (2)||&nbsp; [[Clemente Carreras]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1960 Caribbean Series|1960]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]]||{{flagicon|CUB}} [[Cienfuegos (Cuban League baseball club)|Elefantes de Cienfuegos]] (2)||&nbsp; [[Tony Castaño]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |1961–1969|| colspan="4" style="text-align:center;" | None held |- |[[1970 Caribbean Series|1970]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Navegantes del Magallanes]]||&nbsp; [[Carlos Pascual (baseball)|Carlos Pascual]]||style="text-align:center;"|7–1 |- |[[1971 Caribbean Series|1971]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]]||&nbsp; [[Manny Mota]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1972 Caribbean Series|1972]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Leones de Ponce (baseball)|Leones de Ponce]]||&nbsp; [[Frank Verdi]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1973 Caribbean Series|1973]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (2)||&nbsp; [[Tommy Lasorda]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1974 Caribbean Series|1974]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (2)||&nbsp; [[Bobby Wine]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1975 Caribbean Series|1975]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Vaqueros de Bayamón (baseball)|Vaqueros de Bayamón]]||&nbsp; [[José Pagán]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1976 Caribbean Series|1976]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]] & [[Santiago de los Caballeros|Santiago]] &nbsp; ||{{flagicon|MEX}} [[Naranjeros de Hermosillo]]||&nbsp; [[Cananea Reyes]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1977 Caribbean Series|1977]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (3)||&nbsp; [[Buck Rodgers]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1978 Caribbean Series|1978]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Indios de Mayagüez]]||&nbsp; [[Rene Lachemann]]||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1979 Caribbean Series|1979]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Navegantes del Magallanes]] (2)||&nbsp; [[Willie Horton (baseball)|Willie Horton]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1980 Caribbean Series|1980]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (4)||&nbsp; [[Del Crandall]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1981 Caribbean Series|1981]]|| colspan="4" style="text-align:center;"|None held |- |[[1982 Caribbean Series|1982]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Leones del Caracas]]||&nbsp; [[Chico Carrasquel]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1983 Caribbean Series|1983]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Lobos de Arecibo]]||&nbsp; [[Ron Clark (baseball)|Ron Clark]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1984 Caribbean Series|1984]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Águilas del Zulia]]||&nbsp; [[Rubén Amaro, Sr.|Rubén Amaro]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1985 Caribbean Series|1985]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (5)||&nbsp; [[Terry Collins]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1986 Caribbean Series|1986]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Maracaibo]]||{{flagicon|MEX}} [[Águilas de Mexicali]]||&nbsp; [[Cananea Reyes]] (2)|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1987 Caribbean Series|1987]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (3)||&nbsp; [[Ramón Avilés]]|| style="text-align:center;"|5–2 |- |[[1988 Caribbean Series|1988]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]|| {{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]]||&nbsp; [[Phil Regan (baseball)|Phil Regan]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1989 Caribbean Series|1989]]|||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Águilas del Zulia]] (2)||&nbsp; [[Pete Mackanin]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1990 Caribbean Series|1990]]||{{flagicon|USA}} [[Miami]]||{{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]] (2)||&nbsp; [[Felipe Alou]]||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1991 Caribbean Series|1991]]||{{flagicon|USA}} [[Miami]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (6)||&nbsp; [[John Roseboro]]|| style="text-align:center;"|5–0 |- |[[1992 Caribbean Series|1992]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Indios de Mayagüez]] (2)||&nbsp; [[Pat Kelly (catcher)|Pat Kelly]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1993 Caribbean Series|1993]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]] || {{flagicon|PRI|1952}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (4)||&nbsp; [[Mako Oliveras]]||{ style="text-align:center;"|5–2 |- |[[1994 Caribbean Series|1994]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Puerto la Cruz]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (7)||&nbsp; [[Casey Parsons]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1995 Caribbean Series|1995]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PRI}} [[Senadores de San Juan]]||&nbsp; [[Luis Meléndez (baseball)|Luis Meléndez]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1996 Caribbean Series|1996]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|MEX}} [[Tomateros de Culiacán]]||&nbsp; [[Francisco Estrada]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1997 Caribbean Series|1997]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]]||&nbsp; [[Mike Quade]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1998 Caribbean Series|1998]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Puerto la Cruz]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (2)||&nbsp; [[Tony Peña]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1999 Caribbean Series|1999]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (8)||&nbsp; [[Dave Jauss]]|| style="text-align:center;"|5–2 |- |[[2000 Caribbean Series|2000]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|PRI}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (5)||&nbsp; [[Mako Oliveras]] (2)||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[2001 Caribbean Series|2001]]||{{flagicon|MEX}} [[Culiacán]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (3)||&nbsp; [[Félix Fermín]] || style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2002 in baseball|2002]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|MEX}} [[Tomateros de Culiacán]] (2)||&nbsp; [[Francisco Estrada]] (2) &nbsp;|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2003 Caribbean Series|2003]]||{{flagicon|PRI}} [[Carolina, Puerto Rico|Carolina]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (4)||&nbsp; [[Félix Fermín]] (2)||style="text-align:center;"|6–1 |- |[[2004 Caribbean Series|2004]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (9)||&nbsp; [[Manny Acta]] || style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2005 Caribbean Series|2005]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|MEX}} [[Venados de Mazatlán]]||&nbsp; [[Juan José Pacho]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2006 Caribbean Series|2006]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Valencia, Carabobo|Valencia]] and [[Maracay]]||{{flagicon|VEN}} [[Leones del Caracas ]] (2)||&nbsp; [[Carlos Subero ]]||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[2007 Caribbean Series|2007]]||{{flagicon|PRI}} [[Carolina, Puerto Rico|Carolina]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (5)||&nbsp; [[Félix Fermín]] (3)||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2008 Caribbean Series|2008]]||{{flagicon|DOM}} [[Santiago de los Caballeros|Santiago]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (10)||&nbsp; [[Héctor de la Cruz]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2009 Caribbean Series|2009]]||{{flagicon|MEX}} [[Mexicali]]||{{flagicon|VEN}} [[Tigres de Aragua]] ||&nbsp; [[Buddy Bailey]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2010 Caribbean Series|2010]]||{{flagicon|VEN}} [[Margarita Island]]||{{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]] (3)||&nbsp; [[Ken Oberkfell]] || style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2011 Caribbean Series|2011]]||{{flagicon|PRI}} [[Mayagüez, Puerto Rico|Mayagüez]]||{{flagicon|MEX}} [[Yaquis de Obregón]]||&nbsp; [[Yaquis de Obregón#History|Eddie Díaz]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2012 Caribbean Series|2012]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]] (4)||&nbsp; [[Ken Oberkfell]] (2)|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2013 Caribbean Series|2013]] || {{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]] || {{flagicon|MEX}} [[Yaquis de Obregón]] (2)||&nbsp; [[Yaquis de Obregón#History|Eddy Díaz]] (2)||style="text-align:center;"|4–3 |- |[[2014 Caribbean Series|2014]] || {{flagicon|VEN}} [[Margarita Island]] || {{flagicon|MEX}} [[Naranjeros de Hermosillo]] (2)||&nbsp; [[Matías Carrillo]]||style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2015 Caribbean Series|2015]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] || {{flagicon|CUB}} [[Pinar del Río (baseball)|Vegueros de Pinar del Río]] ||&nbsp; [[Pinar del Río (baseball)#Past and present stars|Alfonso Urquiola]] ||style="text-align:center;"|3–3 |- |[[2016 Caribbean Series|2016]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]] || {{flagicon|MEX}} [[Venados de Mazatlan]] (2)||&nbsp;[[Juan José Pacho]]||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[2017 Caribbean Series|2017]]||{{flagicon|MEX}} [[Culiacán]] || {{flagicon|PUR}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (4) ||&nbsp;[[Luis Matos (baseball, born 1978)|Luis Matos]]||style="text-align:center;"|3−3 |- |[[2018 Caribbean Series|2018]]||{{flagicon|MEX}} [[Guadalajara]] ||{{flagicon|PUR}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (5) ||&nbsp;[[Luis Matos (baseball, born 1978)|Luis Matos]] (2)||style="text-align:center;"|4−2 |- |[[2019 Caribbean Series|2019]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]] ||{{flagicon|PAN}} [[Toros de Herrera]]||&nbsp;Manuel Rodríguez||style="text-align:center;"|4−1 |- |[[2020 Caribbean Series|2020]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] ||{{flagicon|DOM}} [[Toros del Este]] ||&nbsp;Lino Rivera ||style="text-align:center;"|6−1 |- |[[2021 Caribbean Series|2021]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]] || {{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (6) ||&nbsp;[[Félix Fermín]] (4) ||style="text-align:center;"|7−0 |- |[[2022 Caribbean Series|2022]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]] || {{flagicon|COL}} [[Caimanes de Barranquilla]]||&nbsp;José Mosquera || style="text-align:center;" |5−1 |- |[[2023 Caribbean Series|2023]]||{{flagicon|VEN}} [[Caracas]] and [[La Guaira]] || {{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (11)||&nbsp;[[Jose Offerman]] || style="text-align:center;" |6−3 |- |[[2024 Caribbean Series|2024]] |{{flagicon|USA}} [[Miami]] |{{flagicon|VEN}} [[Tiburones de La Guaira]] |&nbsp;[[Ozzie Guillén]] |style="text-align:center;" |7−1 |} * Selekshon Curacao Suns 2024 <ref>https://honkbalsoftbal.nl/2024/01/29/zeventien-internationals-koninkrijksteam-met-curacao-suns-naar-serie-del-caribe/</ref> update: Jonathan Schoop; nieuw Jeremi Profar & Roger Bernadina (en.wiki) * Selekshon Korsou 2023 <ref>https://honkbalsoftbal.nl/2023/01/31/internationals-met-curacaose-kampioen-naar-caribbean-series/</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{DEFAULTSORT:Thode, Kiri}} [[Category:Hende]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Deporte]] * 2013:Kiri Thode is in Duitsland wereldkampioen geworden van de Professional Windsurfers Association (PWA) Freestyle Windsurfing. Het is voor het eerst dat een windsurfer uit Bonaire wereldkampioen is geworden van de Freestyle competitie. Het is ook de eerste wereldtitel voor Thode.<ref>Belkis Osepa, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2013/10/09/wereldkampioenen-bonaire-warm-onthaald/ Wereldkampioenen Bonaire warm onthaald], Caribisch netwerk, 9 di oktober 2013</ref> * 2020? video Children of the Wind ku rumanan Tonky i Taty Frans - dokumentario basa riba e bida di tres mucha homber Boneriano cu a conquista mundo cu nan teknika y trikinan innovativo riba nan plank di windsurf . E pelicula a gana premio na .... de.wiki: Kiri Thode (geboren 26 februari 1991 in Kralendijk ) is een windsurfer op Bonaire . Hij behoort tot de beste freestylesurfers van de afgelopen jaren en werd in 2013 wereldkampioen in deze discipline . ------------------------------ {{Databox}} '''Jurswailly (Ailly) Luciano''' (☆ [[25 di mart]] [[1991]] na [[Kòrsou]]) ta un eks-hungadó di "handbal" hulandes-kurasoleño i internashonalista. E tabata hunga den posicion derechista. == Bida == Ailly Luciano a nase na Korsou i te edat di kuater ana tabata biba na Boka Sami. Ku su mayornan el a muda pa [[Hulanda]]. Su promé klup di handball tabata Papendrechtse DES'72. Komo teenager e ta switch pa e klup HV Quintus, hungango den e division di honor hulandes.<ref>https://www.mosellesport.fr/articles-metz-handball/lucarne-sur-curacao-avec-ailly-luciano.html Lucarne sur Curaçao avec Ailly Luciano], Moselle Sport (3 di yanuari 2018)</ref> Desde 2011 e ta milita pa e klup franses Metz Handball den e divishon femenino franses mas haltu. E ta konosi pa su rapides. Huntu ku su klup el a titula kampeon nashonal di Fransia na 2013, 2014, 2016, 2017, 2018 i 2019. Na ana 2013, 2015, 2017 en 2019 e klup ta gana e Kopa di Fransia. Tambe na 2013 ta alkansa e final di e kampeonato oropea pero ta sufri un derota di e klup danes Team Tvis. Holstebro . Na 2021 e ta pone un fin na su karera deportivo pa dedika su mes na su In de zomer van 2021 beëindigde ze haar carrière. Luciano speelde 55 interlands voor het Nederlands elftal , waarin ze 113 doelpunten maakte. Ze nam deel aan het WK 2013 in Servië . Ze nam ook deel aan de Olympische Spelen van 2016 in Rio de Janeiro nl wiki:In maart 2016 tijdens het OKT in Metz (Frankrijk) is er een historisch hoogtepunt voor Luciano en het Nederlandse handbal, ze kwalificeerden zich voor het eerst voor de Olympische Spelen. Doordat de wedstrijd om het brons verloren werd van de huidige wereldkampioen Noorwegen (23-36), eindigden ze uiteindelijk op de vierde plaats. == Selekshon hulandes == Debuut Oranje 15 mei 2012 Nederland – Groot-Brittannië 40-15 in Panningen Komo internashonalista el a forma parti di e selekshon femenino di [[Hulanda]], hasiendo su debut durante e Kampeonato Mundial di Handbal 2013 na [[Serbia]]. El a partisipa den 55 wega internashonal. Na 2016 el a representa Hulanda na e Weganan olimpiko na [[Rio de Janeiro]].<ref>https://www.ad.nl/dordrecht/papendrechtse-ex-international-ailly-luciano-stopt-met-handbal-eindelijk-tijd-om-te-puberen~a0830d73/ Papendrechtse ex-international Ailly Luciano stopt met handbal: ‘Eindelijk tijd om te puberen’], AD (9 di ougustus 2020)</ref> Ze maakte deel uit van het Nederlandse damesteam dat als vierde eindigde in handbal op de Olympische Zomerspelen van 2016 in Rio de Janeiro , Brazilië . Handbalster Ailly Luciano heeft besloten haar interlandcarrière te beëindigen en gaat daarom niet mee met het Nederlands damesteam naar het Europees kampioenschap handbal in Zweden. "Ik heb op de Olympische Spelen gestaan, dat vind ik prachtig, maar voor mijn idee zit er niet meer in. Om weer vier jaar te knokken richting de Spelen zie ik niet zitten. Ik vind het goed geweest. Ik wil mijn levensdoelen oppakken." De 25-jarige speelster uit Papendrecht kwam in augustus met het Nederlands damesteam uit op de Olympische Spelen in Rio de Janeiro en eindigde als vierde. Luciano, die speelt voor het Franse Metz, speelde 56 interlands voor Oranje en scoorde daarin 115 keer.<ref>[https://www.rijnmond.nl/nieuws/148285/handbalster-luciano-beeindigt-interlandcarriere Handbalster Luciano beëindigt interlandcarrière], Rijnmond (4 november 2016)</ref> == Link eksterno == * [[http://history.eurohandball.com/ec/cl/women/2020-21/player/536101/Jurswailly+Luciano Jurswailly Luciano na European Handball Association]] {{Appendix}} In 2011 verhuisde de 1,71 meter lange rechtsbuiten naar het Franse eersteklasser Metz Handball , met wie ze in 2013 het kampioenschap en de beker won en de finale van de EHF Cup bereikte , waar ze verloren van de Deense club Team Tvis. Holstebro . Een seizoen later won ze opnieuw het kampioenschap. Ze won ook de Franse beker in 2015, 2017 en 2019 en het Franse kampioenschap in 2016, 2017, 2018 en 2019. In de zomer van 2021 beëindigde ze haar carrière. Luciano speelde 55 interlands voor het Nederlands elftal , waarin ze 113 doelpunten maakte. Ze nam deel aan het WK 2013 in Servië . Ze nam ook deel aan de Olympische Spelen van 2016 in Rio de Janeiro . hunga den posishon derecho Geboren op 25 maart 1991 in Wilemstad (Curaçao, Nederland) Rechtsbuiten bij Metz Handbal sinds 2011 Nederlands international (56 caps) Voormalige club: HV Quintus (Nederland). Luciano a hasi su debut pa e selekshon hulandes durante e Kampeonato Mundial di Handbal 2013 na [[Serbia]]. [3] speelt voor Metz Handbal in de LFH Division 1 Féminine en voorheen het Nederlands dameshandbalteam . Ze nam deel aan het WK handbal dames 2013 in Servië , samen met de rest van het Nederlands elftal. [1] [2] Luciano na nase na Korsou i a lanta na Boka Sami te edat di kuater ana. dorp Sint Michiel gewoond. Ku su mayornan el a muda pa Hulanda. Aki ta tabata hunga pa e klup HV Quintus.<ref>https://www.mosellesport.fr/articles-metz-handball/lucarne-sur-curacao-avec-ailly-luciano.html Lucarne sur Curaçao avec Ailly Luciano], Moselle Sport (3 di yanuari 2018)</ref> Geboren op 25 maart 1991 in Wilemstad (Curaçao, Nederland) Rechtsbuiten bij Metz Handbal sinds 2011 Nederlands international (56 caps) Voormalige club: HV Quintus (Nederland). ------------------------ '''Robert (Joy) Hosé''' (☆ [[14 di febrüari]] [[1949]] na - [[23 di òktober]] [[2023]] na [[Willemstad]] ) tabata un hungadó di pinpòn di [[Kòrsou]] di fama legendario. E tabata kampeon di Kòrsou di 1966 te 1972 i a optené varios título na Antia i internashonalmente, entre otro na 1971 kampeon latinoamerikano na [[Paraguai|Paraguay]]. == Biografia == Joy Hosé a nase na Kòrsou den e famia Hosé-Pimentel. E tin un ruman muhé i dos ruman hòmber. Su ruman mayó [[Humphrey Hosé|Humphrey]] tabata aktivo komo tenista profeshonal i su omo [[Iyo Pimentel]] tambe tabata tenista internashonal. --------------- * Tim e Reino === Kampeonato Oropeo === {| class="wikitable" style=text-align:center ! Edishon | 1954 || 1955 || 1956 || 1957 || 1958 || 1960 || 1962 || 1964 || 1965 || 1967 || 1969 || 1971 || 1973 || 1975 || 1977 || 1979 || 1981 |1983 |- ! Resultado | * || * || {{oro}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || * || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{zilver}} || {{zilver}} || {{zilver}} ||{{goud}} |{{zilver}} |- | |- ! Edishon | 1985 || 1987 || 1989 || 1991 || 1993 || 1995 || 1997 || 1999 || 2001 || 2003 ||[[EK Honkbal 2005|2005]]||[[EK Honkbal 2007|2007]]||[[EK Honkbal 2010|2010]]||[[Europees kampioenschap honkbal 2012|2012]]||[[Europees kampioenschap honkbal 2014|2014]]||[[Europees kampioenschap honkbal|2016]]||[[Europees kampioenschap honkbal|2019]]||[[Europees kampioenschap honkbal|2021]] |- ! Prestatie |{{goud}}||{{goud}}||{{zilver}}||{{zilver}}||{{goud}}||{{goud}}||{{zilver}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{zilver}}||{{zilver}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}} |- | |- ! Editie | [[Europees kampioenschap honkbal 2023|2023]] |- ! Prestatie | {{brons}} |} : * <small>In 1954, 1955 en 1967 geen deelname.</small> === Kopa Interkontinental === {| class="wikitable" ! Editie | 1983 || 1999 || 2002 || 2006 || [[Intercontinental Cup honkbal 2010|2010]] |- ! Prestatie | 4e || 8e || 8e || {{zilver}} || {{zilver}} |} ---------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pabao Little League''' ta un ekipo di beisbol hubenil (10-12 ana) di Korsou ku a titula kampeon di karibe na .. okashon i tabata kampeon mundial na 2004. E ta forma parti di e Pabou Little League association is a baseball organization for kids from 4 to 16 years old. Winning the Caribbean Region Championship and making its 11th trip to Williamsport for the 2023 Little League Baseball® World Series (LLBWS), Presented by T-Mobile, is Pabao Little League (Willemstad, Curaçao) thanks to a 6-0 victory over the Dominican Republic in the championship game. With its victory, Pabao LL will be returning to the LLBWS with the country’s 15th overall appearance in hopes to defend its International Championship title earned in 2022. Since the country’s first tournament appearance in 1980, Curaçao has maintained a winning record, 46-25, with a World Series championship in 2004 and three runner-up finishes in 2005, 2019, and 2022. Pabao LL finished the Caribbean Region tournament with an unblemished 6-0 record, outscoring its opponents, 47-4, with four shutout performances. With the first-round matchups of the 2023 LLBWS announced on June 6, Pabao LL will play Australia, represented by Hills Little League, in Game 5 on Thursday, Aug. 17 at 1 p.m. ET at Volunteer Stadium. The 2023 Little League Baseball World Series, Presented by T-Mobile, is set to take place August 16-27. More information about the 2023 Little League World Series tournaments, including full schedules and downloadable brackets, can be found at LittleLeague.org/WorldSeries. WILLEMSTAD- Djaweps , 10 di ougùstùs 2023 den oranan di mèrdia, e selekshon di Little League Liga Pabou kampion di Karibe a biaha pa Williamsport (USA), pa partisipá den e Kampionato Mundial di Beisbòl Little League. E kampionato Mundial di hóbennan di 11 i 12 aña lo start dia 16 i lo terminá dia 27 di ougùstùs 2023. RBC Royal Bank, representá pa Sharier Dorand manera ta e kaso ku tur selekshon, tabata presente pa duna e selekshon sostén i deseá e delegashon éksito. E sigiente hungadónan ta forma parti di e selekshon. {{Appendix}} --------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Dudley Guniberto Josefa''' (☆ [[1958]]) ta un [[karate]]ka di [[Kòrsou]]. Deportista – Dirigente Tékniko. a nasé na aña 1958. Dudley na aña 1967 kuminsá práktika deporte di yudo ku su 9 aña serka .. == Bida i karera == .. a lanta na Kòrsou. == Medaya == * 1987: [[Image:Med 2.png|Plata]] - Kampeonato hulandes {{Appendix}} {{Commonscat|Didi Gregorius}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64548365|titulo=Didi Gregorius}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://web.archive.org/web/20111005161849/http://www.honkbalsite.com/nederlandsteam/marieksongregorius.html Profil riba Honkbalsite] * [https://www.baseball-reference.com/minors/player.cgi?id=gregor003mar Statistik Didi Gregorius] }} {{DEFAULTSORT:Gregorius, Didi}} [[Category:Hende]] [[Category:Beisbolista]] [[Category:Hulanda]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sherry Sophia Veronica Howell''' (☆ [[]] na [[Kòrsou]]) tabata un atleta kurasoleño. Sherry Howell - Eckerd College, Softball and Volleyball Howell played four years of softball and volleyball for Eckerd College from 1990 to 1993. She graduated in 1993 with a double major of Business Management and Psychology. The native of Curacao, Neth. Antilles, was a pitcher, a shortstop and centerfielder. She was a four-time All-America in softball, was named to the South Region team four times and the All-SSC team four times. Howell won or shared player-of-the-year honors twice in the conference and concluded her athletic career by being selected the SSC female athlete-of-the-year for the 1992-93 season. Howell holds the NCAA, Division II career batting average in softball at .524, is third in career slugging average at .921, 13th in home runs with 29 and second in single season highest batting average at 629. She led the nation in hitting as a senior and also doubles percentage. Howell led the conference in batting average four different years. In 1999, she represented her country in the World Games in Japan. Howell, who is fluent in six languages, was named All-Conference in volleyball two of the four years she played. