Wikipedia papwiki https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Medio Spesial Diskushon Usuario Diskushon usuario Wikipedia Diskushon Wikipedia Fail Diskushon fail MediaWiki Diskushon MediaWiki Malchi Diskushon malchi Yuda Diskushon yuda Kategoria Diskushon kategoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 2 8649 206701 206622 2026-10-12T08:20:00Z Caribiana 8320 206701 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Europa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. ----- Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i komo di 2030 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na Hulanda i na Merka.<ref>[https://www.curacaotouristboard.com/students/ Student information], CTB</ref> Aktualmente, CTB tin ofisina no solamente na Kòrsou, pero tambe na Merka i Hulanda, i tambe representantenan na Colombia, Brazil i Alemania.<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 81chpfwsbqo3shcg6oo3b6qaamewrip 206702 206701 2026-10-12T08:21:18Z Caribiana 8320 /* Historia i evolushon */ 206702 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Oropa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i desde 2003 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na Hulanda i na Merka.<ref>[https://www.curacaotouristboard.com/students/ Student information], CTB</ref> Aktualmente, CTB tin ofisina no solamente na Kòrsou, pero tambe na Merka i Hulanda, i tambe representantenan na Colombia, Brazil i Alemania.<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao k6fx9cf4e34jl6lxkfhzb877zgu5lao 206703 206702 2026-10-12T08:25:00Z Caribiana 8320 206703 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Oropa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i desde 2003 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na [[Hulanda]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], i representantenan na [[Colombia]], [[Brasil]] i [[Alemania]].<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao d3jfe3fc41cqmrbo0m030gnkxmh94ty 2 8962 206689 206098 2026-10-11T19:29:34Z Caribiana 8320 206689 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ [[Wals antiano]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Macario Prudencia]] - [[Doy Salsbach]] - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] ---------------------------- Pending: [[Tumba]] (aanvulling) - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] - [[Moron Combo]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Marcario Prudencio]] - [[Doy Salsbach]] - [[Wals antiano]] * Pianista: [[Dominico Herrera]] - [[Harold Martina]] - [[Norman Moron]] - [[Wim Statius Muller]] ------------- {{Infobox musico | variante = c | nomber = Juny Martina | alias = Jerry Gumbs | imagen = Juny Martina.jpeg | imagen hanchura = 250 | descripcion = Juny Martina (2026) | luga nacemento = {{CUW}} | residencia = {{NLD}} | ofishi = rapero, kontadó di kuenta, sientífiko ambiental | aña activo = 2017 - presente | genero = [[rap]], [[hip hop]] | instrumento= bos | influencia = [[seú]], [[tambú]], [[muzik di zumbi]], [[rock]], [[jazz]] | distincion = }} '''Juny Martina''', nòmber artístiko di '''Jerry Gumbs''' (☆ [[Kòrsou]]), ta un rapero, kontadó di kuenta i sientífiko di medio ambiente di [[Kòrsou]]. Su músika ta kombiná [[hip hop]] i [[rap]] na [[Papiamentu]] ku géneronan musikal tradishonal di Kòrsou, i ta trata tema manera identidat, kultura i desigualdat sosial. == Bida i karera == Juny Martina a nase i lanta na Kòrsou. Su mama ta di [[Sürnam]] i su tata di [[Sint Maarten]].<ref name="Negro">[https://www.hiphopinjesmoel.com/juny-martina-bouwt-en-verbrandt-bruggen-met-negropont/ Juny Martina bouwt en verbrandt bruggen met ‘Negropont’], hiphopinjesmoel.nl (22 di novèmber 2024)</ref> El a bai [[Maria Immaculata Lyceum]] na Otrobanda. Despues na [[Hulanda]], el a studia siensia ambiental na Universidat di Wageningen, kaminda su formashon tabata enfoká prinsipalmente riba analisá sistema. El a optené un grado di [[Maestria|master]] na 2023.<ref>[https://rocketreach.co/jerry-gumbs-email_90455111 Jerry Gumbs Email], rocketreach.co</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-06-16?q=%22jerry+gumbs%22|titel= Black Lives Matter: ‘Dit zijn heftige weken, maar ik voel eindelijk dat ik leef’|werk=[[Amigoe]]|datum=2020-06-16|bezochtdatum=2026-10-01}}</ref> === Karera artístiko === Gumbs a kuminsa su karera artístiko bou di e nòmber ''Juny Martina'', ku ta kombiná un promé nòmber i un fam ku ta komun na Kòrsou. E nòmber ta reflehá su intenshon pa representá e bos di e [[yu di Kòrsou]] komun, i pa mantené su konekshon ku e isla, asta mientras ku e ta forma parti di e [[Yu di Kòrsou na Hulanda|komunidat kurasoleño]] ku a establesé nan bida na [[Hulanda]].<ref name="Glamcult">[https://www.glamcult.com/articles/glamcult-tv-juny-martina/ Glamcult TV – Juny Martina], glamcult.com</ref><ref name="Negropont"/> Su arte ta kombiná rap, krítika sosial, kontamentu di kuenta i simbolismo sinematográfiko. E ta hasi rap prinsipalmente na Papiamentu, i ta usa idioma, metáfora i rima pa desaroyá su propio estilo i ekspresá su identidat.<ref name="HNT">[https://www.hnt.nl/nl/negropont-juny-martina-n13c Negropont - Juny Martina], Het Nationale Theater</ref> E músika di Martina ta kombiná hip hop ku influensianan di géneronan tradishonal di Kòrsou, entre otro [[seú]], [[tambú]] i [[muzik di zumbi]]. Su trabou ta inkluí tambe komposishonnan ku influensia di [[rock]] i [[jazz]].<ref name="Negropont">Timo Pisart, [https://3voor12.vpro.nl/artikelen/juny-martina-negropont Juny Martina - Negropont], (28 di òktober 2024)</ref> Na 2024, Martina a lansá e álbum ''Negropont'', den kua e ta eksplorá e identidat i futuro di e yu di Kòrsou. E álbum ta kombiná eksperensianan personal ku temanan di karakter kultural i polítiko, i ta usa un konteksto futurístiko pa reflehá riba e relashon entre Kòrsou i Hulanda, desigualdat sosial i e futuro di e isla.<ref name="Negro"/><ref name="Glamcult"/> Promé ku esaki, den su proyekto ''Destrukshon'' (2023), Martina a bolbe eksaminá e lantamentu di [[Trinta di Mei]] na 1969, i a presentá e pasado for di un perspetiva kreativo.<ref name="HNT"/> == Diskografia == === Álbum=== * Luna di Juny (2017) * Destrukshon (2023) * Destrukshon Deluxe (2023) * Negropont (2024) * Negropont Deluxe: Mi no ke pèrdè den lus (2025) * Rapkunde (2026, ku Denko) === Single/EP=== * Tenchi Largu (2022) * 10 PM den Amsterdam (2022) * Bos Di Un Buriku (2023) * Un Feeling Otro hahaha (2023) * Goldiie Ta Real (2024) * Tira Piedra (2024) * Skonde Man (2024) * Bulgar (2024) * Moed (2026, ku Insayno, Saint Ronil) {{Appendix}} '''Juny Martina''', nòmber artístiko di '''Jerry Gumbs''' (☆ [[Kòrsou]]), ta un rapero, kontadó di kuenta i sientífiko di medio ambiente di [[Kòrsou]]. Su músika ta kombiná [[hip hop]] ku rap na [[Papiamentu]] i géneronan musikal tradishonal di Kòrsou, i ta trata tema manera identidat, kultura i desigualdat sosial. Bida i karera Juny Martina a nase i lanta na Kòrsou. Su mama ta di [[Sürnam]] i su tata di [[Sint Maarten]].[1] El a bai [[Maria Immaculata Lyceum]] na [[Otrobanda]]. Despues, el a studia siensia ambiental na [[Universidat di Wageningen]], kaminda su formashon tabata enfoká prinsipalmente riba analisá sistema. El a optené un grado di máster na 2023.[2][3] Karera artístiko Gumbs a kuminsá su karera artístiko bou di e nòmber ''Juny Martina'', ku ta kombiná un nòmber di pila i un fam ku ta komun na Kòrsou. Segun e deskripshon di su proyekto ''Negropont'', e nòmber ta reflehá su intenshon pa representá e bos di e yu di Kòrsou komun i pa mantené su konekshon ku e isla, asta mientras ku e ta forma parti di e komunidat kurasoleño ku a establesé nan bida na [[Hulanda]].[4][5] Su arte ta kombiná rap, krítika sosial, kontamentu di kuenta i simbolismo sinematográfiko. E ta hasi rap prinsipalmente na Papiamentu i ta usa idioma, metáfora i rima pa desaroyá su propio estilo i ekspresá su identidat.[6] E músika di Martina ta kombiná hip hop ku influensianan di géneronan tradishonal di Kòrsou, entre otro [[Seú]], [[Tambú]] i [[Müzik di zumbi]]. Su komposishonnan tin tambe influensia di [[rock]] i [[jazz]].[5] Un di su proyektonan prinsipal ta e álbum ''Negropont'' (2024), den kua Martina ta eksplorá e identidat i futuro di e yu di Kòrsou. E álbum ta kombiná eksperensianan personal ku tema kultural i polítiko, i ta usa un konteksto futurístiko pa reflehá riba e relashon entre Kòrsou i Hulanda, desigualdat sosial i e futuro di e isla. E kantikanan ta kombiná géneronan manera Seú, Tambú i Müzik di Zumbi ku hip hop, i ta trata, entre otro, e nesesidat pa kambio sosial i e elementonan ku ta forma parti di identidat kurasoleño.[1][4][5] ------------------- ''Juny Martina''', nòmber artístiko di '''Jerry Gumbs''', ta un rapero, kontadó di kuenta i sientífiko di medio ambiente di [[Kòrsou]]. Su músika ta kombiná hip-hop i rap na [[Papiamentu]] ku géneronan musikal tradishonal di Kòrsou, i ta trata tema manera identidat, kultura i desigualdat sosial. Bida i karera Juny Martina a nase i lanta na Kòrsou. Su mama ta di [[Sürnam]] i su tata di [[Sint Maarten]].[1] Martina a studia sènshia ambiental na [[Universidat di Wageningen]]. Segun su deskripshon di e estudio, e formashon ta enfoká prinsipalmente riba analisá sistema.[2] Su arte ta kombiná rap, kritika sosial, kontamentu di kuenta i simbolismo sinematográfiko. E ta hasi rap prinsipalmente na Papiamentu, i ta usa idioma, metáfora i rima pa desaroyá su propio estilo i ekspresá su identidat.[3] E músika di Martina ta kombiná hip-hop ku influensianan di géneronan lokal di Kòrsou, entre otro [[Seú]], [[Tambú]] i [[Müzik di Zumbi]]. Su trabou ta inkluí tambe komposishonnan ku influensia di rock i jazz.[4] E nòmber ''Juny Martina'' ta kombiná un di e nòmbernan di pila i famianan mas komun na Kòrsou. Segun e deskripshon di su proyekto artístiko, e nòmber ta reflehá su intenshon pa representá e bos di e kurasoleño komun, i pa mantené su konekshon ku e isla, asta mientras ku e ta forma parti di e komunidat di kurasoleñonan ku a establesé nan bida na Hulanda.[4] Negropont Den su álbum ''Negropont'' (2024), Martina ta eksplorá e identidat i futuro di e ''Yu di Kòrsou''. E proyekto ta kombiná eksperensianan personal ku tema kultural i polítiko, i ta usa un konteksto futurístiko pa reflehá riba e relashon entre Kòrsou i Hulanda, desigualdat sosial i e futuro di e isla.[5] E álbum ta kombiná géneronan manera Seú, Tambú i Müzik di Zumbi ku hip-hop. E letranan ta trata, entre otro, e nesesidat pa kambio sosial i e elementonan ku ta forma parti di identidat kurasoleño.[5] Estilo Musikal: Meskla géneronan tradishonal Kòrsou (Seú, Tambú, Zumbi Music) ku hip-hop i rap di Papiamentu. ---------- Juny Martina su arte ta un fushon di komentario sosial líriko, kontamentu di historia i simbolismo sinemátiko. E ta poseé un pashon pa rap di idioma papiamentu ku ta transende mera entretenimentu. Rap a proveé ​​e ku un salida vital; e interkambio di idioma, metáfora i rima a reta e pa pusha e fronteranan di su abilidatnan i pa forma su propio identidat.<ref>[https://www.hnt.nl/nl/negropont-juny-martina-n13c Negropont - Juny Martina], Het Nationale Theater</ref> E artista di hip-hop alternativo aki di Kòrsou ta saka su rapnan di idioma Papiamentu riba ritmonan ku tin biaha ta hard-rocking i hopi distorshoná, ounke nos ta tende tambe géneronan lokal—e komunikado di prensa ta identifiká nan komo *seu*, *tambu*, i *muzik di zumbi*—i tambe material jazzy i introspektivo.<ref name="Negropont">Timo Pisart, [https://3voor12.vpro.nl/artikelen/juny-martina-negropont Juny Martina - NEGROPONT], 2024</ref> Juny Martina magistralmente ta meskla géneronan tradishonal di Kòrsou manera Seu, Tambu, i Muzik di Zumbi ku Hip Hop, kreando músika kaptivánte despues di género. Su letranan skèrpi manera razor ta resaltá e urgensia di kambio nesesario miéntras ta selebrá e bunitesa di loke ta definí e ‘Yu di Kòrsou’ (E Yu di Kòrsou).<ref name="Glamcult">[https://www.glamcult.com/articles/glamcult-tv-juny-martina/ GLAMCULT TV – JUNY MARTINA]</ref> Den su álbum nobo, Negropont, Juny ta profundisá den e identidat i futuro di ‘Yu di Kòrsou’ pa medio di un fushon di géneronan kultural. Basando riba eksperensianan personal, krítika sosial skèrpi i kontamentu di historia, e ta traha un narativo poderoso ku ta resoná profundamente ku su herensia.<ref name="Glamcult"/> E kantikanan ta kombiná géneronan manera Seú, Tambú i Müzik di Zumbi ku hip hop, i ta trata, entre otro, e nesesidat pa kambio sosial i e elementonan ku ta forma parti di identidat kurasoleño.[1][4][5] ta kombiná eksperensianan personal ku tema kultural i polítiko, i ta usa un konteksto futurístiko pa reflehá riba e relashon entre Kòrsou i Hulanda, desigualdat sosial i e futuro di e isla. E kantikanan ta kombiná géneronan manera Seú, Tambú i Müzik di Zumbi ku hip hop, i ta trata, entre otro, e nesesidat pa kambio sosial i e elementonan ku ta forma parti di identidat kurasoleño.[1][4][5] E álbum ta kombiná géneronan manera Seú, Tambú i Müzik di Zumbi ku hip-hop. E letranan ta trata, entre otro, e nesesidat pa kambio sosial i e elementonan ku ta forma parti di identidat kurasoleño.<ref name="Negro"/> ---------------------- {{infobox banda| variante =c | nomber = K-liber 4 Life | nomber original = | imagen = | imagen hanchura = | descripcion = | residencia = {{NLD}} | aña activo = | genero = | instrumento= bos | influencia = | distincion = }} '''K-liber 4 Life''' ta un agrupashon musikal hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan prome anaan nan a kanta primordialmente na [[papiamentu]], pero awendia nan ta canta tambe den otro idioma, entre otro hulandes. Na 2011, Pugistix a repatriá, i poko despues a sigui Teddo Juice. Mega Master, kende a permanese na Hulanda, a dicidi di sigui ku K-Liber 4 Life huntu cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). nl.wiki: K-liber 4 Life ta un agrupashon di músika hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan ta canta primordialmente na Papiamento, e idioma di e islanan ABC, pero awendia nan ta canta tambe den otro idiomanan, entre otro Hulandes. Na 2011, Pugistix a disidí di regresá su isla stimá, i Teddo Juice a sigui poko despues. Mega Master a keda Hulanda y a dicidi di sigui cu K-Liber 4 Life hunto cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). ==Biografia== E grupo antiano konosí komo K-Liber den añanan 90 ta e grupo di Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. E miembronan tur a nace na Curaçao pero ta biba na Hulanda (Den Helder). Nan a bira konosí pa medio di e esena kresiente di Bubblin’ den añanan 1990. Downloadnan ilegal tabata un faktor den nan popularidat, ekspandiendo nan alkanse den e esenanan mas chikitu di Bubblin’ den nort i sùit di Hulanda. Na 2004, nan a kibra pa e públiko hulandes mas amplio ku e kansion Viben. Na 2003, 2004 i 2005, nan a presentá frekuentemente i a lansa vários álbum. E último álbum, Schuurpapier, tambe ta kontené hopi kantika na idioma hulandes, miéntras ku e álbumnan anterior ta kontené prinsipalmente kantikanan di papiamentu ku de bes en kuando kansionnan hulandes, spañó òf ingles. Kompetensianan, premionan i nominashonnan Kategoria di Premio di Aña Músika 2004 Mobo Awards Best Album Schuurpapier 2005 Mihó Akto di Diskoteka 2004 Aktuashonnan E cabayeronan, tur tres originalmente di Curaçao pero bibando na Hulanda, a canta principalmente na ‘Papiamento’—e idioma di Aruba, Bonaire, y Curaçao—riba nan prome 3 albumnan, cu incursionnan ocasional den Hulandes, Ingles, of Spaño. Teddo Juice ta skirbi mayoria di e kantikanan di K-liber, Pugistix ta e produktor, i Mega Master ta tene tur kos bon huntu. E último álbum, ‘Schuurpapier’, pues ta nan di kuater álbum kaba, pero kontrali na e promé tres álbumnan, ‘HASIKIBOKE’, ‘Magnifico’, i ‘P K-Liber 2017 Na 2016, K-Liber a hasi un regreso. Nan a bolbe presentá na vários festival, diskoteka i evento urbano i a firma ku e agensia di reservashon RDJ Productions. Mega Master ta e unico ex miembro ainda activo den e actual formacion K-Liber Next Generation. ----------------- '''Dominico Herrera''' (☆ [[4 di mart]] [[1931]] na [[Boneiru]]) ta un musiko i kompositor di musika klasiko i musika bailabel antiano. == Biografia == Dominico Herrera a nase na Boneiru den un famia grandi, kaminda músika i arte en general a hunga un ròl hopi importante. Tur mucha tabata toka un instrumento, tin biaha asta vários, i tabata traha músika huntu. Dominico tabata prefera toca piano, pero tambe orgel y, den su hubentud, guitara. El a haña su promé lesnan di piano cerca su ruman muhe Teresita. Despues, na Korsou, el a haya les di entre otro [[Jacobo Palm|Shon Coco Palm]].<ref>Dominico Herrera doet Curaçaose muziek herleven. "Amigoe". Curaçao, 14-10-1989, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 15-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642782:mpeg21:p020</ref> * yu di Shon Julio Herrera i ruman di e maestro di skol/politico Julio Herrera? * Kaya Dominico Herrera na Korsou? * LP/CD Dominico Herrera is a composer and pianist from Bonaire, in the Netherlands Antilles (Caribbean’s region). He composes an instrumental songs inspired in the landscapes of his country. His music is a fusion between a large number of Caribbean and South American musical styles, with the piano as the main protagonist. {{Appendix}} ------------------ Harold Martina: een vooraanstaand Curaçaos musicus en ambassadeur van het muzikale erfgoed van Curaçao. Junny Alves June 12, 2026 '''Harold Martina''' is een Curaçaose concertpianist die internationaal erkenning verwierf door zijn uitzonderlijke technische beheersing en zijn verfijnde interpretaties van het klassieke pianorepertoire. Hij werd geboren in Willemstad, Curaçao, in 1935 en groeide op in een cultureel rijk milieu waarin muziek een belangrijke plaats innam. Zijn eerste pianolessen kreeg hij op Curaçao bij de bekende musicus Teun Don, die zijn uitzonderlijke talent al vroeg herkende. Op jonge leeftijd vertrok Martina naar Colombia om zijn muzikale opleiding voort te zetten aan het conservatorium van Medellín. Daar ontwikkelde hij zich snel tot een pianist van hoog niveau en studeerde hij cum laude af. Zijn artistieke ambitie bracht hem vervolgens naar Wenen, waar hij lessen volgde bij de gerenommeerde Oostenrijkse pianopedagoog Richard Hauser. In Europa verfijnde hij zijn interpretatieve stijl en bouwde hij een breed klassiek repertoire op met werken van componisten als Bach, Haydn, Brahms, Schumann en Bartók. In de jaren zestig trad Harold Martina op in verschillende internationale concertzalen. Een belangrijk moment in zijn carrière was zijn recital in het Concertgebouw van Amsterdam in 1962, een bijzonder optreden dat mede mogelijk werd gemaakt door culturele organisaties van de Nederlandse Antillen. Zijn concerten werden gewaardeerd om hun muzikaliteit, discipline en intellectuele diepgang. Naast zijn carrière als uitvoerend pianist speelde Martina ook een belangrijke rol als muziekpedagoog. Vooral in Colombia leverde hij een grote bijdrage aan de ontwikkeling van klassieke muziekeducatie en inspireerde hij generaties jonge pianisten. Hij stond bekend als een toegewijde docent met een sterke nadruk op muzikaal begrip, techniek en artistieke integriteit. Binnen de Curaçaose muziekgeschiedenis wordt Harold Martina beschouwd als een van de belangrijke vertegenwoordigers van de klassieke traditie van het eiland. Samen met andere prominente Curaçaose musici hielp hij de internationale zichtbaarheid van Caribische klassieke muziek en talenten te vergroten. Zijn levensloop weerspiegelt de culturele verbinding tussen Curaçao, Latijns-Amerika en Europa, en zijn nalatenschap leeft voort via zijn leerlingen, opnames en de blijvende waardering voor zijn artistieke bijdrage. PAPIAMENTU Harold Martina ta un pianista di konsierto di Kòrsou ku a haña rekonosementu internashonal pa medio di su dominio tékniko eksepshonal i interpretashonnan refiná di e repertorio di piano klásiko. El a nase na Kòrsou, na aña 1935 i a lanta den un ambiente kulturalmente riku kaminda musika tabata tin un lugar prominente. El a haña su promé lèsnan di piano na Kòrsou serka e musiko renombra Teun Don, kende for di trempan a rekonose su talento eksepshonal. Na un edat yòn, Martina a sali pa Colombia pa sigui ku su edukashon musikal na e Konservatorio di Medellín. Einan, el a desaroyá lihé den un pianista di nivel haltu i a gradua ku elogio. Su ambishon artístiko a hib’é Viena, kaminda el a studia serka e renombrá pedagogo di piano Austriaco Richard Hauser. Na Europa, el a refiná su estilo interpretativo i a konstruí un repertorio klásiko amplio ku obranan di kompositornan manera Bach, Haydn, Brahms, Schumann i Bartók. Den añanan 1960, Harold Martina a presentá den vários sala di konsierto internashonal. Un momento signifikativo den su karera tabata su resital na Concertgebouw na Amsterdam na 1962, un aktuashon remarkabel hasí posibel en parti dor di organisashonnan kultural di Antiyas Hulandes. Su konsiertonan tabata wòrdu apresiá pa nan musikalidat, disiplina i profundidat intelektual. Banda di su karera komo pianista , Martina tambe a hunga un ròl importante komo edukadó di músika. Partikularmente na Colombia, el a duna un kontribushon grandi na desaroyo di edukashon di músika klásiko i a inspirá generashonnan di pianista hóben. E tabata konosí komo un maestro dediká ku un énfasis fuerte riba komprenshon musikal, téknika i integridat artístiko. Den di historia di músika di Kòrsou, Harold Martina ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan importante di e tradishon klásiko di Kòrsou. Huntu ku otro músikonan prominente di Kòrsou, el a yuda oumentá e visibilidat internashonal di músika i talento klásiko karibense. Su historia di bida ta reflehá e konekshon kultural entre Kòrsou, Latino Amérika i Europa, i su legado ta biba pa medio di su studiantenan, grabashonnan i e apresio duradero pa su kontribushon artístiko. --------------- Jules Blasini: een Curaçaose musicus die een betekenisvolle bijdrage leverde aan de ontwikkeling en instandhouding van ons muzikaal erfgoed. Junny Alves Published Jul 16, 2026 '''Jules François Blasini''' (Curaçao,2 februari 1847- Curaçao 26 december 1887) was de zoon van Maria Elizabeth Leon en de Corsicaanse diplomaat Jean Blasini, die destijds Frans consul op Curaçao was. Al op jonge leeftijd bleek zijn uitzonderlijke muzikale talent. Hij kreeg les van de beroemde Curaçaose componist en muziekpedagoog Jan Gerard Palm, die hem als een van zijn meest begaafde leerlingen beschouwde. In 1863 gaf de zestienjarige Blasini al succesvolle pianorecitals op Curaçao. Dankzij aanbevelingen van invloedrijke Franse contacten werd hij in 1865 toegelaten tot het prestigieuze Conservatoire de Paris. Hij studeerde daar bij Georges Mathias, een directe leerling van Frédéric Chopin. Daarmee werd Blasini de enige op Curaçao geboren componist uit zijn tijd die een formele opleiding aan het conservatorium van Parijs volgde. Na zijn studie keerde Blasini terug naar Curaçao, waar hij naam maakte als virtuoos pianist. Hij stond bekend om zijn verfijnde techniek en zijn uitvoeringen van romantische pianomuziek. In 1878 behoorde hij tot de oprichters van het eerste symfonieorkest van Curaçao, waarin hij de pianopartij verzorgde. Blasini componeerde zowel dansmuziek als meer lyrische luistermuziek. Zijn werken vertonen invloeden van de Europese romantiek, gecombineerd met Curaçaose muzikale tradities. Zijn stijl wordt gekenmerkt door elegantie, subtiele ritmiek en een verfijnde melodische opbouw. Jules Blasini geldt als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de negentiende-eeuwse Curaçaose kunstmuziek. Zijn opleiding in Parijs bracht Europese muzikale invloeden naar Curaçao, terwijl zijn composities tegelijkertijd geworteld bleven in de lokale cultuur. Daardoor vormt hij een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de Curaçaose klassieke muziektraditie. PAPIAMENTU Jules François Blasini (Kòrsou, [[2 di febrüari]] [[1847]] – Kòrsou, [[26 di desèmber]] 1887) tabata yu di Maria Elizabeth Leon i e diplomátiko di e isla Corsica Jean (Juan) Blasini, kende tabata e kònsul franses na Kòrsou e tempu ei.<ref>Uit Nederlandsche Couranten.. "De Curaçaosche courant". [Willemstad], 20-10-1877. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000213466:mpeg21:p001</ref> Su talento musikal eksepshonal a bira bisto na un edat yòn. El a haña lès serka e famoso kompositor i pedagogo di músika di Kòrsou [[Jan Gerard Palm]], kende a konsider’é un di su alumnonan mas talentoso. Na 1863, Blasini di dieseis aña ya tabata duna resitalnan di piano exitoso na Kòrsou. Danki na rekomendashonnan di kontaktonan franses influente, el a wòrdu atmití na e prestigioso Konservatorio di Paris na 1865. Einan el a studia serka Georges Mathias, un alumno direkto di Frédéric Chopin. Esaki a hasi Blasini e úniko kompositor nasé na Kòrsou di su tempu ku a risibí formashon formal na Konservatorio di Paris. Despues di su estudio, Blasini a regresá Kòrsou, kaminda el a traha un nòmber komo pianista virtuoso. E tabata konosí pa su téknika refiná i su presentashonnan di músika romántiko di piano. Na 1878, e tabata un di e fundadornan di e promé orkesta sinfóniko di Kòrsou, den kua el a toka e parti di piano. Blasini a komponé tantu músika di baile komo músika di skucha mas líriko. Su obranan ta mustra influensianan di Romantismo Oropeo, kombiná ku tradishonnan musikal di Kòrsou. Su estilo ta karakterisá pa elegansia, ritmonan sutil, i un struktura melódiko refiná. Jules Blasini ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan mas importante di músika di arte Kurasoleño di siglo diesnuebe. Su formashon na Paris a trese influensianan musikal Oropeo pa Kòrsou, miéntras ku su komposishonnan simultáneamente a keda ankrá den e kultura lokal. Komo resultado, e ta forma un laso importante den desaroyo di e tradishon di músika klásiko di Kòrsou. Er is een straat in Brievengat naar hem genoemd: Kaya Jules Blasini.<ref>Autowassen te Brievengat. "Amigoe". Curaçao, 09-11-1992, p. 14. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643691:mpeg21:p014</ref> {{Appendix}} --------------- en.wiki:'''Happy Peanuts''' ta un banda bon konosí di e isla di Kòrsou. Nan estilonan ta inkluí tumba lokal i ritmo kombiná, i tambe merengue dominikano. Un di e forsanan impulsivo di tumba moderno i ritmo kombiná, Happy Peanuts ta meskla congas i timbales di impulso ku sintetizador i guitara eléktriko. Tambe úniko na Happy Peanuts ta nan estilo di merengue. Komo ku no tin tokadó di güira, e patronchi ta wòrdu toká riba e hi-hat dor di e tokadó di drumset. Nan cancion mas conoci ta sigui ta “Kareda di Buriku” (Careda di Burico), cu ta sinonimo di e cultura di Curaçao, y ta un cantica di baile hopi popular. ------------------ {{Variante|c}} {{infobox musico | variante = c | nomber = Diangelo Cicilia | alias = | imagen = | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = 1971 | luga nacemento = {{CUW}} | residencia = {{JPN}} | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | nationalidad = | educacion = Konservatorio di Rotterdam | aña activo = | genero = músika kontemporáneo | instrumento = [[kitara]] | ofishi = músiko, kitarista, dosente | influencia = | pais = | distincion = | website = https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html }} '''Diangelo Cicilia''' (☆ [[1971]] na [[Kòrsou]]) ta un kitarista [[Kòrsou|kurasoleño]]-[[Hulanda|hulandes]], ku ta biba i traha na [[Osaka]], [[Hapon]]. E ta spesialisá den músika kontemporáneo pa kitara. == Bida i karera == Diangelo Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa [[Hulanda]], kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na Konservatorio di Rotterdam serka Marin Kaaij, despues na e Konservatorio Real di Den Haag serka Enno Voorhorts. Posteriormente, el a sigui un un estudio avansá na e Konservatorio di New England na [[Boston]] serka Eliot Fisk.<ref name=:"0">[https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html Profil Diangelo Cicilia], ciciliamusic.com </ref> Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di Prins Bernhard Cultuurfonds i Fondsen Podiumkunsten.<ref name=:"0"/> ===Karera=== Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)], 12xholland.com</ref> Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, [[Nort Amérika|Nort]] i [[Sur Amérika]] i Hapon.<ref name=:"0"/> Desde 2000, e ta forma un duo ku su kasá, e tokadó di fió hapones Mariko Cicilia, bou di e nòmber ''Duo Cicilia''. Huntu nan ta presentá konsiertonan regularmente na Oropa i Hapon.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> Cicilia a duna konsierto i tayer den diferente pais, inkluyendo [[Antias Hulandes]], Hulanda, Merka i Hapon.<ref name=:"1"/> Na Hapon, e ta involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsierto i kolaborashon ku músikonan lokal. ===Otro aktividat=== Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo dosente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal, i tayer pa skol i otro inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di [[Antias Hulandes]].<ref name=:"1"/> Na 2004, el a partisipá den un konsierto na honor di e gitarista [[Julian Coco]] su 80 aña di bida.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], Caraibisch Uitzicht</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Cicilia, Diangelo}} [[Category:Hende]] [[Category:Músika]] [[Category:Kòrsou]] E ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo, inkluyendo numeroso estreno di komposishonnan dediká na dje, i ta partikularmente komprometé na sostené e generashon mas yòn di kompositornan hulandes. Su tokamentu eksepshonalmente virtuoso ta karakterisá pa un oido skèrpi pa zonido i sensitividat. Sostené pa e Fundashon Donemus, el a graba un CD ku ta inkluí obranan di Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier, i Jo Sporck. Tambe el a hasi numeroso grabashon di radio i televishon, prinsipalmente na Hulanda, Nort i Sur Amérika, i Hapon. He teamed up with his wife Mariko Cicilia, violinist from Japan, to form Duo Cicilia, that has been performing in Europe and Japan since 2000.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> El a kontribui supstansialmente na e konsierto dia 24 di yanὓari 2004, na honor di Julian Coco su 80 aña di bida, organisa pa e Asosashon di Músikonan Pro Guitarra.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], caraibisch uitzicht</ref> Diangelo Cicilia (1971): gitarist Discipline Klassiek gitaar, specialisatie Moderne Muziek. Afgestudeerd Klassiek gitaar, eerst DM aan het Rotterdams Conservatorium. Daarna UM aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag met als specialisatie hedendaagse muziek. Vervolgstudie aan The New England Conservatory in Bosten, VS, bij de Eliot Fisk. Tijdens dat studiejaar winnaar van de Wildcard competitie voor geïmproviseerde wereldmuziek. Concertreizen gemaakt naar de Nederlandse Antillen en de Verenigde staten. Momenteel werkzaam als muziekdocent en bezig met het instuderen en uitvoeren van voornamelijk nieuwe Nederlandse solo werken voor gitaar.