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Howell, Sherry}} [[Category:Hende]] --------------- {{Commonscat|Josh Palacios}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1131860420|titulo=Josh Palacios}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Palacios, Josh}} [[Category:Hende]] [[Category:Beisbolista]] ------------------------------- '''Selekshon antiano di futbòl''' tabata e tim nashonal di [[futbòl]] ku tabata representa [[Antias Hulandes]] di 1958 te 2010 na wega y torneonan internacional. E tabata kai bou di [[Nederlands Antilliaanse Voetbal Unie|NAVU]], ku tabata konsisti di [[Kòrsou]] i [[Boneiru]] despues ku [[Aruba]] a separa na 1986. en.wiki:The Netherlands Antilles national football team (Dutch, "Nederlands-Antilliaans voetbalelftal"; Papiamentu, "Selekshon Antiano di futbòl") was the national team of the former Netherlands Antilles from 1958 to 2010. It was controlled by the Nederlands Antilliaanse Voetbal Unie. The NAVU consisted of Curaçao and Bonaire. Aruba split in 1986 and has its own team. The Netherlands Antilles team never qualified for the FIFA World Cup. The country managed to come third in the CONCACAF championships of 1963 and 1969; during the 1963 tournament they were unofficial football world champions for four days after beating Mexico and before losing to Costa Rica.[1] == Reforma di Antias Hulandes == Tras e [[Disolucion di Antia Hulandes|reformanan konstitushonal]] denter di [[Reino Hulandes]] di [[10 di òktober]] [[2010]] i e final di e torneo di kualifikashon pa [[Kopa Karibe]] 2010 e [[selekshon antiano di futbòl]] a pasa over den e [[selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]]. Un par di aña despues [[Boneiru]] a bira miembro interino di CFU i [[2012]] miembro asosiá di [[CONCACAF]]. == Mira tambe == * [[Seleccion nacional di futbol di Aruba|Selekshon nashonal di futbòl di Aruba]] * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Selekshon boneriano di futbòl]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Futbòl]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------- The '''Curaçao national football team''' ({{lang-nl|Curaçaos voetbalelftal}}; [[Papiamento language|Papiamentu]]: ''Selekshon di Futbòl Kòrsou'') represents [[Curaçao]] in [[FIFA|International]] [[association football|football]] and is controlled by the [[Curaçao Football Federation]] (Federashon Futbòl Kòrsou; FFK).<ref>{{cite web| url = http://www.elsalvador.com/deportes/futbol/372358/curazao-pierde-a-su-capitan-para-el-juego-ante-la-selecta/| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20170714164913/http://www.elsalvador.com/deportes/futbol/372358/curazao-pierde-a-su-capitan-para-el-juego-ante-la-selecta| archive-date = 2017-07-14| title = Curazao pierde a su capitán para el juego ante la Selecta {{!}} elsalvador.com}}</ref> Following a constitutional change that allowed its predecessor, the [[Curaçao and Dependencies|Colony of Curaçao and Dependencies]] to become a unified [[constituent state|constituent country]] consisting of several island territories as the [[Netherlands Antilles]] and its dissolution in 2010, Curaçao has played under a new constitutional status as a separate constituent country since 2011.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Gg1hDgAAQBAJ&pg=PA121 |title=Football and the Boundaries of History: Critical Studies in Soccer |editor=Elsey, Brenda |editor2=Pugliese, Stanislao G. |year=2017 |page=121 |isbn=9781349950065 |publisher= Springer |access-date=25 June 2019}}</ref> Both FIFA and CONCACAF recognize the Curaçao national team to be the direct and sole successor of the dependant [[Territory of Curaçao national football team|Curaçao (1921–1958)]] and the [[Netherlands Antilles national football team|Netherlands Antilles national football]] teams.<ref>[https://web.archive.org/web/20190626032129/https://www.fifa.com/associations/association/cuw/about Curaçao] at [[FIFA]] official website</ref><ref>[https://www.concacaf.com/en/member-association/curacao Curaçao] at [[CONCACAF]] official website</ref><ref>[https://www.rsssf.org/tablesc/curacaochamp.html] at [[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]</ref> ==History== {{Further|Territory of Curaçao national football team|Netherlands Antilles national football team}} The first national football team to bear the name Curaçao was the [[Territory of Curaçao national football team]], which made its debut in 1924 in an away match against neighboring [[Aruba national football team|Aruba]], a match which the Territory of Curaçao won four to nil. ---------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Seleccion nacional di futbol di Aruba''' ta e ekipo di [[futbol]] cu ta representa [[Aruba]] na wega y torneonan internacional, manera na e weganan di cualificacion pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] y den Copa Caribe. Tur tramite pa e seleccion ta bou encargo di [[Arubaanse Voetbalbond|AVB]], funda na 1932 y afilia na [[Union Futbol di Caribe|CFU]], [[CONCACAF]] y [[FIFA]] desde 1988. The '''Aruba national football team''' ([[Dutch language|Dutch]]: Arubaans voetbalelftal; [[Papiamento language|Papiamento]]: Seleccion Arubano di futbol) is the national team of [[Aruba]], it was founded in 1932 and is affiliated with the Caribbean Football Union (CFU), CONCACAF and [[FIFA]] (since 1988) and is controlled by the [[Aruba Football Federation|Arubaanse Voetbal Bond]]. ==History== Between 1924 and 1933, Aruba only played against [[Curaçao national football team|Curaçao]], although these matches are not considered official.<ref>{{cite web |last1=Courtney |first1=Barrie |title=Aruba - List of International Matches |url=https://www.rsssf.org/tablesa/aruba-intres.html |website=RSSSF}}</ref> Aruba participated in its first tournament at the [[1955 CCCF Championship]], where they finished in 5th place. In 1958, Aruba became part of the [[Netherlands Antilles national football team|Netherlands Antilles]] until their secession in 1986. Following its split from the Netherlands Antilles, the [[Aruba Football Federation]] was affiliated in 1988 with [[CONCACAF]] and [[FIFA]]. Aruba entered qualifying for the [[1989 Caribbean Cup]], and in its first group match it suffered the worst defeat in its history, at the hands of [[Trinidad and Tobago national football team|Trinidad and Tobago]], which crushed them 11–0. They played their first World Cup qualifying match against the [[Dominican Republic national football team|Dominican Republic]] as part of the [[1998 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|1998 World Cup qualifying]]. Aruba has participated in all the qualifying tournaments for the World Cup since, without being able to get past the first qualifying round. Aruba has also yet to qualify for the [[Caribbean Cup]]. However, they showed some progress in the preliminary round of the [[2014 Caribbean Cup]] by getting two wins against [[Turks and Caicos national football team|Turks and Caicos]] (1–0) and [[British Virgin Islands national football team|British Virgin Islands]] (7–0), the latter being the biggest victory in its history. These results allowed them to reach 120th place in the FIFA World Ranking for the month of June 2014, their best ranking to date. Following these victories, Aruba lost 2–0 against [[French Guiana national football team|French Guiana]] and were eliminated. Aruba began their [[2018 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|2018 World Cup qualification]] in the second round against [[Barbados national football team|Barbados]], losing 2–0 at home and 1–0 away, however FIFA ruled that Barbados had fielded an ineligible player, giving Aruba a 3–0 second leg victory and advancing them to the third round. Despite that, in the next round they were defeated again, this time by [[Saint Vincent and the Grenadines national football team|Saint Vincent and the Grenadines]] who won 3–2 on aggregate. Aruba failed to progress in the [[2022 FIFA World Cup qualification – CONCACAF First Round|2022 World Cup qualifiers]], finishing 4th in the first round. [[:Category:Futbòl]] [[:Category:Aruba]] E selekshon di Boneiru a kuminsa komo tim nashonal despues ku e tim antiano a keda disolbé na òktober 2010. E ta partisipa tur aña den e Torneo ABCS, kual na 2011 e ta gana sorpresivamente derotando Aruba 4-3 durante e tanda di penalty despues di un empate di 2:2 den final.[4] ------------------------------------- '''Selekshon nashonal di futbòl di Sürnam''' ta e tim di [[futbol|futbòlista]] ku ta representa [[Sürnam]]. E ta kai bou di .........., ku ta miembro di [[Caribbean Football Union|CFU]] i miembro asosiá di [[CONCACAF]]. == Historia == E selekshon di Sürnam a kuminsa komo tim nashonal ==== Torneo ABCS ==== {| class="wikitable collapsible" width=50% style="text-align: center;font-size:90%;" !colspan=8|Boneiru den torneo ABCS |- !width=45%|Aña !width=25%|Lugá !width=8%|W !width=8%|G !width=8%|E !width=8%|P !width=8%|GF !width=8%|GC |- bgcolor=#9acdff |{{CUW}} 2010||di kuater ||2||0||1||1||5||7 |- bgcolor=gold |{{SUR}} 2011||'''kampeón'''||2||1||1||0||5||3 |- bgcolor=#9acdff |{{ABW}} 2012||di kuater ||2||0||0||2||2||17 |- bgcolor=#cc9966 |{{CUW}} 2013||di tres ||2||1||0||1||2||3 |- bgcolor=#9acdff |{{SUR}} 2015||di kuater ||2||0||0||2||1||7 |- bgcolor=silver |{{CUW}} 2021||supkampeón||2||1||0||1||4||4 |- bgcolor=#9acdff |{{CUW}} 2022||di kuater ||2|| ?|| 0 || ? || 1 || 5 |- !'''Total'''||'''6/6'''||14||3||2||7||20||46 |} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =148545934|titulo=Selección de fútbol de Bonaire}} {{References}} }} [[:Category:Futbòl]] [[:Category:Surnam]] Na de staatkundige hervormingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden van 10 oktober 2010 en na afronding van het kwalificatietoernooi van de Caribbean Cup 2010 ging het Nederlands-Antilliaans voetbalelftal over in het Curaçaos voetbalelftal. Bonaire werd een paar jaar later voorlopig lid van de Caraïbische Voetbalunie CFU en op 19 april 2012 geassocieerd lid van de CONCACAF, en kan daarom in de toekomst inschrijven voor de Caribbean Cup. Het Bonairiaans voetbalelftal is een team van voetballers dat Bonaire vertegenwoordigt. Bonaire is niet aangesloten bij de FIFA en kan daarom niet deelnemen aan het wereldkampioenschap. Bonaire doet jaarlijks mee aan het ABCS-toernooi, dat het in 2011 verrassend won. The '''Bonaire national football team''' ({{lang-nl|Bonairiaans voetbalelftal}}; {{lang-pap|Selekshon Bonerianu di futbòl}}) is the national football team of the [[Caribbean]] island of [[Bonaire]], a [[Public body (Netherlands)|public body]] of the [[Netherlands]]. It is under the control of the [[Bonaire Football Federation]]. It became a member of the [[Caribbean Football Union|CFU]] and an associate member of CONCACAF on 19 April 2013.<ref name="CFU Facebook">{{cite web|title=CFU Facebook|url=https://www.facebook.com/CaribbeanFootballUnion/posts/294315830704569|publisher=Caribbean Football Union|access-date=13 June 2014|archive-date=7 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207213742/https://www.facebook.com/CaribbeanFootballUnion/posts/294315830704569|url-status=live}}</ref><ref name="Congress takes key step in transparency">{{cite web|title=Congress takes key step in transparency|url=http://www.concacaf.com/page/ConfederationDetail/0,,12813~3150654,00.html|publisher=CONCAF|access-date=20 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130423234254/http://www.concacaf.com/page/ConfederationDetail/0%2C%2C12813~3150654%2C00.html|archive-date=23 April 2013}}</ref><ref name="Member Associations: Bonaire">{{cite web|title=Member Associations: Bonaire|url=http://cfufootball.org/index.php/member-associations/our-members/9180-bonaire|publisher=Caribbean Football Union|access-date=22 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029193820/http://cfufootball.org/index.php/member-associations/our-members/9180-bonaire|archive-date=29 October 2013|url-status=dead}}</ref> after which it became a full CONCACAF member on 10 June 2014<ref name="Ordinary Congress finalized">{{cite web|title=Ordinary Congress finalized|url=http://www.concacaf.com/article/ordinary-congress-finalized|publisher=CONCACAF.com|access-date=10 June 2014|date=10 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612210312/http://www.concacaf.com/article/ordinary-congress-finalized|archive-date=2014-06-12|url-status=dead}}</ref> The team can participate in the [[CONCACAF Gold Cup]] and [[Caribbean Cup]] because of their membership in the confederation and sub-confederation.<ref name="Bonaire join CONCACAF as remaining non-FIFA sides gain full membership">{{cite web|title=Bonaire join CONCACAF as remaining non-FIFA sides gain full membership|date=20 April 2013|url=http://nonfifafootball.blogspot.com/2013/04/bonaire-join-concacaf-as-remaining-non.html|publisher=Non-FIFA football|access-date=22 April 2013|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029203911/http://nonfifafootball.blogspot.com/2013/04/bonaire-join-concacaf-as-remaining-non.html|url-status=live}}</ref> However, Bonaire is not a member of [[FIFA]] and therefore can not compete in the [[FIFA World Cup]] or other FIFA events.<ref name="Sport en spel">{{cite web|title=Sport en spel|url=http://www.beautiful-bonaire.nl/over_bonaire/cultuur_sport_spel.html|publisher=beautiful-bonaire.nl|access-date=22 October 2014|language=nl|archive-date=22 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022212953/http://www.beautiful-bonaire.nl/over_bonaire/cultuur_sport_spel.html|url-status=live}}</ref><ref name="What is CONCACAF?">{{cite web|title=What is CONCACAF?|url=http://www.concacaf.com/page/History|publisher=CONCACAF|access-date=21 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130406031852/http://www.concacaf.com/page/History|archive-date=2013-04-06|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =61824225|titulo=Miguel Pourier}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Pourier, Miguel}} [[:Category:Antias Hulandes]] [[:Category:Hende]] ----------------- '''Selekshon antiano di futbòl''' tabata e tim nashonal di [[futbòl]] ku tabata representa [[Antias Hulandes]] na wega y torneonan internacional, manera na ....... == Reforma Antias Hulandes == Tras e [[Disolucion di Antia Hulandes|reformanan konstitushonal]] denter di [[Reino Hulandes]] di [[10 di òktober]] [[2010]] i e final di e torneo di kualifikashon pa [[Kopa Karibe]] 2010 e [[selekshon antiano di futbòl ]] a pasa over den e [[selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]]. Un par di aña despues Boneiru a bira miembro interino di CFU i desde 19 di aprel [[2012]] miembro asosiá di [[CONCACAF]], i den futuro por inskribí pa [[Kopa di Oro]]. {{Appendix}} [[:Category:Beisbol]] [[:Category:Kòrsou]] ta kambio na selekshon nashonal di KorsouOorspronkelijk heette het "Honkbal Nederlandse Antillen Nationaal Team", maar op 10 oktober 2010 werd de Nederlandse Antillen als regering ontmanteld (details zijn " Nederlandse Antillen "), de naam van het nationale team werd ook gewijzigd in "Curaçao Nationaal Team ". en.wiki" The '''Netherlands Antilles national baseball team''' was a national team of the [[Netherlands Antilles]] and was controlled by the Netherlands Antillean Baseball Federation. It represented the former nation in senior-level men's international competition. The Netherlands Antilles team was distinct from the [[Netherlands national baseball team]]. The Netherlands Antilles were represented in twelve [[Baseball World Cup]]s. Their highest finish was 7th place.<ref name="bjarkman worldcup">[[#refBjarkman|Bjarkman 2005]], pp.416–39</ref> -------- '''Seleccion nacional di baseball di Aruba''' ta e team di [[Beisbòl|baseball]] cu ta representa Aruba na wega y torneonan internacional, manera na [[Weganan Panamericano]]. {{America baseball teams}} {{National sports teams of Aruba}} ----------- {{Variante|c}} {{Databox}} == Historisch overzicht == {| class="wikitable sortable" ! WK-jaar ! Gastland(en) ! Aantal deelnemers ! Wereldkampioen ! Uitslag van de finale ! 2e plaats ! 3e plaats ! 4e plaats |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1930|1930]]''' | {{UY}} | style="text-align: center;" | 13 | {{URU}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1930|4 – 2]] | {{ARG}} | {{USA}} | {{YUG}} |- | '''1934''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1934 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{ITA}} | style="text-align: center;" | 16 | {{ITA-1861f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1934|2 – 1 <small>n.v.</small>]] | {{TCHf}} | {{GER-1935f}} | {{AUTf}} |- |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1938|1938]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1938 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{FRA}} | style="text-align: center;" | 15 | {{ITA-1861f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1938|4 – 2]] | {{HUN}} | {{BRA}} | {{SWE}} |- | '''1942''' | colspan="7" | ''Kansela pa motibu di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]'' |-style="background: #D0E6FF;" |- | '''1946''' | colspan="7" | ''Afgelast vanwege de Tweede Wereldoorlog'' |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1950|1950]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1950 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{BR-1889}} | style="text-align: center;" | 13 | {{URUf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1950|2 - 1]] | {{BRA}} | {{SWE}} | {{ESP}} |- | '''1954''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1954 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{CH}} | style="text-align: center;" | 16 | {{FRGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1954|3 – 2]] | {{HUN-1949f}} | {{AUTf}} | {{URUf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1958|1958]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1958 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{SE}} | style="text-align: center;" | 16 | {{BRA-1889f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1958|5 – 2]] | {{SWEf}} | {{FRAf}} | {{FRGf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1962|1962]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1962 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{CL}} | style="text-align: center;" | 16 | {{BRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1962|3 – 1]] | {{TCHf}} | {{CHIf}} | {{YUGf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1966|1966]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1966 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{EN}} | style="text-align: center;" | 16 | {{ENGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1966|4 – 2 <small>n.v. </small>]] | {{FRGf}} | {{PORf}} | {{URS-1955f}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1970|1970]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1970 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{MX}} | style="text-align: center;" | 16 | {{BRA-1968f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1970|4 – 1]] | {{ITAf}} | {{FRGf}} | {{URUf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1974|1974]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1974 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{DE-1949-WD}} | style="text-align: center;" | 16 | {{FRGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1974|2 – 1]] | {{NEDf}} | {{POLf}} | {{BRA-1968f}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1978|1978]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1978 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{AR}} | style="text-align: center;" | 16 | {{ARGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1978|3 – 1 <small>n.v. </small>]] | {{NEDf}} | {{BRA-1968f}} | {{ITAf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1982|1982]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1982 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{ES}} | style="text-align: center;" | 24 | {{ITAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1982|3 – 1]] | {{FRGf}} | {{POLf}} | {{FRAf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1986|1986]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1986 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{MX}} | style="text-align: center;" | 24 | {{ARGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1986|3 – 2]] | {{FRGf}} | {{FRAf}} | {{BELf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1990|1990]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1990 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{IT}} | style="text-align: center;" | 24 | {{FRGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1990|1 – 0]] | {{ARGf}} | {{ITAf}} | {{ENGf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1994|1994]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1994 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{US}} | style="text-align: center;" | 24 | {{BRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1994|0 – 0 <small>n.v. (P: 3-2)</small>]] | {{ITAf}} | {{SWEf}} | {{BULf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1998|1998]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1998 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{FR}} | style="text-align: center;" | 32 | {{FRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1998|3 – 0]] | {{BRAf}} | {{CROf}} | {{NEDf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2002|2002]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2002 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{KR}}<br />{{JP}} | style="text-align: center;" | 32 | {{BRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2002|2 – 0]] | {{GERf}} | {{TURf}} | {{KORf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2006|2006]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2006 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{DE}} | style="text-align: center;" | 32 | {{ITAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2006|1 – 1 <small>n.v. (P: 5-3)</small>]] | {{FRAf}} | {{GERf}} | {{PORf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2010|2010]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2010 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{ZA}} | style="text-align: center;" | 32 | {{ESPf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2010|1 – 0 <small>n.v.</small>]] | {{NEDf}} | {{GERf}} | {{URUf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2014|2014]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2014 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{BR}} | style="text-align: center;" | 32 | {{GERf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2014|1 – 0 <small>n.v. </small>]] | {{ARGf}} | {{NEDf}} | {{BRAf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2018|2018]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2018 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{RU}} | style="text-align: center;" | 32 | {{FRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2018|4 – 2]] | {{CROf}} | {{BELf}} | {{ENGf}} |- |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2022|2022]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2022 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{QA}} | style="text-align: center;" | 32 | | | | | |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2026|2026]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2026 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{CA}}<br />{{MX}}<br />{{VS}} | style="text-align: center;" | 48 | | | | | |} ---------------- 14o7txnu6atj0k119fodb24joyv1t0f Malchi:Página Prinsipal Actual 10 10188 206148 206040 2026-10-03T10:35:47Z Caribiana 8320 3/10 206148 wikitext text/x-wiki {{Columns-list|colwidth=16em| * [[Dia di Statia]] * [[Dia di Kòrsou]] * [[Mighty Sparrow]] (1935-2026) * [[Glenka Antonia]] * [[Kyano Penso]] * [[Atakenan di 11 di sèptèmber]] * [[Faustina Frank]] (1940-2026) * [[Dia di Boneiru]] * [[Curaçao North Sea Jazz Festival]] * [[Stòf di Sahara]] * [[Kapel di Bethania]] }} 6qca52n59zh14nafsejs7outr49qe3i Usuario:Caribiana/Sandbox/Luga - Kòrsou 2 11116 206136 206135 2026-10-02T13:38:39Z Caribiana 8320 206136 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Lugá | nomber = Daniel | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | tipo_subdivision_adm= Zona | subdivision_adm = [[Tera Kòrá (Kòrsou)|Tera Kòrá]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 | website = }} '''Daniel''' ta un bario den e parti wèst di Kòrsou, den region di [[Bandabou]]. E ta situá kantu di e kaminda grandi pa Westpunt ku ta konektá [[Willemstad]] i Sabana Westpunt, na e parti nortwèst di e [[isla]].<ref name=:"1"/> == Geografia == Daniel ta un lugá di karakter rural, situá aproksimadamente 17,5 km nortost di Willemstad, den e zona di [[Tera Kòrá (Kòrsou)|Tera Kòrá]].<ref name=:"1">[https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 Daniel, Curacao], placesintheworld.com</ref><ref name="Buurtprofiel">[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Tera_Kora_.pdf Buurtprofiel Tera Kora], Gobièrnu di Kòrsou (2011)</ref> E área ta duna akseso na diferente playa i atrakshon natural den parti wèst di Kòrsou, inkluyendo e [[Parke Nashonal di Sint Kristòfel]]. ==Historia== E bario a desaroyá rondó di Plantashi Daniel, un di e plantashinan históriko di Kòrsou. E plantashi a wòrdu establesé rònt di 1650 i e lanthùis, konosí komo Lanthùis Daniel, ta entre e lanthùisnan mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=:"3">[https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel Landhuis Daniel], curacao.com</ref><ref name="Buurtprofiel"/> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashi a haña su nòmber for di un sobrebibiente di un naufragio ku a yega tera riba Dia di San Daniel, aunke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa [[West Indische Compagnie]].<ref name=:"3"/> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé na benta repetidamente durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].<ref name=:"4">[https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php Landhuis Daniel], beautiful-curacao.nl</ref><ref name="Buurtprofiel"/> ==Lanthùis Daniel== Lanthùis Daniël ta un lanthùis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di estadia i [[turismo]].<ref name=:"3"/><ref name=:"4"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1377589867|titulo=Daniel, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] Landhuis Daniel ta un di e kasnan di plantashon di mas bieu di e isla.<ref name="Buurtprofiel"/> Ta ser bisa ku el a wòrdu fundá na 1650 dor di un sobrebibiente di un naufragio ku a yega tera einan riba e dia di fiesta di San Daniel. Un otro relato ku ta sirkulá ta ku e propiedat a haña nòmber di su fundadó, Daniël Ellis. Mescos cu Landhuis Grote Berg, Landhuis Daniel a wordo poni na destaho na varios ocasion. Krio agrikultural i di bestia riba e plantashi aki nunka no a duna rendimentu signifikante.<ref name="Buurtprofiel"/> ------------------- {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Region | nomber = Bandariba | pais = {{CUW}} }} '''Bandariba''' ta e nòmber pa indiká e parti ost di e isla di [[Kòrsou]]. E ta un di e tres distrito i ta abarká e parti sùitost di e isla.<ref name="op">{{cite web|url=https://www.opnaarcuracao.nl/bestemmingen/ |title=Noordwest-Curacao|website=Op Naar Curaçao|access-date=24 April 2021|language=nl}}</ref> Den [[papiamentu]] e palabra “pariba” ta referi, entre otro, na e direkshon [[ost]]. E region aki ta kuminsa net ost di e area urbano di Willemstad i ta ekstendé te e punta suitost na Oostpunt. i ta konosí pa su diferente seru i un paisahe natural i karakterístiko. It starts just east of the capital city area of Willemstad and extends all the way to the southeastern tip of the island at Oostpunt. == Historia == Na 1925 Kòrsou a wòrdu reparti den tres distrito. Inisialmente e distrito urbanisá di Willemstad tabata limitá unikamente na e [[kapital]] [[Willemstad]], pero desde 1930 esaki a expande supstansialmente ku zonanan residensial ront di dje.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20120305104426/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bandariba] Encyclopedie van Curaçao</ref> Banda di Willemstad tin dos distrito, e asina yama "distrito pafó" (''buitendistrict'') di Bandabou i di [[Bandariba]].<ref>{{nl}}{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045|title=Nieuwe indeling van Curaçao|werk=De Tijd|date=1930-10-30|bezochtdatum=2022-08-03}}</ref> Histórikamente, Bandariba tabata poblá pa katibunan ku a kumpra nan libertat òf pa hendenan nasé liber.<ref>SAMBUMBU. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 24-02-1972, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 29-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461108:mpeg21:p002</ref> E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,<ref name="santa">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Santa_Rosa._.pdf |title=Buurtprofiel Santa Rosa|last1=Buurtprofiel Santa Rosa|year=2011|website=Government of Curaçao|language=nl|page=8}}</ref> Spaanse Water,<ref name="spaans">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Spaanse_Water_.pdf |title=Buurtprofiel Spaanse Water|last1=Buurtprofiel Spaanse Water|year=2011|website=Government of Curaçao|language=nl}}</ref>: 6  Montaña,<ref name="montana">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Monta__a_Abou_.pdf |title=Buurtprofiel Montaña Abou|website=Government of Curaçao|page=9|language=nl}}</ref> Seru Grandi,<ref name="montana">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Monta__a_Abou_.pdf |title=Buurtprofiel Montaña Abou|website=Government of Curaçao|page=9|language=nl}}</ref> i Oostpunt.<ref name="villa">{{cite web|url=https://www.villaseashell.com/post/where-is-curacao-located |title=Where is Curacao Located?|website=Villa Sea Shell}}</ref> Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] Den e último dékadanan, Bandariba, ta transformá rápidamente den un hotspot nobo pa desaroyo residensial i turístiko ku proyektonan klave manera un proyektonan di bibienda na gran eskala—Bella Vista Estate, Hofi Vida Nova, i Hofi Sint Joris i e resort Sandals Royal Curacao.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/bandariba-emerging-as-curacaos-new-hotspot-for-housing-and-tourism-economists-say Bandariba Emerging as Curaçao’s New Hotspot for Housing and Tourism, Economists Say], curacaochronicle (14 di yüli 2025)</ref> E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,<ref name="villa"/> i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá<ref name="oostpunt">[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Oostpunt_.pdf Buurtprofiel Oostpunt], Gobièrnu di Kòrsou (2011)</ref> ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.<ref name="oostpunt"/> E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.<ref name="oostpunt"/> == Pueblo i bario== {| class="wikitable" ! colspan="2" |Bandariba |- !Lugá !Habitante (2011) |- |[[Montaña Rey]] | align="right" |5.307 |- |[[Santa Rosa (Kòrsou)|Santa Rosa]] | align="right" |5.198 |- |[[Montaña Abou]] | align="right" |4.382 |- |[[Koraal Partir]] ([[Groot Sint Joris]], [[Popo]], [[Abrahamsz]]) | align="right" |3.958 |- |[[Spaanse Water]] ([[Jan Thielbaai|Jan Thiel]], [[Nieuwpoort]], [[Santa Barbara]]) | align="right" |3.119 |- |[[Seru Grandi]] ([[Fuikbaai|Fuik]]) | align="right" |2.277 |- |[[Oostpunt]] ([[Sint Joris]]) | align="right" |555 |- !Total !24.796 |} == Atrakshon == * Aloe Vera Plantage, * Amazonia (amazone tour) * Liquor Distillery * Ostrichfarm * Museo di tambú Shon Cola * Playanan: [[Spaanse Water]], [[Jan Thielbaai|Jan Thiel]], Tugboat Beach. Explorando e region oriental di Curaçao lo cautiva bo cu su bista natural impresionante y historia rico. E área aki ta yen di plantashonnan eksuberante ku ta revelá e herensia agrikultural di e isla. Deskubrí kamindanan di kana, manera e Sint Joris Trail, ku ta ofresé bista impreshonante i paisahenan diverso. E ambiente trankil ta invitá bo pa kana trankil dor di kunuku pintoresko, brindando un eskapamentu fantástiko for di e lugánan turístiko popular, ku vários aktividat pa famia disponibel na kaminda. Tambe por bishita un Hacienda di Aloe Vera, y e cas di Chichi.<ref>https://www.mycuracaoguide.com/blogs/neighborhoods-of-curacao Explore the Unique Neighborhoods of Curacao!], mycuracaoguide.com</ref> Un di e puntonan mas importante ku bo no ke pèrdè ta St. Jorisbaai, un paradeis pa entusiastanan di deporte di awa. Aki, bo por disfrutá di e emoshon di kitesurf, sea bo ta un kuminsádó òf un eksperto. Ku bientunan konstante, St. Jorisbaai ta ofresé e ambiente idíliko pa un aventura inolvidabel. Bo por disfrutá tambe di kore kabai kantu di e kosta impreshonante, tumando bista impreshonante segun ku bo ta kore. No lubidá di wak e área eksklusivo di Awa Spañó. Konosí pa su villanan luhoso i un resort luhoso, e region aki ta proveé ​​bista impreshonante riba laman i ta perfekto pa un biahe relahante den boto. E Tafelberg ta visibel for di kasi tur ángulo, i si bo ta kla p’e, bo por kana bai na e punta pa bista panorámiko impreshonante di e isla. Sinembargo, por fabor tene kuenta ku East Point lamentablemente ta inasesibel pa eksplorashon, konservando su naturalesa krudo i fauna. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Bandariba}} {{References}} ;Lista di fuente }} Het gedeelte van Curaçao beoosten Willemstad. Evenals Band’abou was Band’ariba in de 19de eeuw verdeeld in twee districten, het tweede en het derde. Later kwam dit gebied bestuurlijk onder een districtmeester te vallen, die zetelde op de plantage Rust en Vrede. De twee districten werden samengetrokken. Met de Eilandenregeling werd ook dit nieuwe district opgeheven. Op Rust, zoals het landhuis in de volksmond heet, is nu een hulpkantoor van het Centraal Bestuurskantoor.<ref name="Encyclopedie"/> Band’ariba maakt als woongebied een snelle ontwikkeling door. De belangrijkste traditionele centra zoals Sta. Rosa en Montaña groeien steeds meer naar elkaar toe en vormen in steeds toenemende mate een deel van het verstedelijkt gebied van Curaçao.<ref name="Encyclopedie"/> In dit deel van Curaçao komt nog veel particulier grootgrondbezit voor zoals onder meer de plantages Oostpunt, Fuik, Klein St. Joris, Groot St. Joris, Sta. Catharina en andere. Dit grootgrondbezit beïnvloedt hier op duidelijke wijze de ruimtelijke ordening: de bevolkingsconcentraties houden bij deze plantagegrenzen op.<ref name="Encyclopedie"/> In de door het C.B.S. (Centraal Bureau voor de Statistiek) gehanteerde districtenindeling valt een belangrijk gedeelte van het traditionele Band’ariba nu onder ‘Uitbreiding Stad’. Dit laatste omvat onder meer de wijken Sta. Rosa, Labadera en Montaña Abou waar een belangrijke bevolkingsconcentratie te vinden is. Het district Oost (volgens C.B.S.) telt 13.804 inwoners (1981).<ref name="Encyclopedie">/ [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] Bandariba ta e nòmber pa indiká e parti ost di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distrito prinsipal i ta abarká e parti sùitost di e isla.[1] Den papiamentu, e palabra “pariba” ta referí, entre otro, na direkshon ost. E region aki ta kuminsá net ost di e área urbano di Willemstad i ta ekstendé te na e punta sùitost di e isla na Oostpunt. E ta karakterisá pa un paisahe variá ku serunan, kunuku i zonanan kosteronan. Historia Na 1925, Kòrsou a wòrdu repartí den tres distrito. Inisialmente, e distrito urbanisá di Willemstad tabata limitá na e kapital, pero for di 1930 esaki a ekspandé ku zonanan residensial rondó di dje. Banda di Willemstad, tin dos distrito rural: Bandabou i Bandariba, tambe konosí komo “distritonan pafó”.[2] Histórikamente, Bandariba tabata poblá pa katibunan liberá i hendenan nasé liber.[3] Den siglo 19, e Iglesia Katóliko Romano a hunga un ròl importante den e formashon di komunidatnan lokal, fundando pueblonan manera Santa Rosa i Montaña pa eduká i integrá e poblashon liberá.[5]: 6  Desaroyo ekonómiko a sigui den siglo 19 i 20. Na 1875, un mina di fosfato a habrí serka di Tafelberg.[11] Na 1927, Royal Dutch Shell a konstruí un terminal na Spaanse Water, loke a kontribuí na industrialisashon di e área.[12] Durante fin di siglo 20, turismo a bira mas importante, ku desaroyo di resortnan i infraestructura. Den e último dékadanan, Bandariba ta eksperenshá un kresimentu den desaroyo residensial i turístiko, ku proyektonan manera Bella Vista Estate, Hofi Vida Nova, Hofi Sint Joris i Sandals Royal Curaçao.[8] E área di Oostpunt, ku ta e punto mas ost di e isla, ta mayormente propiedat privá di e famia Maal i ta kubrí un parti signifikante di e isla.[9] Gran parti di e zona aki a keda relativamente sin desaroyo, preservando su karakter natural. Pueblo i bario Bandariba ta kontené varios pueblonan i bario, inkluí: Montaña Rey Santa Rosa Montaña Abou Koraal Partir (Groot Sint Joris, Popo, Abrahamsz) Spaanse Water (Jan Thiel, Nieuwpoort, Santa Barbara) Seru Grandi (Fuik) Oostpunt (Sint Joris) Geografia i rekreo Bandariba ta karakterisá pa un paisahe variá ku serunan, mondi seku, kunuku i lagunan salu. E kosta sùitost ta inkluí bahianan manera Spaanse Water i Sint Jorisbaai, ku ta importante pa ekosistema lokal i aktividatnan rekreativo. Spaanse Water ta un laguna grandi ku ta sirbi komo un punto importante pa deporte di awa i navegashon. Sint Jorisbaai ta konosí pa su bientunan konstante, loke ta hasi esaki adekuá pa aktividatnan manera kitesurf. Den e región tin tambe diferente forma di rekreo i patrimonio kultural, manera: Curaçao Liqueur Distillery na landhuis Chobolobo Aruba Ostrich Farm (note: remove or replace—wrong island) plantashonnan di aloe museo lokal, manera Museo di Tambú Shon Cola E área ta kontené tambe playanan i sitiónan di kosta manera Jan Thiel i Tugboat Beach, ku ta wòrdu usá pa rekreo i deporte di awa. Ademas, e paisahe natural ta ofresé posibilidat pa aktividatnan manera kana, kore kabai i eksplorashon di kunuku. Kamindanan di kana, manera Sint Joris Trail, ta pasa dor di paisahenan ku poko desaroyo i ku valor ekológiko. * [[Montaña Abou]]<ref name="montana"/> * [[Montaña Rey]]<ref name="montana"/> * [[Nieuwpoort]]<ref name="nieuwpoort">{{cite web|url=https://www.tui.nl/informatie/curacao/curacao/nieuwpoort/ |title=Nieuwpoort|website=TUI|access-date=24 April 2021|language=nl}}</ref> * [[Oostpunt]]<ref name="villa">{{cite web|url=https://www.villaseashell.com/post/where-is-curacao-located |title=Where is Curacao Located?|website=Villa Sea Shell}}</ref> * [[Santa Barbara]]<ref name="spaans"/> * [[Santa Rosa]]<ref name="santa"/> * Seru Grandi<ref name="seru"/> * [[Spaanse Water]]<ref name="spaans"/>{{rp|6}} ------------- '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kas Abou | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg | image2 = Curacao - Cas Abao Beach (8338677596).jpg | image3 = Cas Abao.jpg | footer = Playa Kas Abou / Bon Bini Beach | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 | website = https://casabaobeach.com/ }} '''Playa Kas Abou''' (tambe konosí komo ''Bon Bini Beach''<ref name="beautiful">Beautiful Curaçao, [https://www.beautiful-curacao.nl/strand/cas-abou.php Cas Abou]</ref>) ta un playa privá situá den nortwèst di Kòrsou den e zona di Pannekoek.<ref name="pannekoek">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Pannekoek_.pdf |title=Buurtprofiel Pannekoek |year=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|language=nl |page=10|last=Buurtprofiel}}</ref> Su nòmber ta derivá di e plantashi di 400 hektar, originalmente yamá ''Cas Abou'', ku tabata eksistí for di 1696.<ref name="pannekoek"/> Na 1980, e plantashi a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat i na 1991 pa Algemeen Pensioenfonds Nederlandse Antillen (APNA).<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644228:mpeg21:pdf Over zijn pensioen hoeft een ambtenaar zich geen zorgen te maken], [[Amigoe]] (13 di ougùstùs 1994)</ref> Posteriormente, e área a wòrdu desaroyá i kombertí den un resort turístiko. Playa Kas Abou tin santu blanku i awa klá i poko hundu.<ref name="beautiful"/> E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.<ref>Dive Curaçao, [https://web.archive.org/web/20220811075327/https://www.divecuracao.info/nl/curacao-duik-reisgids/curacao-duikgids/duik-en-snorkel-gids/cas-abou/ Cas Abou Strand en Plantage]</ref> E playa ta ménos apropiá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di [[koral]] ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou a sirbi komo lokalidat di filmashon pa e telenovela [[Hulanda|hulandes]] ''Bon Bini Beach''.<ref name="beautiful"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =68714219|titulo=Playa Cas Abou}} {{References}} }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Kòrsou}} Su nòmber ta derivá di e plantashi, originalmente yamá Cas Abou, ku tabata eksistí na e área for di 1696. Na 1980, e plantashi a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat, i na 1991 pa Algemeen Pensioenfonds Nederlandse Antillen (APNA).[2][3] Posteriormente, e área a wòrdu desaroyá i kombertí den un resort turístiko. Playa Kas Abou tin santu blanku i awa kla i poko hundu, loke ta hasi e playa adekuá pa un públiko amplio.[1] E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.[4] E playa ta ménos apropriá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di koral ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou tabata e lokalidat di filmashon pa e telenovela hulandes Bon Bini Beach.[1] Playa Kas Abou (tambe konosí komo Bon Bini Beach[1]) ta un playa privá situá na parti nortwèst di Kòrsou, serka di e pueblo di Pannekoek.[2] E plantashi Kas Abou a eksistí desde 1696. Den añanan 1980, e a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat i posteriormente kombertí den un resort turístiko.[2] Playa Kas Abou tin santu blanku i awa kla i poko hundu, loke ta hasi e playa adekuá pa bishitantenan di tur edat.[1] E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.[3] E playa ta ménos apropriá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di koral ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou a bira mas konosí komo lokashon di filmashon pa e telenovela hulandes Bon Bini Beach.[1] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] <gallery> File:Cas Abao.jpg|Strandstoelen File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg File:Curacao - Cas Abao Beach (8338677596).jpg </gallery> == Link eksterno == * [https://casabaobeach.com/ Officiële site] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Vaersenbaai | imagen = | descripcion = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Vaersenbaai''', tambe konosí komo ''Kokomo Beach'', ta un playa situá den un bahia entre [[Boka Samí]] i [[Bullenbaai]], wèst di e pueblo di Sint Michiel na [[Kòrsou]]. E bahia ta rondoná pa baranka. Tin un bar di playa (ku yama Kokomo), un tienda di buseo, i un lugá di masashi. E bahia tin un [[ref di koral]] situá no muchu leu for di kosta. ==Historia== Vaersen Bay tabata parti di e defensanan di Curaçao. E nòmber Vaersen Bay probablemente ta bini di e echo ku e bahia aki tabata wòrdu usá pa trese òf manda merkansia fresku. E fortifikashon di Fort Vaersenbaai tabata para kaminda e terasa di Kokomo Beach ta awor. For di ariba, e fòrti tabata wòrdu defendé pa un bateria di kañon. Ainda por mira restunan di e fòrti na e punta di e baranka. Na 1713, e armamentu tabata konsistí di diesdos kuater-pounder i dos bas di metal.[1] Na 1800, e armamentu tabata konsistí di kuater kañon di heru di ocho liber i 35 bala di kañon.