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)]</ref> "...Verder zou ik heel graag de traditionele gitaar muziek uit de Nederlandse Antillen willen tonen. Ik ben zelf op Curacao geboren en heb daar tot mijn 14de jaar gewoond. Ik ben nog altijd gefascineerd door de mooie muziek voor gitaar die daar vandaan komt." Beknopt overzicht van zijn 12xHolland activiteiten in Hirado:<ref name=:"1"/> *concerten/recital (solo en met lokale musici) *schoolworkshops (rondom Nederlandse en Antilliaanse gitaarmuziek) *samenwerking met lokale Japanse muzikant om zo een werk te creëren voor het Hirado Cultural Festival op 3 November. *interesse voor lessen in Kyûdô (Japans boogschieten) en Japanse snaarinstrumenten. * co-founded a violin and guitar school in Japan * language teacher - certified for teaching English as a foreign language * Online Teaching Language and Music {{Appendix}} Diangelo Cicilia (* 1971 na Kòrsou) ta un gitarista kurasoleño-hulandes ku ta biba i traha na Osaka, Hapon. E ta spesialisá den músika contemporáneo pa gitara. Bida i edukashon Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa Hulanda, kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na e Konservatorio di Rotterdam ku Marin Kaaij, despues na e Koninklijk Conservatorium den Den Haag ku Enno Voorhorst. Posteriormente, el a sigui un estudio avansá na e New England Conservatory den Boston serka Eliot Fisk. Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di e Prins Bernhard Cultuurfonds i e Fondsen Podiumkunsten. Karera Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda. Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, Amérika i Hapon. Desde 2000, el ta forma duo ku su esposa, e violinista haponés Mariko Cicilia. Huntu nan a forma Duo Cicilia, ku ta presentá konsertonan regularmente na Europa i Hapon. Cicilia a duna konsertonan i taller den diferente pais, inkluyendo Hulanda, Estados Unidos i Hapon. Na Hapon, el a involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsertonan, taller pa skol i kolaborashonnan ku músikonan lokal. Otro aktividat Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo docente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal i inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di Antianan Hulandes. Na 2004, el a partisipá den un konserto na honor di e gitarista Julian Coco su 80 aña di bida. ---------- == Joropo == A declara e ‘joropo’ di Venezuela—un genero cu ta mescla musica, cancion y bailamento rapido di pareha—como un tesoro cultural intangible di UNESCO.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20251210.pdf A declara baile Venezolano ‘joropo’ un tesoro di UNESCO], BDA (10 di december 2025)</ref> E tin raiznan indigena, Africano y Europeo y a origina den a ‘llanos’ cerca di e frontera entre Venezuela y Colombia. Ta presenta joropo cu e zonido di instrumentonan incluyendo e harpa, maraca y violin mientras bailarinanan ta draai y nan pareha masculino ta bati pia riba suela den e ritmo rapido di e musica. E bailarinanan ta bisti shimisnan colorido y hende homber ta bisti bachi y un sombre. UNESCO a anuncia e designacion na un reunion na New Delhi den cual e organisacion cultural di e Organisacion di Nacionnan Uni (UN) a examina decenas candidato pa ser declara tesoronan cultural intocable. Joropo a ser declara un activo cultural nacional di Venezuela na 2014. {{Appendix}} --------- {{infobox persona| variante = c }} '''Angel Salsbach''' (☆ [[1 di mart]] [[1937]] na [[Boneiru]] – † [[20 di desèmber]] [[2025]]<ref>[https://kikotapasando.com/2025/12/20/angel-salsbach-gran-musiko-i-un-gran-politiko-a-bai-sosega/ Angel Salsbach gran musiko i un gran politiko a bai sosega], Kikotapasando.com (20 di desèmber 2025)</ref> na [[Kòrsou]]) ta un ingeniero, sientífiko, polítiko, eskritor, músiko, kompositor, filósofo, i Maestro di Reiki. Salsbach a skirbi dos musikal tokante historia di Kòrsou, di kual uno a wòrdu tradusí na aleman. Su pashon pa músika, spesialmente [[jazz]], a hasié konosí den e mundu di músika. El a kuminsá toka mandolin na edat di sinku aña.<ref>[https://www.curacaovakantieland.nl/over-ons-curacao-vakantieland/over-site-beheer-curacao-vakantieland-curacao-vakantieland/ Beroemde Curaçaoënaars], Curaçao Vakantieland</ref> E ta toka piano, tròmpèt i kontrabas tambe. E ta e fundadó di e Salsbach Jazz Trio.[2] Komo eskritor, el a skirbi vários buki pa mucha ku ta kroniká su eksperensianan kresiendo na Boneiru. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =70383858|titulo=Angel Salsbach}} {{References}} }} {{Stub}} Angel R. Salsbach (☆ 1 di mart 1937 na Bonaire – † 20 di desèmber 2025 na Kòrsou) ta un ingeniero, polítiko, sientífiko, eskritor, músiko, kompositor i Maestro di Reiki, konosí principalmente komo un pionero i figura legendario den escena di jazz di Kòrsou i di e Antia Hulandes. Salsbach Jazz Trio Bida i formashon Angel Salsbach a nase na Bonaire como yu di Hilario “Lachi” Salsbach i Andrea Salsbach-Martijn y tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabatin karera musikal, entre nan Dionisio “Doy” Salsbach, ku tabata miembro di Los Aventureros na Aruba, i Roberto “Papachi” Salsbach, integrantenan di Tipiko Boneriano. ufdcimages.uflib.ufl.edu Salsbach a kuminsá hinka su interess pa música hopi tempran, ta kominsá toka mandolin na edat di sinku anja i despues a deskubri otro instrumento manera piano, tròmpèt i kontrabas. Salsbach Jazz Trio == Carera musikal i Salsbach Jazz Trio == Den añanan 1960, Angel Salsbach a fundá e famos Salsbach Jazz Trio, junto ku e pianista Etzel Provence i e tokadó di drums Ramon Penzo. Salsbach Jazz Trio E trio no solamente a representa e komienzo di jazz moderno riba Kòrsou, sino tambe a promové un meskla unique di influensia jazz internashonal ku ritmonan i kultura lokal. Nan a prezentá regularmente den Luganan manera Centro Pro Arte, Negropont, Groot Kwartier i radio i TV na Kòrsou i Aruba, inkluí konsertonan klasiko i programanan edukativo pa skolnan. coleccion.aw Segun historianan di jazz den Aruba i Kòrsou, Salsbach Jazz Trio tabata un di e trio jazz mas prominente riba e islanan den e sesenta i sieuenta, ku Salsbach mes como leidende bassista i improvisadó. Nan tabatin repertorio ku ta bai for di jazz tradicional te na modalidadnan mas avansa, i nan a kompilá tema propio ku a reflehá influensianan kultur i sosial di komunidat lokal. percypinedo.com Konkret kontributo den musica Angel Salsbach a kontribuí na: Rekonosemento di jazz den Kòrsou i den Antia Hulandes komo un forma di ekspreshon artístiko independiente. percypinedo.com Presentashon i interpretashon di jazz klasiko i modern, repasando influensianan sosa manera Duke Ellington, Oscar Pettiford i Bud Powell den su trio oraz otro formashon. Salsbach Jazz Trio Esforsonan edukativo pa enseña i promoté jazz na skolnan i programa pa hobenan. Salsbach Jazz Trio Otras kontribushonnan i kreatividat Ademas di su labor komo músiko, Salsbach a skirbi varios buki i kronikanan tokante su bida i eksperensianan. Durante su bida tambe el a traha na nivel políticos i administratif den Kòrsou, inkluí participashon den Island Council i varios komisionnan pa kultura i edukashon, representando e Antia Hulandes den eventonan regional internacional. Salsbach Jazz Trio Salsbach tambe a formá Destinations – The Art of Vision, un kompania ku a promové desarrollo espiritual, terapianan i enseñansa pa amplio publiko, ku el mes mismo a lidera komo Master di Reiki i kondukto di diversas workshop i konsultashon espiritual. Martien Verstraaten Obstakulonan i resilensia Den 2001, Angel Salsbach a sufri un accidente serioso ku a kousa un stroke, ku resultá den afasia — un kondishon kaminda un hende ta perde e abilidat pa papia, lesa i skirbi. A pesar di esei, atravéz di terapia intensivo i perseveransia, el a logra rekonobrá hopi di e abilidatnan aki i posteriormente a skibi su propio buki Skirbi sin por lesa, ku ta relata su proseso di rekuperashon. Salsbach Jazz Trio {{DEFAULTSORT:Salsbach, Angel}} [[:Kategoria:Politiko]] [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Músika]] Komo resultado di un aksidente na 2001, Angel Salsbach a desaroyá afasia. E no por a papia, lesa ni skirbi mas. Pa medio di terapia i perseveransia, el a logra rekobrá e abilidatnan aki. Posishonnan okupá 1966 Co-fundador y candidato pa e “Union Reformista Antiano” na Curaçao 1983-1992 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Suplente Teniente Gobernador di Territorio Insular Curaçao 1986-1988 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN 1997-1999 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN Presidente di Hunta di Toezicht di Curaçao Ports Authority (CPA), Setel (kompania di telefon), Curoil (kompania di zeta), Curinta, ABC (kompania di bus), KODELA, i KAE. ------------- '''Eric M. la Croes''', (☆ - † november [[2016]]) tabata un etnomusikologo, folklorista i eskritor di Kòrsou. Eric M. La Croes († November 2016) tabata un prominente folklorista, etnomusikologo, edukadó i eskritor di Kòrsou. Reconoci pa su dedicacion profundo na cultura y musica tradicional di su patria, La Croes a hunga un rol crucial den preservacion y promocion di herencia cultural di Curaçao. == Biografia == Eric La Croes a nase na [[Kòrsou]] y a studia na [[Kolegio Alejandro Paula|Peter Stuyvesant College]] i despues na [[Hulanda]]. El a optené su lisensiatura den Sikologia Edukativo i Desaroyo di Mucha, i despues a spesialisá den etnomusikologia i antropologia ouditivo. E tabata dosente na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] (UNA), kaminda e tabata duna kursonan den áreanan manera sikologia edukativo, sikologia di desaroyo, etnomuzikologia i antropologia ouditivo. dcdp.uoc.cw. Tambe el a traha como investigador na Instituto Antiyano di Arqueologia y Antropologia (AAINA), aportando significativamente na estudio y documentacion di e tradicionnan cultural di e region. Kontribushonnan Kultural La Croes tabata un ferviente defensor di Curaçao su músika tradishonal, spesialmente e tambú, e isla su ritmo indígena. El a dediká su mes na rekohé, konserbá i siña e tradishonnan musikal aki, sigurando nan transmishon pa futuro generashonnan. El a outor di vários obra ku ta reflehá su kompromiso ku kultura lokal. Su publikashonnan ta inkluí: “Fuente di sabiduria” (Fuentenan di Sabiduria): Un kompilashon di proverbionan i sabiduria popular na Papiamentu. “Mucha ta pidi atenshon” (E Mucha Exigi Atencion): Un obra cu ta trata temanan di infancia y educacion dentro di e contexto cultural di Curaçao. Tambe el a partisipá den kreashon di obranan di teatro ku a trata aspektonan históriko i kultural di e isla. Un ehèmpel notabel ta su kolaborashon riba e obra “Tula,” ku ta dramatisá e rebelion di katibu di 1795 riba Kòrsou. La Croes tabata enkargá ku komponé kantikanan i kantikanan di katibu, manera e tambú i e kantika di rebelion, komo ku no tabata konosí ningun disko musikal for di e tempu ei. curacaovakantieland.nl == Obra == * 1976 - ''Sla habri i mi ta sere ku un sla será'' * 1977 - ''Sabidoría di nos bieunan'' * 1978 - ''Wawa ta konta'', Produkshon Shon Krioyo * 1979 - ''Trinta di mèi, mi ta konmemora bo'' * 1982 - ''Mentalidat : un kayente un frien!'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 1986 - ''Tutumba'' * 1988 - ''Tumba di karnaval de Curazao'', Caracas * 2004 - ''Poesia di mama di Girasol : Terapia di arte'' * 2004 - ''Karnaval : (muchu mas ku nos ta kere!)'' * 2009 - ''Fuente di sabiduria'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 2012 - ''Seú ta muzik kultural : (lagu'é manera e ta!!!)'' == Honor == Como reconocimento di su contribucion invaluable na cultura Curazoleño, Eric La Croes a haya e titulo di Ridder van de Orde van Oranje-Nassau na 2013. E honor aki a resalta su dedicacion y esfuersonan pa conserva y promove herencia cultural di su pais. Herensha E legado di Eric La Croes ta sigui biba pa e generacionnan actual y futuro na Curaçao. Su trabou komo edukadó, investigadó i defensor di kultura lokal a laga un marka indelibel riba e identidat kultural di e isla. Pa medio di su skirbimentonan, siñansanan, y composicionnan, La Croes a percura pa Curaçao su tradicionnan musical y cultural sigui wordo balora y celebra. {{Appendix}} ---------------- '''Eric la Croes''', onder andere auteur van ''Fuente di sabiduria'' (vrij vertaald is dat ‘Bronnen van wijsheid’) en Mucha ta pidi atenshon (Kind vraagt om aandacht), wordt omschreven als een ethnomusicoloog. Zelf noemt Eric La Croes zichzelf kulturista; Cultuurliefhebber. Eric la Croes is zeer sociaal en laat grote persoonlijke betrokkenheid zien bij zijn moederland. Hij schrijft gedichten, poëzie en muziek in Papiamentu, zijn moedertaal, en Nederlands. Hij maakt zich sterk voor de typisch oude Curaçaose volksmuziek zodat deze niet verloren gaat en stimuleert de jeugd om die te blijven spelen.<ref>https://curacaovakantieland.nl/reisgids/beroemde-curacaoenaars/ Beroemde Curacaoenaars], curacaovakantieland.nl</ref> * 1965 - Peter Stuyvesant College (Amigoe) * tabata traha na AAINA * Drs. Eric La Croes (Curaçao) teaches in the General Faculty of the University of the Netherlands Antilles, Curaçao. His areas of specialization include educational psychology, developmental psychology, ethnomusicology, and audio-anthropology. Formerly, he was a researcher at the Institute of Archaeology and Anthropology of the Antilles. He has published poetry and prose, as well as publishing books, articles and audio materials on the traditional music and rhythms of Curacao.<ref>https://dcdp.uoc.cw/AA00000309/00026</ref> * [[Gueni]] * [[Tapushi Literario]] * Ridder [[Orden di Oranje-Nassau]] (2013) nl.wiki: Een jaar later volgde Tula, een toneelstuk over de Curaçaose slavenopstand van 1795 en het eerste over de slavernijgeschiedenis vanuit de perspectief van een zwarte Curacaoënaar.[9] Het verhaal werd in hoofdlijnen gebaseerd op onderzoek van de historicus H.J. Hamelberg (1862-1918),[10] terwijl de werkliederen van de slaven, zoals de tambú en de kantika di rebelion, door etnomusicoloog Eric La Croes geschreven werden omdat er van de opstand geen liederen bekend waren.<ref>[https://arhive.org/details/BNA-DIG-RAPPORT-SLAVERNIJVERLEDEN-2021/mode/1up?q=pacheco+domacasse Slavernijverleden in expressievormen in: ''Ketenen van het Verleden: Rapport van Bevindingen Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden''], 26 juli 2021, bijlage 4C </ref> {{Appendix}} ---------------- '''Ephrem J''', nomber artistico di '''Ephrem Jonathan Ocalia''' (☆ [[24 di novèmber]] [[1984]] na [[Kòrsou]]) ta un kantante [[yu di Kòrsou]], residensia na Hulanda/Merka? Zijn vader, Ephrem Ocalia was ook zanger en was zijn eerste inspiratie als kind. Ephrem J werd aangemoedigd door zijn vader om ook de muziek in te gaan. Hij begon zijn zang try-outs door deel te nemen aan lokale talentenshows op Curaçao. Ephrem Jonathan Ocalia, beter bekend als Ephrem J ging eind 2006 solo na het winnen van 4 Premio Karabela en werd genomineerd als beste zanger in 2006. Hij lanceerde zijn eerste album als solist in juli 2007 en had een succesvol concert eind september 2007. De band van Ephrem J draait helemaal om slow groove, ballads en Latin R&B met een vleugje jazzy muziek. Ephrem Jonathan Ocalia werd geboren op Curaçao op 24 november 1984. Zijn vader, Ephrem Ocalia Sr., zong en was als kind zijn eerste inspiratiebron. Ephrem J begon zijn zangtry-outs zoals de meeste kinderen doen, door deel te nemen aan lokale talentenjachten. Hij werd al snel ontdekt als een getalenteerde jonge zanger en begon op zeer jonge leeftijd te zingen in lokale bands. Tijdens zijn schooltijd bleef hij zingen in lokale bands zoals de OK-band en kreeg hij begeleiding van ervaren zangers, hoewel hij een grotendeels autodidactische zanger bleef. Toen stopte hij met school, verliet al snel de OK Band en werd de leadzanger van de lokale band Guess, waarbij hij voornamelijk “ritmo kombinÃ?¡” zong, een lokale populaire dansmuziek. Eind 2006 was Ephrem J de meest gewaardeerde lokale jonge kunstenaar op Curaçao. Hij ontving verschillende prijzen voor beste mannenstem en lokale zanger van het jaar en werd de favoriete entertainmentzanger voor privéverjaardagsfeestjes, huwelijksfeesten en dergelijke. Sterk geïnspireerd door zangers als Luther Vandross en andere Amerikaanse en Latijns-Amerikaanse vocalisten, verliet Ephrem J de band Guess, om begin 2007 aan zijn solocarrière te beginnen. Op dat moment had Ephrem J verschillende composities – door hem geschreven terwijl hij dagdroomde over zijn toekomst. – van ballads, latin R&B en slow groove nummers en benaderde jazzmuzikanten Gregory Colina en Gedeon Chandler, om de nummers muzikaal te arrangeren. Vervolgens ging hij de opnamestudio in en bracht al snel zijn eerste album als solist uit. Zowel de cover “Speransa” (hoop) als “Stimabu So” bereikten de lokale radio-hitlijsten. Ondertussen was Ephrem J het middelpunt tijdens twee concerten en kreeg hij zeer drukke dagen als zanger voor vele privéfeesten. Hij betrad ook de wereld van reclamespots, zong een lokale jingle voor een populair condoommerk, verscheen op een billboard voor een bedrijf in spijkerbroeken en op verschillende reclameposters. Zijn populariteit groeide nog meer onder de lokale gemeenschap en werd eind 2007 opnieuw geëerd als zanger en ontving verschillende prijzen, waaronder de “Edgar Supriano-prijs” van de nationale vereniging van muzikanten en artiesten, AMAK, als zanger van het jaar. In 2008 begon hij het jaar opnieuw met grote impact, nam deel aan het Tumba Festival van het carnaval met een van de populairste bands Gio Fuertisimo en kreeg opnieuw erkenning als derde finalist onder de meer dan 60 deelnemers. Hij creëerde zijn internationale album, met enkele mooie ballads, slow rock en tropische muziek in de Spaanse taal. Zijn solocarrière kreeg een hoogtepunt toen hij de opdracht kreeg om te zingen bij de Marinierskapel van de Royal Marines (een harmonisch orkest) in Willemstad. In november 2008 bracht hij zijn eerste internationale album “Lating Evolution” uit. {{Appendix}} Ephrem J Cantante y Compositor, Despues de su primer gran exito "Amor en la luna" ha seguido trabajando incansablemente y esta logrando poco a poco llegar con su música donde quiere su corazón para todo el munoo La Historia de Ephrem Jonathan, Un artista del mundo ... Con un nombre que empieza a resonar con fuerza en diferentes países, Ephrem J mantiene firme la convicción que lo llevó desde chico a los escenarios: "Seré un artista internacional que pondrá en alto la bandera de Curazao y la de La Republica Dominicana". Aunque naciera en esta pequeña nación antillana, y ser allí donde ha crecido y desarrollado sus potencialidades artísticas, es un intérprete multicultural con raíces latinas y holandesas, algo que se nota, positivamente, en lo bien que maneja la diversas mezclas rítmicas que componen su repertorio. ---------------- {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Palm]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{infobox musico | variante = c | nomber completo = John Antonio Palm | alias = | imagen = John-palm-profil (cropped).jpg | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = [[13 di yüni]] [[1885]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento= [[24 di febrüari]] [[1925]] | luga fayecimento= | ofishi = músiko, kompositor | instrumento = klarinèt | pais = | distincion = }} '''Johan Antoine (John) Palm''' (☆ [[13 di yüni]] [[1885]] na [[Kòrsou]] – † [[24 di febrüari]] [[1925]] na [[Kòrsou]]) tabata un músiko i kompositor antiano. == Biografia == John Palm tabata un di e kuater yu di Maria Felicia Celestina di Kòrsou ku a fam Palm. Na 1905, meskos ku su ruman [[Rudolf Palm|Rudolf]] el a wòrdu rekonosé komo yu di Willem Axson Palm. E tabata un multi-instrumentalista; John Palm a nase den un famia musikal i tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu [[Jacobo Palm]] i su ruman [[Rudolf Palm]], el a siña toka piano, klarinèt i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinèt tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den varios konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita manera pa supla cu su boka, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinèt. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiamentu na otro di su mes klarinèt finalmente a resultá fatal. == Komposishonnan == Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Literatura == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} == Link eksterno == * [http://www.palmmusicfoundation.com Wèpsait Palm Music Foundation] {{Appendix}} John Palm (Curaçao, 13 di yüni 1885 – ibid., 24 di febrüari 1925) tabata un músiko i kompositor. Johan Antoine Palm – mihó konosí komo John Palm – tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu Jacobo Palm i su ruman hòmber Rudolph Palm, el a siña toka piano, klarinet i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinet tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den vários konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita embouchure, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinet. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiansa di su mes klarinet finalmente a resultá fatal. Komposishonnan Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Bronnen == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} *[http://books.caribseek.com/Curacao/Honderd_Jaar_Muziekleven_op_Curacao Honderd jaar muziekleven op Curaçao] {{DEFAULTSORT:Palm, John}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Músika]] -- Palm, Jacobo Jesus María (Shon Coco) (Curaçao 28 november 1887 - 1 juli 1982) kleinzoon van Jan Gerard Palm, veelzijdig instrumentalist en componist, is één der begaafdste muziekpedagogen die Curaçao heeft gekend; was jarenlang concertmeester van het inmiddels opgeheven Curaçaosch Philharmonisch Orkest; maakte vooral naam als pianist en organist. Zijn composities verraden een gedegen - overigens geheel door zelfstudie verkregen - kennis van de theorie. --------------- '''Jean Bernard Antonio (Tonie) Palm''' (1885 -1963) Tonie Palm werd geboren in 1885 als zoon van George Frederik Palm en Selly Guilhoux. George Frederik Palm was een broer van Willem Axson Palm. Tonie was koopman van beroep maar was ook componist en speelde piano en orgel. Jean Bernard Antonio PalmHij had een winkel in de Breedestraat, Otrobanda. De straat die daar omhoog ging stond bekend als Hanchi de Shon Tonie waar hij het eerste bedrijfje op Curaçao had waar potato chips werden gemaakt en waar hij samen met zijn neef Eddy Gorsira een handel in kreeften uit Sint Maarten had.<ref>[https://www.henkbeers.nl/FamPalm.htm Familie Palm]</ref> Hij was de componist van Curaçaose danzas in de stijl van de beroemde componist Juan Morel Campos uit Puerto Rico. Toen zijn moeder in 1916 kwam te sterven, werd hij hierdoor zo aangegrepen dat hij praktisch geheel stopte met het componeren. Wel heeft hij in 1945 nog het volkslied van Bonaire gecomponeerd. De melodie van dit volkslied heeft een tijd lang ook gediend als volkslied van de Nederlandse Antillen. Sinds enige jaren heeft de Nederlandse Antillen echter een eigen volkslied. Thuis had Tonie Palm een Pleyel piano waar hij altijd op speelde. Hij viel ook nog regelmatig in als organist in de Fortkerk en in de Synagoge. Hij heeft zijn oudste kinderen muziekles gegeven. Na 1948 kreeg hij problemen met zijn gehoor en stopte hij volledig met spelen. Zijn Pleyel piano heeft hij weggegeven. Hij had een kast vol handgeschreven muziek maar voordat hij stief heeft hij opdracht gegeven al die boeken aan Edgar Palm te geven. Op eigen verzoek is hij begraven met een doos oude familie foto's. Tonie Palm was getrouwd met Maria Emilia (Rosa) Inees (1908-1981) en had acht kinderen. Van zijn composities zijn vooral de walsen "Incurable", "Un amargo despertar", "Maria" en "El 33", zijn mazurka "El desengaño" en de danzas "Sorpresa inesperada" en "Vano empeño" populair gebleven. Tonie Palm had twee broers en twee zussen. Broer Frederik Wilhelm Palm, geboren in 1883, was apotheker van beroep en reisde naar Colombia, Costa Rica en Panama. Hij had een botica in Costa Rica, waar hij trouwde met Felicia Hernandez. Hij kreeg vier kinderen. Hij is rond 1935 met de kinderen teruggekeerd naar Curaçao en zou later nog bij de Shell gewerkt hebben. Zijn vrouw heeft het eiland nooit bezocht. Zus Seline Leonie Palm kon goed piano spelen. Zij trouwde met Johannes Philippus Evertsz (John) Gorsira, de shon van plantage Santa Martha. Zij woonde in Otrobanda op de hoek van de Trapsteeg en de Langestraat boven de familie Capello (van de winkel "La Bonanza" aan de Breededstraat) en bezat een groot verdiepingshuis met daarnaast een flink terrein met een koe en verkocht melk aan diverse vaste klanten. Zij verbleef bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog in Nederland en kon niet meer naar Curaçao vertrekken. Het werd een moeilijke tijd. Zij heeft al haar juwelen moeten verkopen om te overleven. In juni 1946 ging zij in New York wonen. Haar twee dochters Hertha en Nylka waren muzikaal en zongen met o.a. Pia Beck in de groep Samoa girls. In 1941 is met deze groep het nummer "In the mood" in de GTB-studio, Den Haag opgenomen. Dit nummer staat op de 1e CD 'Koppen op!' van de 4CD box 'Ongehoord 1940-1945; amusement en propaganda tijdens de bezetting'. Haar zoon Wilfred (Boy) Gorsira werd tandarts en trouwde met een dochter van de bekende verzetsman Andries Graafhuis uit Arnhem. -------------- ==Annvulling wals antiano== Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php Cultureel mozaïek van de Nederlandse Antillen(1977)–René A. Römer]Hoofdstuk VIII Muziek en dans</ref> Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes. De evolutie vond plaats volgens de in afbeelding opgenomen figuren. Tegen 1900 werden praktisch geen walsen meer gecomponeerd met het Weense ritme; bovendien zijn de Antillianen bij het spelen van de walsen bepaalde ritmische accenten hierin gaan leggen, waardoor langzamerhand het type wals ontstond dat wij thans de ‘Curaçaose wals’ noemen. De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. Het verschil tussen de Curaçaose wals en de andere walstypen is tweeledig: 1. de ritmische patroontjes; 2. de manier waarop de Antillianen deze speciale ritmiek in de Curaçaose wals brengen. In het begin stonden de Curaçaose walsen duidelijk onder invloed van buitenlandse muziek (Chopin, Strauss, Waldteufel, etc.): men luistere b.v. naar de walsen ‘El sueño’ van Gerrie Palm (± 1870), ‘Emilia’ van Chris Ulder (± 1883), ‘Un deseo’ van Jo S. Corsen (± 1886), de dichter-componist van de Antillen, wiens composities muzikale gedichten waren, ‘Estrella Solitaria’ van Janchi Boskaljon (± 1912), ‘Porque Sufrir’ van Paul de Lima (± 1916) en ‘Lo Bello’ van Jacobo Conrad (± 1914). Het einde van de 19de eeuw en de 20ste eeuw brachten ons enkele juweeltjes van Curaçaose walsen, vrij van buitenlandse invloeden en met typisch Antilliaans ritme. Men vergelijke b.v. de volgende walsen met bovengenoemde: ‘Inspiración’ van Rudolf Palm (± 1900), ‘Noche Alegre’ en ‘Dulce Scharloo’ van Jacobo Conrad (± 1915), ‘Ina’ van Albert Palm (± 1945), ‘La Encantadora’ van Rudolf Wever (± 1950), om enkele te noemen. Er bestaan ook enkele Curaçaose walsen met tekst, die zeer in de smaak zijn gevallen o.a. ‘Amor’ van Rudi Plaate, ‘Abo so’ van Padu Lampe en ‘Aura’ van Albert Palm, en twee walsen met het karakter van volkslied ‘Himno y Bandera’ van Boeis Haile en ‘Aruba dushi Tera’ van Rufo Wever en Padu Lampe. ----------- '''Wals antiano''', tambe konosí komo *wals di Kòrsou*, ta un género musikal ku tin su raíz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo 19, den un epóka ku músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E wals antiano ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e región karibeño. == Origen i desaroyo == Ku e introdukshon di forma musikal europeo na Kòrsou, e komunidat kreól a kominsá adaptá e wals vienés pa su propio gusto i tradishon. Kompará ku e wals oropeo, e wals antiano ta mas libre den tempo i fraseo, i ta integrá ornamentashonnan melódiko i ritmo mas sinkopá. E wals antiano tabata originalmente interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. El a bira un pilar di fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, ku su komposishon karakterisá pa un tono líriko, sentimental i hopi biaha nostalgiko. == Karakterístikanan musikal == * **Tempo**: mas fleksibel ku e wals vienés; por variá segun interpretashon. * **Ritmo**: tripel kompas, pero ku aksentonan sinkopá tipiko di estil karibeño. * **Melodía**: kantabel, hopi biaha ku ornamentashon kromátiko i ekspreshon rubato. * **Instrumentashon**: tradicionalmente piano i fio, despues expandí ku klarinèt i otro instrumentonan di kámara; mas resientemente tambe orkest di salon. --- ## Kompositornan prominente ### Kòrsou * **Jan Gerard Palm** (1831–1906) * **Jacobo Palm** (1887–1982) * **Rudolf Palm** (1880–1950) * **John Palm** (1885–1925) * **Joseph Sickman Corsen** (1853–1911) * **Jacobo Conrad** * **Genie Palm** * **Paul de Lima** * **Janchi Boskaljon** ### Aruba * **Padu Lampe** (1920–2019) * **Rufo Wever** (1917–1977) --- ## Komparashon ku wals vienés | Aspèk | Wals antiano | Wals vienés | | ----------------------- | ---------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------- | | **Orígen** | Kòrsou, siglo 19; adaptashon di forma oropeo | Viena, siglo 18 | | **Ritmo** | Tripel kompas ku sinkopa i aksentonan fleksibel | Tripel kompas, aksento konstante riba di promé tik | | **Tempo** | Variabel, interpretashon libre | Rápido i konstante | | **Melodía** | Líriko, sentimental, ornamentashon kromátiko, rubato | Elegante, lineá i mas estriktamente strukturá | | **Instrumentashon** | Piano, fio, klarinèt, orkest chikí; despues orkest di salon | Orkest sinfóniko grandi | | **Uso** | Fiestanan di famia, evento lokal, konserto folklóriko | Balnan aristokratiko, salon i konsierto europeo | | **Kompositornan** | Jan Gerard Palm, Rudolf Palm, Jacobo Palm, John Palm, Padu Lampe, Rufo Wever | Johann Strauss I & II, Franz Schubert | | **Nifikashon kultural** | Símbolo di meskla kultural antiano, patrimon kultural di Kòrsou i Aruba | Ikona di tradishon musikal austriako, herensia nashonal | --- ## Nifikashon kultural E wals antiano ta konsiderá parti esencial di herensia musikal di Antias Hulandes. E ta un símbolo di e meskla di tradishon oropeo ku ekspreshon karibeño, i ta wòrdu interpretá tanto den konsertonan klasiko komo den presentashonnan folklóriko. Pa hopi hende riba Kòrsou i Aruba, e wals ta keda relashoná ku memorianan familiar i un sentimiento di nostalshia kultural. --- ## Literatura * Jan Brokken (2006), *Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin*, Atlas Contact, Amsterdam. * Edgar Palm (1999), *An Outline of Antillean Music*, Walburg Pers, Zutphen. --- ## Link eksterno * \[Wals “La Alegría” di Jan Gerard Palm, interpreta pa Trio Armonia (YouTube)] * \[Wals antiano den konserto di orkest juvenil na Kòrsou (YouTube)] --- ¿Kier bo ku mi tambe agrega un **sekuensia tokante e bailenan** (meskos ku kuantu pasonan i estilo den e baile mes) komo ku nos a inkluí pa *Mazurka*? Wals antiano, tambe konosí komo wals di Kòrsou, ta un género musikal di Antias Hulandes, ku su raiz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo diesnuebe, ora músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e region karibense. Tradishonalmente, e wals antiano tabata wòrdu interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. E tabata popular na fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, i su komposishon generalmente tin un tono líriko i sentimental. Kompositor prominente Pais Nòmber Kòrsou Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolf Palm, John Palm, Joseph Sickman Corsen, Jacobo Conrad, Genie Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon Aruba Padu Lampe, Rufo Wever ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{multiple image | total_width = 250 | header = Mazurka | header_align = center | align = right | border = infobox | perrow = 1/2 | image2 = Frederic Chopin photo.jpeg | caption2 = Frédéric Chopin | width2 = 125 | heigth2 = 50 | image1 = Mazur1.jpg | caption1 = Mazurka interpretá pa e grupo di baile folklóriko polako “Mali Gorzowiacy" | image3 = Mazurka 1845.jpg|thumb| | caption3 = Mazurka na 1845 | caption_align = center }} '''Mazurka''', ku su origen den Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[Kòrsou]] i [[Aruba]], el a desaroyá komo un estilo lokal i a keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> == Origen == E mazurka a originá na Mazuria, region di [[Polonia]], komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. Durante [[siglo 19]], e género a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]], prinsipalmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849), ku despues lo tin influensia grandi riba e tradishon musikal antiano. For di Oropa, e mazurka a plama pa otro kontinente, inkluso [[Latinoamérika]], unda el a bira parti di músika folklóriko na [[Colombia]], Uruguay, [[Panama]], [[Costa Rica]], [[México]], [[Nicaragua]], [[Chile]], [[Puerto Rico]], [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal. Den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> == Historia == Den siglo 19 i kuminsamentu di [[siglo 20]], e mazurka tambe a bira popular na e islanan ABC i tabata sona na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesífikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé rònt di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] a komponé e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo, distinto for di e promé komposishonnan antiano ku tabata aksentuá e di tres konteo.