[2] Aki tambe ta cuminsa cu e ruta di cana pa Boca Sami. {{Appendix}} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Kòrsou}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------------- == Deskripshon == Playa Santa Cruz ta un playa di santu, hanchu, largu i rondoná pa mondi di mangel. E mangel ta influensiá e kalidat di e awa, kual por bira ménos klá, loke ta hasi e playa ménos apropiá pa snòrkel.<ref name="Beautiful"/> Sinembargo, e área ta riku na bida marino i spesialmente [[para]], loke ta ideal pa opservadónan di para. Riba e playa tin varios palu di palma i struktura di sombra (palapa) pa protehá kontra solo. Tambe tin fasilidatnan manera kasita di playa pa hür, restorant, snèkbar, baño, ducha i mesanan di piknik.<ref>[https://www.curacao.com/en/activity/playa-santa-cruz Playa Santa Cruz], curacao.com</ref><ref name="Beautiful"/> E awa na Playa Santa Cruz ta generalmente trankil i poko hundu, loke ta hasi e playa partikularmente adekuá pa famianan ku mucha.<ref>[https://www.curacaogids.nl/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], curacaogids.nl</ref> Playa Santa Cruz ta un playa públiko ku akseso grátis.<ref name="Beautiful"/> E ta popular bou di lokalnan, spesialmente den fin di siman i dianan di fiesta, ora ku e playa tambe ta wòrdu usá pa kamper.<ref>[https://dolfijngo.com/curacao/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], dolfijngo.com</ref> Den bisindario di e playa ta situá varios atrakshon natural, manera e parke [[Hòfi Mango]] i e kueba di Boka Fluit ("Blue Room"), kual ta un sitio popular pa snòrkel i buseo.<ref name="Beautiful">[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-santa-cruz.php Playa Santa Cruz], beautiful-curacao.nl</ref> Playa Santa Cruz ta un playa largu di santu ku awanan trankil y bashi, ideal pa famianan.<ref name="gids">[https://www.curacaogids.nl/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], curacaogids.nl</ref> E playa ta rondoná pa bèrdura eksuberante i ta yen di palu di palma i palapas (parasol di yerba) ku ta duna sombra durante e oranan di mas kayente di dia.<ref name="gids"/> E awa cla y e rif di coral den cercania ta haci Playa Santa Cruz un lugar excelente pa snorkel. Ademas di snorkel, tin hopi otro deporte di awa disponibel: kayak, paddleboarding, òf hür un boto di pedal, i tambe oportunidatnan pa buseo òf parasailing.<ref name="gids"/> E playa tin fasilidatnan limitá. Normalmente tin hopi lugá di parker disponibel serka di e playa. Riba e playa na Playa Santa Cruz, bo ta haña vários klup i bar di playa kómodo kaminda bo por disfrutá di un bebida refreskante, un almuerso sabroso, òf asta un sena elaborá.<ref name="gids"/> [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- E ta un playa chikitu i apartá. E ta yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa e turtuga di laman kawama (''Caretta caretta''), tiburon i otro sortonan di piska.<ref name="Gipy"/> Buseo aki ta posibel solamente ora laman ta hopi trankil.<ref>[https://www.duikersgids.nl/playa-gipy Playa Gipy], duikersgids.nl</ref> Ta rekomendabel pa usa un guia di buseo lokal. --------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- czt0ulhd3a4mi2gyrotawuf1nhwwnim 206137 206136 2026-10-02T13:43:15Z Caribiana 8320 206137 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Lugá | nomber = Daniel | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | tipo_subdivision_adm= Zona | subdivision_adm = [[Tera Kòrá (Kòrsou)|Tera Kòrá]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 | website = }} '''Daniel''' ta un bario den e parti wèst di Kòrsou, den region di [[Bandabou]]. E ta situá banda di e kaminda prinsipal pa Westpunt, ku ta konektá [[Willemstad]] i Sabana Westpunt, na e parti nortwèst di e [[isla]].<ref name=:"1"/> == Geografia == Daniel ta un lugá di karakter rural, situá aproksimadamente 17,5 km nortost di Willemstad, den e zona di [[Tera Kòrá (Kòrsou)|Tera Kòrá]].<ref name=:"1">[https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 Daniel, Curacao], placesintheworld.com</ref><ref name="Buurtprofiel">[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Tera_Kora_.pdf Buurtprofiel Tera Kora], Gobièrnu di Kòrsou (2011)</ref> E área ta duna akseso na diferente playa i atrakshon natural den parti wèst di Kòrsou, inkluyendo e [[Parke Nashonal di Sint Kristòfel]]. ==Historia== E bario a desaroyá rondó di Plantashi Daniel, un di e plantashinan históriko di Kòrsou. E plantashi a wòrdu establesé rònt di 1650 i e lanthùis, konosí komo Lanthùis Daniel, ta entre e lanthùisnan mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=:"3">[https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel Landhuis Daniel], curacao.com</ref><ref name="Buurtprofiel"/> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashi a haña su nòmber for di un sobrebibiente di un naufragio ku a yega tera riba Dia di San Daniel, aunke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa [[West Indische Compagnie]].<ref name=:"3"/> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé na benta repetidamente durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].<ref name=:"4">[https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php Landhuis Daniel], beautiful-curacao.nl</ref><ref name="Buurtprofiel"/> ==Lanthùis Daniel== Lanthùis Daniël ta un lanthùis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di estadia i [[turismo]].<ref name=:"3"/><ref name=:"4"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1377589867|titulo=Daniel, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] Landhuis Daniel ta un di e kasnan di plantashon di mas bieu di e isla.<ref name="Buurtprofiel"/> Ta ser bisa ku el a wòrdu fundá na 1650 dor di un sobrebibiente di un naufragio ku a yega tera einan riba e dia di fiesta di San Daniel. Un otro relato ku ta sirkulá ta ku e propiedat a haña nòmber di su fundadó, Daniël Ellis. Mescos cu Landhuis Grote Berg, Landhuis Daniel a wordo poni na destaho na varios ocasion. Krio agrikultural i di bestia riba e plantashi aki nunka no a duna rendimentu signifikante.<ref name="Buurtprofiel"/> ------------------- {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Region | nomber = Bandariba | pais = {{CUW}} }} '''Bandariba''' ta e nòmber pa indiká e parti ost di e isla di [[Kòrsou]]. E ta un di e tres distrito i ta abarká e parti sùitost di e isla.<ref name="op">{{cite web|url=https://www.opnaarcuracao.nl/bestemmingen/ |title=Noordwest-Curacao|website=Op Naar Curaçao|access-date=24 April 2021|language=nl}}</ref> Den [[papiamentu]] e palabra “pariba” ta referi, entre otro, na e direkshon [[ost]]. E region aki ta kuminsa net ost di e area urbano di Willemstad i ta ekstendé te e punta suitost na Oostpunt. i ta konosí pa su diferente seru i un paisahe natural i karakterístiko. It starts just east of the capital city area of Willemstad and extends all the way to the southeastern tip of the island at Oostpunt. == Historia == Na 1925 Kòrsou a wòrdu reparti den tres distrito. Inisialmente e distrito urbanisá di Willemstad tabata limitá unikamente na e [[kapital]] [[Willemstad]], pero desde 1930 esaki a expande supstansialmente ku zonanan residensial ront di dje.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20120305104426/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bandariba] Encyclopedie van Curaçao</ref> Banda di Willemstad tin dos distrito, e asina yama "distrito pafó" (''buitendistrict'') di Bandabou i di [[Bandariba]].<ref>{{nl}}{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045|title=Nieuwe indeling van Curaçao|werk=De Tijd|date=1930-10-30|bezochtdatum=2022-08-03}}</ref> Histórikamente, Bandariba tabata poblá pa katibunan ku a kumpra nan libertat òf pa hendenan nasé liber.<ref>SAMBUMBU. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 24-02-1972, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 29-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461108:mpeg21:p002</ref> E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,<ref name="santa">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Santa_Rosa._.pdf |title=Buurtprofiel Santa Rosa|last1=Buurtprofiel Santa Rosa|year=2011|website=Government of Curaçao|language=nl|page=8}}</ref> Spaanse Water,<ref name="spaans">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Spaanse_Water_.pdf |title=Buurtprofiel Spaanse Water|last1=Buurtprofiel Spaanse Water|year=2011|website=Government of Curaçao|language=nl}}</ref>: 6  Montaña,<ref name="montana">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Monta__a_Abou_.pdf |title=Buurtprofiel Montaña Abou|website=Government of Curaçao|page=9|language=nl}}</ref> Seru Grandi,<ref name="montana">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Monta__a_Abou_.pdf |title=Buurtprofiel Montaña Abou|website=Government of Curaçao|page=9|language=nl}}</ref> i Oostpunt.<ref name="villa">{{cite web|url=https://www.villaseashell.com/post/where-is-curacao-located |title=Where is Curacao Located?|website=Villa Sea Shell}}</ref> Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] Den e último dékadanan, Bandariba, ta transformá rápidamente den un hotspot nobo pa desaroyo residensial i turístiko ku proyektonan klave manera un proyektonan di bibienda na gran eskala—Bella Vista Estate, Hofi Vida Nova, i Hofi Sint Joris i e resort Sandals Royal Curacao.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/bandariba-emerging-as-curacaos-new-hotspot-for-housing-and-tourism-economists-say Bandariba Emerging as Curaçao’s New Hotspot for Housing and Tourism, Economists Say], curacaochronicle (14 di yüli 2025)</ref> E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,<ref name="villa"/> i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá<ref name="oostpunt">[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Oostpunt_.pdf Buurtprofiel Oostpunt], Gobièrnu di Kòrsou (2011)</ref> ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.<ref name="oostpunt"/> E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.<ref name="oostpunt"/> == Pueblo i bario== {| class="wikitable" ! colspan="2" |Bandariba |- !Lugá !Habitante (2011) |- |[[Montaña Rey]] | align="right" |5.307 |- |[[Santa Rosa (Kòrsou)|Santa Rosa]] | align="right" |5.198 |- |[[Montaña Abou]] | align="right" |4.382 |- |[[Koraal Partir]] ([[Groot Sint Joris]], [[Popo]], [[Abrahamsz]]) | align="right" |3.958 |- |[[Spaanse Water]] ([[Jan Thielbaai|Jan Thiel]], [[Nieuwpoort]], [[Santa Barbara]]) | align="right" |3.119 |- |[[Seru Grandi]] ([[Fuikbaai|Fuik]]) | align="right" |2.277 |- |[[Oostpunt]] ([[Sint Joris]]) | align="right" |555 |- !Total !24.796 |} == Atrakshon == * Aloe Vera Plantage, * Amazonia (amazone tour) * Liquor Distillery * Ostrichfarm * Museo di tambú Shon Cola * Playanan: [[Spaanse Water]], [[Jan Thielbaai|Jan Thiel]], Tugboat Beach. Explorando e region oriental di Curaçao lo cautiva bo cu su bista natural impresionante y historia rico. E área aki ta yen di plantashonnan eksuberante ku ta revelá e herensia agrikultural di e isla. Deskubrí kamindanan di kana, manera e Sint Joris Trail, ku ta ofresé bista impreshonante i paisahenan diverso. E ambiente trankil ta invitá bo pa kana trankil dor di kunuku pintoresko, brindando un eskapamentu fantástiko for di e lugánan turístiko popular, ku vários aktividat pa famia disponibel na kaminda. Tambe por bishita un Hacienda di Aloe Vera, y e cas di Chichi.<ref>https://www.mycuracaoguide.com/blogs/neighborhoods-of-curacao Explore the Unique Neighborhoods of Curacao!], mycuracaoguide.com</ref> Un di e puntonan mas importante ku bo no ke pèrdè ta St. Jorisbaai, un paradeis pa entusiastanan di deporte di awa. Aki, bo por disfrutá di e emoshon di kitesurf, sea bo ta un kuminsádó òf un eksperto. Ku bientunan konstante, St. Jorisbaai ta ofresé e ambiente idíliko pa un aventura inolvidabel. Bo por disfrutá tambe di kore kabai kantu di e kosta impreshonante, tumando bista impreshonante segun ku bo ta kore. No lubidá di wak e área eksklusivo di Awa Spañó. Konosí pa su villanan luhoso i un resort luhoso, e region aki ta proveé ​​bista impreshonante riba laman i ta perfekto pa un biahe relahante den boto. E Tafelberg ta visibel for di kasi tur ángulo, i si bo ta kla p’e, bo por kana bai na e punta pa bista panorámiko impreshonante di e isla. Sinembargo, por fabor tene kuenta ku East Point lamentablemente ta inasesibel pa eksplorashon, konservando su naturalesa krudo i fauna. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Bandariba}} {{References}} ;Lista di fuente }} Het gedeelte van Curaçao beoosten Willemstad. Evenals Band’abou was Band’ariba in de 19de eeuw verdeeld in twee districten, het tweede en het derde. Later kwam dit gebied bestuurlijk onder een districtmeester te vallen, die zetelde op de plantage Rust en Vrede. De twee districten werden samengetrokken. Met de Eilandenregeling werd ook dit nieuwe district opgeheven. Op Rust, zoals het landhuis in de volksmond heet, is nu een hulpkantoor van het Centraal Bestuurskantoor.<ref name="Encyclopedie"/> Band’ariba maakt als woongebied een snelle ontwikkeling door. De belangrijkste traditionele centra zoals Sta. Rosa en Montaña groeien steeds meer naar elkaar toe en vormen in steeds toenemende mate een deel van het verstedelijkt gebied van Curaçao.<ref name="Encyclopedie"/> In dit deel van Curaçao komt nog veel particulier grootgrondbezit voor zoals onder meer de plantages Oostpunt, Fuik, Klein St. Joris, Groot St. Joris, Sta. Catharina en andere. Dit grootgrondbezit beïnvloedt hier op duidelijke wijze de ruimtelijke ordening: de bevolkingsconcentraties houden bij deze plantagegrenzen op.<ref name="Encyclopedie"/> In de door het C.B.S. (Centraal Bureau voor de Statistiek) gehanteerde districtenindeling valt een belangrijk gedeelte van het traditionele Band’ariba nu onder ‘Uitbreiding Stad’. Dit laatste omvat onder meer de wijken Sta. Rosa, Labadera en Montaña Abou waar een belangrijke bevolkingsconcentratie te vinden is. Het district Oost (volgens C.B.S.) telt 13.804 inwoners (1981).<ref name="Encyclopedie">/ [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] Bandariba ta e nòmber pa indiká e parti ost di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distrito prinsipal i ta abarká e parti sùitost di e isla.[1] Den papiamentu, e palabra “pariba” ta referí, entre otro, na direkshon ost. E region aki ta kuminsá net ost di e área urbano di Willemstad i ta ekstendé te na e punta sùitost di e isla na Oostpunt. E ta karakterisá pa un paisahe variá ku serunan, kunuku i zonanan kosteronan. Historia Na 1925, Kòrsou a wòrdu repartí den tres distrito. Inisialmente, e distrito urbanisá di Willemstad tabata limitá na e kapital, pero for di 1930 esaki a ekspandé ku zonanan residensial rondó di dje. Banda di Willemstad, tin dos distrito rural: Bandabou i Bandariba, tambe konosí komo “distritonan pafó”.[2] Histórikamente, Bandariba tabata poblá pa katibunan liberá i hendenan nasé liber.[3] Den siglo 19, e Iglesia Katóliko Romano a hunga un ròl importante den e formashon di komunidatnan lokal, fundando pueblonan manera Santa Rosa i Montaña pa eduká i integrá e poblashon liberá.[5]: 6  Desaroyo ekonómiko a sigui den siglo 19 i 20. Na 1875, un mina di fosfato a habrí serka di Tafelberg.[11] Na 1927, Royal Dutch Shell a konstruí un terminal na Spaanse Water, loke a kontribuí na industrialisashon di e área.[12] Durante fin di siglo 20, turismo a bira mas importante, ku desaroyo di resortnan i infraestructura. Den e último dékadanan, Bandariba ta eksperenshá un kresimentu den desaroyo residensial i turístiko, ku proyektonan manera Bella Vista Estate, Hofi Vida Nova, Hofi Sint Joris i Sandals Royal Curaçao.[8] E área di Oostpunt, ku ta e punto mas ost di e isla, ta mayormente propiedat privá di e famia Maal i ta kubrí un parti signifikante di e isla.[9] Gran parti di e zona aki a keda relativamente sin desaroyo, preservando su karakter natural. Pueblo i bario Bandariba ta kontené varios pueblonan i bario, inkluí: Montaña Rey Santa Rosa Montaña Abou Koraal Partir (Groot Sint Joris, Popo, Abrahamsz) Spaanse Water (Jan Thiel, Nieuwpoort, Santa Barbara) Seru Grandi (Fuik) Oostpunt (Sint Joris) Geografia i rekreo Bandariba ta karakterisá pa un paisahe variá ku serunan, mondi seku, kunuku i lagunan salu. E kosta sùitost ta inkluí bahianan manera Spaanse Water i Sint Jorisbaai, ku ta importante pa ekosistema lokal i aktividatnan rekreativo. Spaanse Water ta un laguna grandi ku ta sirbi komo un punto importante pa deporte di awa i navegashon. Sint Jorisbaai ta konosí pa su bientunan konstante, loke ta hasi esaki adekuá pa aktividatnan manera kitesurf. Den e región tin tambe diferente forma di rekreo i patrimonio kultural, manera: Curaçao Liqueur Distillery na landhuis Chobolobo Aruba Ostrich Farm (note: remove or replace—wrong island) plantashonnan di aloe museo lokal, manera Museo di Tambú Shon Cola E área ta kontené tambe playanan i sitiónan di kosta manera Jan Thiel i Tugboat Beach, ku ta wòrdu usá pa rekreo i deporte di awa. Ademas, e paisahe natural ta ofresé posibilidat pa aktividatnan manera kana, kore kabai i eksplorashon di kunuku. Kamindanan di kana, manera Sint Joris Trail, ta pasa dor di paisahenan ku poko desaroyo i ku valor ekológiko. * [[Montaña Abou]]<ref name="montana"/> * [[Montaña Rey]]<ref name="montana"/> * [[Nieuwpoort]]<ref name="nieuwpoort">{{cite web|url=https://www.tui.nl/informatie/curacao/curacao/nieuwpoort/ |title=Nieuwpoort|website=TUI|access-date=24 April 2021|language=nl}}</ref> * [[Oostpunt]]<ref name="villa">{{cite web|url=https://www.villaseashell.com/post/where-is-curacao-located |title=Where is Curacao Located?|website=Villa Sea Shell}}</ref> * [[Santa Barbara]]<ref name="spaans"/> * [[Santa Rosa]]<ref name="santa"/> * Seru Grandi<ref name="seru"/> * [[Spaanse Water]]<ref name="spaans"/>{{rp|6}} ------------- '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kas Abou | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg | image2 = Curacao - Cas Abao Beach (8338677596).jpg | image3 = Cas Abao.jpg | footer = Playa Kas Abou / Bon Bini Beach | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 | website = https://casabaobeach.com/ }} '''Playa Kas Abou''' (tambe konosí komo ''Bon Bini Beach''<ref name="beautiful">Beautiful Curaçao, [https://www.beautiful-curacao.nl/strand/cas-abou.php Cas Abou]</ref>) ta un playa privá situá den nortwèst di Kòrsou den e zona di Pannekoek.<ref name="pannekoek">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Pannekoek_.pdf |title=Buurtprofiel Pannekoek |year=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|language=nl |page=10|last=Buurtprofiel}}</ref> Su nòmber ta derivá di e plantashi di 400 hektar, originalmente yamá ''Cas Abou'', ku tabata eksistí for di 1696.<ref name="pannekoek"/> Na 1980, e plantashi a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat i na 1991 pa Algemeen Pensioenfonds Nederlandse Antillen (APNA).<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644228:mpeg21:pdf Over zijn pensioen hoeft een ambtenaar zich geen zorgen te maken], [[Amigoe]] (13 di ougùstùs 1994)</ref> Posteriormente, e área a wòrdu desaroyá i kombertí den un resort turístiko. Playa Kas Abou tin santu blanku i awa klá i poko hundu.<ref name="beautiful"/> E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.<ref>Dive Curaçao, [https://web.archive.org/web/20220811075327/https://www.divecuracao.info/nl/curacao-duik-reisgids/curacao-duikgids/duik-en-snorkel-gids/cas-abou/ Cas Abou Strand en Plantage]</ref> E playa ta ménos apropiá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di [[koral]] ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou a sirbi komo lokalidat di filmashon pa e telenovela [[Hulanda|hulandes]] ''Bon Bini Beach''.<ref name="beautiful"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =68714219|titulo=Playa Cas Abou}} {{References}} }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Kòrsou}} Su nòmber ta derivá di e plantashi, originalmente yamá Cas Abou, ku tabata eksistí na e área for di 1696. Na 1980, e plantashi a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat, i na 1991 pa Algemeen Pensioenfonds Nederlandse Antillen (APNA).[2][3] Posteriormente, e área a wòrdu desaroyá i kombertí den un resort turístiko. Playa Kas Abou tin santu blanku i awa kla i poko hundu, loke ta hasi e playa adekuá pa un públiko amplio.[1] E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.[4] E playa ta ménos apropriá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di koral ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou tabata e lokalidat di filmashon pa e telenovela hulandes Bon Bini Beach.[1] Playa Kas Abou (tambe konosí komo Bon Bini Beach[1]) ta un playa privá situá na parti nortwèst di Kòrsou, serka di e pueblo di Pannekoek.[2] E plantashi Kas Abou a eksistí desde 1696. Den añanan 1980, e a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat i posteriormente kombertí den un resort turístiko.[2] Playa Kas Abou tin santu blanku i awa kla i poko hundu, loke ta hasi e playa adekuá pa bishitantenan di tur edat.[1] E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.[3] E playa ta ménos apropriá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di koral ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou a bira mas konosí komo lokashon di filmashon pa e telenovela hulandes Bon Bini Beach.[1] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] <gallery> File:Cas Abao.jpg|Strandstoelen File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg File:Curacao - Cas Abao Beach (8338677596).jpg </gallery> == Link eksterno == * [https://casabaobeach.com/ Officiële site] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Vaersenbaai | imagen = | descripcion = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Vaersenbaai''', tambe konosí komo ''Kokomo Beach'', ta un playa situá den un bahia entre [[Boka Samí]] i [[Bullenbaai]], wèst di e pueblo di Sint Michiel na [[Kòrsou]]. E bahia ta rondoná pa baranka. Tin un bar di playa (ku yama Kokomo), un tienda di buseo, i un lugá di masashi. E bahia tin un [[ref di koral]] situá no muchu leu for di kosta. ==Historia== Vaersen Bay tabata parti di e defensanan di Curaçao. E nòmber Vaersen Bay probablemente ta bini di e echo ku e bahia aki tabata wòrdu usá pa trese òf manda merkansia fresku. E fortifikashon di Fort Vaersenbaai tabata para kaminda e terasa di Kokomo Beach ta awor. For di ariba, e fòrti tabata wòrdu defendé pa un bateria di kañon. Ainda por mira restunan di e fòrti na e punta di e baranka. Na 1713, e armamentu tabata konsistí di diesdos kuater-pounder i dos bas di metal.[1] Na 1800, e armamentu tabata konsistí di kuater kañon di heru di ocho liber i 35 bala di kañon.