<ref name=":1"/> Otro kompositornan konosí tabata [[Padu Lampe]] (1920-2019) i [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá "e Chopin antiano". Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a publiká e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual el a eksplorá e raisnan di músika antiano i e influensia ku Oropa tabatin riba dje, partikularmente ku relashon na mazurka. Despues di e tradukshon di e obra na polako den 2008, Brokken huntu ku pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a duna charla i presentashon tokante mazurka antiano na Polonia.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a mengua ku tempu, e mazurka a keda un parte bibu di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un laso entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta sirbi komo un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon polako a adapta i floresé den [[Karibe Hulandes]]. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i "rubato" rítmiko deliberá<ref>Den músika, "rubato" (tempu hòrta na [[italiano]]) ta un téknika, kaminda un interprete por rek òf komprimí sierto nota, kompas òf fase pa agregá tekstura i emoshon na e músika, sin kambia e ritmo òf struktura general di e piesa.</ref>, similar na e ekspresividat ku ta haña den mazurka di Chopin.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Konsekuentemente, e estilo lokal a desaroyá su propio tempu, fase i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den baile, e mazurka ta distinguí pa sekuensianan di moveshon kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. Den tradishon antiano por haña tres variante: * mazurka di dos moveshon: bibu i popular den fiestanan, frekuentemente akompaña ku [[Caha di Orgel|ka’i òrgel]]. * mazurka di tres moveshon: mas solèm i adaptá pa salon. * mazurka di kuater moveshon ku ta inkluí un sekshon falsu bailá na tempu di [[wals antiano|wals]], rekonosí pa su pasonan kompliká i estilo teatral.<ref name=":1"/> === Komparashon === {| class="wikitable" width="97%" ! Músika/baile !! Mazurka antiano !! Mazurka oropeo |- | Origen || Introdusí for di Polonia den siglo 19 i a evolushoná lokalmente || Region di Mazuria, Polonia |- | Uso || Enkuentronan sosial, fiestanan, selebrashonnan, generashonnan mas bieu || Salon, salanan di konsierto, bailenan folklóriko |- | Ritmo || Tripel kompas, patronchinan rítmiko kompleho, estilo "wals", aksento riba di dos i di tres konteo, sekshonnan tin biaha den sekuensianan di kuater parti || Tripel kompas, aksento típikamente riba di dos i di tres konteo |- | Tempu || Variabel, influensiá pa abilidat di e bailadó i interpretashon lokal || Bibu, bailabel |- | Karakterístikanan musikal || Aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko, "rubato" deliberá || Harmónikamente ekspresivo, "rubato" komun den komposishonnan di Chopin |- | Koreografia || Pasonan kompliká pa bailadónan eksperensiá, adaptá lokalmente || Pasonan folklóriko estilístiko, formalisá den salonnan oropeo |- | Kompositornan prominente|| Jan Gerard Palm, Rudolph Palm, Jacobo Palm, Rufo Wever, Padu Lampe, Wim Statius Muller || Frédéric Chopin, kompositornan folklóriko tradishonal |- | Nifikashon kultural || Tradishon bibu na Kòrsou i Aruba, símbolo di herensia lokal || Herensia nashonal polako, ampliamente rekonosé den kontekstonan klásiko i folklóriko |} == Literatura == * Jan Brokken (2006), ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin'', Editorial Atlas Contact, Amsterdam. * Jan Brokken (2018) ''Why Eleven Antilleans Knelt before Chopin’s Heart: The Music of the Netherlands Antilles'', tradusi na [[ingles]] pa Scott Rollins, University Press of Mississippi. == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=RoJc0-gnwS4 Musica Clasico: Mazurka], di tres video di e seri ''Músika di Aruba'' riba [[Youtube]] (5 di yüli 2020) * [https://www.youtube.com/watch?v=QglX8JGRbLA Mazurka "Eliza" di Jan Gerard Palm interpreta pa Trio Nos Otrobanda], video Youtube (3 di yanüari 2023) {{Appendix}} [[:Kategoria:Músika]] [[:Kategoria:Islanan ABC]] --- '''Mazurka''', originalmente di [[Polonia]], ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel ku un aksento típiko riba e di dos òf di tres konteo di un bara. Na e [[islanan ABC]], partikularmente [[Kòrsou]], el a keda un baile kultural importante, ku ainda ta wòrdu baila regularmente.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Mazurek, originalmente di Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[islanan ABC]], partikularmente Kòrsou, el a desaroyá un estilo lokal i ta keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1"/> == Historia == E mazurka a originá na [[Polonia]], evolushonando komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. El a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]] durante [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849). Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Den [[siglo 19]] i kuminsamentu di [[siglo 20]], mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesifikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé alrededor di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] tabata kompositor di e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo en bes di e di tres, manera den e mazurka original.<ref name=":1"/> Mas resientemente ta inklui e komposishonnan di [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá e Chopin antiano, i [[Randal Corsen]]. Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a saka e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual e ta deskribí e raisnan di músika antiano i e influensia ehersé pa Oropa, partikularmente den e kaso di mazurka. Na 2008, despues di e tradukshon di e buki na polako, e outor akompaña pa pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a biaha pa Polonia, unda a duna charla i presentashonnan di e mazurka antiano inspirá riba e komposishonnan di Chopin.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a baha ku tempu, e mazurka keda ainda un parte di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un lazo entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta bira un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon di Polonia a adapta i florecé den Karibe Hulandes. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo (Polonia) ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurka oropeo, partikularmente di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di e modelonan oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den e baile ta distinguí diferente sekuensia di moveshon, inkluso ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. E mazurka di dos moveshon ta bibu i ta mas komun ku músika di [[caha di Orgel|ka'i òrgel]]. E mazurka di tres moveshon ta mas solèm, agradabel pa skucha, i por lo general ta wòrdu usá komo baile di salon. E mazurka di kuater moveshon tin un sekshon falsu den e di tres moveshon, ku ta wòrdu baila normalmente na tempu di [[wals]].<ref>Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> E sekuensianan di e kuater moveshon ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> ------------- Mazurka ta un genero musikal polako basá riba bailenan folklóriko stilisá den tripel tempu, normalmente na un tempu bibu, ku karakter definí prinsipalmente dor di e "mazur" prominente su “aksentonan fuerte insistematikamente poné riba e di dos òf di tres tel”.<ref>Randel, D. M., Ed., ''The New Harvard Dictionary of Music'', Harvard University Press, 1986</ref> E mazurka ta un fushon estilisá di tres baile folkloriko polako: e mazur, e kujawiak, i e oberek. E mazurka, banda di e baile di polka, a bira popular na e salonnan di baile i salonnan di Oropa den [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e obranan notabel di [[Frédéric Chopin]]. E mazurka (na polako mazur, e mesun palabra ku e mazur) i mazurek (baile rural basá riba e mazur) hopi biaha ta wòrdu konfundí den literatura oksidental komo e mesun forma musikal.<ref>{{Cite journal|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Edgard Palm (un músiko-kompositor ku a pionero den investigashon musikal i awor ta e miembro di mas bieu di e famia Palm, ku a hunga un ròl krusial den e orígen i desaroyo di músika curasoleño for di siglo diesnuebe) ta opservá korektamente2 ku, pa straño ku e por parse, e mazurka no ta kasi mes popular mas den su pais natal, miéntras ku e tabata wòrdu baila regularmente riba Curaso pa hóbennan i hóbennan bieu pa mas ku un siglo. Pa hopi curazoleño di mas edad, e mazurka tabata hasta nan forma di baile faborito. Nos mazurka, kontrali na e wals, no ta karga e label “Kurasoleño,” tòg e ta diferensiá di e estilo Oropeo. Komo ku e diferensia aki ta un asuntu di estilo, e ta difísil pa definí. Un elemento típiko di Kòrsou ku bo no ta haña niun otro kaminda na Europa ta ku e di tres sekshon di nos mazurka di kuater parti (nos konosé tambe mazurka di dos i tres parti) ta den tempo di wals, e asina yamá “valsante.” E pasonan di baile di nos mazurka tambe ta asina kompleho ku nan ta solamente pa e bailarinnan mas eksperensia i rítmikamente eksakto.<ref>[Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Pa loke ta trata e músika mes, e mesun karakterístikanan ku ta konta pa e mazurka Oropeo ta destaká: un karakter akordeal skèrpi ku un tendensia pa disonansia deliberá ku no mester wòrdu resolvé (esaki ta konta tambe pa e mazurka di Chopin) i e rubato. E konsepto di rubato (literalmente “hòrta,” for di italiano rubare = hòrta), ku ta esensial pa e ritmo difísil di mazurka di Chopin i tambe pa músika di baile di Kòrsou, tambe ta bisto. karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] ----- Origen E mazurka a originá na Polonia, evolushonando komo un fushon estilisá di tres baile tradishonal: e mazur, e kujawiak, i e oberek. El a bira popular den salonnan oropeo durante siglo 19, partikularmente pa medio di e komposishonnan di Frédéric Chopin. Na Polonia, mazur komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku mazurek por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente. Historia i desaroyo Den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20, mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentronan sosial, eventonan festivo i selebrashonnan lokal. El a desaroyá un estilo lokal distintivo, tin biaha yamá valsante, karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] Musikalmente, mazurkanan di Kòrsou hopi bia ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurkanan Oropeo, partikularmente esnan di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di modelonan Oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon “Kurasoleño” úniko di e tradishon di mazurka. Kompositornan prominente di mazurkas di Curaçao ta inkluí Jan Gerard Palm (1831–1906), Rudolph Palm (1880–1950), i Jacobo Palm (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. == Karibe Hulandes == Na Curaçao, e mazurka tabata wòrdu baila den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20 den momento ku un selebrashon yega su punto kulminante. Aunke no ta yam'e mazurka antiano kontrali na e wals, tòg e ta diferensiá di e estilo oropeo. Mazurka ta pega na e patronchi rítmiko preskribí, ku eksepshon di un sekshon kòrtiku i sin klave, pero ta desviá for di e ehèmpel oropeo a traves di un uso abundante di — hopi bia kromátiko — ornamentashon, ku, pa kasualidat, no ta kita for di e struktura di e motibu ni (danki na nan ehekushon rápido) ta frena e tempu.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Kompositornan bon konosí di mazurkas di Kòrsou ta inkluí Jan Gerard Palm (1831-1906), Rudolph Palm (1880-1950), i Jacobo Palm (1887-1982). == Diferensia i Adaptashon == Aunke e mazurka Kòrsou a deriva di e mazurka polako, e ta diferenti na estilo i ritma. E sekshon di cuatro parti ku tempo di wals i pasonan kompleks ta un elemento tipiko lokal. E interpretación musikál ta inkluí akordeu skèrpi, disonansia deliberá i rubato, simia manera e mazurka di Chopin. Ornamentashon kromátiko i improvisashon den ejecución ta tipiko di nos interpretashon lokal. == Kompositornan Kòrsou == Algun di e kompositornan mas konosí ku a trabou ku mazurka na Kòrsou ta: Jan Gerard Palm (1831-1906) Rudolph Palm (1880-1950) Jacobo Palm (1887-1982) E tradishon di mazurka a keda viva na Kòrsou, representando un herensia di mezcla europeo y afro-karibe, i ta un elemento important di kultura lokal. {{Appendix}} De Antilliaanse mazurka houdt zich, behoudens een kort valsant gedeelte, aan het voorgeschreven ritmische patroon, maar wijkt af van het Europese voorbeeld door een overvloedig gebruik van - vaak chromatische - versierselen, die overigens de motiefopbouw niet aantasten, noch (dank zij hun snelle uitvoering) het tempo terughouden. The Mazurka (Polish: mazurek) is a Polish musical form based on stylised folk dances in triple meter, usually at a lively tempo, with character defined mostly by the prominent mazur's "strong accents unsystematically placed on the second or third beat".[2] The Mazurka, alongside the polka dance, became popular at the ballrooms and salons of Europe in the 19th century, particularly through the notable works by Frédéric Chopin. The mazurka (in Polish mazur, the same word as the mazur) and mazurek (rural dance based on the mazur) are often confused in Western literature as the same musical form.[3] ------------- == Tumba == (aanvullen) === Historia === Un baile di dos parti den 2/4 di tempu, ku na kuminsamentu di siglo 20 tabata konosí ainda komo un forma musikal simpel den kua poemanan satíriko tabata wòrdu lansa. Sinembargo, su orígen ya ta sentra rònt di e promé presensia di katibu riba Kòrsou. Desde su inisio, tumba a konosé un desaroyo profundo: E grupo “bad boys”, ku a pone chisme na músika (mira tambe @: Tambú), awor a kambia den un komunidat di kompositor, letra, areglista i músiko di kalidat haltu - últimamente asta graduadonan di konservatorionan - ku, pa mustra nan abilidatnan, ta partisipá den e festival anual, entre otro. Een tweedelige dans in tweekwartsmaat, die in het begin van de 20ste eeuw nog als een eenvoudige muzikale vorm waarin hekeldichten werden gegoten door het leven ging. Haar ontstaan wordt echter reeds rondom de allereerste aanwezigheid van slaven op Curaçao gecentreerd. Sinds haar ontstaan heeft de tumba een diepgaande ontwikkeling doorgemaakt: De "kwajongens" groep, die roddel op muziek zette (zie ook @: Tambú), is thans veranderd in een gemeenschap hoogwaardige komponisten, tekstschrijvers, arrangeurs en musici - de laatste tijd zelfs van aan conservatoria afgestudeerden - die ter stalling van hun kunsten onder andere jaarlijks aan de tumbafestival deelnemen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120010432/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Tumba], Encyclopedie van Curacao</ref> De oorspronkelijke tumba bestond uit twee delen van acht maten. De naam tumba is afkomstig uit de Bantu-cultuur (Kongo), waardoor het te verklaren is dat de tumba als dans- / muziekvorm ook voorkomt in Cuba en de Dominicaanse Republiek. Deze oorspronkelijke tumba, muzik di zumbi genaamd; in werkelijkheid muzik di sòmbi (= slaaf), was in eerste instantie een muzieksoort die in hoofdzaak met de benta werd voortgebracht. In het begin waren er daar twee varianten: De stijl van Johannes van Uyten in Banda'riba, het oostelijk deel van het eiland en die van Tom Plantein in Banda'bou, het westelijk deel. Zijn tumbastijl werd heel toepasselijk tumba di Westpunt genoemd. Tom Plantein schijnt ook als eerste de fluit in de oorspronkelijke tumba te hebben ingebracht. Tegen het einde van de 19de eeuw is de tumba heel ver van zijn eenvoudige oorsprong als muzik di sòmbi ontwikkeld en wordt er ook gebruik gemaakt van instrumenten als kuarta (4-snarig gitaar), de normale gitaar, wiri, tambú grandi en zelfs van de viool en de piano. Met de komst van de viool en de piano in de tumba is ook de West-Europese invloed op de produktie van dit muzieksoort een feit. Met deze invloed komt er ook een verandering in de wijze waarop de tumba geannoteerd wordt: De Europese school noteert de maat en schrijft noten; de Afrikaanse school anoteert het tempo. De eerste overgang in de tumba is de overbrenging van de door de benta gedomineerde muzik di sòmbi naar een tumba waar tokkelinstrumenten (gitaar) de boventoon gaan voeren. Dit betekent echter niet, dat de tumba dan geheel van zijn Afrikaanse oorsprong ontdaan wordt. De ontwikkeling die de tumba hierbij volgt schijnt zich voorheen ook in het Zwarte Continent zelf op ongeveer gelijke wijze te hebben voltrokken, althans voor wat betreft de tokkelinstrumenten. De Afrikaanse cultuur kent namelijk een overvloed aan tokkelinstrumenten, waar de Curaçaosche musici simpelweg niet van op de hoogte zijn. Reeds in het begin van de 19e eeuw gaat de piano een steeds belangrijker rol spelen in de vertolking van de tumba. Met zijn 88 toetsen heeft de piano het in zich om alle instrumenten die de tumba ooit gebruikte te emuleren. Mogelijk maakt de benaming tumba di salòn of tumba pa orkesta reeds dan zijn entree in het lexicon van deze muziek. Want, de Curaçaosche muzikale virtuoos Jan Gerard “Gerry” Palm (1831-1906) schijnt de eerste te zijn, die de vertaling van de tumba gespeeld voornamelijk op basis van tokkelinstrumenten naar de piano te hebben vertaald. Doktoor Palm houdt zich namelijk ook bezig met het komponeren van klassieke of klassiek georiënteerde muziek. Hij is echter zeker niet te beroerd om de tumba, de ex-muzik di zumbi, in zijn belevingswereld toe te laten maar trekt haar wel naar de bijna eenzame hoogte waarop de muzikale genie zich ophoudt. Noblesse oblige! Behalve meer kennis op een nieuw gebied, levert de bemoeienis met de tumba hem geen windeieren op: Toen hij eenmaal zeer bedreven was in het komponeren van de mooiste of scherpste tumba's werd Doktoor Palm met grote regelmaat benaderd door sollicitanten die hem steeds opnieuw de vraag stelden: "Shon Jerry por komponé un tumba pa mi....", waarna steeds opnieuw het lucratief getinte antwoord volgde: "Bai bo bin ku tré (s) yotín". Die tré yotín van die tijd was misschien wel vijftig hedendaagse guldens of zo waard. In het begin van de 20ste eeuw maakte de tumba ook nog de verbinding met de film. De stomme (geluidloze) films van die tijd, op Curaçao met pelikula di Charlie Chaplin aangeduid, vanwege de populariteit van de producties met die personage in de hoofdrol, werden namelijk met een piano-tumba orkest wat aangekleed. In dezelfde tijd ongeveer ondergaat de tumba een andere dramatische ontwikkeling. De piano had zich namelijk als de meest belangrijke instrument in de tumbamuziek ontwikkeld. Een feest was dan ook alleen een feest, als er op piano-tumbamuziek gedanst kon worden. Dat kon meestal alleen in de duurdere gelegenheden; het gewone volk moest het met de andere tumba stellen. De Engels Vicks familie bracht hier verandering in met de uitvinding van het draai-orgel mechanisme: Een cylinder-achtige instrument waar de klanken van de piano mee voortgebracht konden worden. Op zich was het best een duur apparaat; de prijs van een gemiddelde auto waard. Maar omdat het hele instrument wel veel kleiner en dus makkelijker verplaatsbaar en ook goedkoper was dan een echte piano, verschafte de draaiorgel de mogelijkheid om veel meer (dans) gelegenheden na te lopen, waardoor hij ook in de minder gegoede buurten ingezet kon worden. Opeens was het wel mogelijk voor de gemiddelde burger om op "piano" muziek feesten na te lopen en de draaiorgel werd snel erg populair. Op Curaçao waren het de heren Horacio Sprock, Dodo Palm en Henriquez, die als eerste de ka'i oru (draaiorgel) op het eiland introduceerden. Bekend uit deze tijd is de roddel die rondging over de reactie van de Nederlandse parlementatriër Van Kol, die bij het bezoeken van een tumba-feest geëxclameerde schijnt te hebben, dat de "mensen trekken zo aan elkaar". Daarmee het speciale genot dat de Curaçaoenaar uit het dansen van zijn geliefde tumba (en muziek in het algemeen) trekt, aangevende. Een belangrijke hindernis voor de ka'i oru vormde in die tijd wel de politieverordening, dat de machine niet per kar vervoerd mocht worden. Voor de goede gang van zaken en de côntrôle moest het wel 80 kilo wegende aparaat naar de bestemming worden gedragen. In de 1960er jaren maakte de tumba nieuwe ontwikkelingen door. Carlos Sillie maakte de binding met de klassieke dans (ballet), Harry Moen en zijn zanggroep Serenada beëxperimenteerden de tumba op zanggebied met acapella interpretaties op verschillende toonhoogten en auteurs als Ellis Juliana en Piërre Lauffer hiefen het tumba tekstschrijven op poëtische hoogten. In de 1980er jaren bracht allereerst Richard Hooi het fenomeen van de op de tumba gegrondveste poësía rítmiko, gevolgd in de eerste jaren van deze 21ste eeuw door Tio Harry met zijn interpretaties van deze tumba-ritmische poëzie en de experimenten van de nieuwste generatie met de rap-tumba. Op muzikaal gebied zorgden allereerst de Salsbach Jazz Trio en vervolgens aan de conservatorium (af)gestudeerde muzikanten als Cedric Dandaré, Erwin Prudencia en Randall Corsen voor de binding van tumba met jazz, terwijl Izaline Callister met haar prachtige, karaktervolle en inspirerende zang, de tumba wereldwijd openbaart. De tumba is een poly-ritmische muzieksoort, waarin elke instrument haar eigen ritme aanhoudt, samengebonden door een instrument, die de melodie voortbrengt. De meest merkwaardige verandering die de Curaçaosche tumba sinds de 1970er jaren heeft ondergaan is de zogenaamde tumba di karnaval, die veel overeenkomst vertoont met de tumba pregoná. In haar ruim dertigjarig bestaan, heeft de tumba di karnaval haar eigen vooraanstaande vertolkers voortgebracht: Tata di tumba (Lett.: tumba’s vader) Anselmus “Boy” Dap, die het festival liefst tien keer op zijn naam wist te schrijven, Elia Isenia, de eerste Reina di (koningin van) Tumba en Farley Lourens, die de titel Rey (koning) drie keer achter elkaar wist te winnen. De tumba di karnaval, is in feite nagenoeg de enige tumbavariant die anno 2008 nog wordt herkend; de jonge Curaçaoenaar slaat er buiten de karnavalsperiode bijna geen acht op; men prefereert de zogenaamde ritmo kombina. De nieuwste generatie moet dus kennelijk dieper in deze speciale muziek van zijn eigen (ei)land worden ingewijd. De tumbavariant van de cinquillo in de begeleidingsfiguur is uniek. ----------- == Tipico Santa Rosa == De versiering op en om de rotonde van Santa Rosa is een eerbetoon aan muzikant Nemenci ‘Chi’ Domitilia. De bekende mandolinespeler maakte deel uit van de muziekgroep Tipiko Santa Rosa. Bewoners zetten hem en zijn bijdrage aan de Curaçaose cultuur in het zonnetje door de rotonde aan hem op te dragen. -------------- {{Infobox banda | variante = c | nomber = Moron Combo | nomber original = | logo = | imagen = | descripcion = | alias = | funda = 1956 | fundador = Norman Moron | aña activo = 1956 - 1969 | origen = | genero = | influencia = | seya = | manager = | asocia = | miembro actual = | exmiembro = | website = }} '''Moron Combo''' tabata un banda musikal di [[Kòrsou]], fundá na [[1956]] pa Norman Moron. E kombo akí a konosé diferente konstelashon. Entre otro Donny Moron Di robes pa drechi: Norman Moron (piano/direkshon), René Samson (kantante), Bobby Allee (tròmpèt), Sixto (Laco) Felida (saksofon), Robby Moron (kantante/raspu), Bert van Putten (tròmbon), Wilfrido Mongen (konga), George Neman (timbal/kantante) Partikularidat: Nan tabata toka mas tantu na hotèlnan lokal i tambe na Telecuraçao i fiestanan privá. E banda a keda eksistí te den añanan 60. Na 1965 el a presenta pa prome biaha na Aruba.<ref>Moron Combo naar Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 07-09-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 22-01-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462410:mpeg21:p006</ref> == Literatura == * [https://www.jstor.org/stable/pdf/community.28156960.pdf Manifestashon Kultural], dia 5,6 i 7 di desember 1991 na Curacao Festival Center {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pedro Hermanus (Hermanito) Narvaez''' (☆ [[10 di mei]] [[1949]] na [[Kòrsou]]) ta un DJ, presentadó, maestro di seremonia, animadó, empresario, lokutor i personahe di radio y televishon di [[Kòrsou]]. El a okupá un rol signifikante den radiodifusion i mundo farandulero di [[Kòrsou]]. == Bida i karera == Hermanito Narvaez a nase na Kòrsou komo yu mas chikitu di e famia di seis yu di Luz Maria Villanueva i Santos Manuel Narvaez, ambos prosedente di [[Venezuela]]. Su tata a bin traha komo marinero pa Shell na Kòrsou. E tabatin seis ruman. Foi chikitu e tabata masha keto. El a bai skol básiko na St. Jozefschool, Canisius College i Schweitzercollege i a sigui pa HBS na [[Radulphus College]], sin kaba esaki. Despues el a drenta den radio i deporte, i tabata hunga vòlibòl. Den añanan 1960 e tabata enbolbí ku e programa radial pa hubentut di hitnan internashonal na [[Curom]]. Despues di tempu el a bira presentadó, kambiando e nòmber di e programa den PSH (''Post Scriptum Hermanito''), unda e tabata presenta e Top40. E conocido disc jockey Hermanito Narvaez - hopi gusta serca tienernan Antiyano, parcialmente pa motibo di su programa PSH - a casa cu srta. Linda Koek Hermanito, kende ta traha pa e radio emisora ​​Curom, a kontribuí na Amigoe su sekshonnan tiner vários biaha den pasado.<ref>WILLEMSTAD. – De bekende disc jockey Hermanito Narvaez – zeer populair bij de Antilliaanse tieners o.m. door zijn^ programma PSH – is gisteren in het huwelijk getreden met mej. Linda Koek Hermanito die voor het radiostation Curom werkt heeft in het verleden diverse malen medewerking verleend aan tienerrubrieken van de Amigoe. Van deze plaats onze gelukwensen.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-10-1974, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461182:mpeg21:p001</ref>Hermanito Narvaez a bira un DJ konosí bou di hóbennan antiano, parsialmente pa medio di su programa PSH pa e radio emisora ​​Curom. Den pasado el a kontribuí na e sekshonnan di tiner di Amigoe vários biaha den pasado. Later het programa ''HErmanito i su estilo'' riba djadumingu atardi. Su ruman Danier Narvaez tambe tabata traha na Curom. E ku su ruman Daniel tabata kompila e hitpereet pa publikashon den Amigoe. Di añanan 60 pa 80 Hermanito tabata na RADIO CUROM ( ku P.S.H. , Top 40 , Top 100 , Ambiente na Beach , Soul to Soul ,Festivalnan , Sertamennan , Karnaval ets ) .Di añanan 80 te final di dekada 90 na TeleCuraçao ( ku e.o. Karnaval , di Skina pa Skina , Tesoro di Kòrsou , Miss Kòrsou , Pagina Sosial , Miss Universe , Regatta Boneiru , Zomer Karnaval , Calle 8 , Kòrsou dòrná na lus , Academy Awards , Siman di Kultura , Seú ets). Di 2001 te 2020 riba TDS Kanal 80 (tur sorto di aktividat tantu lokal komo internashonal ) !!!I awor un etapa i eksperimentu nobo :You Tube ku e channel “ kanal80 total “ ( e idea tá pa kambia e nòmber den futuro ) !Según dianan pasa , Hermanito lo pone más i más di su produkshonnan di pasado , riba You Tube !<ref>https://24ora.com/cousou-hermanito-narvaez-riba-you-tube/ CORSOU: HERMANITO NARVÁEZ RIBA YOU TUBE], 24ora.com (10 di yanuari 2021)</ref> Un persona cu tambe a haci hopi pa nos carnaval ta “Hermanito” Narvaez cu merece e titulo di “Mister Karnaval”. Su aporte den e area aki a consisti di reportahenan di TV y radio, numeroso entrevista cu varios miembro di prensa di nos sociedad cu ta (in)directamente relaciona cu e carnaval y programanan cortico (diario) unda publico a keda informa di e evento di carnaval dia. Curacao.<ref>Geslaagd carnavals -slotfeest "Hermanito" overstelpt met plakaten/geschenken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 08-03-1976, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460208:mpeg21:p003</ref> Hermanito bracht een heleboel innovaties, zowel op de radio, als andere activiteiten. Hij begon met de top 10, die later top 40 en zelfs de top 100 van het jaar (in 1968 had je de 1 ste top 100 op de Antillen Hey Jude van de Beatles was no 1); carnavals uitzendingen op de radio; opnames van lokale artiesten; Tumba Festival; Ceremonie Meester op Miss Teenage en Miss Curacao verkiezingen; tiener programma’s op Telecuracao; life uitzendingen van songs festival vanuit Puerto Rico; nieuwe talenten etc. Maar ook begon Hermanito met de eerste Drive In Disco op Curaçao ook onder de naam P.S.H. Gedurende, vooral de jaren 70, en begin 80 was PSH, het allerbeste, bekendste en populairste op het gebied van D.J. entertainment. https://www.youtube.com/watch?v=2zA3_y_9DBs&ab_channel=ExtraCuracao 1991:presentator Tumbafestival voor Telecuracao en eindejaarsprogramma ''sperando tiru'' na 1990 * tienerdans marathon == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Narvaez, Hermanito}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Musiko]] ------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Infobox Artista | birthname = Macario Prudencia | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Macario (Makai) Prudencia''' (☆ [[1934]] na [[Kòrsou]] - † [[24 di mart]] [[2015]]) ta un músiko, kompositor i dosente di musika yu di hulandes-boneriano. El a krea [[Salsa Antiyano|salsa antiano]], un género di músika ku a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘[[ritmo kombina|ritmo kombiná]]’ di e isla di awendia.