[2] Aki tambe ta cuminsa cu e ruta di cana pa Boca Sami. {{Appendix}} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Kòrsou}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------------- == Deskripshon == Playa Santa Cruz ta un playa di santu, hanchu, largu i rondoná pa mondi di mangel. E mangel ta influensiá e kalidat di e awa, kual por bira ménos klá, loke ta hasi e playa ménos apropiá pa snòrkel.<ref name="Beautiful"/> Sinembargo, e área ta riku na bida marino i spesialmente [[para]], loke ta ideal pa opservadónan di para. Riba e playa tin varios palu di palma i struktura di sombra (palapa) pa protehá kontra solo. Tambe tin fasilidatnan manera kasita di playa pa hür, restorant, snèkbar, baño, ducha i mesanan di piknik.<ref>[https://www.curacao.com/en/activity/playa-santa-cruz Playa Santa Cruz], curacao.com</ref><ref name="Beautiful"/> E awa na Playa Santa Cruz ta generalmente trankil i poko hundu, loke ta hasi e playa partikularmente adekuá pa famianan ku mucha.<ref>[https://www.curacaogids.nl/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], curacaogids.nl</ref> Playa Santa Cruz ta un playa públiko ku akseso grátis.<ref name="Beautiful"/> E ta popular bou di lokalnan, spesialmente den fin di siman i dianan di fiesta, ora ku e playa tambe ta wòrdu usá pa kamper.<ref>[https://dolfijngo.com/curacao/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], dolfijngo.com</ref> Den bisindario di e playa ta situá varios atrakshon natural, manera e parke [[Hòfi Mango]] i e kueba di Boka Fluit ("Blue Room"), kual ta un sitio popular pa snòrkel i buseo.<ref name="Beautiful">[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-santa-cruz.php Playa Santa Cruz], beautiful-curacao.nl</ref> Playa Santa Cruz ta un playa largu di santu ku awanan trankil y bashi, ideal pa famianan.<ref name="gids">[https://www.curacaogids.nl/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], curacaogids.nl</ref> E playa ta rondoná pa bèrdura eksuberante i ta yen di palu di palma i palapas (parasol di yerba) ku ta duna sombra durante e oranan di mas kayente di dia.<ref name="gids"/> E awa cla y e rif di coral den cercania ta haci Playa Santa Cruz un lugar excelente pa snorkel. Ademas di snorkel, tin hopi otro deporte di awa disponibel: kayak, paddleboarding, òf hür un boto di pedal, i tambe oportunidatnan pa buseo òf parasailing.<ref name="gids"/> E playa tin fasilidatnan limitá. Normalmente tin hopi lugá di parker disponibel serka di e playa. Riba e playa na Playa Santa Cruz, bo ta haña vários klup i bar di playa kómodo kaminda bo por disfrutá di un bebida refreskante, un almuerso sabroso, òf asta un sena elaborá.<ref name="gids"/> [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- E ta un playa chikitu i apartá. E ta yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa e turtuga di laman kawama (''Caretta caretta''), tiburon i otro sortonan di piska.<ref name="Gipy"/> Buseo aki ta posibel solamente ora laman ta hopi trankil.<ref>[https://www.duikersgids.nl/playa-gipy Playa Gipy], duikersgids.nl</ref> Ta rekomendabel pa usa un guia di buseo lokal. --------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- 0swz00s481ht3wir9a0ldpr83eo24vd 206138 206137 2026-10-02T13:54:14Z Caribiana 8320 206138 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Lugá | nomber = Daniel | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | tipo_subdivision_adm= Zona | subdivision_adm = [[Tera Kòrá (Kòrsou)|Tera Kòrá]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 | website = }} '''Daniel''' ta un bario den e parti wèst di Kòrsou, den region di [[Bandabou]]. E ta situá banda di e kaminda prinsipal pa Westpunt, ku ta konektá [[Willemstad]] i Sabana Westpunt, na e parti nortwèst di e [[isla]].<ref name=:"1"/> == Geografia == E bario di Daniel tin un karakter prinsipalmente rural. E ta situá aproksimadamente 17,5 km nortost di Willemstad, den e zona di [[Tera Kòrá (Kòrsou)|Tera Kòrá]].<ref name=:"1">[https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 Daniel, Curacao], placesintheworld.com</ref><ref name="Buurtprofiel">[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Tera_Kora_.pdf Buurtprofiel Tera Kora], Gobièrnu di Kòrsou (2011)</ref> E área ta duna akseso na diferente playa i atrakshon natural den parti wèst di Kòrsou, inkluyendo e [[Parke Nashonal di Sint Kristòfel]]. ==Historia== E bario a desaroyá rondó di Plantashi Daniel, un di e plantashinan históriko di Kòrsou. E plantashi a wòrdu establesé rònt di 1650 i su lanthùis, konosí komo Lanthùis Daniel, ta entre e lanthùisnan mas bieu ku a sobrebibí riba e isla.<ref name=:"3">[https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel Landhuis Daniel], curacao.com</ref><ref name="Buurtprofiel"/> Segun tradishon lokal, e plantashi a haña su nòmber for di un un náufrago ku a yega na Kòrsou riba Dia di San Daniel. Un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles lu tabata traha pa [[West Indische Compagnie]].<ref name=:"3"/> Agrikultura i krio di bestia tabata aktividatnan ekonomiko den e área. Sinembargo, e plantashi a enfrentá difikultatnan ekonómiko i durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]] a wòrdu ofresé repetidamente pa benta.<ref name=:"4">[https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php Landhuis Daniel], beautiful-curacao.nl</ref><ref name="Buurtprofiel"/> ==Lanthùis Daniel== Lanthùis Daniël ta un [[Lanthùis na Kòrsou|lanthùis históriko]] i [[monumento]] designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di estadia pa bishitante i i ta forma parti di e oferta [[turismo|turístiko]] di Kòrsou.<ref name=:"3"/><ref name=:"4"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1377589867|titulo=Daniel, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] Landhuis Daniel ta un di e kasnan di plantashon di mas bieu di e isla.<ref name="Buurtprofiel"/> Ta ser bisa ku el a wòrdu fundá na 1650 dor di un sobrebibiente di un naufragio ku a yega tera einan riba e dia di fiesta di San Daniel. Un otro relato ku ta sirkulá ta ku e propiedat a haña nòmber di su fundadó, Daniël Ellis. Mescos cu Landhuis Grote Berg, Landhuis Daniel a wordo poni na destaho na varios ocasion. Krio agrikultural i di bestia riba e plantashi aki nunka no a duna rendimentu signifikante.<ref name="Buurtprofiel"/> ------------------- {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Region | nomber = Bandariba | pais = {{CUW}} }} '''Bandariba''' ta e nòmber pa indiká e parti ost di e isla di [[Kòrsou]]. E ta un di e tres distrito i ta abarká e parti sùitost di e isla.<ref name="op">{{cite web|url=https://www.opnaarcuracao.nl/bestemmingen/ |title=Noordwest-Curacao|website=Op Naar Curaçao|access-date=24 April 2021|language=nl}}</ref> Den [[papiamentu]] e palabra “pariba” ta referi, entre otro, na e direkshon [[ost]]. E region aki ta kuminsa net ost di e area urbano di Willemstad i ta ekstendé te e punta suitost na Oostpunt. i ta konosí pa su diferente seru i un paisahe natural i karakterístiko. It starts just east of the capital city area of Willemstad and extends all the way to the southeastern tip of the island at Oostpunt. == Historia == Na 1925 Kòrsou a wòrdu reparti den tres distrito. Inisialmente e distrito urbanisá di Willemstad tabata limitá unikamente na e [[kapital]] [[Willemstad]], pero desde 1930 esaki a expande supstansialmente ku zonanan residensial ront di dje.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20120305104426/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bandariba] Encyclopedie van Curaçao</ref> Banda di Willemstad tin dos distrito, e asina yama "distrito pafó" (''buitendistrict'') di Bandabou i di [[Bandariba]].<ref>{{nl}}{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045|title=Nieuwe indeling van Curaçao|werk=De Tijd|date=1930-10-30|bezochtdatum=2022-08-03}}</ref> Histórikamente, Bandariba tabata poblá pa katibunan ku a kumpra nan libertat òf pa hendenan nasé liber.<ref>SAMBUMBU. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 24-02-1972, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 29-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461108:mpeg21:p002</ref> E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,<ref name="santa">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Santa_Rosa._.pdf |title=Buurtprofiel Santa Rosa|last1=Buurtprofiel Santa Rosa|year=2011|website=Government of Curaçao|language=nl|page=8}}</ref> Spaanse Water,<ref name="spaans">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Spaanse_Water_.pdf |title=Buurtprofiel Spaanse Water|last1=Buurtprofiel Spaanse Water|year=2011|website=Government of Curaçao|language=nl}}</ref>: 6  Montaña,<ref name="montana">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Monta__a_Abou_.pdf |title=Buurtprofiel Montaña Abou|website=Government of Curaçao|page=9|language=nl}}</ref> Seru Grandi,<ref name="montana">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Monta__a_Abou_.pdf |title=Buurtprofiel Montaña Abou|website=Government of Curaçao|page=9|language=nl}}</ref> i Oostpunt.<ref name="villa">{{cite web|url=https://www.villaseashell.com/post/where-is-curacao-located |title=Where is Curacao Located?|website=Villa Sea Shell}}</ref> Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] Den e último dékadanan, Bandariba, ta transformá rápidamente den un hotspot nobo pa desaroyo residensial i turístiko ku proyektonan klave manera un proyektonan di bibienda na gran eskala—Bella Vista Estate, Hofi Vida Nova, i Hofi Sint Joris i e resort Sandals Royal Curacao.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/bandariba-emerging-as-curacaos-new-hotspot-for-housing-and-tourism-economists-say Bandariba Emerging as Curaçao’s New Hotspot for Housing and Tourism, Economists Say], curacaochronicle (14 di yüli 2025)</ref> E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,<ref name="villa"/> i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá<ref name="oostpunt">[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Oostpunt_.pdf Buurtprofiel Oostpunt], Gobièrnu di Kòrsou (2011)</ref> ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.<ref name="oostpunt"/> E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.<ref name="oostpunt"/> == Pueblo i bario== {| class="wikitable" ! colspan="2" |Bandariba |- !Lugá !Habitante (2011) |- |[[Montaña Rey]] | align="right" |5.307 |- |[[Santa Rosa (Kòrsou)|Santa Rosa]] | align="right" |5.198 |- |[[Montaña Abou]] | align="right" |4.382 |- |[[Koraal Partir]] ([[Groot Sint Joris]], [[Popo]], [[Abrahamsz]]) | align="right" |3.958 |- |[[Spaanse Water]] ([[Jan Thielbaai|Jan Thiel]], [[Nieuwpoort]], [[Santa Barbara]]) | align="right" |3.119 |- |[[Seru Grandi]] ([[Fuikbaai|Fuik]]) | align="right" |2.277 |- |[[Oostpunt]] ([[Sint Joris]]) | align="right" |555 |- !Total !24.796 |} == Atrakshon == * Aloe Vera Plantage, * Amazonia (amazone tour) * Liquor Distillery * Ostrichfarm * Museo di tambú Shon Cola * Playanan: [[Spaanse Water]], [[Jan Thielbaai|Jan Thiel]], Tugboat Beach. Explorando e region oriental di Curaçao lo cautiva bo cu su bista natural impresionante y historia rico. E área aki ta yen di plantashonnan eksuberante ku ta revelá e herensia agrikultural di e isla. Deskubrí kamindanan di kana, manera e Sint Joris Trail, ku ta ofresé bista impreshonante i paisahenan diverso. E ambiente trankil ta invitá bo pa kana trankil dor di kunuku pintoresko, brindando un eskapamentu fantástiko for di e lugánan turístiko popular, ku vários aktividat pa famia disponibel na kaminda. Tambe por bishita un Hacienda di Aloe Vera, y e cas di Chichi.<ref>https://www.mycuracaoguide.com/blogs/neighborhoods-of-curacao Explore the Unique Neighborhoods of Curacao!], mycuracaoguide.com</ref> Un di e puntonan mas importante ku bo no ke pèrdè ta St. Jorisbaai, un paradeis pa entusiastanan di deporte di awa. Aki, bo por disfrutá di e emoshon di kitesurf, sea bo ta un kuminsádó òf un eksperto. Ku bientunan konstante, St. Jorisbaai ta ofresé e ambiente idíliko pa un aventura inolvidabel. Bo por disfrutá tambe di kore kabai kantu di e kosta impreshonante, tumando bista impreshonante segun ku bo ta kore. No lubidá di wak e área eksklusivo di Awa Spañó. Konosí pa su villanan luhoso i un resort luhoso, e region aki ta proveé ​​bista impreshonante riba laman i ta perfekto pa un biahe relahante den boto. E Tafelberg ta visibel for di kasi tur ángulo, i si bo ta kla p’e, bo por kana bai na e punta pa bista panorámiko impreshonante di e isla. Sinembargo, por fabor tene kuenta ku East Point lamentablemente ta inasesibel pa eksplorashon, konservando su naturalesa krudo i fauna. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Bandariba}} {{References}} ;Lista di fuente }} Het gedeelte van Curaçao beoosten Willemstad. Evenals Band’abou was Band’ariba in de 19de eeuw verdeeld in twee districten, het tweede en het derde. Later kwam dit gebied bestuurlijk onder een districtmeester te vallen, die zetelde op de plantage Rust en Vrede. De twee districten werden samengetrokken. Met de Eilandenregeling werd ook dit nieuwe district opgeheven. Op Rust, zoals het landhuis in de volksmond heet, is nu een hulpkantoor van het Centraal Bestuurskantoor.<ref name="Encyclopedie"/> Band’ariba maakt als woongebied een snelle ontwikkeling door. De belangrijkste traditionele centra zoals Sta. Rosa en Montaña groeien steeds meer naar elkaar toe en vormen in steeds toenemende mate een deel van het verstedelijkt gebied van Curaçao.<ref name="Encyclopedie"/> In dit deel van Curaçao komt nog veel particulier grootgrondbezit voor zoals onder meer de plantages Oostpunt, Fuik, Klein St. Joris, Groot St. Joris, Sta. Catharina en andere. Dit grootgrondbezit beïnvloedt hier op duidelijke wijze de ruimtelijke ordening: de bevolkingsconcentraties houden bij deze plantagegrenzen op.<ref name="Encyclopedie"/> In de door het C.B.S. (Centraal Bureau voor de Statistiek) gehanteerde districtenindeling valt een belangrijk gedeelte van het traditionele Band’ariba nu onder ‘Uitbreiding Stad’. Dit laatste omvat onder meer de wijken Sta. Rosa, Labadera en Montaña Abou waar een belangrijke bevolkingsconcentratie te vinden is. Het district Oost (volgens C.B.S.) telt 13.804 inwoners (1981).<ref name="Encyclopedie">/ [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] Bandariba ta e nòmber pa indiká e parti ost di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distrito prinsipal i ta abarká e parti sùitost di e isla.[1] Den papiamentu, e palabra “pariba” ta referí, entre otro, na direkshon ost. E region aki ta kuminsá net ost di e área urbano di Willemstad i ta ekstendé te na e punta sùitost di e isla na Oostpunt. E ta karakterisá pa un paisahe variá ku serunan, kunuku i zonanan kosteronan. Historia Na 1925, Kòrsou a wòrdu repartí den tres distrito. Inisialmente, e distrito urbanisá di Willemstad tabata limitá na e kapital, pero for di 1930 esaki a ekspandé ku zonanan residensial rondó di dje. Banda di Willemstad, tin dos distrito rural: Bandabou i Bandariba, tambe konosí komo “distritonan pafó”.[2] Histórikamente, Bandariba tabata poblá pa katibunan liberá i hendenan nasé liber.[3] Den siglo 19, e Iglesia Katóliko Romano a hunga un ròl importante den e formashon di komunidatnan lokal, fundando pueblonan manera Santa Rosa i Montaña pa eduká i integrá e poblashon liberá.[5]: 6  Desaroyo ekonómiko a sigui den siglo 19 i 20. Na 1875, un mina di fosfato a habrí serka di Tafelberg.[11] Na 1927, Royal Dutch Shell a konstruí un terminal na Spaanse Water, loke a kontribuí na industrialisashon di e área.[12] Durante fin di siglo 20, turismo a bira mas importante, ku desaroyo di resortnan i infraestructura. Den e último dékadanan, Bandariba ta eksperenshá un kresimentu den desaroyo residensial i turístiko, ku proyektonan manera Bella Vista Estate, Hofi Vida Nova, Hofi Sint Joris i Sandals Royal Curaçao.[8] E área di Oostpunt, ku ta e punto mas ost di e isla, ta mayormente propiedat privá di e famia Maal i ta kubrí un parti signifikante di e isla.[9] Gran parti di e zona aki a keda relativamente sin desaroyo, preservando su karakter natural. Pueblo i bario Bandariba ta kontené varios pueblonan i bario, inkluí: Montaña Rey Santa Rosa Montaña Abou Koraal Partir (Groot Sint Joris, Popo, Abrahamsz) Spaanse Water (Jan Thiel, Nieuwpoort, Santa Barbara) Seru Grandi (Fuik) Oostpunt (Sint Joris) Geografia i rekreo Bandariba ta karakterisá pa un paisahe variá ku serunan, mondi seku, kunuku i lagunan salu. E kosta sùitost ta inkluí bahianan manera Spaanse Water i Sint Jorisbaai, ku ta importante pa ekosistema lokal i aktividatnan rekreativo. Spaanse Water ta un laguna grandi ku ta sirbi komo un punto importante pa deporte di awa i navegashon. Sint Jorisbaai ta konosí pa su bientunan konstante, loke ta hasi esaki adekuá pa aktividatnan manera kitesurf. Den e región tin tambe diferente forma di rekreo i patrimonio kultural, manera: Curaçao Liqueur Distillery na landhuis Chobolobo Aruba Ostrich Farm (note: remove or replace—wrong island) plantashonnan di aloe museo lokal, manera Museo di Tambú Shon Cola E área ta kontené tambe playanan i sitiónan di kosta manera Jan Thiel i Tugboat Beach, ku ta wòrdu usá pa rekreo i deporte di awa. Ademas, e paisahe natural ta ofresé posibilidat pa aktividatnan manera kana, kore kabai i eksplorashon di kunuku. Kamindanan di kana, manera Sint Joris Trail, ta pasa dor di paisahenan ku poko desaroyo i ku valor ekológiko. * [[Montaña Abou]]<ref name="montana"/> * [[Montaña Rey]]<ref name="montana"/> * [[Nieuwpoort]]<ref name="nieuwpoort">{{cite web|url=https://www.tui.nl/informatie/curacao/curacao/nieuwpoort/ |title=Nieuwpoort|website=TUI|access-date=24 April 2021|language=nl}}</ref> * [[Oostpunt]]<ref name="villa">{{cite web|url=https://www.villaseashell.com/post/where-is-curacao-located |title=Where is Curacao Located?|website=Villa Sea Shell}}</ref> * [[Santa Barbara]]<ref name="spaans"/> * [[Santa Rosa]]<ref name="santa"/> * Seru Grandi<ref name="seru"/> * [[Spaanse Water]]<ref name="spaans"/>{{rp|6}} ------------- '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kas Abou | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg | image2 = Curacao - Cas Abao Beach (8338677596).jpg | image3 = Cas Abao.jpg | footer = Playa Kas Abou / Bon Bini Beach | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 | website = https://casabaobeach.com/ }} '''Playa Kas Abou''' (tambe konosí komo ''Bon Bini Beach''<ref name="beautiful">Beautiful Curaçao, [https://www.beautiful-curacao.nl/strand/cas-abou.php Cas Abou]</ref>) ta un playa privá situá den nortwèst di Kòrsou den e zona di Pannekoek.<ref name="pannekoek">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Pannekoek_.pdf |title=Buurtprofiel Pannekoek |year=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|language=nl |page=10|last=Buurtprofiel}}</ref> Su nòmber ta derivá di e plantashi di 400 hektar, originalmente yamá ''Cas Abou'', ku tabata eksistí for di 1696.<ref name="pannekoek"/> Na 1980, e plantashi a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat i na 1991 pa Algemeen Pensioenfonds Nederlandse Antillen (APNA).<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644228:mpeg21:pdf Over zijn pensioen hoeft een ambtenaar zich geen zorgen te maken], [[Amigoe]] (13 di ougùstùs 1994)</ref> Posteriormente, e área a wòrdu desaroyá i kombertí den un resort turístiko. Playa Kas Abou tin santu blanku i awa klá i poko hundu.<ref name="beautiful"/> E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.<ref>Dive Curaçao, [https://web.archive.org/web/20220811075327/https://www.divecuracao.info/nl/curacao-duik-reisgids/curacao-duikgids/duik-en-snorkel-gids/cas-abou/ Cas Abou Strand en Plantage]</ref> E playa ta ménos apropiá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di [[koral]] ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou a sirbi komo lokalidat di filmashon pa e telenovela [[Hulanda|hulandes]] ''Bon Bini Beach''.<ref name="beautiful"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =68714219|titulo=Playa Cas Abou}} {{References}} }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Kòrsou}} Su nòmber ta derivá di e plantashi, originalmente yamá Cas Abou, ku tabata eksistí na e área for di 1696. Na 1980, e plantashi a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat, i na 1991 pa Algemeen Pensioenfonds Nederlandse Antillen (APNA).[2][3] Posteriormente, e área a wòrdu desaroyá i kombertí den un resort turístiko. Playa Kas Abou tin santu blanku i awa kla i poko hundu, loke ta hasi e playa adekuá pa un públiko amplio.[1] E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.[4] E playa ta ménos apropriá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di koral ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou tabata e lokalidat di filmashon pa e telenovela hulandes Bon Bini Beach.[1] Playa Kas Abou (tambe konosí komo Bon Bini Beach[1]) ta un playa privá situá na parti nortwèst di Kòrsou, serka di e pueblo di Pannekoek.[2] E plantashi Kas Abou a eksistí desde 1696. Den añanan 1980, e a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat i posteriormente kombertí den un resort turístiko.[2] Playa Kas Abou tin santu blanku i awa kla i poko hundu, loke ta hasi e playa adekuá pa bishitantenan di tur edat.[1] E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.[3] E playa ta ménos apropriá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di koral ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou a bira mas konosí komo lokashon di filmashon pa e telenovela hulandes Bon Bini Beach.[1] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] <gallery> File:Cas Abao.jpg|Strandstoelen File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg File:Curacao - Cas Abao Beach (8338677596).jpg </gallery> == Link eksterno == * [https://casabaobeach.com/ Officiële site] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Vaersenbaai | imagen = | descripcion = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Vaersenbaai''', tambe konosí komo ''Kokomo Beach'', ta un playa situá den un bahia entre [[Boka Samí]] i [[Bullenbaai]], wèst di e pueblo di Sint Michiel na [[Kòrsou]]. E bahia ta rondoná pa baranka. Tin un bar di playa (ku yama Kokomo), un tienda di buseo, i un lugá di masashi. E bahia tin un [[ref di koral]] situá no muchu leu for di kosta. ==Historia== Vaersen Bay tabata parti di e defensanan di Curaçao. E nòmber Vaersen Bay probablemente ta bini di e echo ku e bahia aki tabata wòrdu usá pa trese òf manda merkansia fresku. E fortifikashon di Fort Vaersenbaai tabata para kaminda e terasa di Kokomo Beach ta awor. For di ariba, e fòrti tabata wòrdu defendé pa un bateria di kañon. Ainda por mira restunan di e fòrti na e punta di e baranka. Na 1713, e armamentu tabata konsistí di diesdos kuater-pounder i dos bas di metal.[1] Na 1800, e armamentu tabata konsistí di kuater kañon di heru di ocho liber i 35 bala di kañon.