<ref name="Skempi">[https://www.skempi.com/artist/macario-prudencia Macario Prudencia]</ref> == Biografia == Makai begon zijn muzikale carrière op 15-jarige leeftijd bij ‘Estrellas Nacional’. Hij was tot de jaren 80 actief als congaspeler in diverse groepen. Zijn eerste hit ‘Raspa Bill’ dateert uit 1960. In 1969 scoorde hij een hit met ‘Super Jolly.’ In de jaren ‘70 was Makai erg populair met hits als ‘Bròs Bròs’, een nummer waarmee hij een Gouden Plaat won. De zanger/componist woonde ook geruime tijd in Nederland waar hij onder andere met ‘Dim Dam’, ‘San Dom’, Mi Televishon’, en ‘Wasmashin’ grote hits scoorde. Dit laatste nummer werd in de vertolking van de Surinaamse groep Trafassi een grote hit.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/10746-cultuurvader-overleden|titel=Cultuurvader overleden|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2015-03-24|bezochtdatum=2024-08-10}}</ref> Prudencia werd meerdere keren door de Asosiashon di Músiko di Kòrsou (Amak) gehuldigd, onder andere in 1981 en 1987. Vorig jaar nog organiseerde Amak een muzikale hulde aan de zanger die toen in het Betesda verbleef. El a fayesé dia 24 di mart 2015 na edat di 81 aña. ------ El a krea i ta e embahador internashonal di e ‘Salsa Antiano’. E género di músika aki a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘Ritmo Kombiná’ di e isla di awendia. El a wòrdu lantá pa un famia hopi musikal; su ruman hòmber, su primunan i su welo tabata toka instrumento musikal i su mama tabata gusta baila. Na edat di dies sinku aña, el a kuminsá toka e conga i a presentá ku vários grupo di músika riba e isla. Banda di e conga, su ruman homber Emilio tambe a siñ’e con pa toca guitara. Eventualmente el a evaluá su talento pa komponé i kanta kompletamente, su bos di kanto riku i kargá ku personalidat, asina el a disidí di desaroyá su mes karera musikal. Rònt di aña 1970, el a funda su mes grupo di músika yamá ‘Tipiko Prudencia’. E grupo tabata konsistí di su ruman hòmber Emilo (baho), Emilio su dos yu hòmbernan Axel (guitara kuatro) i Erwin (mandolina), su yu muhénan (kantantenan di reserva) i e mes komo kantante prinsipal. Poko despues di a forma e grupo aki el a sigui pa forma un banda mas grandi ainda ku yama ‘Continental Combo’ ku tabata presentá tur wikènt na e klup di anochi El Nido. Nan tabata un éksito grandi riba e isla. Bo no por a haña un persona ku no a disfrutá di nan éksitonan, entre nan ‘Bròs Bròs’ i ‘Kadushi’.<ref name="Skempi"/> Na 1975, el a risibí un plachi di oro di e tienda di joyas mundialmente konosí Spritzer & Fuhrman pa su klásiko sumamente popular i iresistibelmente optimista ‘Den Bo Bèshi’. El a interpretá e kansion aki ku un otro banda ku yama ‘Macay i Su Salsa Antiano’ ku tabata dirigí pa su primu ku a bin bèk for di Hulanda despues di a studia na un konservatorio den e stat di Utrecht.<ref name="Skempi"/> Na 1979 Prudencia a muda pa Hulanda, kaminda el a keda 14 aña i kaminda el a duna vários presentashon elogiá i a komponé hopi éksito manera ‘Dim Dam’, ‘Mi Televishon’ i ‘Wasmashin’. E ultimo a bira un hit mas grandi ainda na Hulanda despues cu el a wordo cover pa e banda Surinam Trafassi. Durante su añanan den eksterior el a wòrdu nominá tambe komo ‘E Mihó Kantante Antiyano Na Hulanda’ na 1988.<ref name="Skempi"/> Na 1993 el a muda bèk pa Curaçao kaminda el a sigui traha músika, lansando vários álbum ku bandanan lokal manera GIO Fuertisimo i ERA Outentiko ademas di kolaborashonnan ku e bahista Eric Calmes. Na 2014 el a wòrdu onrá ku un gran konsierto di homenahe na Brion Square, durante kua artistanan lokal a interpretá e hopi éksitonan lansa pa e leyenda kurasonano aki ku a duna un kontribushon inmensurabel na e esena musikal di e isla durante su karera largu.<ref name="Skempi"/> == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Prudencia, Macario}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Kantante]] ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox Artista | birthname = Dionisio F. Salsbach | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Dionisio F. (Doy) Salsbach''' (☆ [[1938]] na [[Boneiru]]) ta un musiko, kompositor i dosente di musika hulandes-boneriano. == Bida == Doy Salsbach a nase den e bario [[Nort di Saliña]], yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Нòfi Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> E tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabata musiko: Angel tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio i Roberto (Papachi) di Tipiko Boneriano. Salsbach ta muda pa Aruba unda e ta kuminsa su karera musikal ku Trio Los Aventureros. Tur tres ruman ta músiko. Angel pa hopi aña tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio. Doy a bai biba na Hulanda na 1964. Den e pais ei el a hasi nòmber den farándula ku Trio Los Aventureros i Trio Los Alegres. Ketu bai e ta dunando lès di muzik. E BENEHIBNU. Djaweps 7 aprel 2022 Doy Salsbach a bishita Ной Kultural KRALENDIJK — E konosido artista musikant boneriano Doy Salsbach siman pasá a bishitá Hòfi Kultural di Plataforma Kul- tural. Salsbach, kende taba- ta na Boneiru resientemente pa motibunan familiar, a probechá pa fortalesé kontaktonan ku e tabatin kaba ku Fundashon Históriko к Boneriano (FuHi- KuBo). Doy Salsbach a nase den e bario Nort di Saliña, yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Ной Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> Tur e tres yu hómbernan di e per- sonanan aki a bira konosí i famá riba tereno musikal: Angel (Salsbach Jazz Trio), Doy (Trio Los Alegres) i Papachi Salsbach (Típiko Boneriano). Doy Salsbach (83) desde 1964 ta establesé na Hulanda, na unda semper el forma un karera profeshonal den farándula, aktuando ku su grupo musikal asta den shownan na televishon hulandes. * speelde op Aruba in '''Trio Los Aventureros''' (1957-1964): Doy Salsbach, Stanley Albertus (dfm) y Martines Dania (dfm). Corto historia di Trio Los Aventureros cu a keda funda na 1958. Na 1959 den un concurso pa trio den teatro Aurora na Santa Cruz e ta sali campeon di Aruba.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBAANSECOURANT-1959-10/page/n79/mode/1up?q=Aventureros&view=theater Trio Los Aventureros Campeon di Aruba di 1959], Arubaanse Courant (26 di oktober 1959)</ref> E trio a presenta den diferente show di television manera e Show di Padu del Caribe y e Show di Rufo Wever. Corto tempo despues di nan fundacion nan a ser contrata pa entretene nos turistanan den hotel. No a dura hopi cu nan a crusa frontera bay Venezuela, Puerto Rico y Europa unda a traha den programa di diferente artista internashonal manera Liberace, Harry Belafonte, Claude François y Udo Jurgens..<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2013-02-09/page/n19/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Certificado di Merito pa Martines Dania di Trio Los Aventureros], Awemainta (9 di februari 2013)</ref> Un di nan cancionnan mas conoci ta “Te aworo” composita conhuntamente cu Wim Statius Muller y Hubert Booi y tabata e tema musical p’e pelicula cu ta carga e mesun titulo. De trio kwam in 1964 een toernee door Europa naar Nederland en slaagde in Europa reeds enige bekendheid te krijgen.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462225:mpeg21:a0091 Los Aventureros: succes in Europa], [[Amigoe]] (4 december 1964)</ref> Doy speelde met het trio Los Aventuros in de film Te Amoro, waarna hij in Nederland bleef hangen. Na Europa e trio ta graba su prome LP. E conocldo trio Arubano. Los Aventureros, kende basta tempo pasa a sali for di Aruba pa bai Eur(ï)a, segun noticia cu a worde ricibi for di Hulanda, na e momento ta haciendo un gira door di e continente Europeo. E trio lo actua na Belgica, Hulanda, Alemania y Francia. Manera ta conoci Los Aventureros, kendenan a toca anjanan largo den Aniba Carlb- bean Hotel, Puerto Rico, y Ve¬ nezuela, ta consisti di D.F.Salz- bach, M. Dania y S. Albertus * richtte in 1967 op in Nederland de '''Trio Los Alegres''' die Zuid amerikaanse muziek speelt, eerst samen met Silvia v.d. Molen en later zijn vrouw Jeannette Berlauwt en Hans Wieringa. In 1975 stond de trio hoog op de Nederlandse hitlijsten met "Coconut Woman". 1977: het trio "Los alegres" bekend van de Nederlandse TV en de Andre van Duin-show. De leider van het trio is Doy Salsbach, Bonaireaan van geboorte die reeds jaren in Nederland woont. * in 1991 richtte hij op Orquesta Colegio Latino, fundado i direktor di Orquesta Colegio Latino Doy Salsbach kreeg destijds op Aruba bekendheid met het trio Los Aventureros, hij werkte voor film, tv en nachtclubs op de Antillen, Puerto Rico en Venezuela. In verband met de premiere van de film "Te Aworo" waarbij Doy de tekst schreef voor de titelsong, kwam het trio in 1964 naar Nederland. Om de naam van dit trio te bevestigen bleef Doy als „Avonturier" in Nederland en formeerde eind 1966 Los Alegres.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470347:mpeg21:a0124 Los Alegres - pas LP - wil graag naar Antillen], [[Amigoe]] (22 december 1971)</ref>Doy Salsbach stelde dat na het opheffen van trio Los Aventureros de showbusiness door moest gaan en dat hij zich erg gelukkig voelt met Los Alegres, Trio Los Alegres was een Nederlands latintrio afkomstig uit Den Haag. De groep debuteert in 1968 met de single “Maria Christina” en bestaat dan uit zangeres Sylvia van der Molen en gitaristen Doy Salsbach en Hans Wierenga. Beginjaren zeventig horen we weinig van de groep, maar in 1975 zijn ze terug. De single “Coconut woman” wordt in samenwerking met Sweet Okay Supersister gemaakt. Zangeres Sylvia van der Molen is vervangen door de uit Rhenen afkomstige Jeanette Berlauwt.De single Yes I Do Like Your Bermuda kwam bij ons niet verder dan de Tipparade. In Nederland bereikte het nummer de éénentwintigste plaats in de Top 40. Na 15 jaar, besloot de groep om er mee te stoppen in 1983(Diverse bronnen en Wikpedia) De op Bonaire geboren Doy Salsbach, docerend en uitvoerend musicus in Latijns Amerikaanse- en Caribische dansstijlen, zal samen met zijn salsadansorkest Colegio Latino op donderdag 11 juni gelegenheid bieden om onder de titel "Fiesta Tropical" in Latijns Amerikaanse en Caribische sfeer te dansen in Musicon. De 14-koppige band Colegio Latino toert sinds 1990 door Nederland, België en Duitsland en verzorgt optredens met veel enthousiasme en opzwepende ritmes welke een zonnige en tropische sfeer aan uw feest toevoegt.Speciale vermelding: vier jaren achtereen op het North Sea Jazzfestival, waar het aanwezige publiek de zaal keer op keer veranderde in een danssalon met een swingende, vrolijke menigte. Doy’ Salsbach uitvoerend musicus en muziekdocent studeerde o.a. aan de Berklee School of Music (Boston U.S.A.) Als vertolker van Caribische muziek en jazz meegewerkt aan producties met o.a. Lou van Rees, Shirley Bassey, Timi Yuro, André van Duin, De Mounties, Joop van den Ende en aan het North Sea Jazzfestival. Plaatopnames gemaakt zijn eigen ensembles Los Aventureros en Los Alegres en o.a. met Super Sister, Sweet dBuster, Harry Sacksioni, Tineke Schouten en André van Duin. {{Appendix}} ---------- {{Databox}} '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''wals di Kòrsou''', ta un género musikal di [[Antias Hulandes]], ku tin su raiz den e forma klásiko di wals [[Oropa|oropeo]]. E estilo musikal aki a nasé na e isla di [[Kòrsou]] den di dos mita di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], i ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di [[Viena]], mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko di e region karibense. Influencia oropeo i Adaptashon Lokal Kontrali na e tumba i danza ku ta refleha e influensia Afrikano, e wals Antiano ta konektá mas ku e bailenan di orígen Iberiko. E prome walsnan di Kòrsou, ku a aparesé riba e isla rond 1865, tabata basá riba e mesun ritmo seif ku e walsnan Europeanan, pero ku un forma hopi mas simpel. Nan tabata konstruí den dos parti di 2 x 16 medida, i den esaki no tabatin introdukshon ni teksto. Mas o ménos 20 aña despues, e patronan rítmiko a kuminsá kambia, i asina a nase e estilu karakterístiko di e wals Kurasowés. Poliritmia i Hemiool Un di e karakterístikanan más sobresaliente di e wals Antiano ta su uzo di poliritmia, particularmente e fenómeno musikal yamá hemiool. Esaki ta un desplazamiento di aksent rítmiko ku tuma lugá ora un ritmonan di dos parti ta bini den un metrum di tres parti (3/4). E aksentnan rítmiko ta kambia e manera kon e puls ta sintí, i sugiere un dualismo rítmiko ku ta distingui e wals di Kòrsou di su ehèmpel Europeo. Na bes, e aksent ta kaye riba e promé i dos i mitar tel. Formanan Melódiko i Estruktura E wals Kurasowés por ta di dos òf tres parti, i generalmente ta konsisti di frasenan di 16 medida. Un wals di dos parti tin 32 medida; un di tres parti, 48. E melodia normalment ta suave, sin teksto, ku armonianan inventivo den e striktura musikal di miniatura. E reto pa komponista ta pa kreá un sekshon musikal ku ta stimulá pa bailá, pero ku tambe tin valor estétiko musikal. == Kompositor notabel == Algun kompositor notabel ku a duna forma na e wals antiano ta:<br> {{CUW}} * Jan Gerard Palm * Jacobo Palm * Rudolph Palm * John Palm * [[Joseph Sickman Corsen]] * Jacobo Conrad * Genie Palm * Paul de Lima * Janchi Boskaljon {{ABW}} * [[Padu Lampe]] * [[Rufo Wever]] Nan obra ta inklui tanto walsnan alegre komo sentimental, i hopi biaha e pieza tabata dediká na persona estimá ò pa ekspresá emoshnan profundo manera duel ò felisidat. Un ehèmpel notabel ta Engelenzang (Canto di Ángel) di Jan Gerard Palm. Estilo i Importansia Kultural Wals di Kòrsou ta konsiderá un elemento importante den e legado musikal klasiko di e Antias Hulandés. Aunke su forma bini di Europa, e estilo ta un ekspreshon musikal puramente Antiano, adaptá na e gusto i dinamika lokal, i a bira parti integral di e repertorio di musika klasiko lokal. Referensianan: Römer, René. Muziek en Dans. Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen (1977). Encyclopedie van de Nederlandse Antillen. Palm Stichting: http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf ------- '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''Wals di Kòrsou''', ta un género di músika di [[Antias Hulandes]], ku segun melodia, forma i ritmo, tin su origen den [[Oropa]]. E ta un produkto di e di dos mita di [[siglo 19]]. Kontrali na e [[tumba]] i [[danza]] ku ta refleha e influensia afrikano den Kariba, e wals antiano ta konekta ku bailenan predominante iberiko. Alrededor di aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues e patronchinan rítmiko a kuminsá kambia..<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=[[René Römer|Römer, René]]|titel= Muziek en Dans|werk=Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|datum=1977}}</ref> Kompositornan konosí di e wals antiano ta entre otro Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i John Palm di Kòrsou; [[Padu Lampe]] i [[Rufo Wever]] di [[Aruba]]. ==Wals, Antillian== Algun di e walsnan di Kòrsou ta mustra un orígen klaramente europeo (Schubert). E prome valsnan antillano rond di 1850 ainda no tabata influensia pa e bailenan iberiko di e kontinente, kontrali na e tumba y e danza, ku si ta refleha e influensia [[afrika]]no den e kuenca karibense. Algun aksènt ritmiko ta sugeri e efekto polirítmiko ku ta distinguí e vals antiano for di su ehèmpel oropeo.<ref>Enciclopedie van Curacao</ref> Bepaalde Curaçaosche walsen vertonen een duidelijke Europese oorsprong (Schubert). De eerste Antilliaanse walsen rond 1850 waren nog niet onder invloed van de Iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de tumba en de danza, die de Afrikaanse invloed in het Caribisch bekken reflecteren. Door bepaalde ritmische accenten wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt. nOTES * nl.wiki 9wals,muziek0:De Latijns-Amerikaanse wals is opvallend rijk aan syncopen, zowel in de melodie als de ritmische begeleiding. Het basisritme wordt hier bepaald door de hemiool, een accentverschuiving dat ontstaat wanneer in een driedelig metrum een tweedelig ritme wordt ingebracht. Kenmerk van de Europese wals is de begeleidingsfiguur met een zwaardere eerste tel (puls), meestal een basnoot, gevolgd door twee lichtere tellen (meestal een akkoordje). Bij de Curaçaose en de Venezolaanse wals daarentegen, valt de klemtoon veelal op de eerste en op de twee en een halve tel, waardoor het hemiool ritme ontstaat. Bekende componisten van Curaçaose walsen zijn onder andere Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm en John Palm. * De Antilliaanse wals staat beter bekend als ‘Curaçaose wals’. Ze is een produkt van de tweede helft van de 19de eeuw. Na aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues, un kambio a kuminsá den e patronan ritmiko.[ 3] E komponistanan di vals Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i Rudolf Palm a inspirá otro, ku loke finalmente na 1910 a resultá den dos tipo di vals Kurasowese, esta e vals Kurasowese di dos parti i di tres parti, tur dos sin introdukshon ku un patrón ritmiko separá i un liña melodiko suave sin teksto. Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten. Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=Romer, Rene|titel= Muziek en Dans uit:Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|werk= |datum= }}</ref> De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. -- * Antilliaanse wals vindt aansluiting bij de overwegend iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de [[tumba]] en de [[danza]], die de Afrikaanse invloed in het Caribisch Bekken reflecteren. Er zijn vrolijke 2-delige, en afwisselend sentimentele en opgewekte 3-delige walsen. Door het ritmisch dualisme van zes opeenvolgende achtsten in elke maat, wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt.(Encyclopedie van de Nederlands Antillen) El vals antillano conecta con las danzas predominantemente ibéricas del continente, a diferencia de la tumba y la danza, que reflejan la influencia africana en la cuenca del Caribe. Hay valses alegres a 2 voces y valses a 3 voces alternativamente sentimentales y alegres. El dualismo rítmico de seis corcheas consecutivas en cada compás sugiere el efecto polirrítmico que distingue al vals antillano de su ejemplo europeo. ------ * De Curaçaose wals kan worden gekenmerkt door een rijk gebruik aan syncopen, in zowel de melodie als in de ritmische begeleiding. Het basisritme is afgeleid van de hemiool, dat bijvoorbeeld ontstaat wanneer in een driedelig metrum (3/4) een tweedelig ritme (2/2 of 2/4) wordt ingebracht. De hemiool komt in de Curaçaose wals tot stand door ritmische figuren zoals weergegeven in figuur 1. Let op de accenten in de figuur 1 (aangegeven als >). De onderlinge afstand tussen de accenten blijft gelijk. De Curaçaose wals is doorgaans opgebouwd uit twee of drie delen van elk 16 maten. Zo kent een typische tweedelige wals 32 maten en een driedelige wals 48 maten. Het is de uitdaging voor de componist om binnen dit strakke regiem vaneen miniatuur met een beperkt aantal toegestane maten, een onstuimige, vindingrijke opeenvolging van akkoorden te verzinnen die niet alleen het oor strelen, maar waarmee ook eendanspaar vleugels onder de voeten krijgt. Verschillende van de walsen van Jan Gerard Palm zijn geschreven om een moment van verdriet of juist van geluk in muziek tot uitdrukking te brengen en om personen die hij liefhad te eren.<ref>http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf</ref> De wals Engelenzang (Canto de los Angeles) is niet alleen {{Appendix}} --------------- sjujumq0bl902p0xbfnsijtbigavtja 206690 206689 2026-10-11T19:35:37Z Caribiana 8320 206690 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ [[Wals antiano]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Macario Prudencia]] - [[Doy Salsbach]] - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] ---------------------------- Pending: [[Tumba]] (aanvulling) - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] - [[Moron Combo]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Marcario Prudencio]] - [[Doy Salsbach]] - [[Wals antiano]] * Pianista: [[Dominico Herrera]] - [[Harold Martina]] - [[Norman Moron]] - [[Wim Statius Muller]] ------------- '''Premio Edgard Supriano''' ta e premio ofisial di Asosiashon di Músiko i Artista di Kòrsou (AMAK). Pa medio di dje, e organisashon ta honra desde 1989 músiko, kantante, i gruponan musikal ku a distinguí nan mes den nan respektivo kategorianan durante e último aña.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/97117/stem-mee-op-de-premio-edgar-supriano-voor-het-eerst-met-gospel Stem mee op de Premio Edgar Supriano, voor het eerst met gospel], curacao.nu (11 di oktober 2026)</ref> == Ganadó == * 1989 - * 1991 - * 1993 - * 1996 - * 2000 - * 2002 - * 2004 - * 2006 - * 2008 * 2010 * 2013 - * 2015 - * 2018 - * 2020 - * 2022 - * 2026 - ---------------------- {{infobox banda| variante =c | nomber = K-liber 4 Life | nomber original = | imagen = | imagen hanchura = | descripcion = | residencia = {{NLD}} | aña activo = | genero = | instrumento= bos | influencia = | distincion = }} '''K-liber 4 Life''' ta un agrupashon musikal hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan prome anaan nan a kanta primordialmente na [[papiamentu]], pero awendia nan ta canta tambe den otro idioma, entre otro hulandes. Na 2011, Pugistix a repatriá, i poko despues a sigui Teddo Juice. Mega Master, kende a permanese na Hulanda, a dicidi di sigui ku K-Liber 4 Life huntu cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). nl.wiki: K-liber 4 Life ta un agrupashon di músika hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan ta canta primordialmente na Papiamento, e idioma di e islanan ABC, pero awendia nan ta canta tambe den otro idiomanan, entre otro Hulandes. Na 2011, Pugistix a disidí di regresá su isla stimá, i Teddo Juice a sigui poko despues. Mega Master a keda Hulanda y a dicidi di sigui cu K-Liber 4 Life hunto cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). ==Biografia== E grupo antiano konosí komo K-Liber den añanan 90 ta e grupo di Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. E miembronan tur a nace na Curaçao pero ta biba na Hulanda (Den Helder). Nan a bira konosí pa medio di e esena kresiente di Bubblin’ den añanan 1990. Downloadnan ilegal tabata un faktor den nan popularidat, ekspandiendo nan alkanse den e esenanan mas chikitu di Bubblin’ den nort i sùit di Hulanda. Na 2004, nan a kibra pa e públiko hulandes mas amplio ku e kansion Viben. Na 2003, 2004 i 2005, nan a presentá frekuentemente i a lansa vários álbum. E último álbum, Schuurpapier, tambe ta kontené hopi kantika na idioma hulandes, miéntras ku e álbumnan anterior ta kontené prinsipalmente kantikanan di papiamentu ku de bes en kuando kansionnan hulandes, spañó òf ingles. Kompetensianan, premionan i nominashonnan Kategoria di Premio di Aña Músika 2004 Mobo Awards Best Album Schuurpapier 2005 Mihó Akto di Diskoteka 2004 Aktuashonnan E cabayeronan, tur tres originalmente di Curaçao pero bibando na Hulanda, a canta principalmente na ‘Papiamento’—e idioma di Aruba, Bonaire, y Curaçao—riba nan prome 3 albumnan, cu incursionnan ocasional den Hulandes, Ingles, of Spaño. Teddo Juice ta skirbi mayoria di e kantikanan di K-liber, Pugistix ta e produktor, i Mega Master ta tene tur kos bon huntu. E último álbum, ‘Schuurpapier’, pues ta nan di kuater álbum kaba, pero kontrali na e promé tres álbumnan, ‘HASIKIBOKE’, ‘Magnifico’, i ‘P K-Liber 2017 Na 2016, K-Liber a hasi un regreso. Nan a bolbe presentá na vários festival, diskoteka i evento urbano i a firma ku e agensia di reservashon RDJ Productions. Mega Master ta e unico ex miembro ainda activo den e actual formacion K-Liber Next Generation. ----------------- '''Dominico Herrera''' (☆ [[4 di mart]] [[1931]] na [[Boneiru]]) ta un musiko i kompositor di musika klasiko i musika bailabel antiano. == Biografia == Dominico Herrera a nase na Boneiru den un famia grandi, kaminda músika i arte en general a hunga un ròl hopi importante. Tur mucha tabata toka un instrumento, tin biaha asta vários, i tabata traha músika huntu. Dominico tabata prefera toca piano, pero tambe orgel y, den su hubentud, guitara. El a haña su promé lesnan di piano cerca su ruman muhe Teresita. Despues, na Korsou, el a haya les di entre otro [[Jacobo Palm|Shon Coco Palm]].<ref>Dominico Herrera doet Curaçaose muziek herleven. "Amigoe". Curaçao, 14-10-1989, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 15-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642782:mpeg21:p020</ref> * yu di Shon Julio Herrera i ruman di e maestro di skol/politico Julio Herrera? * Kaya Dominico Herrera na Korsou? * LP/CD Dominico Herrera is a composer and pianist from Bonaire, in the Netherlands Antilles (Caribbean’s region). He composes an instrumental songs inspired in the landscapes of his country. His music is a fusion between a large number of Caribbean and South American musical styles, with the piano as the main protagonist. {{Appendix}} ------------------ Harold Martina: een vooraanstaand Curaçaos musicus en ambassadeur van het muzikale erfgoed van Curaçao. Junny Alves June 12, 2026 '''Harold Martina''' is een Curaçaose concertpianist die internationaal erkenning verwierf door zijn uitzonderlijke technische beheersing en zijn verfijnde interpretaties van het klassieke pianorepertoire. Hij werd geboren in Willemstad, Curaçao, in 1935 en groeide op in een cultureel rijk milieu waarin muziek een belangrijke plaats innam. Zijn eerste pianolessen kreeg hij op Curaçao bij de bekende musicus Teun Don, die zijn uitzonderlijke talent al vroeg herkende. Op jonge leeftijd vertrok Martina naar Colombia om zijn muzikale opleiding voort te zetten aan het conservatorium van Medellín. Daar ontwikkelde hij zich snel tot een pianist van hoog niveau en studeerde hij cum laude af. Zijn artistieke ambitie bracht hem vervolgens naar Wenen, waar hij lessen volgde bij de gerenommeerde Oostenrijkse pianopedagoog Richard Hauser. In Europa verfijnde hij zijn interpretatieve stijl en bouwde hij een breed klassiek repertoire op met werken van componisten als Bach, Haydn, Brahms, Schumann en Bartók. In de jaren zestig trad Harold Martina op in verschillende internationale concertzalen. Een belangrijk moment in zijn carrière was zijn recital in het Concertgebouw van Amsterdam in 1962, een bijzonder optreden dat mede mogelijk werd gemaakt door culturele organisaties van de Nederlandse Antillen. Zijn concerten werden gewaardeerd om hun muzikaliteit, discipline en intellectuele diepgang. Naast zijn carrière als uitvoerend pianist speelde Martina ook een belangrijke rol als muziekpedagoog. Vooral in Colombia leverde hij een grote bijdrage aan de ontwikkeling van klassieke muziekeducatie en inspireerde hij generaties jonge pianisten. Hij stond bekend als een toegewijde docent met een sterke nadruk op muzikaal begrip, techniek en artistieke integriteit. Binnen de Curaçaose muziekgeschiedenis wordt Harold Martina beschouwd als een van de belangrijke vertegenwoordigers van de klassieke traditie van het eiland. Samen met andere prominente Curaçaose musici hielp hij de internationale zichtbaarheid van Caribische klassieke muziek en talenten te vergroten. Zijn levensloop weerspiegelt de culturele verbinding tussen Curaçao, Latijns-Amerika en Europa, en zijn nalatenschap leeft voort via zijn leerlingen, opnames en de blijvende waardering voor zijn artistieke bijdrage. PAPIAMENTU Harold Martina ta un pianista di konsierto di Kòrsou ku a haña rekonosementu internashonal pa medio di su dominio tékniko eksepshonal i interpretashonnan refiná di e repertorio di piano klásiko. El a nase na Kòrsou, na aña 1935 i a lanta den un ambiente kulturalmente riku kaminda musika tabata tin un lugar prominente. El a haña su promé lèsnan di piano na Kòrsou serka e musiko renombra Teun Don, kende for di trempan a rekonose su talento eksepshonal. Na un edat yòn, Martina a sali pa Colombia pa sigui ku su edukashon musikal na e Konservatorio di Medellín. Einan, el a desaroyá lihé den un pianista di nivel haltu i a gradua ku elogio. Su ambishon artístiko a hib’é Viena, kaminda el a studia serka e renombrá pedagogo di piano Austriaco Richard Hauser. Na Europa, el a refiná su estilo interpretativo i a konstruí un repertorio klásiko amplio ku obranan di kompositornan manera Bach, Haydn, Brahms, Schumann i Bartók. Den añanan 1960, Harold Martina a presentá den vários sala di konsierto internashonal. Un momento signifikativo den su karera tabata su resital na Concertgebouw na Amsterdam na 1962, un aktuashon remarkabel hasí posibel en parti dor di organisashonnan kultural di Antiyas Hulandes. Su konsiertonan tabata wòrdu apresiá pa nan musikalidat, disiplina i profundidat intelektual. Banda di su karera komo pianista , Martina tambe a hunga un ròl importante komo edukadó di músika. Partikularmente na Colombia, el a duna un kontribushon grandi na desaroyo di edukashon di músika klásiko i a inspirá generashonnan di pianista hóben. E tabata konosí komo un maestro dediká ku un énfasis fuerte riba komprenshon musikal, téknika i integridat artístiko. Den di historia di músika di Kòrsou, Harold Martina ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan importante di e tradishon klásiko di Kòrsou. Huntu ku otro músikonan prominente di Kòrsou, el a yuda oumentá e visibilidat internashonal di músika i talento klásiko karibense. Su historia di bida ta reflehá e konekshon kultural entre Kòrsou, Latino Amérika i Europa, i su legado ta biba pa medio di su studiantenan, grabashonnan i e apresio duradero pa su kontribushon artístiko. --------------- Jules Blasini: een Curaçaose musicus die een betekenisvolle bijdrage leverde aan de ontwikkeling en instandhouding van ons muzikaal erfgoed. Junny Alves Published Jul 16, 2026 '''Jules François Blasini''' (Curaçao,2 februari 1847- Curaçao 26 december 1887) was de zoon van Maria Elizabeth Leon en de Corsicaanse diplomaat Jean Blasini, die destijds Frans consul op Curaçao was. Al op jonge leeftijd bleek zijn uitzonderlijke muzikale talent. Hij kreeg les van de beroemde Curaçaose componist en muziekpedagoog Jan Gerard Palm, die hem als een van zijn meest begaafde leerlingen beschouwde. In 1863 gaf de zestienjarige Blasini al succesvolle pianorecitals op Curaçao. Dankzij aanbevelingen van invloedrijke Franse contacten werd hij in 1865 toegelaten tot het prestigieuze Conservatoire de Paris. Hij studeerde daar bij Georges Mathias, een directe leerling van Frédéric Chopin. Daarmee werd Blasini de enige op Curaçao geboren componist uit zijn tijd die een formele opleiding aan het conservatorium van Parijs volgde. Na zijn studie keerde Blasini terug naar Curaçao, waar hij naam maakte als virtuoos pianist. Hij stond bekend om zijn verfijnde techniek en zijn uitvoeringen van romantische pianomuziek. In 1878 behoorde hij tot de oprichters van het eerste symfonieorkest van Curaçao, waarin hij de pianopartij verzorgde. Blasini componeerde zowel dansmuziek als meer lyrische luistermuziek. Zijn werken vertonen invloeden van de Europese romantiek, gecombineerd met Curaçaose muzikale tradities. Zijn stijl wordt gekenmerkt door elegantie, subtiele ritmiek en een verfijnde melodische opbouw. Jules Blasini geldt als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de negentiende-eeuwse Curaçaose kunstmuziek. Zijn opleiding in Parijs bracht Europese muzikale invloeden naar Curaçao, terwijl zijn composities tegelijkertijd geworteld bleven in de lokale cultuur. Daardoor vormt hij een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de Curaçaose klassieke muziektraditie. PAPIAMENTU Jules François Blasini (Kòrsou, [[2 di febrüari]] [[1847]] – Kòrsou, [[26 di desèmber]] 1887) tabata yu di Maria Elizabeth Leon i e diplomátiko di e isla Corsica Jean (Juan) Blasini, kende tabata e kònsul franses na Kòrsou e tempu ei.