[2] Aki tambe ta cuminsa cu e ruta di cana pa Boca Sami. {{Appendix}} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Kòrsou}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------------- == Deskripshon == Playa Santa Cruz ta un playa di santu, hanchu, largu i rondoná pa mondi di mangel. E mangel ta influensiá e kalidat di e awa, kual por bira ménos klá, loke ta hasi e playa ménos apropiá pa snòrkel.<ref name="Beautiful"/> Sinembargo, e área ta riku na bida marino i spesialmente [[para]], loke ta ideal pa opservadónan di para. Riba e playa tin varios palu di palma i struktura di sombra (palapa) pa protehá kontra solo. Tambe tin fasilidatnan manera kasita di playa pa hür, restorant, snèkbar, baño, ducha i mesanan di piknik.<ref>[https://www.curacao.com/en/activity/playa-santa-cruz Playa Santa Cruz], curacao.com</ref><ref name="Beautiful"/> E awa na Playa Santa Cruz ta generalmente trankil i poko hundu, loke ta hasi e playa partikularmente adekuá pa famianan ku mucha.<ref>[https://www.curacaogids.nl/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], curacaogids.nl</ref> Playa Santa Cruz ta un playa públiko ku akseso grátis.<ref name="Beautiful"/> E ta popular bou di lokalnan, spesialmente den fin di siman i dianan di fiesta, ora ku e playa tambe ta wòrdu usá pa kamper.<ref>[https://dolfijngo.com/curacao/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], dolfijngo.com</ref> Den bisindario di e playa ta situá varios atrakshon natural, manera e parke [[Hòfi Mango]] i e kueba di Boka Fluit ("Blue Room"), kual ta un sitio popular pa snòrkel i buseo.<ref name="Beautiful">[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-santa-cruz.php Playa Santa Cruz], beautiful-curacao.nl</ref> Playa Santa Cruz ta un playa largu di santu ku awanan trankil y bashi, ideal pa famianan.<ref name="gids">[https://www.curacaogids.nl/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], curacaogids.nl</ref> E playa ta rondoná pa bèrdura eksuberante i ta yen di palu di palma i palapas (parasol di yerba) ku ta duna sombra durante e oranan di mas kayente di dia.<ref name="gids"/> E awa cla y e rif di coral den cercania ta haci Playa Santa Cruz un lugar excelente pa snorkel. Ademas di snorkel, tin hopi otro deporte di awa disponibel: kayak, paddleboarding, òf hür un boto di pedal, i tambe oportunidatnan pa buseo òf parasailing.<ref name="gids"/> E playa tin fasilidatnan limitá. Normalmente tin hopi lugá di parker disponibel serka di e playa. Riba e playa na Playa Santa Cruz, bo ta haña vários klup i bar di playa kómodo kaminda bo por disfrutá di un bebida refreskante, un almuerso sabroso, òf asta un sena elaborá.<ref name="gids"/> [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- E ta un playa chikitu i apartá. E ta yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa e turtuga di laman kawama (''Caretta caretta''), tiburon i otro sortonan di piska.<ref name="Gipy"/> Buseo aki ta posibel solamente ora laman ta hopi trankil.<ref>[https://www.duikersgids.nl/playa-gipy Playa Gipy], duikersgids.nl</ref> Ta rekomendabel pa usa un guia di buseo lokal. --------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- qdopjq1u6swylc3r8x8nx6lo7y3ifls 206139 206138 2026-10-02T13:55:06Z Caribiana 8320 206139 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | tipo_subdivision_adm= Zona | subdivision_adm = [[Tera Kòrá (Kòrsou)|Tera Kòrá]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 | website = }} '''Daniel''' ta un bario den e parti wèst di Kòrsou, den region di [[Bandabou]]. E ta situá banda di e kaminda prinsipal pa Westpunt, ku ta konektá [[Willemstad]] i Sabana Westpunt, na e parti nortwèst di e [[isla]].<ref name=:"1"/> == Geografia == E bario di Daniel tin un karakter prinsipalmente rural. E ta situá aproksimadamente 17,5 km nortost di Willemstad, den e zona di [[Tera Kòrá (Kòrsou)|Tera Kòrá]].<ref name=:"1">[https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 Daniel, Curacao], placesintheworld.com</ref><ref name="Buurtprofiel">[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Tera_Kora_.pdf Buurtprofiel Tera Kora], Gobièrnu di Kòrsou (2011)</ref> E área ta duna akseso na diferente playa i atrakshon natural den parti wèst di Kòrsou, inkluyendo e [[Parke Nashonal di Sint Kristòfel]]. ==Historia== E bario a desaroyá rondó di Plantashi Daniel, un di e plantashinan históriko di Kòrsou. E plantashi a wòrdu establesé rònt di 1650 i su lanthùis, konosí komo Lanthùis Daniel, ta entre e lanthùisnan mas bieu ku a sobrebibí riba e isla.<ref name=:"3">[https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel Landhuis Daniel], curacao.com</ref><ref name="Buurtprofiel"/> Segun tradishon lokal, e plantashi a haña su nòmber for di un un náufrago ku a yega na Kòrsou riba Dia di San Daniel. Un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles lu tabata traha pa [[West Indische Compagnie]].<ref name=:"3"/> Agrikultura i krio di bestia tabata aktividatnan ekonomiko den e área. Sinembargo, e plantashi a enfrentá difikultatnan ekonómiko i durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]] a wòrdu ofresé repetidamente pa benta.<ref name=:"4">[https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php Landhuis Daniel], beautiful-curacao.nl</ref><ref name="Buurtprofiel"/> ==Lanthùis Daniel== Lanthùis Daniël ta un [[Lanthùis na Kòrsou|lanthùis históriko]] i [[monumento]] designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di estadia pa bishitante i i ta forma parti di e oferta [[turismo|turístiko]] di Kòrsou.<ref name=:"3"/><ref name=:"4"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1377589867|titulo=Daniel, Curaçao}} {{References}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] Landhuis Daniel ta un di e kasnan di plantashon di mas bieu di e isla.<ref name="Buurtprofiel"/> Ta ser bisa ku el a wòrdu fundá na 1650 dor di un sobrebibiente di un naufragio ku a yega tera einan riba e dia di fiesta di San Daniel. Un otro relato ku ta sirkulá ta ku e propiedat a haña nòmber di su fundadó, Daniël Ellis. Mescos cu Landhuis Grote Berg, Landhuis Daniel a wordo poni na destaho na varios ocasion. Krio agrikultural i di bestia riba e plantashi aki nunka no a duna rendimentu signifikante.<ref name="Buurtprofiel"/> ------------------- {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Region | nomber = Bandariba | pais = {{CUW}} }} '''Bandariba''' ta e nòmber pa indiká e parti ost di e isla di [[Kòrsou]]. E ta un di e tres distrito i ta abarká e parti sùitost di e isla.<ref name="op">{{cite web|url=https://www.opnaarcuracao.nl/bestemmingen/ |title=Noordwest-Curacao|website=Op Naar Curaçao|access-date=24 April 2021|language=nl}}</ref> Den [[papiamentu]] e palabra “pariba” ta referi, entre otro, na e direkshon [[ost]]. E region aki ta kuminsa net ost di e area urbano di Willemstad i ta ekstendé te e punta suitost na Oostpunt. i ta konosí pa su diferente seru i un paisahe natural i karakterístiko. It starts just east of the capital city area of Willemstad and extends all the way to the southeastern tip of the island at Oostpunt. == Historia == Na 1925 Kòrsou a wòrdu reparti den tres distrito. Inisialmente e distrito urbanisá di Willemstad tabata limitá unikamente na e [[kapital]] [[Willemstad]], pero desde 1930 esaki a expande supstansialmente ku zonanan residensial ront di dje.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20120305104426/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bandariba] Encyclopedie van Curaçao</ref> Banda di Willemstad tin dos distrito, e asina yama "distrito pafó" (''buitendistrict'') di Bandabou i di [[Bandariba]].<ref>{{nl}}{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045|title=Nieuwe indeling van Curaçao|werk=De Tijd|date=1930-10-30|bezochtdatum=2022-08-03}}</ref> Histórikamente, Bandariba tabata poblá pa katibunan ku a kumpra nan libertat òf pa hendenan nasé liber.<ref>SAMBUMBU. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 24-02-1972, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 29-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461108:mpeg21:p002</ref> E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,<ref name="santa">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Santa_Rosa._.pdf |title=Buurtprofiel Santa Rosa|last1=Buurtprofiel Santa Rosa|year=2011|website=Government of Curaçao|language=nl|page=8}}</ref> Spaanse Water,<ref name="spaans">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Spaanse_Water_.pdf |title=Buurtprofiel Spaanse Water|last1=Buurtprofiel Spaanse Water|year=2011|website=Government of Curaçao|language=nl}}</ref>: 6  Montaña,<ref name="montana">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Monta__a_Abou_.pdf |title=Buurtprofiel Montaña Abou|website=Government of Curaçao|page=9|language=nl}}</ref> Seru Grandi,<ref name="montana">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Monta__a_Abou_.pdf |title=Buurtprofiel Montaña Abou|website=Government of Curaçao|page=9|language=nl}}</ref> i Oostpunt.<ref name="villa">{{cite web|url=https://www.villaseashell.com/post/where-is-curacao-located |title=Where is Curacao Located?|website=Villa Sea Shell}}</ref> Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] Den e último dékadanan, Bandariba, ta transformá rápidamente den un hotspot nobo pa desaroyo residensial i turístiko ku proyektonan klave manera un proyektonan di bibienda na gran eskala—Bella Vista Estate, Hofi Vida Nova, i Hofi Sint Joris i e resort Sandals Royal Curacao.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/bandariba-emerging-as-curacaos-new-hotspot-for-housing-and-tourism-economists-say Bandariba Emerging as Curaçao’s New Hotspot for Housing and Tourism, Economists Say], curacaochronicle (14 di yüli 2025)</ref> E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,<ref name="villa"/> i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá<ref name="oostpunt">[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Oostpunt_.pdf Buurtprofiel Oostpunt], Gobièrnu di Kòrsou (2011)</ref> ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.<ref name="oostpunt"/> E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.<ref name="oostpunt"/> == Pueblo i bario== {| class="wikitable" ! colspan="2" |Bandariba |- !Lugá !Habitante (2011) |- |[[Montaña Rey]] | align="right" |5.307 |- |[[Santa Rosa (Kòrsou)|Santa Rosa]] | align="right" |5.198 |- |[[Montaña Abou]] | align="right" |4.382 |- |[[Koraal Partir]] ([[Groot Sint Joris]], [[Popo]], [[Abrahamsz]]) | align="right" |3.958 |- |[[Spaanse Water]] ([[Jan Thielbaai|Jan Thiel]], [[Nieuwpoort]], [[Santa Barbara]]) | align="right" |3.119 |- |[[Seru Grandi]] ([[Fuikbaai|Fuik]]) | align="right" |2.277 |- |[[Oostpunt]] ([[Sint Joris]]) | align="right" |555 |- !Total !24.796 |} == Atrakshon == * Aloe Vera Plantage, * Amazonia (amazone tour) * Liquor Distillery * Ostrichfarm * Museo di tambú Shon Cola * Playanan: [[Spaanse Water]], [[Jan Thielbaai|Jan Thiel]], Tugboat Beach. Explorando e region oriental di Curaçao lo cautiva bo cu su bista natural impresionante y historia rico. E área aki ta yen di plantashonnan eksuberante ku ta revelá e herensia agrikultural di e isla. Deskubrí kamindanan di kana, manera e Sint Joris Trail, ku ta ofresé bista impreshonante i paisahenan diverso. E ambiente trankil ta invitá bo pa kana trankil dor di kunuku pintoresko, brindando un eskapamentu fantástiko for di e lugánan turístiko popular, ku vários aktividat pa famia disponibel na kaminda. Tambe por bishita un Hacienda di Aloe Vera, y e cas di Chichi.<ref>https://www.mycuracaoguide.com/blogs/neighborhoods-of-curacao Explore the Unique Neighborhoods of Curacao!], mycuracaoguide.com</ref> Un di e puntonan mas importante ku bo no ke pèrdè ta St. Jorisbaai, un paradeis pa entusiastanan di deporte di awa. Aki, bo por disfrutá di e emoshon di kitesurf, sea bo ta un kuminsádó òf un eksperto. Ku bientunan konstante, St. Jorisbaai ta ofresé e ambiente idíliko pa un aventura inolvidabel. Bo por disfrutá tambe di kore kabai kantu di e kosta impreshonante, tumando bista impreshonante segun ku bo ta kore. No lubidá di wak e área eksklusivo di Awa Spañó. Konosí pa su villanan luhoso i un resort luhoso, e region aki ta proveé ​​bista impreshonante riba laman i ta perfekto pa un biahe relahante den boto. E Tafelberg ta visibel for di kasi tur ángulo, i si bo ta kla p’e, bo por kana bai na e punta pa bista panorámiko impreshonante di e isla. Sinembargo, por fabor tene kuenta ku East Point lamentablemente ta inasesibel pa eksplorashon, konservando su naturalesa krudo i fauna. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Bandariba}} {{References}} ;Lista di fuente }} Het gedeelte van Curaçao beoosten Willemstad. Evenals Band’abou was Band’ariba in de 19de eeuw verdeeld in twee districten, het tweede en het derde. Later kwam dit gebied bestuurlijk onder een districtmeester te vallen, die zetelde op de plantage Rust en Vrede. De twee districten werden samengetrokken. Met de Eilandenregeling werd ook dit nieuwe district opgeheven. Op Rust, zoals het landhuis in de volksmond heet, is nu een hulpkantoor van het Centraal Bestuurskantoor.<ref name="Encyclopedie"/> Band’ariba maakt als woongebied een snelle ontwikkeling door. De belangrijkste traditionele centra zoals Sta. Rosa en Montaña groeien steeds meer naar elkaar toe en vormen in steeds toenemende mate een deel van het verstedelijkt gebied van Curaçao.<ref name="Encyclopedie"/> In dit deel van Curaçao komt nog veel particulier grootgrondbezit voor zoals onder meer de plantages Oostpunt, Fuik, Klein St. Joris, Groot St. Joris, Sta. Catharina en andere. Dit grootgrondbezit beïnvloedt hier op duidelijke wijze de ruimtelijke ordening: de bevolkingsconcentraties houden bij deze plantagegrenzen op.<ref name="Encyclopedie"/> In de door het C.B.S. (Centraal Bureau voor de Statistiek) gehanteerde districtenindeling valt een belangrijk gedeelte van het traditionele Band’ariba nu onder ‘Uitbreiding Stad’. Dit laatste omvat onder meer de wijken Sta. Rosa, Labadera en Montaña Abou waar een belangrijke bevolkingsconcentratie te vinden is. Het district Oost (volgens C.B.S.) telt 13.804 inwoners (1981).<ref name="Encyclopedie">/ [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] Bandariba ta e nòmber pa indiká e parti ost di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distrito prinsipal i ta abarká e parti sùitost di e isla.[1] Den papiamentu, e palabra “pariba” ta referí, entre otro, na direkshon ost. E region aki ta kuminsá net ost di e área urbano di Willemstad i ta ekstendé te na e punta sùitost di e isla na Oostpunt. E ta karakterisá pa un paisahe variá ku serunan, kunuku i zonanan kosteronan. Historia Na 1925, Kòrsou a wòrdu repartí den tres distrito. Inisialmente, e distrito urbanisá di Willemstad tabata limitá na e kapital, pero for di 1930 esaki a ekspandé ku zonanan residensial rondó di dje. Banda di Willemstad, tin dos distrito rural: Bandabou i Bandariba, tambe konosí komo “distritonan pafó”.[2] Histórikamente, Bandariba tabata poblá pa katibunan liberá i hendenan nasé liber.[3] Den siglo 19, e Iglesia Katóliko Romano a hunga un ròl importante den e formashon di komunidatnan lokal, fundando pueblonan manera Santa Rosa i Montaña pa eduká i integrá e poblashon liberá.[5]: 6  Desaroyo ekonómiko a sigui den siglo 19 i 20. Na 1875, un mina di fosfato a habrí serka di Tafelberg.[11] Na 1927, Royal Dutch Shell a konstruí un terminal na Spaanse Water, loke a kontribuí na industrialisashon di e área.[12] Durante fin di siglo 20, turismo a bira mas importante, ku desaroyo di resortnan i infraestructura. Den e último dékadanan, Bandariba ta eksperenshá un kresimentu den desaroyo residensial i turístiko, ku proyektonan manera Bella Vista Estate, Hofi Vida Nova, Hofi Sint Joris i Sandals Royal Curaçao.[8] E área di Oostpunt, ku ta e punto mas ost di e isla, ta mayormente propiedat privá di e famia Maal i ta kubrí un parti signifikante di e isla.[9] Gran parti di e zona aki a keda relativamente sin desaroyo, preservando su karakter natural. Pueblo i bario Bandariba ta kontené varios pueblonan i bario, inkluí: Montaña Rey Santa Rosa Montaña Abou Koraal Partir (Groot Sint Joris, Popo, Abrahamsz) Spaanse Water (Jan Thiel, Nieuwpoort, Santa Barbara) Seru Grandi (Fuik) Oostpunt (Sint Joris) Geografia i rekreo Bandariba ta karakterisá pa un paisahe variá ku serunan, mondi seku, kunuku i lagunan salu. E kosta sùitost ta inkluí bahianan manera Spaanse Water i Sint Jorisbaai, ku ta importante pa ekosistema lokal i aktividatnan rekreativo. Spaanse Water ta un laguna grandi ku ta sirbi komo un punto importante pa deporte di awa i navegashon. Sint Jorisbaai ta konosí pa su bientunan konstante, loke ta hasi esaki adekuá pa aktividatnan manera kitesurf. Den e región tin tambe diferente forma di rekreo i patrimonio kultural, manera: Curaçao Liqueur Distillery na landhuis Chobolobo Aruba Ostrich Farm (note: remove or replace—wrong island) plantashonnan di aloe museo lokal, manera Museo di Tambú Shon Cola E área ta kontené tambe playanan i sitiónan di kosta manera Jan Thiel i Tugboat Beach, ku ta wòrdu usá pa rekreo i deporte di awa. Ademas, e paisahe natural ta ofresé posibilidat pa aktividatnan manera kana, kore kabai i eksplorashon di kunuku. Kamindanan di kana, manera Sint Joris Trail, ta pasa dor di paisahenan ku poko desaroyo i ku valor ekológiko. * [[Montaña Abou]]<ref name="montana"/> * [[Montaña Rey]]<ref name="montana"/> * [[Nieuwpoort]]<ref name="nieuwpoort">{{cite web|url=https://www.tui.nl/informatie/curacao/curacao/nieuwpoort/ |title=Nieuwpoort|website=TUI|access-date=24 April 2021|language=nl}}</ref> * [[Oostpunt]]<ref name="villa">{{cite web|url=https://www.villaseashell.com/post/where-is-curacao-located |title=Where is Curacao Located?|website=Villa Sea Shell}}</ref> * [[Santa Barbara]]<ref name="spaans"/> * [[Santa Rosa]]<ref name="santa"/> * Seru Grandi<ref name="seru"/> * [[Spaanse Water]]<ref name="spaans"/>{{rp|6}} ------------- '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kas Abou | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg | image2 = Curacao - Cas Abao Beach (8338677596).jpg | image3 = Cas Abao.jpg | footer = Playa Kas Abou / Bon Bini Beach | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 | website = https://casabaobeach.com/ }} '''Playa Kas Abou''' (tambe konosí komo ''Bon Bini Beach''<ref name="beautiful">Beautiful Curaçao, [https://www.beautiful-curacao.nl/strand/cas-abou.php Cas Abou]</ref>) ta un playa privá situá den nortwèst di Kòrsou den e zona di Pannekoek.<ref name="pannekoek">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Pannekoek_.pdf |title=Buurtprofiel Pannekoek |year=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|language=nl |page=10|last=Buurtprofiel}}</ref> Su nòmber ta derivá di e plantashi di 400 hektar, originalmente yamá ''Cas Abou'', ku tabata eksistí for di 1696.<ref name="pannekoek"/> Na 1980, e plantashi a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat i na 1991 pa Algemeen Pensioenfonds Nederlandse Antillen (APNA).<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644228:mpeg21:pdf Over zijn pensioen hoeft een ambtenaar zich geen zorgen te maken], [[Amigoe]] (13 di ougùstùs 1994)</ref> Posteriormente, e área a wòrdu desaroyá i kombertí den un resort turístiko. Playa Kas Abou tin santu blanku i awa klá i poko hundu.<ref name="beautiful"/> E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.<ref>Dive Curaçao, [https://web.archive.org/web/20220811075327/https://www.divecuracao.info/nl/curacao-duik-reisgids/curacao-duikgids/duik-en-snorkel-gids/cas-abou/ Cas Abou Strand en Plantage]</ref> E playa ta ménos apropiá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di [[koral]] ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou a sirbi komo lokalidat di filmashon pa e telenovela [[Hulanda|hulandes]] ''Bon Bini Beach''.<ref name="beautiful"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =68714219|titulo=Playa Cas Abou}} {{References}} }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Kòrsou}} Su nòmber ta derivá di e plantashi, originalmente yamá Cas Abou, ku tabata eksistí na e área for di 1696. Na 1980, e plantashi a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat, i na 1991 pa Algemeen Pensioenfonds Nederlandse Antillen (APNA).[2][3] Posteriormente, e área a wòrdu desaroyá i kombertí den un resort turístiko. Playa Kas Abou tin santu blanku i awa kla i poko hundu, loke ta hasi e playa adekuá pa un públiko amplio.[1] E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.[4] E playa ta ménos apropriá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di koral ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou tabata e lokalidat di filmashon pa e telenovela hulandes Bon Bini Beach.[1] Playa Kas Abou (tambe konosí komo Bon Bini Beach[1]) ta un playa privá situá na parti nortwèst di Kòrsou, serka di e pueblo di Pannekoek.[2] E plantashi Kas Abou a eksistí desde 1696. Den añanan 1980, e a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat i posteriormente kombertí den un resort turístiko.[2] Playa Kas Abou tin santu blanku i awa kla i poko hundu, loke ta hasi e playa adekuá pa bishitantenan di tur edat.[1] E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.[3] E playa ta ménos apropriá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di koral ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou a bira mas konosí komo lokashon di filmashon pa e telenovela hulandes Bon Bini Beach.[1] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] <gallery> File:Cas Abao.jpg|Strandstoelen File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg File:Curacao - Cas Abao Beach (8338677596).jpg </gallery> == Link eksterno == * [https://casabaobeach.com/ Officiële site] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Vaersenbaai | imagen = | descripcion = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Vaersenbaai''', tambe konosí komo ''Kokomo Beach'', ta un playa situá den un bahia entre [[Boka Samí]] i [[Bullenbaai]], wèst di e pueblo di Sint Michiel na [[Kòrsou]]. E bahia ta rondoná pa baranka. Tin un bar di playa (ku yama Kokomo), un tienda di buseo, i un lugá di masashi. E bahia tin un [[ref di koral]] situá no muchu leu for di kosta. ==Historia== Vaersen Bay tabata parti di e defensanan di Curaçao. E nòmber Vaersen Bay probablemente ta bini di e echo ku e bahia aki tabata wòrdu usá pa trese òf manda merkansia fresku. E fortifikashon di Fort Vaersenbaai tabata para kaminda e terasa di Kokomo Beach ta awor. For di ariba, e fòrti tabata wòrdu defendé pa un bateria di kañon. Ainda por mira restunan di e fòrti na e punta di e baranka. Na 1713, e armamentu tabata konsistí di diesdos kuater-pounder i dos bas di metal.