<ref>Uit Nederlandsche Couranten.. "De Curaçaosche courant". [Willemstad], 20-10-1877. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000213466:mpeg21:p001</ref> Su talento musikal eksepshonal a bira bisto na un edat yòn. El a haña lès serka e famoso kompositor i pedagogo di músika di Kòrsou [[Jan Gerard Palm]], kende a konsider’é un di su alumnonan mas talentoso. Na 1863, Blasini di dieseis aña ya tabata duna resitalnan di piano exitoso na Kòrsou. Danki na rekomendashonnan di kontaktonan franses influente, el a wòrdu atmití na e prestigioso Konservatorio di Paris na 1865. Einan el a studia serka Georges Mathias, un alumno direkto di Frédéric Chopin. Esaki a hasi Blasini e úniko kompositor nasé na Kòrsou di su tempu ku a risibí formashon formal na Konservatorio di Paris. Despues di su estudio, Blasini a regresá Kòrsou, kaminda el a traha un nòmber komo pianista virtuoso. E tabata konosí pa su téknika refiná i su presentashonnan di músika romántiko di piano. Na 1878, e tabata un di e fundadornan di e promé orkesta sinfóniko di Kòrsou, den kua el a toka e parti di piano. Blasini a komponé tantu músika di baile komo músika di skucha mas líriko. Su obranan ta mustra influensianan di Romantismo Oropeo, kombiná ku tradishonnan musikal di Kòrsou. Su estilo ta karakterisá pa elegansia, ritmonan sutil, i un struktura melódiko refiná. Jules Blasini ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan mas importante di músika di arte Kurasoleño di siglo diesnuebe. Su formashon na Paris a trese influensianan musikal Oropeo pa Kòrsou, miéntras ku su komposishonnan simultáneamente a keda ankrá den e kultura lokal. Komo resultado, e ta forma un laso importante den desaroyo di e tradishon di músika klásiko di Kòrsou. Er is een straat in Brievengat naar hem genoemd: Kaya Jules Blasini.<ref>Autowassen te Brievengat. "Amigoe". Curaçao, 09-11-1992, p. 14. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643691:mpeg21:p014</ref> {{Appendix}} --------------- en.wiki:'''Happy Peanuts''' ta un banda bon konosí di e isla di Kòrsou. Nan estilonan ta inkluí tumba lokal i ritmo kombiná, i tambe merengue dominikano. Un di e forsanan impulsivo di tumba moderno i ritmo kombiná, Happy Peanuts ta meskla congas i timbales di impulso ku sintetizador i guitara eléktriko. Tambe úniko na Happy Peanuts ta nan estilo di merengue. Komo ku no tin tokadó di güira, e patronchi ta wòrdu toká riba e hi-hat dor di e tokadó di drumset. Nan cancion mas conoci ta sigui ta “Kareda di Buriku” (Careda di Burico), cu ta sinonimo di e cultura di Curaçao, y ta un cantica di baile hopi popular. ------------------ {{Variante|c}} {{infobox musico | variante = c | nomber = Diangelo Cicilia | alias = | imagen = | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = 1971 | luga nacemento = {{CUW}} | residencia = {{JPN}} | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | nationalidad = | educacion = Konservatorio di Rotterdam | aña activo = | genero = músika kontemporáneo | instrumento = [[kitara]] | ofishi = músiko, kitarista, dosente | influencia = | pais = | distincion = | website = https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html }} '''Diangelo Cicilia''' (☆ [[1971]] na [[Kòrsou]]) ta un kitarista [[Kòrsou|kurasoleño]]-[[Hulanda|hulandes]], ku ta biba i traha na [[Osaka]], [[Hapon]]. E ta spesialisá den músika kontemporáneo pa kitara. == Bida i karera == Diangelo Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa [[Hulanda]], kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na Konservatorio di Rotterdam serka Marin Kaaij, despues na e Konservatorio Real di Den Haag serka Enno Voorhorts. Posteriormente, el a sigui un un estudio avansá na e Konservatorio di New England na [[Boston]] serka Eliot Fisk.<ref name=:"0">[https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html Profil Diangelo Cicilia], ciciliamusic.com </ref> Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di Prins Bernhard Cultuurfonds i Fondsen Podiumkunsten.<ref name=:"0"/> ===Karera=== Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)], 12xholland.com</ref> Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, [[Nort Amérika|Nort]] i [[Sur Amérika]] i Hapon.<ref name=:"0"/> Desde 2000, e ta forma un duo ku su kasá, e tokadó di fió hapones Mariko Cicilia, bou di e nòmber ''Duo Cicilia''. Huntu nan ta presentá konsiertonan regularmente na Oropa i Hapon.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> Cicilia a duna konsierto i tayer den diferente pais, inkluyendo [[Antias Hulandes]], Hulanda, Merka i Hapon.<ref name=:"1"/> Na Hapon, e ta involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsierto i kolaborashon ku músikonan lokal. ===Otro aktividat=== Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo dosente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal, i tayer pa skol i otro inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di [[Antias Hulandes]].<ref name=:"1"/> Na 2004, el a partisipá den un konsierto na honor di e gitarista [[Julian Coco]] su 80 aña di bida.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], Caraibisch Uitzicht</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Cicilia, Diangelo}} [[Category:Hende]] [[Category:Músika]] [[Category:Kòrsou]] E ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo, inkluyendo numeroso estreno di komposishonnan dediká na dje, i ta partikularmente komprometé na sostené e generashon mas yòn di kompositornan hulandes. Su tokamentu eksepshonalmente virtuoso ta karakterisá pa un oido skèrpi pa zonido i sensitividat. Sostené pa e Fundashon Donemus, el a graba un CD ku ta inkluí obranan di Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier, i Jo Sporck. Tambe el a hasi numeroso grabashon di radio i televishon, prinsipalmente na Hulanda, Nort i Sur Amérika, i Hapon. He teamed up with his wife Mariko Cicilia, violinist from Japan, to form Duo Cicilia, that has been performing in Europe and Japan since 2000.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> El a kontribui supstansialmente na e konsierto dia 24 di yanὓari 2004, na honor di Julian Coco su 80 aña di bida, organisa pa e Asosashon di Músikonan Pro Guitarra.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], caraibisch uitzicht</ref> Diangelo Cicilia (1971): gitarist Discipline Klassiek gitaar, specialisatie Moderne Muziek. Afgestudeerd Klassiek gitaar, eerst DM aan het Rotterdams Conservatorium. Daarna UM aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag met als specialisatie hedendaagse muziek. Vervolgstudie aan The New England Conservatory in Bosten, VS, bij de Eliot Fisk. Tijdens dat studiejaar winnaar van de Wildcard competitie voor geïmproviseerde wereldmuziek. Concertreizen gemaakt naar de Nederlandse Antillen en de Verenigde staten. Momenteel werkzaam als muziekdocent en bezig met het instuderen en uitvoeren van voornamelijk nieuwe Nederlandse solo werken voor gitaar.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)]</ref> "...Verder zou ik heel graag de traditionele gitaar muziek uit de Nederlandse Antillen willen tonen. Ik ben zelf op Curacao geboren en heb daar tot mijn 14de jaar gewoond. Ik ben nog altijd gefascineerd door de mooie muziek voor gitaar die daar vandaan komt." Beknopt overzicht van zijn 12xHolland activiteiten in Hirado:<ref name=:"1"/> *concerten/recital (solo en met lokale musici) *schoolworkshops (rondom Nederlandse en Antilliaanse gitaarmuziek) *samenwerking met lokale Japanse muzikant om zo een werk te creëren voor het Hirado Cultural Festival op 3 November. *interesse voor lessen in Kyûdô (Japans boogschieten) en Japanse snaarinstrumenten. * co-founded a violin and guitar school in Japan * language teacher - certified for teaching English as a foreign language * Online Teaching Language and Music {{Appendix}} Diangelo Cicilia (* 1971 na Kòrsou) ta un gitarista kurasoleño-hulandes ku ta biba i traha na Osaka, Hapon. E ta spesialisá den músika contemporáneo pa gitara. Bida i edukashon Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa Hulanda, kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na e Konservatorio di Rotterdam ku Marin Kaaij, despues na e Koninklijk Conservatorium den Den Haag ku Enno Voorhorst. Posteriormente, el a sigui un estudio avansá na e New England Conservatory den Boston serka Eliot Fisk. Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di e Prins Bernhard Cultuurfonds i e Fondsen Podiumkunsten. Karera Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda. Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, Amérika i Hapon. Desde 2000, el ta forma duo ku su esposa, e violinista haponés Mariko Cicilia. Huntu nan a forma Duo Cicilia, ku ta presentá konsertonan regularmente na Europa i Hapon. Cicilia a duna konsertonan i taller den diferente pais, inkluyendo Hulanda, Estados Unidos i Hapon. Na Hapon, el a involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsertonan, taller pa skol i kolaborashonnan ku músikonan lokal. Otro aktividat Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo docente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal i inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di Antianan Hulandes. Na 2004, el a partisipá den un konserto na honor di e gitarista Julian Coco su 80 aña di bida. ---------- == Joropo == A declara e ‘joropo’ di Venezuela—un genero cu ta mescla musica, cancion y bailamento rapido di pareha—como un tesoro cultural intangible di UNESCO.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20251210.pdf A declara baile Venezolano ‘joropo’ un tesoro di UNESCO], BDA (10 di december 2025)</ref> E tin raiznan indigena, Africano y Europeo y a origina den a ‘llanos’ cerca di e frontera entre Venezuela y Colombia. Ta presenta joropo cu e zonido di instrumentonan incluyendo e harpa, maraca y violin mientras bailarinanan ta draai y nan pareha masculino ta bati pia riba suela den e ritmo rapido di e musica. E bailarinanan ta bisti shimisnan colorido y hende homber ta bisti bachi y un sombre. UNESCO a anuncia e designacion na un reunion na New Delhi den cual e organisacion cultural di e Organisacion di Nacionnan Uni (UN) a examina decenas candidato pa ser declara tesoronan cultural intocable. Joropo a ser declara un activo cultural nacional di Venezuela na 2014. {{Appendix}} --------- {{infobox persona| variante = c }} '''Angel Salsbach''' (☆ [[1 di mart]] [[1937]] na [[Boneiru]] – † [[20 di desèmber]] [[2025]]<ref>[https://kikotapasando.com/2025/12/20/angel-salsbach-gran-musiko-i-un-gran-politiko-a-bai-sosega/ Angel Salsbach gran musiko i un gran politiko a bai sosega], Kikotapasando.com (20 di desèmber 2025)</ref> na [[Kòrsou]]) ta un ingeniero, sientífiko, polítiko, eskritor, músiko, kompositor, filósofo, i Maestro di Reiki. Salsbach a skirbi dos musikal tokante historia di Kòrsou, di kual uno a wòrdu tradusí na aleman. Su pashon pa músika, spesialmente [[jazz]], a hasié konosí den e mundu di músika. El a kuminsá toka mandolin na edat di sinku aña.<ref>[https://www.curacaovakantieland.nl/over-ons-curacao-vakantieland/over-site-beheer-curacao-vakantieland-curacao-vakantieland/ Beroemde Curaçaoënaars], Curaçao Vakantieland</ref> E ta toka piano, tròmpèt i kontrabas tambe. E ta e fundadó di e Salsbach Jazz Trio.[2] Komo eskritor, el a skirbi vários buki pa mucha ku ta kroniká su eksperensianan kresiendo na Boneiru. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =70383858|titulo=Angel Salsbach}} {{References}} }} {{Stub}} Angel R. Salsbach (☆ 1 di mart 1937 na Bonaire – † 20 di desèmber 2025 na Kòrsou) ta un ingeniero, polítiko, sientífiko, eskritor, músiko, kompositor i Maestro di Reiki, konosí principalmente komo un pionero i figura legendario den escena di jazz di Kòrsou i di e Antia Hulandes. Salsbach Jazz Trio Bida i formashon Angel Salsbach a nase na Bonaire como yu di Hilario “Lachi” Salsbach i Andrea Salsbach-Martijn y tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabatin karera musikal, entre nan Dionisio “Doy” Salsbach, ku tabata miembro di Los Aventureros na Aruba, i Roberto “Papachi” Salsbach, integrantenan di Tipiko Boneriano. ufdcimages.uflib.ufl.edu Salsbach a kuminsá hinka su interess pa música hopi tempran, ta kominsá toka mandolin na edat di sinku anja i despues a deskubri otro instrumento manera piano, tròmpèt i kontrabas. Salsbach Jazz Trio == Carera musikal i Salsbach Jazz Trio == Den añanan 1960, Angel Salsbach a fundá e famos Salsbach Jazz Trio, junto ku e pianista Etzel Provence i e tokadó di drums Ramon Penzo. Salsbach Jazz Trio E trio no solamente a representa e komienzo di jazz moderno riba Kòrsou, sino tambe a promové un meskla unique di influensia jazz internashonal ku ritmonan i kultura lokal. Nan a prezentá regularmente den Luganan manera Centro Pro Arte, Negropont, Groot Kwartier i radio i TV na Kòrsou i Aruba, inkluí konsertonan klasiko i programanan edukativo pa skolnan. coleccion.aw Segun historianan di jazz den Aruba i Kòrsou, Salsbach Jazz Trio tabata un di e trio jazz mas prominente riba e islanan den e sesenta i sieuenta, ku Salsbach mes como leidende bassista i improvisadó. Nan tabatin repertorio ku ta bai for di jazz tradicional te na modalidadnan mas avansa, i nan a kompilá tema propio ku a reflehá influensianan kultur i sosial di komunidat lokal. percypinedo.com Konkret kontributo den musica Angel Salsbach a kontribuí na: Rekonosemento di jazz den Kòrsou i den Antia Hulandes komo un forma di ekspreshon artístiko independiente. percypinedo.com Presentashon i interpretashon di jazz klasiko i modern, repasando influensianan sosa manera Duke Ellington, Oscar Pettiford i Bud Powell den su trio oraz otro formashon. Salsbach Jazz Trio Esforsonan edukativo pa enseña i promoté jazz na skolnan i programa pa hobenan. Salsbach Jazz Trio Otras kontribushonnan i kreatividat Ademas di su labor komo músiko, Salsbach a skirbi varios buki i kronikanan tokante su bida i eksperensianan. Durante su bida tambe el a traha na nivel políticos i administratif den Kòrsou, inkluí participashon den Island Council i varios komisionnan pa kultura i edukashon, representando e Antia Hulandes den eventonan regional internacional. Salsbach Jazz Trio Salsbach tambe a formá Destinations – The Art of Vision, un kompania ku a promové desarrollo espiritual, terapianan i enseñansa pa amplio publiko, ku el mes mismo a lidera komo Master di Reiki i kondukto di diversas workshop i konsultashon espiritual. Martien Verstraaten Obstakulonan i resilensia Den 2001, Angel Salsbach a sufri un accidente serioso ku a kousa un stroke, ku resultá den afasia — un kondishon kaminda un hende ta perde e abilidat pa papia, lesa i skirbi. A pesar di esei, atravéz di terapia intensivo i perseveransia, el a logra rekonobrá hopi di e abilidatnan aki i posteriormente a skibi su propio buki Skirbi sin por lesa, ku ta relata su proseso di rekuperashon. Salsbach Jazz Trio {{DEFAULTSORT:Salsbach, Angel}} [[:Kategoria:Politiko]] [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Músika]] Komo resultado di un aksidente na 2001, Angel Salsbach a desaroyá afasia. E no por a papia, lesa ni skirbi mas. Pa medio di terapia i perseveransia, el a logra rekobrá e abilidatnan aki. Posishonnan okupá 1966 Co-fundador y candidato pa e “Union Reformista Antiano” na Curaçao 1983-1992 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Suplente Teniente Gobernador di Territorio Insular Curaçao 1986-1988 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN 1997-1999 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN Presidente di Hunta di Toezicht di Curaçao Ports Authority (CPA), Setel (kompania di telefon), Curoil (kompania di zeta), Curinta, ABC (kompania di bus), KODELA, i KAE. ------------- '''Eric M. la Croes''', (☆ - † november [[2016]]) tabata un etnomusikologo, folklorista i eskritor di Kòrsou. Eric M. La Croes († November 2016) tabata un prominente folklorista, etnomusikologo, edukadó i eskritor di Kòrsou. Reconoci pa su dedicacion profundo na cultura y musica tradicional di su patria, La Croes a hunga un rol crucial den preservacion y promocion di herencia cultural di Curaçao. == Biografia == Eric La Croes a nase na [[Kòrsou]] y a studia na [[Kolegio Alejandro Paula|Peter Stuyvesant College]] i despues na [[Hulanda]]. El a optené su lisensiatura den Sikologia Edukativo i Desaroyo di Mucha, i despues a spesialisá den etnomusikologia i antropologia ouditivo. E tabata dosente na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] (UNA), kaminda e tabata duna kursonan den áreanan manera sikologia edukativo, sikologia di desaroyo, etnomuzikologia i antropologia ouditivo. dcdp.uoc.cw. Tambe el a traha como investigador na Instituto Antiyano di Arqueologia y Antropologia (AAINA), aportando significativamente na estudio y documentacion di e tradicionnan cultural di e region. Kontribushonnan Kultural La Croes tabata un ferviente defensor di Curaçao su músika tradishonal, spesialmente e tambú, e isla su ritmo indígena. El a dediká su mes na rekohé, konserbá i siña e tradishonnan musikal aki, sigurando nan transmishon pa futuro generashonnan. El a outor di vários obra ku ta reflehá su kompromiso ku kultura lokal. Su publikashonnan ta inkluí: “Fuente di sabiduria” (Fuentenan di Sabiduria): Un kompilashon di proverbionan i sabiduria popular na Papiamentu. “Mucha ta pidi atenshon” (E Mucha Exigi Atencion): Un obra cu ta trata temanan di infancia y educacion dentro di e contexto cultural di Curaçao. Tambe el a partisipá den kreashon di obranan di teatro ku a trata aspektonan históriko i kultural di e isla. Un ehèmpel notabel ta su kolaborashon riba e obra “Tula,” ku ta dramatisá e rebelion di katibu di 1795 riba Kòrsou. La Croes tabata enkargá ku komponé kantikanan i kantikanan di katibu, manera e tambú i e kantika di rebelion, komo ku no tabata konosí ningun disko musikal for di e tempu ei. curacaovakantieland.nl == Obra == * 1976 - ''Sla habri i mi ta sere ku un sla será'' * 1977 - ''Sabidoría di nos bieunan'' * 1978 - ''Wawa ta konta'', Produkshon Shon Krioyo * 1979 - ''Trinta di mèi, mi ta konmemora bo'' * 1982 - ''Mentalidat : un kayente un frien!'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 1986 - ''Tutumba'' * 1988 - ''Tumba di karnaval de Curazao'', Caracas * 2004 - ''Poesia di mama di Girasol : Terapia di arte'' * 2004 - ''Karnaval : (muchu mas ku nos ta kere!)'' * 2009 - ''Fuente di sabiduria'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 2012 - ''Seú ta muzik kultural : (lagu'é manera e ta!!!)'' == Honor == Como reconocimento di su contribucion invaluable na cultura Curazoleño, Eric La Croes a haya e titulo di Ridder van de Orde van Oranje-Nassau na 2013. E honor aki a resalta su dedicacion y esfuersonan pa conserva y promove herencia cultural di su pais. Herensha E legado di Eric La Croes ta sigui biba pa e generacionnan actual y futuro na Curaçao. Su trabou komo edukadó, investigadó i defensor di kultura lokal a laga un marka indelibel riba e identidat kultural di e isla. Pa medio di su skirbimentonan, siñansanan, y composicionnan, La Croes a percura pa Curaçao su tradicionnan musical y cultural sigui wordo balora y celebra. {{Appendix}} ---------------- '''Eric la Croes''', onder andere auteur van ''Fuente di sabiduria'' (vrij vertaald is dat ‘Bronnen van wijsheid’) en Mucha ta pidi atenshon (Kind vraagt om aandacht), wordt omschreven als een ethnomusicoloog. Zelf noemt Eric La Croes zichzelf kulturista; Cultuurliefhebber. Eric la Croes is zeer sociaal en laat grote persoonlijke betrokkenheid zien bij zijn moederland. Hij schrijft gedichten, poëzie en muziek in Papiamentu, zijn moedertaal, en Nederlands. Hij maakt zich sterk voor de typisch oude Curaçaose volksmuziek zodat deze niet verloren gaat en stimuleert de jeugd om die te blijven spelen.<ref>https://curacaovakantieland.nl/reisgids/beroemde-curacaoenaars/ Beroemde Curacaoenaars], curacaovakantieland.nl</ref> * 1965 - Peter Stuyvesant College (Amigoe) * tabata traha na AAINA * Drs. Eric La Croes (Curaçao) teaches in the General Faculty of the University of the Netherlands Antilles, Curaçao. His areas of specialization include educational psychology, developmental psychology, ethnomusicology, and audio-anthropology. Formerly, he was a researcher at the Institute of Archaeology and Anthropology of the Antilles. He has published poetry and prose, as well as publishing books, articles and audio materials on the traditional music and rhythms of Curacao.<ref>https://dcdp.uoc.cw/AA00000309/00026</ref> * [[Gueni]] * [[Tapushi Literario]] * Ridder [[Orden di Oranje-Nassau]] (2013) nl.wiki: Een jaar later volgde Tula, een toneelstuk over de Curaçaose slavenopstand van 1795 en het eerste over de slavernijgeschiedenis vanuit de perspectief van een zwarte Curacaoënaar.[9] Het verhaal werd in hoofdlijnen gebaseerd op onderzoek van de historicus H.J. Hamelberg (1862-1918),[10] terwijl de werkliederen van de slaven, zoals de tambú en de kantika di rebelion, door etnomusicoloog Eric La Croes geschreven werden omdat er van de opstand geen liederen bekend waren.<ref>[https://arhive.org/details/BNA-DIG-RAPPORT-SLAVERNIJVERLEDEN-2021/mode/1up?q=pacheco+domacasse Slavernijverleden in expressievormen in: ''Ketenen van het Verleden: Rapport van Bevindingen Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden''], 26 juli 2021, bijlage 4C </ref> {{Appendix}} ---------------- '''Ephrem J''', nomber artistico di '''Ephrem Jonathan Ocalia''' (☆ [[24 di novèmber]] [[1984]] na [[Kòrsou]]) ta un kantante [[yu di Kòrsou]], residensia na Hulanda/Merka? Zijn vader, Ephrem Ocalia was ook zanger en was zijn eerste inspiratie als kind. Ephrem J werd aangemoedigd door zijn vader om ook de muziek in te gaan. Hij begon zijn zang try-outs door deel te nemen aan lokale talentenshows op Curaçao. Ephrem Jonathan Ocalia, beter bekend als Ephrem J ging eind 2006 solo na het winnen van 4 Premio Karabela en werd genomineerd als beste zanger in 2006. Hij lanceerde zijn eerste album als solist in juli 2007 en had een succesvol concert eind september 2007. De band van Ephrem J draait helemaal om slow groove, ballads en Latin R&B met een vleugje jazzy muziek. Ephrem Jonathan Ocalia werd geboren op Curaçao op 24 november 1984. Zijn vader, Ephrem Ocalia Sr., zong en was als kind zijn eerste inspiratiebron. Ephrem J begon zijn zangtry-outs zoals de meeste kinderen doen, door deel te nemen aan lokale talentenjachten. Hij werd al snel ontdekt als een getalenteerde jonge zanger en begon op zeer jonge leeftijd te zingen in lokale bands. Tijdens zijn schooltijd bleef hij zingen in lokale bands zoals de OK-band en kreeg hij begeleiding van ervaren zangers, hoewel hij een grotendeels autodidactische zanger bleef. Toen stopte hij met school, verliet al snel de OK Band en werd de leadzanger van de lokale band Guess, waarbij hij voornamelijk “ritmo kombinÃ?¡” zong, een lokale populaire dansmuziek. Eind 2006 was Ephrem J de meest gewaardeerde lokale jonge kunstenaar op Curaçao. Hij ontving verschillende prijzen voor beste mannenstem en lokale zanger van het jaar en werd de favoriete entertainmentzanger voor privéverjaardagsfeestjes, huwelijksfeesten en dergelijke. Sterk geïnspireerd door zangers als Luther Vandross en andere Amerikaanse en Latijns-Amerikaanse vocalisten, verliet Ephrem J de band Guess, om begin 2007 aan zijn solocarrière te beginnen. Op dat moment had Ephrem J verschillende composities – door hem geschreven terwijl hij dagdroomde over zijn toekomst. – van ballads, latin R&B en slow groove nummers en benaderde jazzmuzikanten Gregory Colina en Gedeon Chandler, om de nummers muzikaal te arrangeren. Vervolgens ging hij de opnamestudio in en bracht al snel zijn eerste album als solist uit. Zowel de cover “Speransa” (hoop) als “Stimabu So” bereikten de lokale radio-hitlijsten. Ondertussen was Ephrem J het middelpunt tijdens twee concerten en kreeg hij zeer drukke dagen als zanger voor vele privéfeesten. Hij betrad ook de wereld van reclamespots, zong een lokale jingle voor een populair condoommerk, verscheen op een billboard voor een bedrijf in spijkerbroeken en op verschillende reclameposters. Zijn populariteit groeide nog meer onder de lokale gemeenschap en werd eind 2007 opnieuw geëerd als zanger en ontving verschillende prijzen, waaronder de “Edgar Supriano-prijs” van de nationale vereniging van muzikanten en artiesten, AMAK, als zanger van het jaar. In 2008 begon hij het jaar opnieuw met grote impact, nam deel aan het Tumba Festival van het carnaval met een van de populairste bands Gio Fuertisimo en kreeg opnieuw erkenning als derde finalist onder de meer dan 60 deelnemers. Hij creëerde zijn internationale album, met enkele mooie ballads, slow rock en tropische muziek in de Spaanse taal. Zijn solocarrière kreeg een hoogtepunt toen hij de opdracht kreeg om te zingen bij de Marinierskapel van de Royal Marines (een harmonisch orkest) in Willemstad. In november 2008 bracht hij zijn eerste internationale album “Lating Evolution” uit. {{Appendix}} Ephrem J Cantante y Compositor, Despues de su primer gran exito "Amor en la luna" ha seguido trabajando incansablemente y esta logrando poco a poco llegar con su música donde quiere su corazón para todo el munoo La Historia de Ephrem Jonathan, Un artista del mundo ... Con un nombre que empieza a resonar con fuerza en diferentes países, Ephrem J mantiene firme la convicción que lo llevó desde chico a los escenarios: "Seré un artista internacional que pondrá en alto la bandera de Curazao y la de La Republica Dominicana". Aunque naciera en esta pequeña nación antillana, y ser allí donde ha crecido y desarrollado sus potencialidades artísticas, es un intérprete multicultural con raíces latinas y holandesas, algo que se nota, positivamente, en lo bien que maneja la diversas mezclas rítmicas que componen su repertorio. ---------------- {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Palm]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{infobox musico | variante = c | nomber completo = John Antonio Palm | alias = | imagen = John-palm-profil (cropped).jpg | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = [[13 di yüni]] [[1885]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento= [[24 di febrüari]] [[1925]] | luga fayecimento= | ofishi = músiko, kompositor | instrumento = klarinèt | pais = | distincion = }} '''Johan Antoine (John) Palm''' (☆ [[13 di yüni]] [[1885]] na [[Kòrsou]] – † [[24 di febrüari]] [[1925]] na [[Kòrsou]]) tabata un músiko i kompositor antiano. == Biografia == John Palm tabata un di e kuater yu di Maria Felicia Celestina di Kòrsou ku a fam Palm. Na 1905, meskos ku su ruman [[Rudolf Palm|Rudolf]] el a wòrdu rekonosé komo yu di Willem Axson Palm. E tabata un multi-instrumentalista; John Palm a nase den un famia musikal i tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu [[Jacobo Palm]] i su ruman [[Rudolf Palm]], el a siña toka piano, klarinèt i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinèt tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den varios konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita manera pa supla cu su boka, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinèt. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiamentu na otro di su mes klarinèt finalmente a resultá fatal. == Komposishonnan == Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Literatura == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} == Link eksterno == * [http://www.palmmusicfoundation.com Wèpsait Palm Music Foundation] {{Appendix}} John Palm (Curaçao, 13 di yüni 1885 – ibid., 24 di febrüari 1925) tabata un músiko i kompositor. Johan Antoine Palm – mihó konosí komo John Palm – tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu Jacobo Palm i su ruman hòmber Rudolph Palm, el a siña toka piano, klarinet i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinet tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den vários konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita embouchure, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinet. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiansa di su mes klarinet finalmente a resultá fatal. Komposishonnan Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Bronnen == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} *[http://books.caribseek.com/Curacao/Honderd_Jaar_Muziekleven_op_Curacao Honderd jaar muziekleven op Curaçao] {{DEFAULTSORT:Palm, John}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Músika]] -- Palm, Jacobo Jesus María (Shon Coco) (Curaçao 28 november 1887 - 1 juli 1982) kleinzoon van Jan Gerard Palm, veelzijdig instrumentalist en componist, is één der begaafdste muziekpedagogen die Curaçao heeft gekend; was jarenlang concertmeester van het inmiddels opgeheven Curaçaosch Philharmonisch Orkest; maakte vooral naam als pianist en organist. Zijn composities verraden een gedegen - overigens geheel door zelfstudie verkregen - kennis van de theorie. --------------- '''Jean Bernard Antonio (Tonie) Palm''' (1885 -1963) Tonie Palm werd geboren in 1885 als zoon van George Frederik Palm en Selly Guilhoux. George Frederik Palm was een broer van Willem Axson Palm. Tonie was koopman van beroep maar was ook componist en speelde piano en orgel. Jean Bernard Antonio PalmHij had een winkel in de Breedestraat, Otrobanda. De straat die daar omhoog ging stond bekend als Hanchi de Shon Tonie waar hij het eerste bedrijfje op Curaçao had waar potato chips werden gemaakt en waar hij samen met zijn neef Eddy Gorsira een handel in kreeften uit Sint Maarten had.