[1] Na 1800, e armamentu tabata konsistí di kuater kañon di heru di ocho liber i 35 bala di kañon.[2] Aki tambe ta cuminsa cu e ruta di cana pa Boca Sami. {{Appendix}} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Kòrsou}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------------- == Deskripshon == Playa Santa Cruz ta un playa di santu, hanchu, largu i rondoná pa mondi di mangel. E mangel ta influensiá e kalidat di e awa, kual por bira ménos klá, loke ta hasi e playa ménos apropiá pa snòrkel.<ref name="Beautiful"/> Sinembargo, e área ta riku na bida marino i spesialmente [[para]], loke ta ideal pa opservadónan di para. Riba e playa tin varios palu di palma i struktura di sombra (palapa) pa protehá kontra solo. Tambe tin fasilidatnan manera kasita di playa pa hür, restorant, snèkbar, baño, ducha i mesanan di piknik.<ref>[https://www.curacao.com/en/activity/playa-santa-cruz Playa Santa Cruz], curacao.com</ref><ref name="Beautiful"/> E awa na Playa Santa Cruz ta generalmente trankil i poko hundu, loke ta hasi e playa partikularmente adekuá pa famianan ku mucha.<ref>[https://www.curacaogids.nl/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], curacaogids.nl</ref> Playa Santa Cruz ta un playa públiko ku akseso grátis.<ref name="Beautiful"/> E ta popular bou di lokalnan, spesialmente den fin di siman i dianan di fiesta, ora ku e playa tambe ta wòrdu usá pa kamper.<ref>[https://dolfijngo.com/curacao/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], dolfijngo.com</ref> Den bisindario di e playa ta situá varios atrakshon natural, manera e parke [[Hòfi Mango]] i e kueba di Boka Fluit ("Blue Room"), kual ta un sitio popular pa snòrkel i buseo.<ref name="Beautiful">[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-santa-cruz.php Playa Santa Cruz], beautiful-curacao.nl</ref> Playa Santa Cruz ta un playa largu di santu ku awanan trankil y bashi, ideal pa famianan.<ref name="gids">[https://www.curacaogids.nl/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], curacaogids.nl</ref> E playa ta rondoná pa bèrdura eksuberante i ta yen di palu di palma i palapas (parasol di yerba) ku ta duna sombra durante e oranan di mas kayente di dia.<ref name="gids"/> E awa cla y e rif di coral den cercania ta haci Playa Santa Cruz un lugar excelente pa snorkel. Ademas di snorkel, tin hopi otro deporte di awa disponibel: kayak, paddleboarding, òf hür un boto di pedal, i tambe oportunidatnan pa buseo òf parasailing.<ref name="gids"/> E playa tin fasilidatnan limitá. Normalmente tin hopi lugá di parker disponibel serka di e playa. Riba e playa na Playa Santa Cruz, bo ta haña vários klup i bar di playa kómodo kaminda bo por disfrutá di un bebida refreskante, un almuerso sabroso, òf asta un sena elaborá.<ref name="gids"/> [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- E ta un playa chikitu i apartá. E ta yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa e turtuga di laman kawama (''Caretta caretta''), tiburon i otro sortonan di piska.<ref name="Gipy"/> Buseo aki ta posibel solamente ora laman ta hopi trankil.<ref>[https://www.duikersgids.nl/playa-gipy Playa Gipy], duikersgids.nl</ref> Ta rekomendabel pa usa un guia di buseo lokal. --------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- biecxk2oowqmyf3vwinqfc8tlz1npyn Usuario:Caribiana/Sandbox/Monumento - Aruba 2 11156 206147 204534 2026-10-03T09:33:29Z Caribiana 8320 206147 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Wilhelminastraat 24]] - [[Corte di Husticia]] - [[Cas Tan Tin]] - [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Ex-Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] - [[Alto Vista 12]] ---------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Wilhelminastraat 24 | imagen = Building Wilhelminastraat 24, 2025 (Aruba).jpg | descripcion = Fachada dilanti di Wilhelminastraat 24 (2025) | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | adres = Wilhelminastraat 24 | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = Oficina | estilo = architectura crioyo | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = | zoom = 16 }} '''Wilhelminastraat 24''' ta un edificio den Oranjestad, capital di Aruba.[[File:Building Wilhelminastraat 24 (Aruba) 16 27 37 795000.jpeg|thumb|150px|left ]] Arkitectura di e villa di ciudad aki, cu a bin cla banda di 1920, ta inspira riba arte di construccion clasico. E cas a wordo traha como residencia riba ordo di Henny Godfried Eman. E ta di gran importancia pa Aruba debi na su valor historico-arkitectonico y tipologico. E ta un di e prome ehempelnan di arkitectura di exterior den prome mitar di Siglo 20 cu a wordo introduci aki pa comerciantenan rico di Aruba. E cas ta fungi actualmente como oficina di arkitecto di nieto di Henny Godfried Eman.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2001/page/7/mode/ Kalender 2001], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] ------------------------ == Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren == Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref> E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar. Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto. Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat. Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro. Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar. Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba. Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di Aruba. Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan. E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda, ---------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = [[monumento]] | nomber = Cas Tan Tin | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Shapics07.jpg |caption1 = |image2 = Cas Tan Tin @ Front Door Emblem.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Noord]] | luga = | adres = Pos Abou 19 | cercania = | pais = {{ABW}} | fecha_funda = | estilo = | architect = | encarga = | status = activo | funcion_original = | funcion_actual = museo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932?? | inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]] | cera = ? | renova = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi | registra = 2019 }} '''Cas Tan Tin''' ta un cas di cunucu tipico na [[Aruba]], den region di Noord, cu ta sirbi como museo dedica na herencia cultural [[Aruba]]no. Monumentenbureau ta e instancia cu ta prepara proteccion di nos monumentonan Pos Abou 19 indica como monumento proteha.<ref>https://www.facebook.com/stichtingmonumentenfondsaruba/posts/cas-tan-tin-apunta-como-monumento-categoria-a-lesa-e-articulo-di-monumentenburea/2029098953882786/ Pos Abou 19 indica como monumento proteha] Facebook 2019</ref> Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Ruiz-Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau ta e instancia di gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scuha Monumentenraad cu a duna aprobacion. [[Monumentenbureau Aruba]] ta e instancia gubernamental engarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa y ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba. Monumentenbureau a prepara e decretonan ministerial pa e edificio Pos Abou 19 wordo indica como monomento proteha. E decreto ta wordo manda cu un carta oficial pa e doño(nan), usuario y pa e hypotheekkantoor di DLV y un notificacion lo wordo publica den e Landscourant di Aruba. Despues di seis siman di a sali den e Landscourant e lo por wordo inscribi den e Registro di Monumento. Pa por a prepara Pos Abou su descripcion pa indicacion pa monumento proteha mester studia e edificio bon. Un preparacion asina ta tuma varios siman pa investiga, prepara y documenta pa un edificio monumental ta describi por completo. Asina ta describi exactamente cada facada y ta pone enfasis riba cada elemento monumental, material, etc. Alabes ta studia portretnan bieuw, cu ta hopi dificil pa haña, indicando e elementonan pa den futuro considera tambe pa trece bek. Ta menciona tambe e elementonan cu no tin balor y tambe elementonan cu mester wordo cambia. Monumentenbureau alaves a bai haci un entrevista cu e famia pa nan conta nos e historia di e cas. E cas na Pos Abou 19 ta den e estilo di arkitectura di un cas di cunucu. E cas a wordo construi na 1930 dor di Mario Rosario Tromp (1 oktober 1899, t1984). Segun su yui muhenan e cas tabata antes un cas floria, pero despues a kita e simbolonan. Si enberdad tabata tin simbolo di cas floria riba e murayanan antes, esaki lo a wordo efectua dor di e metslanan manera Hilario Christiaans, of un di e senornan Donata of Tromp. Tambe e cas antes tabata tin un dak di panchi cu parti abou e dak paden tabata wordo sera cu pleister di kalki. Mario Tromp tabata casa cu Johanna Stebana Tromp (2 augustus 1900, t 1963). E pareha a haya 3 yui homber y seis yui muhe. E yui muhe mas hoben ta sra. Faustina Tromp (24 december 1936)cu tabata e ultimo propetario di cas, prome cu a traspasa esaki pa Fundacion di Monumento di Aruba. Sr. Mario Tromp tabata gusta su tabaco cu e tabata huma of kauw y tabata traha como cuidador na e Refineria di Shell na Eagle. Alaves e tabata un piscador, y tabata tin su boto di bela di 24 pia. E tabata drecha taray y tabata gara mas tanto sardin y piskechi. Riba e tereno na banda tabata planta bonchi salada, jambo, maishi, mispel, mango y patia. Sr. Mario tabata tin cabritonan y porconan. Ora a stop cu agricultura e magashina riba e tereno a wordo usa como luga di cose na unda e yui muhenan tabata traha paña di sako di hariña blanco y pa fiestanan tabata cose paña di papel. E magashina tambe a haya uso como luga pa e nietonan hunga y baila. Tradicion den famia tabata cu ora un persona ta haci aña ta ricibi un pida habon, puiro y un boter di ‘Awa di Florida’ como regalo. Riba e tereno tabata tin un pos di awa y bandi e pos tabata tin un vloer basha na unda e famia tabata baña. Tabata hisa e awa cu un pes. Pa uso sanitario taba tin un bester antes. E pos cu e bester no tei mas. E edificio tin tres hadreinan Esun memei y di nort a wordo construi prome y despues e hadrei di zuid. Nan tabata drumi riba catro, kot y riba matnan. E tereno ta sera cu un transhi y esaki tambe ta den e indicacion aki pa wordo proteha. Balornan manera, saya cu djeki, fogon, werchi, estilo di arkitectura, transhi y magashina ta halsa e totalidat di e edificio monumental aki. E cas ta basta intacto. E edificio monumental aki ta cai den categoria A y ta e gategoria mas halto cu tin pa edificionan monumental. E criteria di seleccion pa indicacion pa bira un monumento protehi na Aruba den categoria A of categoria B ta stipula den un di capitulonan cu ta forma parti di e ‘Monumentenhandboek Aruba’. Pos Abou 19 lo bira e di 37 edificio pa wordo registra riba e lista di monumento proteha. Adhunto tambe algun portet bieuw di e edificio monumental. Pa mas informacion di monumento por bishita e facebook page di Monumentenbureau y ‘like’ nos. Por pasa tambe na nos oficina situa na Schelpstraat 36-38. E vision di Monumentenbureau ta pa nos cuminsa rescata nos patrimonio pa despues restauranan pa nan keda pa nos siguiente generacionnan. == Mira tambe == * [[Lista di monumento na Aruba]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] ------------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Corte di Husticia | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = |caption1 = |image2 = |caption2 = }} | localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] | luga = {{ABW}} | adres = J.G. Emanstraat 51 | fecha_funda = | estilo = | architect = | encarga = | status = | funcion_original = | funcion_actual = corte | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]] | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Corte di Husticia''' ([[Hulandes]]:''gerechtsgebouw'') ta e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba]] na [[Aruba]]. E ta situa na Emanstraat #51, [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Op 3 maart 1936 werd dit toenmalige nieuwe BESTUURSGEBOUW geopend. Het geldt als het derde bestuursgebouw van Aruba, na het gezaghebbershuis en het landskantorengebouw aan de Zoutmanstraat. Het gebouw is nagenoeg oost-west georiënteerd. In maart 1934 bleek het landskantorengebouw het gezaghebberskantoor niet meer te kunnen huisvesten. Van maart 1934 tot eind februari 1936 zetelde de eerste magistraat van het eiland in de winkel van B.J. (Brenchi) Arends. Ook het in 1936 geopende bestuursgebouw bleek al spoedig te klein. Een tekening van DOW dd. 20VI-1936 betreft een uitbreiding aan de westzijde ten behoeve van het postkantoor. Inwendig aangegeven ruimtes voor de verschillende posthandelingen. Het is aannemelijk dat deze westelijke vleugel in 1936-1937 tot stand is gekomen. Het postkantoor moest na enkele jaren ook weer verdwijnen. In 1951 was het gebouw niet langer in staat het bevolkingsregister en de burgerlijke stand te huisvesten.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-030232/page/4/mode/ Rondleiding Monumenten], [[Oficina di Monumento di Aruba]] (2003)</ref> “In het bestuurskantoor bleef het passen en meten. Vreemde combinaties van diensten zag men soms in één vertrek tezaam. Op een gegeven moment was een deel van het domeinkantoor de openbare leeszaal. Op een ander tijdstip huisde de accountantsdienst in een hoek van de kamer, waar de rechterlijke macht zetelde. Toen de invoering van de Eilandenregeling in 1951 de bestuursdecentralisatie had mogelijk gemaakt, ontruimde gezaghebber Kwartsz de pasanggrahan en dit gebouw, hetwelk in 1942 als officierscantine en -verblijf was neergezet en na de tweede wereldoorlog als gouvernementslogeergebouw had gediend, kreeg zijn derde bestemming: het werd, na verbouwd te zijn, betrokken door de gezaghebber en gedeputeerden op woensdag 25 februari 1953, waarna de andere bestuurs- en eilandsdiensten volgden. De zuidelijke vleugel, waar de afdeling Financiën zetelt, werd bijgebouwd. Het oude bestuurskantoor van 1936 bleef gereserveerd voor de landsdiensten en de rechterlijke macht.” [Hartog 1953, p.345-346] De bouw is niet geheel volgens de ontwerptekeningen verlopen. De aanvankelijk geplande galerij aan de achterzijde (N) is nimmer uitgevoerd [vriendelijke mededeling Hubert Maduro}. Het gebouw is verscheidene keren uitgebreid. Vlak voor de tweede wereldoorlog werd aan de noordoost-zijde een vleugel bijgebouwd; deze valt buiten de bescherming vanwege de monumentenverordening. Ook de latere uitbreidingen en doorbraken vallen buiten de bescherming. NB. De vensters en deuren zijn recentelijk vernieuwd. Voor een deel betreft het hier machinaal vervaardigde paneeldeuren van plaathout. Deze vallen buiten de bescherming. Tegen de voorgevel bevonden zich boven de toegangen eenvoudige luifels van beton. Deze bevonden zich aan de linkerzijde (postkantoor) boven elk van de twee toegangen, alsmede boven de hoofdtoegang in het middendeel (rechtbank) en boven de toegang tot het gezaghebberskantoor. Voor de hoofdtoegang is recent een classicistische portiek op vier paar gekoppelde kolommen geplaatst. Deze valt nadrukkelijk buiten de bescherming. De brandtrap tegen de achtergevel van de middenbouw en de wijzigingen aan het nabijgelegen venster, vallen buiten de bescherming. ----------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Caya Dick Cooper 15 | fecha_funda = | estilo = tradicional cas di cunucu | encarga = Julius Petrus Vorst | status = den uzo | funcion_original = vivienda | funcion_actual = vivienda | propietario = | fecha_construccion = 1891 | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = }} '''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba. Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref> Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno. E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia. Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi! Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba! {{Appendix}} --------------- '''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad. E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan. == Servisio == E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal: Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso Departamentu di Patologia E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé ​​servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante. == Sucursalnan == Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis. Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so. == Edificio == --------------- {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = | nomber2 = Watertoren San Nicolas | logo = | imagen = | descripcion = | tamaño imagen = 270 | localisa_na = [[San Nicolas]] | luga = {{ABW}} | adres = Bernhardstraat | fecha_funda = 1939? | estilo = ''Nieuwe Bouwen'' | encarga = LVV | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | status = den uzo | funcion_original = | funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]] | propietario = [[Monumentenfonds Aruba]] | fecha_construccion = 1939 | fecha_funda = | inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]] | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = }} E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016. == Historia == Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa. E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion. E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990. {{Appendix}} The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico. Wikipedia +1Wikipedia +1Wikipedia +6openmonumentendag.nl +6wheninaruba.com ==Historia== Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas. monumentenfondsaruba.org +2Wikipedia +2monumentenfondsaruba.com +2batibleki.wheninaruba.com +3monumentenfondsaruba.org +3monumentenfondsaruba.org E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Wikipedia +5 Wikipedia +5 monumentenfondsaruba.org +5 Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90. Wikipedia ==Arkitektura== Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas. Wikipedia ==Restourashon i Kombershon di Museo == Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013. batibleki.wheninaruba.com +6monumentenfondsaruba.com +6monumentenfondsaruba.org +6alboaruba.com +4monumentenfondsaruba.org +4monumentenfondsaruba.com Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé ​​bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla. aruba.bynder.com +6 openmonumentendag.nl +6 monumentenfondsaruba.org +6 Wikipedia +4 monumentenfondsaruba.org +4 openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref> +4 Signifikashon Kultural Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat. monumentenfondsaruba.org +2 Wikipedia +2 monumentenfondsaruba.com +2 alboaruba.com Wak Tambe San Nicolaas Toren di Awa Oranjestad Wikipedia +1 Wikipedia ---------------- {{infobox edificio | variante = c | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Havenkantoor | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = A.M. Schuttestraat 2 | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad. E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa) E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas. Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak. Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña. E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico. ----------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG | tamaño imagen = 270 | descripcion = E Cas Berde | nomber2 = Cas Berde | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Schelpstraat 42 | fecha_funda = 1929 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = museo | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber. E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937. E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]]. E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko. == Link externo == * [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch) {{Appendix}} ------------ {{Variante|a}} {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Maria Convent | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = 1920 | estilo = | encarga = | architect = [[Medardo Picus]] | funcion_original = cas | funcion_actual = Universidad di Aruba? | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten. *NOTES Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM) di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref> E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki. E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba. E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki. E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe. {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio| variante = a | imagen = | tamaño imagen = 270 | descripcion = | nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta | localisa_na = Oranjestad | luga = {{ABW}} | adres = Savaneta | fecha_funda = 19? | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = Warda di polis | funcion_actual = | propietario = Fondo di Monumento di Aruba? }} '''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas. e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento. Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia. Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref> E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan. Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta. Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad. {{Appendix}} E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref> ------------------------- persbericht Gobierno di Aruba Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie 14-06-2024, 13:29 ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw. Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden. Maria Convent Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken. Politiebureau Savaneta Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord. Cas Veneranda In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba. Voormalig DOW-gebouw Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen. --------------- 7q07ok4gkt5keeoc58hvzisnb8ex4k8 Usuario:Caribiana/klatblòk 2 14487 206144 205997 2026-10-03T09:24:36Z Caribiana 8320 /* Monumento y Herencia */ 206144 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ * [[Afroarubano]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ==Checklist pa finalisa un texto == * no ta usa e forma plural "nan" ora pluralidad ta evidente caba for di e contexto; ehempel - "dos cas", "hopi hende" of "presente tabata atleta, entrenador y dverbo cu no conoce e ‘ta’ nan dilanti pa indica presente. Un di nan ta e verbo ‘tin’ (manera tambe ‘sa(bi)’, ‘por’, ‘gusta’, ‘mester’, ‘conoce’, eirigente". * e forma "nan": realmente necesario of pluralidad ta evidente caba? * e forma "cune": no usa cu ne of cun'e * e frase por wordo formula mas cortico? * e frase ta sona manera Papiamento natural? * e a -> e forma corecto ta "el a" y NO "ela" of "e la" * tin algun verbo cu no conoce ‘ta’ nan dilanti pa indica '''presente'''. Ehempel: ‘tin’, ‘sa(bi)’, ‘por’, ‘gusta’, ‘mester’, ‘conoce’. --------------- == Lista di subklatblok == * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Potret cu ta falta]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Aña-Luna-Fecha]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Aviacion]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Certamen di beyesa]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Cuminda - Bebida]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Kladblok]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Kladblok Curacao]] == Arte y Cultura == * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Cultura]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Cultura - Carnaval]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Arte - Aruba]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Armando Goedgedrag]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Elvis Tromp]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Gustave Nouel]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Arte - Kòrsou/Boneiru]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Mac Alberto]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Ariadne Faries]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Lucila Engels-Boskaljon]] == Deporte == * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Deporte - Aruba]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Kamilah Dammers]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Philip Elhage]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Landamento]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Kyra Hoevertsz]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Deporte - Kòrsou/Boneiru]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Deportista di Aña]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Beisbòl]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Little League]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Futbol]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Futbolista]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Futbolista/Jani Brokke]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Atleta olimpico]] == Idioma y literatura == * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Idioma]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Tirso Sprockel]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Literatura - Aruba]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Antoine Maduro]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Jossy Tromp (autor)]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Ramon Todd Dandaré]] == Luga == * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Luga]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Luga - Aruba]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Canashito]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Lago Colony]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Luga - Kòrsou]] == Media == * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Media]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Media - Aruba]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Media - Kòrsou]] == Monumento y Herencia == * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Monumento]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Monumento - Aruba]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Cas Debrot]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Tanki di Kibaima]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Alto Vista 12]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Monumento - Kòrsou]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Pieter van Stuivenberg]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Jaap Fresco]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Herensia]] == Musica == * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Musica - Aruba]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Robert Jeand'or]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Juancho Kock - Chicho Kock]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Musika - Kòrsou/Boneiru]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Gregory Elias]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Beti - Gibi - Dibo Doran]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Chin Behilia]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Edwin Thomasa]] == Naturalesa == * [[Usuario:Caribiana/klatblòk/Fauna]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Cabes grandi]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Chogogo]] * [[Usuario:Caribiana/klatblòk/Flora]] == Politica == * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Politico - Aruba]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Grace Bareño]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Jose Geerman]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Alvin Howell]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Lindoro Kwartsz]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Wem Lampe]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Diederick Mathew]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Mary Wever-Laclé]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Politiko - Kòrsou]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Pedro Atacho]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/William Rufus Plantz]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Politiko - Boneiru]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Politiko - Islariba]] == Historia == * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Guera Mundial II]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Religion]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Religion/Persona]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Gobernacion]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Richard (Hensie) Beaujon]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Harry Barge]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Albert Kikkert]] # [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Bartholomeus van Slobbe]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Templates]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Scouting]] * [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Empresa]] ---------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni. Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.” == Lista di pais constituyente == === Finlandia === * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' * {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]''' * {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]''' Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes. === Francia === E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]''' * [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia; * Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances. Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances). Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania). Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]], === Nueva Zelandia === E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente: * [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]]; * [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]]; * {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]''' E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia. === Reino di Dinamarca === E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente: * {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca. * {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]]. * {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]]. Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa. === Reino Hulandes === [[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente: * {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]]. * {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento. * {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad. * [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]]. E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes. === Reino Uni === * Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y * {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]''' Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort. Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England. * England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803. * Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages. * Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions. * '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly. {{Appendix}} ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion --------------- ----------------------- == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- '''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. == Biografia == Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref> E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]]. Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/> E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]). Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Papiamentu Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997). Trabou di hóbennan Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel". == Honor == Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]]. ==Literatuur== * Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999 ==Externe link== * [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Papiamentista]] * Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd. De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref> * algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990 * president college curatoren UNA - 1979 * Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref> -------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}} {{References}} }} [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] j16mni5y7902bzadfzwxwlwynjer47f Islanan di rif di Lago 0 14618 206143 193861 2026-10-03T04:38:35Z EmausBot 2019 Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[Islanan di rif San Nicolas]] 206143 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Islanan di rif San Nicolas]] 17gzvhk6iy8b49dfubu80nom63lpoir Daniel (Kòrsou) 0 15098 206140 2026-10-02T13:59:04Z Caribiana 8320 Created page with "{{Variante|c}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | tipo_subdivision_adm= Zona | subdivision_adm = [[Tera Kòrá (Kòrsou)|Tera Kòrá]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 | website = }} '''Daniel''' ta un bario den e parti wèst di Kòrsou, den region di [[Bandabou]]. E ta situá banda di e kaminda prinsipal pa Westpunt, ku ta konektá [[Willemstad]] i Sabana Westpunt, na e p..." 206140 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | tipo_subdivision_adm= Zona | subdivision_adm = [[Tera Kòrá (Kòrsou)|Tera Kòrá]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 | website = }} '''Daniel''' ta un bario den e parti wèst di Kòrsou, den region di [[Bandabou]]. E ta situá banda di e kaminda prinsipal pa Westpunt, ku ta konektá [[Willemstad]] i Sabana Westpunt, na e parti nortwèst di e [[isla]].<ref name=:"1"/> == Geografia == E bario di Daniel tin un karakter prinsipalmente rural. E ta situá aproksimadamente 17,5 km nortost di Willemstad, den e zona di [[Tera Kòrá (Kòrsou)|Tera Kòrá]].<ref name=:"1">[https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 Daniel, Curacao], placesintheworld.com</ref><ref name="Buurtprofiel">[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Tera_Kora_.pdf Buurtprofiel Tera Kora], Gobièrnu di Kòrsou (2011)</ref> E área ta duna akseso na diferente playa i atrakshon natural den parti wèst di Kòrsou, inkluyendo e [[Parke Nashonal di Sint Kristòfel]]. ==Historia== E bario a desaroyá rondó di Plantashi Daniel, un di e plantashinan históriko di Kòrsou. E plantashi a wòrdu establesé rònt di 1650 i su lanthùis, konosí komo Lanthùis Daniel, ta entre e lanthùisnan mas bieu ku a sobrebibí riba e isla.<ref name=:"3">[https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel Landhuis Daniel], curacao.com</ref><ref name="Buurtprofiel"/> Segun tradishon lokal, e plantashi a haña su nòmber for di un un náufrago ku a yega na Kòrsou riba Dia di San Daniel. Un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles lu tabata traha pa [[West Indische Compagnie]].<ref name=:"3"/> Agrikultura i krio di bestia tabata aktividatnan ekonomiko den e área. Sinembargo, e plantashi a enfrentá difikultatnan ekonómiko i durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]] a wòrdu ofresé repetidamente pa benta.<ref name=:"4">[https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php Landhuis Daniel], beautiful-curacao.nl</ref><ref name="Buurtprofiel"/> ==Lanthùis Daniel== Lanthùis Daniël ta un [[Lanthùis na Kòrsou|lanthùis históriko]] i [[monumento]] designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di estadia pa bishitante i i ta forma parti di e oferta [[turismo|turístiko]] di Kòrsou.<ref name=:"3"/><ref name=:"4"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1377589867|titulo=Daniel, Curaçao}} {{References}} }} [[Kategoria:Lugá na Kòrsou]] 6cx4k0bi8js216qcy0uib1qlkyurb5b 206141 206140 2026-10-02T14:06:13Z Caribiana 8320 imagen agrega 206141 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = Landhuis Daniel.JPG | descripcion = Eks-kasnan di katibu na Plantashi Daniel | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | tipo_subdivision_adm= Zona | subdivision_adm = [[Tera Kòrá (Kòrsou)|Tera Kòrá]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 | website = }} '''Daniel''' ta un bario den e parti wèst di Kòrsou, den region di [[Bandabou]]. E ta situá banda di e kaminda prinsipal pa Westpunt, ku ta konektá [[Willemstad]] i Sabana Westpunt, na e parti nortwèst di e [[isla]].<ref name=:"1"/> == Geografia == E bario di Daniel tin un karakter prinsipalmente rural. E ta situá aproksimadamente 17,5 km nortost di Willemstad, den e zona di [[Tera Kòrá (Kòrsou)|Tera Kòrá]].<ref name=:"1">[https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 Daniel, Curacao], placesintheworld.com</ref><ref name="Buurtprofiel">[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Tera_Kora_.pdf Buurtprofiel Tera Kora], Gobièrnu di Kòrsou (2011)</ref> E área ta duna akseso na diferente playa i atrakshon natural den parti wèst di Kòrsou, inkluyendo e [[Parke Nashonal di Sint Kristòfel]]. ==Historia== E bario a desaroyá rondó di Plantashi Daniel, un di e plantashinan históriko di Kòrsou. E plantashi a wòrdu establesé rònt di 1650 i su lanthùis, konosí komo Lanthùis Daniel, ta entre e lanthùisnan mas bieu ku a sobrebibí riba e isla.<ref name=:"3">[https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel Landhuis Daniel], curacao.com</ref><ref name="Buurtprofiel"/> Segun tradishon lokal, e plantashi a haña su nòmber for di un un náufrago ku a yega na Kòrsou riba Dia di San Daniel. Un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles lu tabata traha pa [[West Indische Compagnie]].<ref name=:"3"/> Agrikultura i krio di bestia tabata aktividatnan ekonomiko den e área. Sinembargo, e plantashi a enfrentá difikultatnan ekonómiko i durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]] a wòrdu ofresé repetidamente pa benta.<ref name=:"4">[https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php Landhuis Daniel], beautiful-curacao.nl</ref><ref name="Buurtprofiel"/> ==Lanthùis Daniel== Lanthùis Daniël ta un [[Lanthùis na Kòrsou|lanthùis históriko]] i [[monumento]] designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di estadia pa bishitante i i ta forma parti di e oferta [[turismo|turístiko]] di Kòrsou.<ref name=:"3"/><ref name=:"4"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1377589867|titulo=Daniel, Curaçao}} {{References}} }} [[Kategoria:Lugá na Kòrsou]] 86cunwm7cxeg3of9rpfzq2k7fbke28q Usuario:Caribiana/Sandbox/Tanki di Kibaima 2 15099 206145 2026-10-03T09:28:16Z Caribiana 8320 Created page with "__NOINDEX__ {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | a..." 206145 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Tanki di Kibaima | imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | direction = | perrow = 2 |border = infobox |image1 = Kibaima water tank2.jpg |caption1 = |image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg |caption2 = }} | localisa_na = [[Santa Cruz]] | luga = {{ABW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = Nieuwe Bouwen | architect = [[Pieter van Stuivenberg]] | encarga = LVV | status = | funcion_original = tanki di awa | funcion_actual = no den uzo | propietario = SMFA? | fecha_construccion = 1932 | inaugura = | cera = ? | renova = | restaura = 2025-2026 }} '''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB). E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]]. == Historia == ===Origen di e sistema di awa=== Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso. Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama. == Construccion y expansion == E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa. Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto. E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa. == Arkitectura == E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki. Caracteristicanan principal di e compleho: * Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama) * Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima * Construccion solido y resistente * Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]]) Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe. == Redestinacion == Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba. Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental. Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla: * conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo * transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina * construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion * instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra: * Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion * Nan no tin bentana, facilitando control ambiental * Nan estructura ta extremadamente robusto E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion. == Nificacion cultural y historico == Tanki Kibaima ta: * representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba * un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla * un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20 * un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba. {{Appendix}} == Referensia == <references/> * Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion). * Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima. * Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025. * BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda. [[:Kategoria:Monumento]] ------- NOTES Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno. E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg. Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa. Compila pa Roberto Croes FB:Nos Historia Nos Herencia Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia. Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden. ------------ ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV. Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref> A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/> Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/> Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/> Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa. * Dia 16 di september 2026 Gobierno di Aruba y [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a firma e traspaso di e Tankinan di awa na Kibaima y tambe un acuerdo di cooperacion pa e proyecto di restauracion.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260918.pdf Tankinan historico di awa na Kibaima lo haya un futuro nobo como Centro di Conocemento y Patrimonio], Bon Dia Aruba (18 di september 2026)</ref> {{Appendix}} -------- ==TANKI KIBAIMA == META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref> E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/> E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/> 74ozzkqk3cvmyz8hozkhopghetpcikm Usuario:Caribiana/Sandbox/Alto Vista 12 2 15100 206146 2026-10-03T09:31:23Z Caribiana 8320 Created page with "__NOINDEX__ {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 12 | imagen = | descripcion = | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 12'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = architectura crioyo | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento|..." 206146 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{infobox edificio| variante = a | infobox_tipo = monumento | nomber = Alto Vista 12 | imagen = | descripcion = | localisa_na = [[Alto Vista]] | adres = ''Alto Vista 12'' | cercania = | funcion_original = Cas | funcion_actual = Cas | estilo = architectura crioyo | architect = | contratista = | gasto = | inaugura = | restaura = | propietario = | status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]] | registra = 2026 | zoom = 16 }} '''Alto Vista 12''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural. Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref> E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas. Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa. Mas cu un cas Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad. Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba. Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet. Legado den cultura y comunidad Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia. Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista y di Aruba mes. Responsabilidad comparti Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro. Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas. Mas monumentonan pa Aruba E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba. Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69. Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba. Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais. == Literatura == * Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft * [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] [[:Kategoria:Arkitektura]] [[:Kategoria:Monumento protehí]] n7k6ec8t414e27hpihvyq88xnnskpev