<ref>[https://www.henkbeers.nl/FamPalm.htm Familie Palm]</ref> Hij was de componist van Curaçaose danzas in de stijl van de beroemde componist Juan Morel Campos uit Puerto Rico. Toen zijn moeder in 1916 kwam te sterven, werd hij hierdoor zo aangegrepen dat hij praktisch geheel stopte met het componeren. Wel heeft hij in 1945 nog het volkslied van Bonaire gecomponeerd. De melodie van dit volkslied heeft een tijd lang ook gediend als volkslied van de Nederlandse Antillen. Sinds enige jaren heeft de Nederlandse Antillen echter een eigen volkslied. Thuis had Tonie Palm een Pleyel piano waar hij altijd op speelde. Hij viel ook nog regelmatig in als organist in de Fortkerk en in de Synagoge. Hij heeft zijn oudste kinderen muziekles gegeven. Na 1948 kreeg hij problemen met zijn gehoor en stopte hij volledig met spelen. Zijn Pleyel piano heeft hij weggegeven. Hij had een kast vol handgeschreven muziek maar voordat hij stief heeft hij opdracht gegeven al die boeken aan Edgar Palm te geven. Op eigen verzoek is hij begraven met een doos oude familie foto's. Tonie Palm was getrouwd met Maria Emilia (Rosa) Inees (1908-1981) en had acht kinderen. Van zijn composities zijn vooral de walsen "Incurable", "Un amargo despertar", "Maria" en "El 33", zijn mazurka "El desengaño" en de danzas "Sorpresa inesperada" en "Vano empeño" populair gebleven. Tonie Palm had twee broers en twee zussen. Broer Frederik Wilhelm Palm, geboren in 1883, was apotheker van beroep en reisde naar Colombia, Costa Rica en Panama. Hij had een botica in Costa Rica, waar hij trouwde met Felicia Hernandez. Hij kreeg vier kinderen. Hij is rond 1935 met de kinderen teruggekeerd naar Curaçao en zou later nog bij de Shell gewerkt hebben. Zijn vrouw heeft het eiland nooit bezocht. Zus Seline Leonie Palm kon goed piano spelen. Zij trouwde met Johannes Philippus Evertsz (John) Gorsira, de shon van plantage Santa Martha. Zij woonde in Otrobanda op de hoek van de Trapsteeg en de Langestraat boven de familie Capello (van de winkel "La Bonanza" aan de Breededstraat) en bezat een groot verdiepingshuis met daarnaast een flink terrein met een koe en verkocht melk aan diverse vaste klanten. Zij verbleef bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog in Nederland en kon niet meer naar Curaçao vertrekken. Het werd een moeilijke tijd. Zij heeft al haar juwelen moeten verkopen om te overleven. In juni 1946 ging zij in New York wonen. Haar twee dochters Hertha en Nylka waren muzikaal en zongen met o.a. Pia Beck in de groep Samoa girls. In 1941 is met deze groep het nummer "In the mood" in de GTB-studio, Den Haag opgenomen. Dit nummer staat op de 1e CD 'Koppen op!' van de 4CD box 'Ongehoord 1940-1945; amusement en propaganda tijdens de bezetting'. Haar zoon Wilfred (Boy) Gorsira werd tandarts en trouwde met een dochter van de bekende verzetsman Andries Graafhuis uit Arnhem. -------------- ==Annvulling wals antiano== Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php Cultureel mozaïek van de Nederlandse Antillen(1977)–René A. Römer]Hoofdstuk VIII Muziek en dans</ref> Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes. De evolutie vond plaats volgens de in afbeelding opgenomen figuren. Tegen 1900 werden praktisch geen walsen meer gecomponeerd met het Weense ritme; bovendien zijn de Antillianen bij het spelen van de walsen bepaalde ritmische accenten hierin gaan leggen, waardoor langzamerhand het type wals ontstond dat wij thans de ‘Curaçaose wals’ noemen. De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. Het verschil tussen de Curaçaose wals en de andere walstypen is tweeledig: 1. de ritmische patroontjes; 2. de manier waarop de Antillianen deze speciale ritmiek in de Curaçaose wals brengen. In het begin stonden de Curaçaose walsen duidelijk onder invloed van buitenlandse muziek (Chopin, Strauss, Waldteufel, etc.): men luistere b.v. naar de walsen ‘El sueño’ van Gerrie Palm (± 1870), ‘Emilia’ van Chris Ulder (± 1883), ‘Un deseo’ van Jo S. Corsen (± 1886), de dichter-componist van de Antillen, wiens composities muzikale gedichten waren, ‘Estrella Solitaria’ van Janchi Boskaljon (± 1912), ‘Porque Sufrir’ van Paul de Lima (± 1916) en ‘Lo Bello’ van Jacobo Conrad (± 1914). Het einde van de 19de eeuw en de 20ste eeuw brachten ons enkele juweeltjes van Curaçaose walsen, vrij van buitenlandse invloeden en met typisch Antilliaans ritme. Men vergelijke b.v. de volgende walsen met bovengenoemde: ‘Inspiración’ van Rudolf Palm (± 1900), ‘Noche Alegre’ en ‘Dulce Scharloo’ van Jacobo Conrad (± 1915), ‘Ina’ van Albert Palm (± 1945), ‘La Encantadora’ van Rudolf Wever (± 1950), om enkele te noemen. Er bestaan ook enkele Curaçaose walsen met tekst, die zeer in de smaak zijn gevallen o.a. ‘Amor’ van Rudi Plaate, ‘Abo so’ van Padu Lampe en ‘Aura’ van Albert Palm, en twee walsen met het karakter van volkslied ‘Himno y Bandera’ van Boeis Haile en ‘Aruba dushi Tera’ van Rufo Wever en Padu Lampe. ----------- '''Wals antiano''', tambe konosí komo *wals di Kòrsou*, ta un género musikal ku tin su raíz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo 19, den un epóka ku músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E wals antiano ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e región karibeño. == Origen i desaroyo == Ku e introdukshon di forma musikal europeo na Kòrsou, e komunidat kreól a kominsá adaptá e wals vienés pa su propio gusto i tradishon. Kompará ku e wals oropeo, e wals antiano ta mas libre den tempo i fraseo, i ta integrá ornamentashonnan melódiko i ritmo mas sinkopá. E wals antiano tabata originalmente interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. El a bira un pilar di fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, ku su komposishon karakterisá pa un tono líriko, sentimental i hopi biaha nostalgiko. == Karakterístikanan musikal == * **Tempo**: mas fleksibel ku e wals vienés; por variá segun interpretashon. * **Ritmo**: tripel kompas, pero ku aksentonan sinkopá tipiko di estil karibeño. * **Melodía**: kantabel, hopi biaha ku ornamentashon kromátiko i ekspreshon rubato. * **Instrumentashon**: tradicionalmente piano i fio, despues expandí ku klarinèt i otro instrumentonan di kámara; mas resientemente tambe orkest di salon. --- ## Kompositornan prominente ### Kòrsou * **Jan Gerard Palm** (1831–1906) * **Jacobo Palm** (1887–1982) * **Rudolf Palm** (1880–1950) * **John Palm** (1885–1925) * **Joseph Sickman Corsen** (1853–1911) * **Jacobo Conrad** * **Genie Palm** * **Paul de Lima** * **Janchi Boskaljon** ### Aruba * **Padu Lampe** (1920–2019) * **Rufo Wever** (1917–1977) --- ## Komparashon ku wals vienés | Aspèk | Wals antiano | Wals vienés | | ----------------------- | ---------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------- | | **Orígen** | Kòrsou, siglo 19; adaptashon di forma oropeo | Viena, siglo 18 | | **Ritmo** | Tripel kompas ku sinkopa i aksentonan fleksibel | Tripel kompas, aksento konstante riba di promé tik | | **Tempo** | Variabel, interpretashon libre | Rápido i konstante | | **Melodía** | Líriko, sentimental, ornamentashon kromátiko, rubato | Elegante, lineá i mas estriktamente strukturá | | **Instrumentashon** | Piano, fio, klarinèt, orkest chikí; despues orkest di salon | Orkest sinfóniko grandi | | **Uso** | Fiestanan di famia, evento lokal, konserto folklóriko | Balnan aristokratiko, salon i konsierto europeo | | **Kompositornan** | Jan Gerard Palm, Rudolf Palm, Jacobo Palm, John Palm, Padu Lampe, Rufo Wever | Johann Strauss I & II, Franz Schubert | | **Nifikashon kultural** | Símbolo di meskla kultural antiano, patrimon kultural di Kòrsou i Aruba | Ikona di tradishon musikal austriako, herensia nashonal | --- ## Nifikashon kultural E wals antiano ta konsiderá parti esencial di herensia musikal di Antias Hulandes. E ta un símbolo di e meskla di tradishon oropeo ku ekspreshon karibeño, i ta wòrdu interpretá tanto den konsertonan klasiko komo den presentashonnan folklóriko. Pa hopi hende riba Kòrsou i Aruba, e wals ta keda relashoná ku memorianan familiar i un sentimiento di nostalshia kultural. --- ## Literatura * Jan Brokken (2006), *Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin*, Atlas Contact, Amsterdam. * Edgar Palm (1999), *An Outline of Antillean Music*, Walburg Pers, Zutphen. --- ## Link eksterno * \[Wals “La Alegría” di Jan Gerard Palm, interpreta pa Trio Armonia (YouTube)] * \[Wals antiano den konserto di orkest juvenil na Kòrsou (YouTube)] --- ¿Kier bo ku mi tambe agrega un **sekuensia tokante e bailenan** (meskos ku kuantu pasonan i estilo den e baile mes) komo ku nos a inkluí pa *Mazurka*? Wals antiano, tambe konosí komo wals di Kòrsou, ta un género musikal di Antias Hulandes, ku su raiz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo diesnuebe, ora músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e region karibense. Tradishonalmente, e wals antiano tabata wòrdu interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. E tabata popular na fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, i su komposishon generalmente tin un tono líriko i sentimental. Kompositor prominente Pais Nòmber Kòrsou Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolf Palm, John Palm, Joseph Sickman Corsen, Jacobo Conrad, Genie Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon Aruba Padu Lampe, Rufo Wever ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{multiple image | total_width = 250 | header = Mazurka | header_align = center | align = right | border = infobox | perrow = 1/2 | image2 = Frederic Chopin photo.jpeg | caption2 = Frédéric Chopin | width2 = 125 | heigth2 = 50 | image1 = Mazur1.jpg | caption1 = Mazurka interpretá pa e grupo di baile folklóriko polako “Mali Gorzowiacy" | image3 = Mazurka 1845.jpg|thumb| | caption3 = Mazurka na 1845 | caption_align = center }} '''Mazurka''', ku su origen den Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[Kòrsou]] i [[Aruba]], el a desaroyá komo un estilo lokal i a keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> == Origen == E mazurka a originá na Mazuria, region di [[Polonia]], komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. Durante [[siglo 19]], e género a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]], prinsipalmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849), ku despues lo tin influensia grandi riba e tradishon musikal antiano. For di Oropa, e mazurka a plama pa otro kontinente, inkluso [[Latinoamérika]], unda el a bira parti di músika folklóriko na [[Colombia]], Uruguay, [[Panama]], [[Costa Rica]], [[México]], [[Nicaragua]], [[Chile]], [[Puerto Rico]], [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal. Den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> == Historia == Den siglo 19 i kuminsamentu di [[siglo 20]], e mazurka tambe a bira popular na e islanan ABC i tabata sona na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesífikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé rònt di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] a komponé e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo, distinto for di e promé komposishonnan antiano ku tabata aksentuá e di tres konteo.<ref name=":1"/> Otro kompositornan konosí tabata [[Padu Lampe]] (1920-2019) i [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá "e Chopin antiano". Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a publiká e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual el a eksplorá e raisnan di músika antiano i e influensia ku Oropa tabatin riba dje, partikularmente ku relashon na mazurka. Despues di e tradukshon di e obra na polako den 2008, Brokken huntu ku pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a duna charla i presentashon tokante mazurka antiano na Polonia.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a mengua ku tempu, e mazurka a keda un parte bibu di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un laso entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta sirbi komo un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon polako a adapta i floresé den [[Karibe Hulandes]]. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i "rubato" rítmiko deliberá<ref>Den músika, "rubato" (tempu hòrta na [[italiano]]) ta un téknika, kaminda un interprete por rek òf komprimí sierto nota, kompas òf fase pa agregá tekstura i emoshon na e músika, sin kambia e ritmo òf struktura general di e piesa.</ref>, similar na e ekspresividat ku ta haña den mazurka di Chopin.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Konsekuentemente, e estilo lokal a desaroyá su propio tempu, fase i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den baile, e mazurka ta distinguí pa sekuensianan di moveshon kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. Den tradishon antiano por haña tres variante: * mazurka di dos moveshon: bibu i popular den fiestanan, frekuentemente akompaña ku [[Caha di Orgel|ka’i òrgel]]. * mazurka di tres moveshon: mas solèm i adaptá pa salon. * mazurka di kuater moveshon ku ta inkluí un sekshon falsu bailá na tempu di [[wals antiano|wals]], rekonosí pa su pasonan kompliká i estilo teatral.<ref name=":1"/> === Komparashon === {| class="wikitable" width="97%" ! Músika/baile !! Mazurka antiano !! Mazurka oropeo |- | Origen || Introdusí for di Polonia den siglo 19 i a evolushoná lokalmente || Region di Mazuria, Polonia |- | Uso || Enkuentronan sosial, fiestanan, selebrashonnan, generashonnan mas bieu || Salon, salanan di konsierto, bailenan folklóriko |- | Ritmo || Tripel kompas, patronchinan rítmiko kompleho, estilo "wals", aksento riba di dos i di tres konteo, sekshonnan tin biaha den sekuensianan di kuater parti || Tripel kompas, aksento típikamente riba di dos i di tres konteo |- | Tempu || Variabel, influensiá pa abilidat di e bailadó i interpretashon lokal || Bibu, bailabel |- | Karakterístikanan musikal || Aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko, "rubato" deliberá || Harmónikamente ekspresivo, "rubato" komun den komposishonnan di Chopin |- | Koreografia || Pasonan kompliká pa bailadónan eksperensiá, adaptá lokalmente || Pasonan folklóriko estilístiko, formalisá den salonnan oropeo |- | Kompositornan prominente|| Jan Gerard Palm, Rudolph Palm, Jacobo Palm, Rufo Wever, Padu Lampe, Wim Statius Muller || Frédéric Chopin, kompositornan folklóriko tradishonal |- | Nifikashon kultural || Tradishon bibu na Kòrsou i Aruba, símbolo di herensia lokal || Herensia nashonal polako, ampliamente rekonosé den kontekstonan klásiko i folklóriko |} == Literatura == * Jan Brokken (2006), ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin'', Editorial Atlas Contact, Amsterdam. * Jan Brokken (2018) ''Why Eleven Antilleans Knelt before Chopin’s Heart: The Music of the Netherlands Antilles'', tradusi na [[ingles]] pa Scott Rollins, University Press of Mississippi. == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=RoJc0-gnwS4 Musica Clasico: Mazurka], di tres video di e seri ''Músika di Aruba'' riba [[Youtube]] (5 di yüli 2020) * [https://www.youtube.com/watch?v=QglX8JGRbLA Mazurka "Eliza" di Jan Gerard Palm interpreta pa Trio Nos Otrobanda], video Youtube (3 di yanüari 2023) {{Appendix}} [[:Kategoria:Músika]] [[:Kategoria:Islanan ABC]] --- '''Mazurka''', originalmente di [[Polonia]], ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel ku un aksento típiko riba e di dos òf di tres konteo di un bara. Na e [[islanan ABC]], partikularmente [[Kòrsou]], el a keda un baile kultural importante, ku ainda ta wòrdu baila regularmente.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Mazurek, originalmente di Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[islanan ABC]], partikularmente Kòrsou, el a desaroyá un estilo lokal i ta keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1"/> == Historia == E mazurka a originá na [[Polonia]], evolushonando komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. El a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]] durante [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849). Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Den [[siglo 19]] i kuminsamentu di [[siglo 20]], mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesifikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé alrededor di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] tabata kompositor di e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo en bes di e di tres, manera den e mazurka original.<ref name=":1"/> Mas resientemente ta inklui e komposishonnan di [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá e Chopin antiano, i [[Randal Corsen]]. Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a saka e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual e ta deskribí e raisnan di músika antiano i e influensia ehersé pa Oropa, partikularmente den e kaso di mazurka. Na 2008, despues di e tradukshon di e buki na polako, e outor akompaña pa pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a biaha pa Polonia, unda a duna charla i presentashonnan di e mazurka antiano inspirá riba e komposishonnan di Chopin.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a baha ku tempu, e mazurka keda ainda un parte di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un lazo entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta bira un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon di Polonia a adapta i florecé den Karibe Hulandes. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo (Polonia) ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurka oropeo, partikularmente di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di e modelonan oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den e baile ta distinguí diferente sekuensia di moveshon, inkluso ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. E mazurka di dos moveshon ta bibu i ta mas komun ku músika di [[caha di Orgel|ka'i òrgel]]. E mazurka di tres moveshon ta mas solèm, agradabel pa skucha, i por lo general ta wòrdu usá komo baile di salon. E mazurka di kuater moveshon tin un sekshon falsu den e di tres moveshon, ku ta wòrdu baila normalmente na tempu di [[wals]].<ref>Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> E sekuensianan di e kuater moveshon ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> ------------- Mazurka ta un genero musikal polako basá riba bailenan folklóriko stilisá den tripel tempu, normalmente na un tempu bibu, ku karakter definí prinsipalmente dor di e "mazur" prominente su “aksentonan fuerte insistematikamente poné riba e di dos òf di tres tel”.<ref>Randel, D. M., Ed., ''The New Harvard Dictionary of Music'', Harvard University Press, 1986</ref> E mazurka ta un fushon estilisá di tres baile folkloriko polako: e mazur, e kujawiak, i e oberek. E mazurka, banda di e baile di polka, a bira popular na e salonnan di baile i salonnan di Oropa den [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e obranan notabel di [[Frédéric Chopin]]. E mazurka (na polako mazur, e mesun palabra ku e mazur) i mazurek (baile rural basá riba e mazur) hopi biaha ta wòrdu konfundí den literatura oksidental komo e mesun forma musikal.<ref>{{Cite journal|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Edgard Palm (un músiko-kompositor ku a pionero den investigashon musikal i awor ta e miembro di mas bieu di e famia Palm, ku a hunga un ròl krusial den e orígen i desaroyo di músika curasoleño for di siglo diesnuebe) ta opservá korektamente2 ku, pa straño ku e por parse, e mazurka no ta kasi mes popular mas den su pais natal, miéntras ku e tabata wòrdu baila regularmente riba Curaso pa hóbennan i hóbennan bieu pa mas ku un siglo. Pa hopi curazoleño di mas edad, e mazurka tabata hasta nan forma di baile faborito. Nos mazurka, kontrali na e wals, no ta karga e label “Kurasoleño,” tòg e ta diferensiá di e estilo Oropeo. Komo ku e diferensia aki ta un asuntu di estilo, e ta difísil pa definí. Un elemento típiko di Kòrsou ku bo no ta haña niun otro kaminda na Europa ta ku e di tres sekshon di nos mazurka di kuater parti (nos konosé tambe mazurka di dos i tres parti) ta den tempo di wals, e asina yamá “valsante.” E pasonan di baile di nos mazurka tambe ta asina kompleho ku nan ta solamente pa e bailarinnan mas eksperensia i rítmikamente eksakto.<ref>[Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Pa loke ta trata e músika mes, e mesun karakterístikanan ku ta konta pa e mazurka Oropeo ta destaká: un karakter akordeal skèrpi ku un tendensia pa disonansia deliberá ku no mester wòrdu resolvé (esaki ta konta tambe pa e mazurka di Chopin) i e rubato. E konsepto di rubato (literalmente “hòrta,” for di italiano rubare = hòrta), ku ta esensial pa e ritmo difísil di mazurka di Chopin i tambe pa músika di baile di Kòrsou, tambe ta bisto. karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] ----- Origen E mazurka a originá na Polonia, evolushonando komo un fushon estilisá di tres baile tradishonal: e mazur, e kujawiak, i e oberek. El a bira popular den salonnan oropeo durante siglo 19, partikularmente pa medio di e komposishonnan di Frédéric Chopin. Na Polonia, mazur komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku mazurek por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente. Historia i desaroyo Den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20, mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentronan sosial, eventonan festivo i selebrashonnan lokal. El a desaroyá un estilo lokal distintivo, tin biaha yamá valsante, karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] Musikalmente, mazurkanan di Kòrsou hopi bia ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurkanan Oropeo, partikularmente esnan di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di modelonan Oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon “Kurasoleño” úniko di e tradishon di mazurka. Kompositornan prominente di mazurkas di Curaçao ta inkluí Jan Gerard Palm (1831–1906), Rudolph Palm (1880–1950), i Jacobo Palm (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. == Karibe Hulandes == Na Curaçao, e mazurka tabata wòrdu baila den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20 den momento ku un selebrashon yega su punto kulminante. Aunke no ta yam'e mazurka antiano kontrali na e wals, tòg e ta diferensiá di e estilo oropeo. Mazurka ta pega na e patronchi rítmiko preskribí, ku eksepshon di un sekshon kòrtiku i sin klave, pero ta desviá for di e ehèmpel oropeo a traves di un uso abundante di — hopi bia kromátiko — ornamentashon, ku, pa kasualidat, no ta kita for di e struktura di e motibu ni (danki na nan ehekushon rápido) ta frena e tempu.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Kompositornan bon konosí di mazurkas di Kòrsou ta inkluí Jan Gerard Palm (1831-1906), Rudolph Palm (1880-1950), i Jacobo Palm (1887-1982). == Diferensia i Adaptashon == Aunke e mazurka Kòrsou a deriva di e mazurka polako, e ta diferenti na estilo i ritma. E sekshon di cuatro parti ku tempo di wals i pasonan kompleks ta un elemento tipiko lokal. E interpretación musikál ta inkluí akordeu skèrpi, disonansia deliberá i rubato, simia manera e mazurka di Chopin. Ornamentashon kromátiko i improvisashon den ejecución ta tipiko di nos interpretashon lokal. == Kompositornan Kòrsou == Algun di e kompositornan mas konosí ku a trabou ku mazurka na Kòrsou ta: Jan Gerard Palm (1831-1906) Rudolph Palm (1880-1950) Jacobo Palm (1887-1982) E tradishon di mazurka a keda viva na Kòrsou, representando un herensia di mezcla europeo y afro-karibe, i ta un elemento important di kultura lokal. {{Appendix}} De Antilliaanse mazurka houdt zich, behoudens een kort valsant gedeelte, aan het voorgeschreven ritmische patroon, maar wijkt af van het Europese voorbeeld door een overvloedig gebruik van - vaak chromatische - versierselen, die overigens de motiefopbouw niet aantasten, noch (dank zij hun snelle uitvoering) het tempo terughouden. The Mazurka (Polish: mazurek) is a Polish musical form based on stylised folk dances in triple meter, usually at a lively tempo, with character defined mostly by the prominent mazur's "strong accents unsystematically placed on the second or third beat".[2] The Mazurka, alongside the polka dance, became popular at the ballrooms and salons of Europe in the 19th century, particularly through the notable works by Frédéric Chopin. The mazurka (in Polish mazur, the same word as the mazur) and mazurek (rural dance based on the mazur) are often confused in Western literature as the same musical form.[3] ------------- == Tumba == (aanvullen) === Historia === Un baile di dos parti den 2/4 di tempu, ku na kuminsamentu di siglo 20 tabata konosí ainda komo un forma musikal simpel den kua poemanan satíriko tabata wòrdu lansa. Sinembargo, su orígen ya ta sentra rònt di e promé presensia di katibu riba Kòrsou. Desde su inisio, tumba a konosé un desaroyo profundo: E grupo “bad boys”, ku a pone chisme na músika (mira tambe @: Tambú), awor a kambia den un komunidat di kompositor, letra, areglista i músiko di kalidat haltu - últimamente asta graduadonan di konservatorionan - ku, pa mustra nan abilidatnan, ta partisipá den e festival anual, entre otro. Een tweedelige dans in tweekwartsmaat, die in het begin van de 20ste eeuw nog als een eenvoudige muzikale vorm waarin hekeldichten werden gegoten door het leven ging. Haar ontstaan wordt echter reeds rondom de allereerste aanwezigheid van slaven op Curaçao gecentreerd. Sinds haar ontstaan heeft de tumba een diepgaande ontwikkeling doorgemaakt: De "kwajongens" groep, die roddel op muziek zette (zie ook @: Tambú), is thans veranderd in een gemeenschap hoogwaardige komponisten, tekstschrijvers, arrangeurs en musici - de laatste tijd zelfs van aan conservatoria afgestudeerden - die ter stalling van hun kunsten onder andere jaarlijks aan de tumbafestival deelnemen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120010432/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Tumba], Encyclopedie van Curacao</ref> De oorspronkelijke tumba bestond uit twee delen van acht maten. De naam tumba is afkomstig uit de Bantu-cultuur (Kongo), waardoor het te verklaren is dat de tumba als dans- / muziekvorm ook voorkomt in Cuba en de Dominicaanse Republiek. Deze oorspronkelijke tumba, muzik di zumbi genaamd; in werkelijkheid muzik di sòmbi (= slaaf), was in eerste instantie een muzieksoort die in hoofdzaak met de benta werd voortgebracht. In het begin waren er daar twee varianten: De stijl van Johannes van Uyten in Banda'riba, het oostelijk deel van het eiland en die van Tom Plantein in Banda'bou, het westelijk deel. Zijn tumbastijl werd heel toepasselijk tumba di Westpunt genoemd. Tom Plantein schijnt ook als eerste de fluit in de oorspronkelijke tumba te hebben ingebracht. Tegen het einde van de 19de eeuw is de tumba heel ver van zijn eenvoudige oorsprong als muzik di sòmbi ontwikkeld en wordt er ook gebruik gemaakt van instrumenten als kuarta (4-snarig gitaar), de normale gitaar, wiri, tambú grandi en zelfs van de viool en de piano. Met de komst van de viool en de piano in de tumba is ook de West-Europese invloed op de produktie van dit muzieksoort een feit. Met deze invloed komt er ook een verandering in de wijze waarop de tumba geannoteerd wordt: De Europese school noteert de maat en schrijft noten; de Afrikaanse school anoteert het tempo. De eerste overgang in de tumba is de overbrenging van de door de benta gedomineerde muzik di sòmbi naar een tumba waar tokkelinstrumenten (gitaar) de boventoon gaan voeren. Dit betekent echter niet, dat de tumba dan geheel van zijn Afrikaanse oorsprong ontdaan wordt. De ontwikkeling die de tumba hierbij volgt schijnt zich voorheen ook in het Zwarte Continent zelf op ongeveer gelijke wijze te hebben voltrokken, althans voor wat betreft de tokkelinstrumenten. De Afrikaanse cultuur kent namelijk een overvloed aan tokkelinstrumenten, waar de Curaçaosche musici simpelweg niet van op de hoogte zijn. Reeds in het begin van de 19e eeuw gaat de piano een steeds belangrijker rol spelen in de vertolking van de tumba. Met zijn 88 toetsen heeft de piano het in zich om alle instrumenten die de tumba ooit gebruikte te emuleren. Mogelijk maakt de benaming tumba di salòn of tumba pa orkesta reeds dan zijn entree in het lexicon van deze muziek. Want, de Curaçaosche muzikale virtuoos Jan Gerard “Gerry” Palm (1831-1906) schijnt de eerste te zijn, die de vertaling van de tumba gespeeld voornamelijk op basis van tokkelinstrumenten naar de piano te hebben vertaald. Doktoor Palm houdt zich namelijk ook bezig met het komponeren van klassieke of klassiek georiënteerde muziek. Hij is echter zeker niet te beroerd om de tumba, de ex-muzik di zumbi, in zijn belevingswereld toe te laten maar trekt haar wel naar de bijna eenzame hoogte waarop de muzikale genie zich ophoudt. Noblesse oblige! Behalve meer kennis op een nieuw gebied, levert de bemoeienis met de tumba hem geen windeieren op: Toen hij eenmaal zeer bedreven was in het komponeren van de mooiste of scherpste tumba's werd Doktoor Palm met grote regelmaat benaderd door sollicitanten die hem steeds opnieuw de vraag stelden: "Shon Jerry por komponé un tumba pa mi....", waarna steeds opnieuw het lucratief getinte antwoord volgde: "Bai bo bin ku tré (s) yotín". Die tré yotín van die tijd was misschien wel vijftig hedendaagse guldens of zo waard. In het begin van de 20ste eeuw maakte de tumba ook nog de verbinding met de film. De stomme (geluidloze) films van die tijd, op Curaçao met pelikula di Charlie Chaplin aangeduid, vanwege de populariteit van de producties met die personage in de hoofdrol, werden namelijk met een piano-tumba orkest wat aangekleed. In dezelfde tijd ongeveer ondergaat de tumba een andere dramatische ontwikkeling. De piano had zich namelijk als de meest belangrijke instrument in de tumbamuziek ontwikkeld. Een feest was dan ook alleen een feest, als er op piano-tumbamuziek gedanst kon worden. Dat kon meestal alleen in de duurdere gelegenheden; het gewone volk moest het met de andere tumba stellen. De Engels Vicks familie bracht hier verandering in met de uitvinding van het draai-orgel mechanisme: Een cylinder-achtige instrument waar de klanken van de piano mee voortgebracht konden worden. Op zich was het best een duur apparaat; de prijs van een gemiddelde auto waard. Maar omdat het hele instrument wel veel kleiner en dus makkelijker verplaatsbaar en ook goedkoper was dan een echte piano, verschafte de draaiorgel de mogelijkheid om veel meer (dans) gelegenheden na te lopen, waardoor hij ook in de minder gegoede buurten ingezet kon worden. Opeens was het wel mogelijk voor de gemiddelde burger om op "piano" muziek feesten na te lopen en de draaiorgel werd snel erg populair. Op Curaçao waren het de heren Horacio Sprock, Dodo Palm en Henriquez, die als eerste de ka'i oru (draaiorgel) op het eiland introduceerden. Bekend uit deze tijd is de roddel die rondging over de reactie van de Nederlandse parlementatriër Van Kol, die bij het bezoeken van een tumba-feest geëxclameerde schijnt te hebben, dat de "mensen trekken zo aan elkaar". Daarmee het speciale genot dat de Curaçaoenaar uit het dansen van zijn geliefde tumba (en muziek in het algemeen) trekt, aangevende. Een belangrijke hindernis voor de ka'i oru vormde in die tijd wel de politieverordening, dat de machine niet per kar vervoerd mocht worden. Voor de goede gang van zaken en de côntrôle moest het wel 80 kilo wegende aparaat naar de bestemming worden gedragen. In de 1960er jaren maakte de tumba nieuwe ontwikkelingen door. Carlos Sillie maakte de binding met de klassieke dans (ballet), Harry Moen en zijn zanggroep Serenada beëxperimenteerden de tumba op zanggebied met acapella interpretaties op verschillende toonhoogten en auteurs als Ellis Juliana en Piërre Lauffer hiefen het tumba tekstschrijven op poëtische hoogten. In de 1980er jaren bracht allereerst Richard Hooi het fenomeen van de op de tumba gegrondveste poësía rítmiko, gevolgd in de eerste jaren van deze 21ste eeuw door Tio Harry met zijn interpretaties van deze tumba-ritmische poëzie en de experimenten van de nieuwste generatie met de rap-tumba. Op muzikaal gebied zorgden allereerst de Salsbach Jazz Trio en vervolgens aan de conservatorium (af)gestudeerde muzikanten als Cedric Dandaré, Erwin Prudencia en Randall Corsen voor de binding van tumba met jazz, terwijl Izaline Callister met haar prachtige, karaktervolle en inspirerende zang, de tumba wereldwijd openbaart. De tumba is een poly-ritmische muzieksoort, waarin elke instrument haar eigen ritme aanhoudt, samengebonden door een instrument, die de melodie voortbrengt. De meest merkwaardige verandering die de Curaçaosche tumba sinds de 1970er jaren heeft ondergaan is de zogenaamde tumba di karnaval, die veel overeenkomst vertoont met de tumba pregoná. In haar ruim dertigjarig bestaan, heeft de tumba di karnaval haar eigen vooraanstaande vertolkers voortgebracht: Tata di tumba (Lett.: tumba’s vader) Anselmus “Boy” Dap, die het festival liefst tien keer op zijn naam wist te schrijven, Elia Isenia, de eerste Reina di (koningin van) Tumba en Farley Lourens, die de titel Rey (koning) drie keer achter elkaar wist te winnen. De tumba di karnaval, is in feite nagenoeg de enige tumbavariant die anno 2008 nog wordt herkend; de jonge Curaçaoenaar slaat er buiten de karnavalsperiode bijna geen acht op; men prefereert de zogenaamde ritmo kombina. De nieuwste generatie moet dus kennelijk dieper in deze speciale muziek van zijn eigen (ei)land worden ingewijd. De tumbavariant van de cinquillo in de begeleidingsfiguur is uniek. ----------- == Tipico Santa Rosa == De versiering op en om de rotonde van Santa Rosa is een eerbetoon aan muzikant Nemenci ‘Chi’ Domitilia. De bekende mandolinespeler maakte deel uit van de muziekgroep Tipiko Santa Rosa. Bewoners zetten hem en zijn bijdrage aan de Curaçaose cultuur in het zonnetje door de rotonde aan hem op te dragen. -------------- {{Infobox banda | variante = c | nomber = Moron Combo | nomber original = | logo = | imagen = | descripcion = | alias = | funda = 1956 | fundador = Norman Moron | aña activo = 1956 - 1969 | origen = | genero = | influencia = | seya = | manager = | asocia = | miembro actual = | exmiembro = | website = }} '''Moron Combo''' tabata un banda musikal di [[Kòrsou]], fundá na [[1956]] pa Norman Moron. E kombo akí a konosé diferente konstelashon. Entre otro Donny Moron Di robes pa drechi: Norman Moron (piano/direkshon), René Samson (kantante), Bobby Allee (tròmpèt), Sixto (Laco) Felida (saksofon), Robby Moron (kantante/raspu), Bert van Putten (tròmbon), Wilfrido Mongen (konga), George Neman (timbal/kantante) Partikularidat: Nan tabata toka mas tantu na hotèlnan lokal i tambe na Telecuraçao i fiestanan privá. E banda a keda eksistí te den añanan 60. Na 1965 el a presenta pa prome biaha na Aruba.<ref>Moron Combo naar Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 07-09-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 22-01-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462410:mpeg21:p006</ref> == Literatura == * [https://www.jstor.org/stable/pdf/community.28156960.pdf Manifestashon Kultural], dia 5,6 i 7 di desember 1991 na Curacao Festival Center {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pedro Hermanus (Hermanito) Narvaez''' (☆ [[10 di mei]] [[1949]] na [[Kòrsou]]) ta un DJ, presentadó, maestro di seremonia, animadó, empresario, lokutor i personahe di radio y televishon di [[Kòrsou]]. El a okupá un rol signifikante den radiodifusion i mundo farandulero di [[Kòrsou]]. == Bida i karera == Hermanito Narvaez a nase na Kòrsou komo yu mas chikitu di e famia di seis yu di Luz Maria Villanueva i Santos Manuel Narvaez, ambos prosedente di [[Venezuela]]. Su tata a bin traha komo marinero pa Shell na Kòrsou. E tabatin seis ruman. Foi chikitu e tabata masha keto. El a bai skol básiko na St. Jozefschool, Canisius College i Schweitzercollege i a sigui pa HBS na [[Radulphus College]], sin kaba esaki. Despues el a drenta den radio i deporte, i tabata hunga vòlibòl. Den añanan 1960 e tabata enbolbí ku e programa radial pa hubentut di hitnan internashonal na [[Curom]]. Despues di tempu el a bira presentadó, kambiando e nòmber di e programa den PSH (''Post Scriptum Hermanito''), unda e tabata presenta e Top40. E conocido disc jockey Hermanito Narvaez - hopi gusta serca tienernan Antiyano, parcialmente pa motibo di su programa PSH - a casa cu srta. Linda Koek Hermanito, kende ta traha pa e radio emisora ​​Curom, a kontribuí na Amigoe su sekshonnan tiner vários biaha den pasado.<ref>WILLEMSTAD. – De bekende disc jockey Hermanito Narvaez – zeer populair bij de Antilliaanse tieners o.m. door zijn^ programma PSH – is gisteren in het huwelijk getreden met mej. Linda Koek Hermanito die voor het radiostation Curom werkt heeft in het verleden diverse malen medewerking verleend aan tienerrubrieken van de Amigoe. Van deze plaats onze gelukwensen.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-10-1974, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461182:mpeg21:p001</ref>Hermanito Narvaez a bira un DJ konosí bou di hóbennan antiano, parsialmente pa medio di su programa PSH pa e radio emisora ​​Curom. Den pasado el a kontribuí na e sekshonnan di tiner di Amigoe vários biaha den pasado. Later het programa ''HErmanito i su estilo'' riba djadumingu atardi. Su ruman Danier Narvaez tambe tabata traha na Curom. E ku su ruman Daniel tabata kompila e hitpereet pa publikashon den Amigoe. Di añanan 60 pa 80 Hermanito tabata na RADIO CUROM ( ku P.S.H. , Top 40 , Top 100 , Ambiente na Beach , Soul to Soul ,Festivalnan , Sertamennan , Karnaval ets ) .Di añanan 80 te final di dekada 90 na TeleCuraçao ( ku e.o. Karnaval , di Skina pa Skina , Tesoro di Kòrsou , Miss Kòrsou , Pagina Sosial , Miss Universe , Regatta Boneiru , Zomer Karnaval , Calle 8 , Kòrsou dòrná na lus , Academy Awards , Siman di Kultura , Seú ets). Di 2001 te 2020 riba TDS Kanal 80 (tur sorto di aktividat tantu lokal komo internashonal ) !!!I awor un etapa i eksperimentu nobo :You Tube ku e channel “ kanal80 total “ ( e idea tá pa kambia e nòmber den futuro ) !Según dianan pasa , Hermanito lo pone más i más di su produkshonnan di pasado , riba You Tube !<ref>https://24ora.com/cousou-hermanito-narvaez-riba-you-tube/ CORSOU: HERMANITO NARVÁEZ RIBA YOU TUBE], 24ora.com (10 di yanuari 2021)</ref> Un persona cu tambe a haci hopi pa nos carnaval ta “Hermanito” Narvaez cu merece e titulo di “Mister Karnaval”. Su aporte den e area aki a consisti di reportahenan di TV y radio, numeroso entrevista cu varios miembro di prensa di nos sociedad cu ta (in)directamente relaciona cu e carnaval y programanan cortico (diario) unda publico a keda informa di e evento di carnaval dia. Curacao.<ref>Geslaagd carnavals -slotfeest "Hermanito" overstelpt met plakaten/geschenken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 08-03-1976, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460208:mpeg21:p003</ref> Hermanito bracht een heleboel innovaties, zowel op de radio, als andere activiteiten. Hij begon met de top 10, die later top 40 en zelfs de top 100 van het jaar (in 1968 had je de 1 ste top 100 op de Antillen Hey Jude van de Beatles was no 1); carnavals uitzendingen op de radio; opnames van lokale artiesten; Tumba Festival; Ceremonie Meester op Miss Teenage en Miss Curacao verkiezingen; tiener programma’s op Telecuracao; life uitzendingen van songs festival vanuit Puerto Rico; nieuwe talenten etc. Maar ook begon Hermanito met de eerste Drive In Disco op Curaçao ook onder de naam P.S.H. Gedurende, vooral de jaren 70, en begin 80 was PSH, het allerbeste, bekendste en populairste op het gebied van D.J. entertainment. https://www.youtube.com/watch?v=2zA3_y_9DBs&ab_channel=ExtraCuracao 1991:presentator Tumbafestival voor Telecuracao en eindejaarsprogramma ''sperando tiru'' na 1990 * tienerdans marathon == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Narvaez, Hermanito}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Musiko]] ------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Infobox Artista | birthname = Macario Prudencia | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Macario (Makai) Prudencia''' (☆ [[1934]] na [[Kòrsou]] - † [[24 di mart]] [[2015]]) ta un músiko, kompositor i dosente di musika yu di hulandes-boneriano. El a krea [[Salsa Antiyano|salsa antiano]], un género di músika ku a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘[[ritmo kombina|ritmo kombiná]]’ di e isla di awendia.<ref name="Skempi">[https://www.skempi.com/artist/macario-prudencia Macario Prudencia]</ref> == Biografia == Makai begon zijn muzikale carrière op 15-jarige leeftijd bij ‘Estrellas Nacional’. Hij was tot de jaren 80 actief als congaspeler in diverse groepen. Zijn eerste hit ‘Raspa Bill’ dateert uit 1960. In 1969 scoorde hij een hit met ‘Super Jolly.’ In de jaren ‘70 was Makai erg populair met hits als ‘Bròs Bròs’, een nummer waarmee hij een Gouden Plaat won. De zanger/componist woonde ook geruime tijd in Nederland waar hij onder andere met ‘Dim Dam’, ‘San Dom’, Mi Televishon’, en ‘Wasmashin’ grote hits scoorde. Dit laatste nummer werd in de vertolking van de Surinaamse groep Trafassi een grote hit.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/10746-cultuurvader-overleden|titel=Cultuurvader overleden|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2015-03-24|bezochtdatum=2024-08-10}}</ref> Prudencia werd meerdere keren door de Asosiashon di Músiko di Kòrsou (Amak) gehuldigd, onder andere in 1981 en 1987. Vorig jaar nog organiseerde Amak een muzikale hulde aan de zanger die toen in het Betesda verbleef. El a fayesé dia 24 di mart 2015 na edat di 81 aña. ------ El a krea i ta e embahador internashonal di e ‘Salsa Antiano’. E género di músika aki a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘Ritmo Kombiná’ di e isla di awendia. El a wòrdu lantá pa un famia hopi musikal; su ruman hòmber, su primunan i su welo tabata toka instrumento musikal i su mama tabata gusta baila. Na edat di dies sinku aña, el a kuminsá toka e conga i a presentá ku vários grupo di músika riba e isla. Banda di e conga, su ruman homber Emilio tambe a siñ’e con pa toca guitara. Eventualmente el a evaluá su talento pa komponé i kanta kompletamente, su bos di kanto riku i kargá ku personalidat, asina el a disidí di desaroyá su mes karera musikal. Rònt di aña 1970, el a funda su mes grupo di músika yamá ‘Tipiko Prudencia’. E grupo tabata konsistí di su ruman hòmber Emilo (baho), Emilio su dos yu hòmbernan Axel (guitara kuatro) i Erwin (mandolina), su yu muhénan (kantantenan di reserva) i e mes komo kantante prinsipal. Poko despues di a forma e grupo aki el a sigui pa forma un banda mas grandi ainda ku yama ‘Continental Combo’ ku tabata presentá tur wikènt na e klup di anochi El Nido. Nan tabata un éksito grandi riba e isla. Bo no por a haña un persona ku no a disfrutá di nan éksitonan, entre nan ‘Bròs Bròs’ i ‘Kadushi’.<ref name="Skempi"/> Na 1975, el a risibí un plachi di oro di e tienda di joyas mundialmente konosí Spritzer & Fuhrman pa su klásiko sumamente popular i iresistibelmente optimista ‘Den Bo Bèshi’. El a interpretá e kansion aki ku un otro banda ku yama ‘Macay i Su Salsa Antiano’ ku tabata dirigí pa su primu ku a bin bèk for di Hulanda despues di a studia na un konservatorio den e stat di Utrecht.<ref name="Skempi"/> Na 1979 Prudencia a muda pa Hulanda, kaminda el a keda 14 aña i kaminda el a duna vários presentashon elogiá i a komponé hopi éksito manera ‘Dim Dam’, ‘Mi Televishon’ i ‘Wasmashin’. E ultimo a bira un hit mas grandi ainda na Hulanda despues cu el a wordo cover pa e banda Surinam Trafassi. Durante su añanan den eksterior el a wòrdu nominá tambe komo ‘E Mihó Kantante Antiyano Na Hulanda’ na 1988.<ref name="Skempi"/> Na 1993 el a muda bèk pa Curaçao kaminda el a sigui traha músika, lansando vários álbum ku bandanan lokal manera GIO Fuertisimo i ERA Outentiko ademas di kolaborashonnan ku e bahista Eric Calmes. Na 2014 el a wòrdu onrá ku un gran konsierto di homenahe na Brion Square, durante kua artistanan lokal a interpretá e hopi éksitonan lansa pa e leyenda kurasonano aki ku a duna un kontribushon inmensurabel na e esena musikal di e isla durante su karera largu.<ref name="Skempi"/> == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Prudencia, Macario}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Kantante]] ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox Artista | birthname = Dionisio F. Salsbach | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Dionisio F. (Doy) Salsbach''' (☆ [[1938]] na [[Boneiru]]) ta un musiko, kompositor i dosente di musika hulandes-boneriano. == Bida == Doy Salsbach a nase den e bario [[Nort di Saliña]], yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Нòfi Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> E tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabata musiko: Angel tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio i Roberto (Papachi) di Tipiko Boneriano. Salsbach ta muda pa Aruba unda e ta kuminsa su karera musikal ku Trio Los Aventureros. Tur tres ruman ta músiko. Angel pa hopi aña tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio. Doy a bai biba na Hulanda na 1964. Den e pais ei el a hasi nòmber den farándula ku Trio Los Aventureros i Trio Los Alegres. Ketu bai e ta dunando lès di muzik. E BENEHIBNU. Djaweps 7 aprel 2022 Doy Salsbach a bishita Ной Kultural KRALENDIJK — E konosido artista musikant boneriano Doy Salsbach siman pasá a bishitá Hòfi Kultural di Plataforma Kul- tural. Salsbach, kende taba- ta na Boneiru resientemente pa motibunan familiar, a probechá pa fortalesé kontaktonan ku e tabatin kaba ku Fundashon Históriko к Boneriano (FuHi- KuBo). Doy Salsbach a nase den e bario Nort di Saliña, yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Ной Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> Tur e tres yu hómbernan di e per- sonanan aki a bira konosí i famá riba tereno musikal: Angel (Salsbach Jazz Trio), Doy (Trio Los Alegres) i Papachi Salsbach (Típiko Boneriano). Doy Salsbach (83) desde 1964 ta establesé na Hulanda, na unda semper el forma un karera profeshonal den farándula, aktuando ku su grupo musikal asta den shownan na televishon hulandes. * speelde op Aruba in '''Trio Los Aventureros''' (1957-1964): Doy Salsbach, Stanley Albertus (dfm) y Martines Dania (dfm). Corto historia di Trio Los Aventureros cu a keda funda na 1958. Na 1959 den un concurso pa trio den teatro Aurora na Santa Cruz e ta sali campeon di Aruba.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBAANSECOURANT-1959-10/page/n79/mode/1up?q=Aventureros&view=theater Trio Los Aventureros Campeon di Aruba di 1959], Arubaanse Courant (26 di oktober 1959)</ref> E trio a presenta den diferente show di television manera e Show di Padu del Caribe y e Show di Rufo Wever. Corto tempo despues di nan fundacion nan a ser contrata pa entretene nos turistanan den hotel. No a dura hopi cu nan a crusa frontera bay Venezuela, Puerto Rico y Europa unda a traha den programa di diferente artista internashonal manera Liberace, Harry Belafonte, Claude François y Udo Jurgens..<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2013-02-09/page/n19/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Certificado di Merito pa Martines Dania di Trio Los Aventureros], Awemainta (9 di februari 2013)</ref> Un di nan cancionnan mas conoci ta “Te aworo” composita conhuntamente cu Wim Statius Muller y Hubert Booi y tabata e tema musical p’e pelicula cu ta carga e mesun titulo. De trio kwam in 1964 een toernee door Europa naar Nederland en slaagde in Europa reeds enige bekendheid te krijgen.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462225:mpeg21:a0091 Los Aventureros: succes in Europa], [[Amigoe]] (4 december 1964)</ref> Doy speelde met het trio Los Aventuros in de film Te Amoro, waarna hij in Nederland bleef hangen. Na Europa e trio ta graba su prome LP. E conocldo trio Arubano. Los Aventureros, kende basta tempo pasa a sali for di Aruba pa bai Eur(ï)a, segun noticia cu a worde ricibi for di Hulanda, na e momento ta haciendo un gira door di e continente Europeo. E trio lo actua na Belgica, Hulanda, Alemania y Francia. Manera ta conoci Los Aventureros, kendenan a toca anjanan largo den Aniba Carlb- bean Hotel, Puerto Rico, y Ve¬ nezuela, ta consisti di D.F.Salz- bach, M. Dania y S. Albertus * richtte in 1967 op in Nederland de '''Trio Los Alegres''' die Zuid amerikaanse muziek speelt, eerst samen met Silvia v.d. Molen en later zijn vrouw Jeannette Berlauwt en Hans Wieringa. In 1975 stond de trio hoog op de Nederlandse hitlijsten met "Coconut Woman". 1977: het trio "Los alegres" bekend van de Nederlandse TV en de Andre van Duin-show. De leider van het trio is Doy Salsbach, Bonaireaan van geboorte die reeds jaren in Nederland woont. * in 1991 richtte hij op Orquesta Colegio Latino, fundado i direktor di Orquesta Colegio Latino Doy Salsbach kreeg destijds op Aruba bekendheid met het trio Los Aventureros, hij werkte voor film, tv en nachtclubs op de Antillen, Puerto Rico en Venezuela. In verband met de premiere van de film "Te Aworo" waarbij Doy de tekst schreef voor de titelsong, kwam het trio in 1964 naar Nederland. Om de naam van dit trio te bevestigen bleef Doy als „Avonturier" in Nederland en formeerde eind 1966 Los Alegres.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470347:mpeg21:a0124 Los Alegres - pas LP - wil graag naar Antillen], [[Amigoe]] (22 december 1971)</ref>Doy Salsbach stelde dat na het opheffen van trio Los Aventureros de showbusiness door moest gaan en dat hij zich erg gelukkig voelt met Los Alegres, Trio Los Alegres was een Nederlands latintrio afkomstig uit Den Haag. De groep debuteert in 1968 met de single “Maria Christina” en bestaat dan uit zangeres Sylvia van der Molen en gitaristen Doy Salsbach en Hans Wierenga. Beginjaren zeventig horen we weinig van de groep, maar in 1975 zijn ze terug. De single “Coconut woman” wordt in samenwerking met Sweet Okay Supersister gemaakt. Zangeres Sylvia van der Molen is vervangen door de uit Rhenen afkomstige Jeanette Berlauwt.De single Yes I Do Like Your Bermuda kwam bij ons niet verder dan de Tipparade. In Nederland bereikte het nummer de éénentwintigste plaats in de Top 40. Na 15 jaar, besloot de groep om er mee te stoppen in 1983(Diverse bronnen en Wikpedia) De op Bonaire geboren Doy Salsbach, docerend en uitvoerend musicus in Latijns Amerikaanse- en Caribische dansstijlen, zal samen met zijn salsadansorkest Colegio Latino op donderdag 11 juni gelegenheid bieden om onder de titel "Fiesta Tropical" in Latijns Amerikaanse en Caribische sfeer te dansen in Musicon. De 14-koppige band Colegio Latino toert sinds 1990 door Nederland, België en Duitsland en verzorgt optredens met veel enthousiasme en opzwepende ritmes welke een zonnige en tropische sfeer aan uw feest toevoegt.Speciale vermelding: vier jaren achtereen op het North Sea Jazzfestival, waar het aanwezige publiek de zaal keer op keer veranderde in een danssalon met een swingende, vrolijke menigte. Doy’ Salsbach uitvoerend musicus en muziekdocent studeerde o.a. aan de Berklee School of Music (Boston U.S.A.) Als vertolker van Caribische muziek en jazz meegewerkt aan producties met o.a. Lou van Rees, Shirley Bassey, Timi Yuro, André van Duin, De Mounties, Joop van den Ende en aan het North Sea Jazzfestival. Plaatopnames gemaakt zijn eigen ensembles Los Aventureros en Los Alegres en o.a. met Super Sister, Sweet dBuster, Harry Sacksioni, Tineke Schouten en André van Duin. {{Appendix}} ---------- {{Databox}} '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''wals di Kòrsou''', ta un género musikal di [[Antias Hulandes]], ku tin su raiz den e forma klásiko di wals [[Oropa|oropeo]]. E estilo musikal aki a nasé na e isla di [[Kòrsou]] den di dos mita di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], i ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di [[Viena]], mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko di e region karibense. Influencia oropeo i Adaptashon Lokal Kontrali na e tumba i danza ku ta refleha e influensia Afrikano, e wals Antiano ta konektá mas ku e bailenan di orígen Iberiko. E prome walsnan di Kòrsou, ku a aparesé riba e isla rond 1865, tabata basá riba e mesun ritmo seif ku e walsnan Europeanan, pero ku un forma hopi mas simpel. Nan tabata konstruí den dos parti di 2 x 16 medida, i den esaki no tabatin introdukshon ni teksto. Mas o ménos 20 aña despues, e patronan rítmiko a kuminsá kambia, i asina a nase e estilu karakterístiko di e wals Kurasowés. Poliritmia i Hemiool Un di e karakterístikanan más sobresaliente di e wals Antiano ta su uzo di poliritmia, particularmente e fenómeno musikal yamá hemiool. Esaki ta un desplazamiento di aksent rítmiko ku tuma lugá ora un ritmonan di dos parti ta bini den un metrum di tres parti (3/4). E aksentnan rítmiko ta kambia e manera kon e puls ta sintí, i sugiere un dualismo rítmiko ku ta distingui e wals di Kòrsou di su ehèmpel Europeo. Na bes, e aksent ta kaye riba e promé i dos i mitar tel. Formanan Melódiko i Estruktura E wals Kurasowés por ta di dos òf tres parti, i generalmente ta konsisti di frasenan di 16 medida. Un wals di dos parti tin 32 medida; un di tres parti, 48. E melodia normalment ta suave, sin teksto, ku armonianan inventivo den e striktura musikal di miniatura. E reto pa komponista ta pa kreá un sekshon musikal ku ta stimulá pa bailá, pero ku tambe tin valor estétiko musikal. == Kompositor notabel == Algun kompositor notabel ku a duna forma na e wals antiano ta:<br> {{CUW}} * Jan Gerard Palm * Jacobo Palm * Rudolph Palm * John Palm * [[Joseph Sickman Corsen]] * Jacobo Conrad * Genie Palm * Paul de Lima * Janchi Boskaljon {{ABW}} * [[Padu Lampe]] * [[Rufo Wever]] Nan obra ta inklui tanto walsnan alegre komo sentimental, i hopi biaha e pieza tabata dediká na persona estimá ò pa ekspresá emoshnan profundo manera duel ò felisidat. Un ehèmpel notabel ta Engelenzang (Canto di Ángel) di Jan Gerard Palm. Estilo i Importansia Kultural Wals di Kòrsou ta konsiderá un elemento importante den e legado musikal klasiko di e Antias Hulandés. Aunke su forma bini di Europa, e estilo ta un ekspreshon musikal puramente Antiano, adaptá na e gusto i dinamika lokal, i a bira parti integral di e repertorio di musika klasiko lokal. Referensianan: Römer, René. Muziek en Dans. Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen (1977). Encyclopedie van de Nederlandse Antillen. Palm Stichting: http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf ------- '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''Wals di Kòrsou''', ta un género di músika di [[Antias Hulandes]], ku segun melodia, forma i ritmo, tin su origen den [[Oropa]]. E ta un produkto di e di dos mita di [[siglo 19]]. Kontrali na e [[tumba]] i [[danza]] ku ta refleha e influensia afrikano den Kariba, e wals antiano ta konekta ku bailenan predominante iberiko. Alrededor di aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues e patronchinan rítmiko a kuminsá kambia..<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=[[René Römer|Römer, René]]|titel= Muziek en Dans|werk=Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|datum=1977}}</ref> Kompositornan konosí di e wals antiano ta entre otro Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i John Palm di Kòrsou; [[Padu Lampe]] i [[Rufo Wever]] di [[Aruba]]. ==Wals, Antillian== Algun di e walsnan di Kòrsou ta mustra un orígen klaramente europeo (Schubert). E prome valsnan antillano rond di 1850 ainda no tabata influensia pa e bailenan iberiko di e kontinente, kontrali na e tumba y e danza, ku si ta refleha e influensia [[afrika]]no den e kuenca karibense. Algun aksènt ritmiko ta sugeri e efekto polirítmiko ku ta distinguí e vals antiano for di su ehèmpel oropeo.<ref>Enciclopedie van Curacao</ref> Bepaalde Curaçaosche walsen vertonen een duidelijke Europese oorsprong (Schubert). De eerste Antilliaanse walsen rond 1850 waren nog niet onder invloed van de Iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de tumba en de danza, die de Afrikaanse invloed in het Caribisch bekken reflecteren. Door bepaalde ritmische accenten wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt. nOTES * nl.wiki 9wals,muziek0:De Latijns-Amerikaanse wals is opvallend rijk aan syncopen, zowel in de melodie als de ritmische begeleiding. Het basisritme wordt hier bepaald door de hemiool, een accentverschuiving dat ontstaat wanneer in een driedelig metrum een tweedelig ritme wordt ingebracht. Kenmerk van de Europese wals is de begeleidingsfiguur met een zwaardere eerste tel (puls), meestal een basnoot, gevolgd door twee lichtere tellen (meestal een akkoordje). Bij de Curaçaose en de Venezolaanse wals daarentegen, valt de klemtoon veelal op de eerste en op de twee en een halve tel, waardoor het hemiool ritme ontstaat. Bekende componisten van Curaçaose walsen zijn onder andere Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm en John Palm. * De Antilliaanse wals staat beter bekend als ‘Curaçaose wals’. Ze is een produkt van de tweede helft van de 19de eeuw. Na aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues, un kambio a kuminsá den e patronan ritmiko.[ 3] E komponistanan di vals Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i Rudolf Palm a inspirá otro, ku loke finalmente na 1910 a resultá den dos tipo di vals Kurasowese, esta e vals Kurasowese di dos parti i di tres parti, tur dos sin introdukshon ku un patrón ritmiko separá i un liña melodiko suave sin teksto. Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten. Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=Romer, Rene|titel= Muziek en Dans uit:Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|werk= |datum= }}</ref> De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. -- * Antilliaanse wals vindt aansluiting bij de overwegend iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de [[tumba]] en de [[danza]], die de Afrikaanse invloed in het Caribisch Bekken reflecteren. Er zijn vrolijke 2-delige, en afwisselend sentimentele en opgewekte 3-delige walsen. Door het ritmisch dualisme van zes opeenvolgende achtsten in elke maat, wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt.(Encyclopedie van de Nederlands Antillen) El vals antillano conecta con las danzas predominantemente ibéricas del continente, a diferencia de la tumba y la danza, que reflejan la influencia africana en la cuenca del Caribe. Hay valses alegres a 2 voces y valses a 3 voces alternativamente sentimentales y alegres. El dualismo rítmico de seis corcheas consecutivas en cada compás sugiere el efecto polirrítmico que distingue al vals antillano de su ejemplo europeo. ------ * De Curaçaose wals kan worden gekenmerkt door een rijk gebruik aan syncopen, in zowel de melodie als in de ritmische begeleiding. Het basisritme is afgeleid van de hemiool, dat bijvoorbeeld ontstaat wanneer in een driedelig metrum (3/4) een tweedelig ritme (2/2 of 2/4) wordt ingebracht. De hemiool komt in de Curaçaose wals tot stand door ritmische figuren zoals weergegeven in figuur 1. Let op de accenten in de figuur 1 (aangegeven als >). De onderlinge afstand tussen de accenten blijft gelijk. De Curaçaose wals is doorgaans opgebouwd uit twee of drie delen van elk 16 maten. Zo kent een typische tweedelige wals 32 maten en een driedelige wals 48 maten. Het is de uitdaging voor de componist om binnen dit strakke regiem vaneen miniatuur met een beperkt aantal toegestane maten, een onstuimige, vindingrijke opeenvolging van akkoorden te verzinnen die niet alleen het oor strelen, maar waarmee ook eendanspaar vleugels onder de voeten krijgt. Verschillende van de walsen van Jan Gerard Palm zijn geschreven om een moment van verdriet of juist van geluk in muziek tot uitdrukking te brengen en om personen die hij liefhad te eren.<ref>http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf</ref> De wals Engelenzang (Canto de los Angeles) is niet alleen {{Appendix}} --------------- h5rz48pn0ty6fjiq1l19i5pgqmmqpi3 206691 206690 2026-10-11T19:37:31Z Caribiana 8320 206691 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ [[Wals antiano]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Macario Prudencia]] - [[Doy Salsbach]] - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] ---------------------------- Pending: [[Tumba]] (aanvulling) - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] - [[Moron Combo]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Marcario Prudencio]] - [[Doy Salsbach]] - [[Wals antiano]] * Pianista: [[Dominico Herrera]] - [[Harold Martina]] - [[Norman Moron]] - [[Wim Statius Muller]] ------------- '''Premio Edgard Supriano''' ta e premio ofisial di Asosiashon di Músiko i Artista di Kòrsou (AMAK). Pa medio di dje, e organisashon ta honra desde 1989 músiko, kantante, i gruponan musikal ku a distinguí nan mes den nan respektivo kategorianan durante e último aña.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/97117/stem-mee-op-de-premio-edgar-supriano-voor-het-eerst-met-gospel Stem mee op de Premio Edgar Supriano, voor het eerst met gospel], curacao.nu (11 di oktober 2026)</ref> == Ganadó == * 1989 - * 1991 - * 1993 - * 1996 - * 2000 - * 2002 - * 2004 - * 2006 - * 2007 - [[Ephrem J]] * 2008 * 2010 * 2013 - * 2015 - * 2018 - * 2020 - * 2022 - * 2026 - ---------------------- {{infobox banda| variante =c | nomber = K-liber 4 Life | nomber original = | imagen = | imagen hanchura = | descripcion = | residencia = {{NLD}} | aña activo = | genero = | instrumento= bos | influencia = | distincion = }} '''K-liber 4 Life''' ta un agrupashon musikal hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan prome anaan nan a kanta primordialmente na [[papiamentu]], pero awendia nan ta canta tambe den otro idioma, entre otro hulandes. Na 2011, Pugistix a repatriá, i poko despues a sigui Teddo Juice. Mega Master, kende a permanese na Hulanda, a dicidi di sigui ku K-Liber 4 Life huntu cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). nl.wiki: K-liber 4 Life ta un agrupashon di músika hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan ta canta primordialmente na Papiamento, e idioma di e islanan ABC, pero awendia nan ta canta tambe den otro idiomanan, entre otro Hulandes. Na 2011, Pugistix a disidí di regresá su isla stimá, i Teddo Juice a sigui poko despues. Mega Master a keda Hulanda y a dicidi di sigui cu K-Liber 4 Life hunto cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). ==Biografia== E grupo antiano konosí komo K-Liber den añanan 90 ta e grupo di Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. E miembronan tur a nace na Curaçao pero ta biba na Hulanda (Den Helder). Nan a bira konosí pa medio di e esena kresiente di Bubblin’ den añanan 1990. Downloadnan ilegal tabata un faktor den nan popularidat, ekspandiendo nan alkanse den e esenanan mas chikitu di Bubblin’ den nort i sùit di Hulanda. Na 2004, nan a kibra pa e públiko hulandes mas amplio ku e kansion Viben. Na 2003, 2004 i 2005, nan a presentá frekuentemente i a lansa vários álbum. E último álbum, Schuurpapier, tambe ta kontené hopi kantika na idioma hulandes, miéntras ku e álbumnan anterior ta kontené prinsipalmente kantikanan di papiamentu ku de bes en kuando kansionnan hulandes, spañó òf ingles. Kompetensianan, premionan i nominashonnan Kategoria di Premio di Aña Músika 2004 Mobo Awards Best Album Schuurpapier 2005 Mihó Akto di Diskoteka 2004 Aktuashonnan E cabayeronan, tur tres originalmente di Curaçao pero bibando na Hulanda, a canta principalmente na ‘Papiamento’—e idioma di Aruba, Bonaire, y Curaçao—riba nan prome 3 albumnan, cu incursionnan ocasional den Hulandes, Ingles, of Spaño. Teddo Juice ta skirbi mayoria di e kantikanan di K-liber, Pugistix ta e produktor, i Mega Master ta tene tur kos bon huntu. E último álbum, ‘Schuurpapier’, pues ta nan di kuater álbum kaba, pero kontrali na e promé tres álbumnan, ‘HASIKIBOKE’, ‘Magnifico’, i ‘P K-Liber 2017 Na 2016, K-Liber a hasi un regreso. Nan a bolbe presentá na vários festival, diskoteka i evento urbano i a firma ku e agensia di reservashon RDJ Productions. Mega Master ta e unico ex miembro ainda activo den e actual formacion K-Liber Next Generation. ----------------- '''Dominico Herrera''' (☆ [[4 di mart]] [[1931]] na [[Boneiru]]) ta un musiko i kompositor di musika klasiko i musika bailabel antiano. == Biografia == Dominico Herrera a nase na Boneiru den un famia grandi, kaminda músika i arte en general a hunga un ròl hopi importante. Tur mucha tabata toka un instrumento, tin biaha asta vários, i tabata traha músika huntu. Dominico tabata prefera toca piano, pero tambe orgel y, den su hubentud, guitara. El a haña su promé lesnan di piano cerca su ruman muhe Teresita. Despues, na Korsou, el a haya les di entre otro [[Jacobo Palm|Shon Coco Palm]].<ref>Dominico Herrera doet Curaçaose muziek herleven. "Amigoe". Curaçao, 14-10-1989, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 15-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642782:mpeg21:p020</ref> * yu di Shon Julio Herrera i ruman di e maestro di skol/politico Julio Herrera? * Kaya Dominico Herrera na Korsou? * LP/CD Dominico Herrera is a composer and pianist from Bonaire, in the Netherlands Antilles (Caribbean’s region). He composes an instrumental songs inspired in the landscapes of his country. His music is a fusion between a large number of Caribbean and South American musical styles, with the piano as the main protagonist. {{Appendix}} ------------------ Harold Martina: een vooraanstaand Curaçaos musicus en ambassadeur van het muzikale erfgoed van Curaçao. Junny Alves June 12, 2026 '''Harold Martina''' is een Curaçaose concertpianist die internationaal erkenning verwierf door zijn uitzonderlijke technische beheersing en zijn verfijnde interpretaties van het klassieke pianorepertoire. Hij werd geboren in Willemstad, Curaçao, in 1935 en groeide op in een cultureel rijk milieu waarin muziek een belangrijke plaats innam. Zijn eerste pianolessen kreeg hij op Curaçao bij de bekende musicus Teun Don, die zijn uitzonderlijke talent al vroeg herkende. Op jonge leeftijd vertrok Martina naar Colombia om zijn muzikale opleiding voort te zetten aan het conservatorium van Medellín. Daar ontwikkelde hij zich snel tot een pianist van hoog niveau en studeerde hij cum laude af. Zijn artistieke ambitie bracht hem vervolgens naar Wenen, waar hij lessen volgde bij de gerenommeerde Oostenrijkse pianopedagoog Richard Hauser. In Europa verfijnde hij zijn interpretatieve stijl en bouwde hij een breed klassiek repertoire op met werken van componisten als Bach, Haydn, Brahms, Schumann en Bartók. In de jaren zestig trad Harold Martina op in verschillende internationale concertzalen. Een belangrijk moment in zijn carrière was zijn recital in het Concertgebouw van Amsterdam in 1962, een bijzonder optreden dat mede mogelijk werd gemaakt door culturele organisaties van de Nederlandse Antillen. Zijn concerten werden gewaardeerd om hun muzikaliteit, discipline en intellectuele diepgang. Naast zijn carrière als uitvoerend pianist speelde Martina ook een belangrijke rol als muziekpedagoog. Vooral in Colombia leverde hij een grote bijdrage aan de ontwikkeling van klassieke muziekeducatie en inspireerde hij generaties jonge pianisten. Hij stond bekend als een toegewijde docent met een sterke nadruk op muzikaal begrip, techniek en artistieke integriteit. Binnen de Curaçaose muziekgeschiedenis wordt Harold Martina beschouwd als een van de belangrijke vertegenwoordigers van de klassieke traditie van het eiland. Samen met andere prominente Curaçaose musici hielp hij de internationale zichtbaarheid van Caribische klassieke muziek en talenten te vergroten. Zijn levensloop weerspiegelt de culturele verbinding tussen Curaçao, Latijns-Amerika en Europa, en zijn nalatenschap leeft voort via zijn leerlingen, opnames en de blijvende waardering voor zijn artistieke bijdrage. PAPIAMENTU Harold Martina ta un pianista di konsierto di Kòrsou ku a haña rekonosementu internashonal pa medio di su dominio tékniko eksepshonal i interpretashonnan refiná di e repertorio di piano klásiko. El a nase na Kòrsou, na aña 1935 i a lanta den un ambiente kulturalmente riku kaminda musika tabata tin un lugar prominente. El a haña su promé lèsnan di piano na Kòrsou serka e musiko renombra Teun Don, kende for di trempan a rekonose su talento eksepshonal. Na un edat yòn, Martina a sali pa Colombia pa sigui ku su edukashon musikal na e Konservatorio di Medellín. Einan, el a desaroyá lihé den un pianista di nivel haltu i a gradua ku elogio. Su ambishon artístiko a hib’é Viena, kaminda el a studia serka e renombrá pedagogo di piano Austriaco Richard Hauser. Na Europa, el a refiná su estilo interpretativo i a konstruí un repertorio klásiko amplio ku obranan di kompositornan manera Bach, Haydn, Brahms, Schumann i Bartók. Den añanan 1960, Harold Martina a presentá den vários sala di konsierto internashonal. Un momento signifikativo den su karera tabata su resital na Concertgebouw na Amsterdam na 1962, un aktuashon remarkabel hasí posibel en parti dor di organisashonnan kultural di Antiyas Hulandes. Su konsiertonan tabata wòrdu apresiá pa nan musikalidat, disiplina i profundidat intelektual. Banda di su karera komo pianista , Martina tambe a hunga un ròl importante komo edukadó di músika. Partikularmente na Colombia, el a duna un kontribushon grandi na desaroyo di edukashon di músika klásiko i a inspirá generashonnan di pianista hóben. E tabata konosí komo un maestro dediká ku un énfasis fuerte riba komprenshon musikal, téknika i integridat artístiko. Den di historia di músika di Kòrsou, Harold Martina ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan importante di e tradishon klásiko di Kòrsou. Huntu ku otro músikonan prominente di Kòrsou, el a yuda oumentá e visibilidat internashonal di músika i talento klásiko karibense. Su historia di bida ta reflehá e konekshon kultural entre Kòrsou, Latino Amérika i Europa, i su legado ta biba pa medio di su studiantenan, grabashonnan i e apresio duradero pa su kontribushon artístiko. --------------- Jules Blasini: een Curaçaose musicus die een betekenisvolle bijdrage leverde aan de ontwikkeling en instandhouding van ons muzikaal erfgoed. Junny Alves Published Jul 16, 2026 '''Jules François Blasini''' (Curaçao,2 februari 1847- Curaçao 26 december 1887) was de zoon van Maria Elizabeth Leon en de Corsicaanse diplomaat Jean Blasini, die destijds Frans consul op Curaçao was. Al op jonge leeftijd bleek zijn uitzonderlijke muzikale talent. Hij kreeg les van de beroemde Curaçaose componist en muziekpedagoog Jan Gerard Palm, die hem als een van zijn meest begaafde leerlingen beschouwde. In 1863 gaf de zestienjarige Blasini al succesvolle pianorecitals op Curaçao. Dankzij aanbevelingen van invloedrijke Franse contacten werd hij in 1865 toegelaten tot het prestigieuze Conservatoire de Paris. Hij studeerde daar bij Georges Mathias, een directe leerling van Frédéric Chopin. Daarmee werd Blasini de enige op Curaçao geboren componist uit zijn tijd die een formele opleiding aan het conservatorium van Parijs volgde. Na zijn studie keerde Blasini terug naar Curaçao, waar hij naam maakte als virtuoos pianist. Hij stond bekend om zijn verfijnde techniek en zijn uitvoeringen van romantische pianomuziek. In 1878 behoorde hij tot de oprichters van het eerste symfonieorkest van Curaçao, waarin hij de pianopartij verzorgde. Blasini componeerde zowel dansmuziek als meer lyrische luistermuziek. Zijn werken vertonen invloeden van de Europese romantiek, gecombineerd met Curaçaose muzikale tradities. Zijn stijl wordt gekenmerkt door elegantie, subtiele ritmiek en een verfijnde melodische opbouw. Jules Blasini geldt als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de negentiende-eeuwse Curaçaose kunstmuziek. Zijn opleiding in Parijs bracht Europese muzikale invloeden naar Curaçao, terwijl zijn composities tegelijkertijd geworteld bleven in de lokale cultuur. Daardoor vormt hij een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de Curaçaose klassieke muziektraditie. PAPIAMENTU Jules François Blasini (Kòrsou, [[2 di febrüari]] [[1847]] – Kòrsou, [[26 di desèmber]] 1887) tabata yu di Maria Elizabeth Leon i e diplomátiko di e isla Corsica Jean (Juan) Blasini, kende tabata e kònsul franses na Kòrsou e tempu ei.<ref>Uit Nederlandsche Couranten.. "De Curaçaosche courant". [Willemstad], 20-10-1877. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000213466:mpeg21:p001</ref> Su talento musikal eksepshonal a bira bisto na un edat yòn. El a haña lès serka e famoso kompositor i pedagogo di músika di Kòrsou [[Jan Gerard Palm]], kende a konsider’é un di su alumnonan mas talentoso. Na 1863, Blasini di dieseis aña ya tabata duna resitalnan di piano exitoso na Kòrsou. Danki na rekomendashonnan di kontaktonan franses influente, el a wòrdu atmití na e prestigioso Konservatorio di Paris na 1865. Einan el a studia serka Georges Mathias, un alumno direkto di Frédéric Chopin. Esaki a hasi Blasini e úniko kompositor nasé na Kòrsou di su tempu ku a risibí formashon formal na Konservatorio di Paris. Despues di su estudio, Blasini a regresá Kòrsou, kaminda el a traha un nòmber komo pianista virtuoso. E tabata konosí pa su téknika refiná i su presentashonnan di músika romántiko di piano. Na 1878, e tabata un di e fundadornan di e promé orkesta sinfóniko di Kòrsou, den kua el a toka e parti di piano. Blasini a komponé tantu músika di baile komo músika di skucha mas líriko. Su obranan ta mustra influensianan di Romantismo Oropeo, kombiná ku tradishonnan musikal di Kòrsou. Su estilo ta karakterisá pa elegansia, ritmonan sutil, i un struktura melódiko refiná. Jules Blasini ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan mas importante di músika di arte Kurasoleño di siglo diesnuebe. Su formashon na Paris a trese influensianan musikal Oropeo pa Kòrsou, miéntras ku su komposishonnan simultáneamente a keda ankrá den e kultura lokal. Komo resultado, e ta forma un laso importante den desaroyo di e tradishon di músika klásiko di Kòrsou. Er is een straat in Brievengat naar hem genoemd: Kaya Jules Blasini.<ref>Autowassen te Brievengat. "Amigoe". Curaçao, 09-11-1992, p. 14. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643691:mpeg21:p014</ref> {{Appendix}} --------------- en.wiki:'''Happy Peanuts''' ta un banda bon konosí di e isla di Kòrsou. Nan estilonan ta inkluí tumba lokal i ritmo kombiná, i tambe merengue dominikano. Un di e forsanan impulsivo di tumba moderno i ritmo kombiná, Happy Peanuts ta meskla congas i timbales di impulso ku sintetizador i guitara eléktriko. Tambe úniko na Happy Peanuts ta nan estilo di merengue. Komo ku no tin tokadó di güira, e patronchi ta wòrdu toká riba e hi-hat dor di e tokadó di drumset. Nan cancion mas conoci ta sigui ta “Kareda di Buriku” (Careda di Burico), cu ta sinonimo di e cultura di Curaçao, y ta un cantica di baile hopi popular. ------------------ {{Variante|c}} {{infobox musico | variante = c | nomber = Diangelo Cicilia | alias = | imagen = | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = 1971 | luga nacemento = {{CUW}} | residencia = {{JPN}} | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | nationalidad = | educacion = Konservatorio di Rotterdam | aña activo = | genero = músika kontemporáneo | instrumento = [[kitara]] | ofishi = músiko, kitarista, dosente | influencia = | pais = | distincion = | website = https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html }} '''Diangelo Cicilia''' (☆ [[1971]] na [[Kòrsou]]) ta un kitarista [[Kòrsou|kurasoleño]]-[[Hulanda|hulandes]], ku ta biba i traha na [[Osaka]], [[Hapon]]. E ta spesialisá den músika kontemporáneo pa kitara. == Bida i karera == Diangelo Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa [[Hulanda]], kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na Konservatorio di Rotterdam serka Marin Kaaij, despues na e Konservatorio Real di Den Haag serka Enno Voorhorts. Posteriormente, el a sigui un un estudio avansá na e Konservatorio di New England na [[Boston]] serka Eliot Fisk.<ref name=:"0">[https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html Profil Diangelo Cicilia], ciciliamusic.com </ref> Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di Prins Bernhard Cultuurfonds i Fondsen Podiumkunsten.<ref name=:"0"/> ===Karera=== Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)], 12xholland.com</ref> Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, [[Nort Amérika|Nort]] i [[Sur Amérika]] i Hapon.<ref name=:"0"/> Desde 2000, e ta forma un duo ku su kasá, e tokadó di fió hapones Mariko Cicilia, bou di e nòmber ''Duo Cicilia''. Huntu nan ta presentá konsiertonan regularmente na Oropa i Hapon.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> Cicilia a duna konsierto i tayer den diferente pais, inkluyendo [[Antias Hulandes]], Hulanda, Merka i Hapon.<ref name=:"1"/> Na Hapon, e ta involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsierto i kolaborashon ku músikonan lokal. ===Otro aktividat=== Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo dosente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal, i tayer pa skol i otro inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di [[Antias Hulandes]].<ref name=:"1"/> Na 2004, el a partisipá den un konsierto na honor di e gitarista [[Julian Coco]] su 80 aña di bida.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], Caraibisch Uitzicht</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Cicilia, Diangelo}} [[Category:Hende]] [[Category:Músika]] [[Category:Kòrsou]] E ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo, inkluyendo numeroso estreno di komposishonnan dediká na dje, i ta partikularmente komprometé na sostené e generashon mas yòn di kompositornan hulandes. Su tokamentu eksepshonalmente virtuoso ta karakterisá pa un oido skèrpi pa zonido i sensitividat. Sostené pa e Fundashon Donemus, el a graba un CD ku ta inkluí obranan di Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier, i Jo Sporck. Tambe el a hasi numeroso grabashon di radio i televishon, prinsipalmente na Hulanda, Nort i Sur Amérika, i Hapon. He teamed up with his wife Mariko Cicilia, violinist from Japan, to form Duo Cicilia, that has been performing in Europe and Japan since 2000.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> El a kontribui supstansialmente na e konsierto dia 24 di yanὓari 2004, na honor di Julian Coco su 80 aña di bida, organisa pa e Asosashon di Músikonan Pro Guitarra.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], caraibisch uitzicht</ref> Diangelo Cicilia (1971): gitarist Discipline Klassiek gitaar, specialisatie Moderne Muziek. Afgestudeerd Klassiek gitaar, eerst DM aan het Rotterdams Conservatorium. Daarna UM aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag met als specialisatie hedendaagse muziek. Vervolgstudie aan The New England Conservatory in Bosten, VS, bij de Eliot Fisk. Tijdens dat studiejaar winnaar van de Wildcard competitie voor geïmproviseerde wereldmuziek. Concertreizen gemaakt naar de Nederlandse Antillen en de Verenigde staten. Momenteel werkzaam als muziekdocent en bezig met het instuderen en uitvoeren van voornamelijk nieuwe Nederlandse solo werken voor gitaar.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)]</ref> "...Verder zou ik heel graag de traditionele gitaar muziek uit de Nederlandse Antillen willen tonen. Ik ben zelf op Curacao geboren en heb daar tot mijn 14de jaar gewoond. Ik ben nog altijd gefascineerd door de mooie muziek voor gitaar die daar vandaan komt." Beknopt overzicht van zijn 12xHolland activiteiten in Hirado:<ref name=:"1"/> *concerten/recital (solo en met lokale musici) *schoolworkshops (rondom Nederlandse en Antilliaanse gitaarmuziek) *samenwerking met lokale Japanse muzikant om zo een werk te creëren voor het Hirado Cultural Festival op 3 November. *interesse voor lessen in Kyûdô (Japans boogschieten) en Japanse snaarinstrumenten. * co-founded a violin and guitar school in Japan * language teacher - certified for teaching English as a foreign language * Online Teaching Language and Music {{Appendix}} Diangelo Cicilia (* 1971 na Kòrsou) ta un gitarista kurasoleño-hulandes ku ta biba i traha na Osaka, Hapon. E ta spesialisá den músika contemporáneo pa gitara. Bida i edukashon Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa Hulanda, kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na e Konservatorio di Rotterdam ku Marin Kaaij, despues na e Koninklijk Conservatorium den Den Haag ku Enno Voorhorst. Posteriormente, el a sigui un estudio avansá na e New England Conservatory den Boston serka Eliot Fisk. Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di e Prins Bernhard Cultuurfonds i e Fondsen Podiumkunsten. Karera Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda. Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, Amérika i Hapon. Desde 2000, el ta forma duo ku su esposa, e violinista haponés Mariko Cicilia. Huntu nan a forma Duo Cicilia, ku ta presentá konsertonan regularmente na Europa i Hapon. Cicilia a duna konsertonan i taller den diferente pais, inkluyendo Hulanda, Estados Unidos i Hapon. Na Hapon, el a involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsertonan, taller pa skol i kolaborashonnan ku músikonan lokal. Otro aktividat Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo docente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal i inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di Antianan Hulandes. Na 2004, el a partisipá den un konserto na honor di e gitarista Julian Coco su 80 aña di bida. ---------- == Joropo == A declara e ‘joropo’ di Venezuela—un genero cu ta mescla musica, cancion y bailamento rapido di pareha—como un tesoro cultural intangible di UNESCO.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20251210.pdf A declara baile Venezolano ‘joropo’ un tesoro di UNESCO], BDA (10 di december 2025)</ref> E tin raiznan indigena, Africano y Europeo y a origina den a ‘llanos’ cerca di e frontera entre Venezuela y Colombia. Ta presenta joropo cu e zonido di instrumentonan incluyendo e harpa, maraca y violin mientras bailarinanan ta draai y nan pareha masculino ta bati pia riba suela den e ritmo rapido di e musica. E bailarinanan ta bisti shimisnan colorido y hende homber ta bisti bachi y un sombre. UNESCO a anuncia e designacion na un reunion na New Delhi den cual e organisacion cultural di e Organisacion di Nacionnan Uni (UN) a examina decenas candidato pa ser declara tesoronan cultural intocable. Joropo a ser declara un activo cultural nacional di Venezuela na 2014. {{Appendix}} --------- {{infobox persona| variante = c }} '''Angel Salsbach''' (☆ [[1 di mart]] [[1937]] na [[Boneiru]] – † [[20 di desèmber]] [[2025]]<ref>[https://kikotapasando.com/2025/12/20/angel-salsbach-gran-musiko-i-un-gran-politiko-a-bai-sosega/ Angel Salsbach gran musiko i un gran politiko a bai sosega], Kikotapasando.com (20 di desèmber 2025)</ref> na [[Kòrsou]]) ta un ingeniero, sientífiko, polítiko, eskritor, músiko, kompositor, filósofo, i Maestro di Reiki. Salsbach a skirbi dos musikal tokante historia di Kòrsou, di kual uno a wòrdu tradusí na aleman. Su pashon pa músika, spesialmente [[jazz]], a hasié konosí den e mundu di músika. El a kuminsá toka mandolin na edat di sinku aña.<ref>[https://www.curacaovakantieland.nl/over-ons-curacao-vakantieland/over-site-beheer-curacao-vakantieland-curacao-vakantieland/ Beroemde Curaçaoënaars], Curaçao Vakantieland</ref> E ta toka piano, tròmpèt i kontrabas tambe. E ta e fundadó di e Salsbach Jazz Trio.[2] Komo eskritor, el a skirbi vários buki pa mucha ku ta kroniká su eksperensianan kresiendo na Boneiru. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =70383858|titulo=Angel Salsbach}} {{References}} }} {{Stub}} Angel R. Salsbach (☆ 1 di mart 1937 na Bonaire – † 20 di desèmber 2025 na Kòrsou) ta un ingeniero, polítiko, sientífiko, eskritor, músiko, kompositor i Maestro di Reiki, konosí principalmente komo un pionero i figura legendario den escena di jazz di Kòrsou i di e Antia Hulandes. Salsbach Jazz Trio Bida i formashon Angel Salsbach a nase na Bonaire como yu di Hilario “Lachi” Salsbach i Andrea Salsbach-Martijn y tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabatin karera musikal, entre nan Dionisio “Doy” Salsbach, ku tabata miembro di Los Aventureros na Aruba, i Roberto “Papachi” Salsbach, integrantenan di Tipiko Boneriano. ufdcimages.uflib.ufl.edu Salsbach a kuminsá hinka su interess pa música hopi tempran, ta kominsá toka mandolin na edat di sinku anja i despues a deskubri otro instrumento manera piano, tròmpèt i kontrabas. Salsbach Jazz Trio == Carera musikal i Salsbach Jazz Trio == Den añanan 1960, Angel Salsbach a fundá e famos Salsbach Jazz Trio, junto ku e pianista Etzel Provence i e tokadó di drums Ramon Penzo. Salsbach Jazz Trio E trio no solamente a representa e komienzo di jazz moderno riba Kòrsou, sino tambe a promové un meskla unique di influensia jazz internashonal ku ritmonan i kultura lokal. Nan a prezentá regularmente den Luganan manera Centro Pro Arte, Negropont, Groot Kwartier i radio i TV na Kòrsou i Aruba, inkluí konsertonan klasiko i programanan edukativo pa skolnan. coleccion.aw Segun historianan di jazz den Aruba i Kòrsou, Salsbach Jazz Trio tabata un di e trio jazz mas prominente riba e islanan den e sesenta i sieuenta, ku Salsbach mes como leidende bassista i improvisadó. Nan tabatin repertorio ku ta bai for di jazz tradicional te na modalidadnan mas avansa, i nan a kompilá tema propio ku a reflehá influensianan kultur i sosial di komunidat lokal. percypinedo.com Konkret kontributo den musica Angel Salsbach a kontribuí na: Rekonosemento di jazz den Kòrsou i den Antia Hulandes komo un forma di ekspreshon artístiko independiente. percypinedo.com Presentashon i interpretashon di jazz klasiko i modern, repasando influensianan sosa manera Duke Ellington, Oscar Pettiford i Bud Powell den su trio oraz otro formashon. Salsbach Jazz Trio Esforsonan edukativo pa enseña i promoté jazz na skolnan i programa pa hobenan. Salsbach Jazz Trio Otras kontribushonnan i kreatividat Ademas di su labor komo músiko, Salsbach a skirbi varios buki i kronikanan tokante su bida i eksperensianan. Durante su bida tambe el a traha na nivel políticos i administratif den Kòrsou, inkluí participashon den Island Council i varios komisionnan pa kultura i edukashon, representando e Antia Hulandes den eventonan regional internacional. Salsbach Jazz Trio Salsbach tambe a formá Destinations – The Art of Vision, un kompania ku a promové desarrollo espiritual, terapianan i enseñansa pa amplio publiko, ku el mes mismo a lidera komo Master di Reiki i kondukto di diversas workshop i konsultashon espiritual. Martien Verstraaten Obstakulonan i resilensia Den 2001, Angel Salsbach a sufri un accidente serioso ku a kousa un stroke, ku resultá den afasia — un kondishon kaminda un hende ta perde e abilidat pa papia, lesa i skirbi. A pesar di esei, atravéz di terapia intensivo i perseveransia, el a logra rekonobrá hopi di e abilidatnan aki i posteriormente a skibi su propio buki Skirbi sin por lesa, ku ta relata su proseso di rekuperashon. Salsbach Jazz Trio {{DEFAULTSORT:Salsbach, Angel}} [[:Kategoria:Politiko]] [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Músika]] Komo resultado di un aksidente na 2001, Angel Salsbach a desaroyá afasia. E no por a papia, lesa ni skirbi mas. Pa medio di terapia i perseveransia, el a logra rekobrá e abilidatnan aki. Posishonnan okupá 1966 Co-fundador y candidato pa e “Union Reformista Antiano” na Curaçao 1983-1992 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Suplente Teniente Gobernador di Territorio Insular Curaçao 1986-1988 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN 1997-1999 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN Presidente di Hunta di Toezicht di Curaçao Ports Authority (CPA), Setel (kompania di telefon), Curoil (kompania di zeta), Curinta, ABC (kompania di bus), KODELA, i KAE. ------------- '''Eric M. la Croes''', (☆ - † november [[2016]]) tabata un etnomusikologo, folklorista i eskritor di Kòrsou. Eric M. La Croes († November 2016) tabata un prominente folklorista, etnomusikologo, edukadó i eskritor di Kòrsou. Reconoci pa su dedicacion profundo na cultura y musica tradicional di su patria, La Croes a hunga un rol crucial den preservacion y promocion di herencia cultural di Curaçao. == Biografia == Eric La Croes a nase na [[Kòrsou]] y a studia na [[Kolegio Alejandro Paula|Peter Stuyvesant College]] i despues na [[Hulanda]]. El a optené su lisensiatura den Sikologia Edukativo i Desaroyo di Mucha, i despues a spesialisá den etnomusikologia i antropologia ouditivo. E tabata dosente na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] (UNA), kaminda e tabata duna kursonan den áreanan manera sikologia edukativo, sikologia di desaroyo, etnomuzikologia i antropologia ouditivo. dcdp.uoc.cw. Tambe el a traha como investigador na Instituto Antiyano di Arqueologia y Antropologia (AAINA), aportando significativamente na estudio y documentacion di e tradicionnan cultural di e region. Kontribushonnan Kultural La Croes tabata un ferviente defensor di Curaçao su músika tradishonal, spesialmente e tambú, e isla su ritmo indígena. El a dediká su mes na rekohé, konserbá i siña e tradishonnan musikal aki, sigurando nan transmishon pa futuro generashonnan. El a outor di vários obra ku ta reflehá su kompromiso ku kultura lokal. Su publikashonnan ta inkluí: “Fuente di sabiduria” (Fuentenan di Sabiduria): Un kompilashon di proverbionan i sabiduria popular na Papiamentu. “Mucha ta pidi atenshon” (E Mucha Exigi Atencion): Un obra cu ta trata temanan di infancia y educacion dentro di e contexto cultural di Curaçao. Tambe el a partisipá den kreashon di obranan di teatro ku a trata aspektonan históriko i kultural di e isla. Un ehèmpel notabel ta su kolaborashon riba e obra “Tula,” ku ta dramatisá e rebelion di katibu di 1795 riba Kòrsou. La Croes tabata enkargá ku komponé kantikanan i kantikanan di katibu, manera e tambú i e kantika di rebelion, komo ku no tabata konosí ningun disko musikal for di e tempu ei. curacaovakantieland.nl == Obra == * 1976 - ''Sla habri i mi ta sere ku un sla será'' * 1977 - ''Sabidoría di nos bieunan'' * 1978 - ''Wawa ta konta'', Produkshon Shon Krioyo * 1979 - ''Trinta di mèi, mi ta konmemora bo'' * 1982 - ''Mentalidat : un kayente un frien!'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 1986 - ''Tutumba'' * 1988 - ''Tumba di karnaval de Curazao'', Caracas * 2004 - ''Poesia di mama di Girasol : Terapia di arte'' * 2004 - ''Karnaval : (muchu mas ku nos ta kere!)'' * 2009 - ''Fuente di sabiduria'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 2012 - ''Seú ta muzik kultural : (lagu'é manera e ta!!!)'' == Honor == Como reconocimento di su contribucion invaluable na cultura Curazoleño, Eric La Croes a haya e titulo di Ridder van de Orde van Oranje-Nassau na 2013. E honor aki a resalta su dedicacion y esfuersonan pa conserva y promove herencia cultural di su pais. Herensha E legado di Eric La Croes ta sigui biba pa e generacionnan actual y futuro na Curaçao. Su trabou komo edukadó, investigadó i defensor di kultura lokal a laga un marka indelibel riba e identidat kultural di e isla. Pa medio di su skirbimentonan, siñansanan, y composicionnan, La Croes a percura pa Curaçao su tradicionnan musical y cultural sigui wordo balora y celebra. {{Appendix}} ---------------- '''Eric la Croes''', onder andere auteur van ''Fuente di sabiduria'' (vrij vertaald is dat ‘Bronnen van wijsheid’) en Mucha ta pidi atenshon (Kind vraagt om aandacht), wordt omschreven als een ethnomusicoloog. Zelf noemt Eric La Croes zichzelf kulturista; Cultuurliefhebber. Eric la Croes is zeer sociaal en laat grote persoonlijke betrokkenheid zien bij zijn moederland. Hij schrijft gedichten, poëzie en muziek in Papiamentu, zijn moedertaal, en Nederlands. Hij maakt zich sterk voor de typisch oude Curaçaose volksmuziek zodat deze niet verloren gaat en stimuleert de jeugd om die te blijven spelen.<ref>https://curacaovakantieland.nl/reisgids/beroemde-curacaoenaars/ Beroemde Curacaoenaars], curacaovakantieland.nl</ref> * 1965 - Peter Stuyvesant College (Amigoe) * tabata traha na AAINA * Drs. Eric La Croes (Curaçao) teaches in the General Faculty of the University of the Netherlands Antilles, Curaçao. His areas of specialization include educational psychology, developmental psychology, ethnomusicology, and audio-anthropology. Formerly, he was a researcher at the Institute of Archaeology and Anthropology of the Antilles. He has published poetry and prose, as well as publishing books, articles and audio materials on the traditional music and rhythms of Curacao.<ref>https://dcdp.uoc.cw/AA00000309/00026</ref> * [[Gueni]] * [[Tapushi Literario]] * Ridder [[Orden di Oranje-Nassau]] (2013) nl.wiki: Een jaar later volgde Tula, een toneelstuk over de Curaçaose slavenopstand van 1795 en het eerste over de slavernijgeschiedenis vanuit de perspectief van een zwarte Curacaoënaar.[9] Het verhaal werd in hoofdlijnen gebaseerd op onderzoek van de historicus H.J. Hamelberg (1862-1918),[10] terwijl de werkliederen van de slaven, zoals de tambú en de kantika di rebelion, door etnomusicoloog Eric La Croes geschreven werden omdat er van de opstand geen liederen bekend waren.<ref>[https://arhive.org/details/BNA-DIG-RAPPORT-SLAVERNIJVERLEDEN-2021/mode/1up?q=pacheco+domacasse Slavernijverleden in expressievormen in: ''Ketenen van het Verleden: Rapport van Bevindingen Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden''], 26 juli 2021, bijlage 4C </ref> {{Appendix}} ---------------- '''Ephrem J''', nomber artistico di '''Ephrem Jonathan Ocalia''' (☆ [[24 di novèmber]] [[1984]] na [[Kòrsou]]) ta un kantante [[yu di Kòrsou]], residensia na Hulanda/Merka? Zijn vader, Ephrem Ocalia was ook zanger en was zijn eerste inspiratie als kind. Ephrem J werd aangemoedigd door zijn vader om ook de muziek in te gaan. Hij begon zijn zang try-outs door deel te nemen aan lokale talentenshows op Curaçao. Ephrem Jonathan Ocalia, beter bekend als Ephrem J ging eind 2006 solo na het winnen van 4 Premio Karabela en werd genomineerd als beste zanger in 2006. Hij lanceerde zijn eerste album als solist in juli 2007 en had een succesvol concert eind september 2007. De band van Ephrem J draait helemaal om slow groove, ballads en Latin R&B met een vleugje jazzy muziek. Ephrem Jonathan Ocalia werd geboren op Curaçao op 24 november 1984. Zijn vader, Ephrem Ocalia Sr., zong en was als kind zijn eerste inspiratiebron. Ephrem J begon zijn zangtry-outs zoals de meeste kinderen doen, door deel te nemen aan lokale talentenjachten. Hij werd al snel ontdekt als een getalenteerde jonge zanger en begon op zeer jonge leeftijd te zingen in lokale bands. Tijdens zijn schooltijd bleef hij zingen in lokale bands zoals de OK-band en kreeg hij begeleiding van ervaren zangers, hoewel hij een grotendeels autodidactische zanger bleef. Toen stopte hij met school, verliet al snel de OK Band en werd de leadzanger van de lokale band Guess, waarbij hij voornamelijk “ritmo kombinÃ?¡” zong, een lokale populaire dansmuziek. Eind 2006 was Ephrem J de meest gewaardeerde lokale jonge kunstenaar op Curaçao. Hij ontving verschillende prijzen voor beste mannenstem en lokale zanger van het jaar en werd de favoriete entertainmentzanger voor privéverjaardagsfeestjes, huwelijksfeesten en dergelijke. Sterk geïnspireerd door zangers als Luther Vandross en andere Amerikaanse en Latijns-Amerikaanse vocalisten, verliet Ephrem J de band Guess, om begin 2007 aan zijn solocarrière te beginnen. Op dat moment had Ephrem J verschillende composities – door hem geschreven terwijl hij dagdroomde over zijn toekomst. – van ballads, latin R&B en slow groove nummers en benaderde jazzmuzikanten Gregory Colina en Gedeon Chandler, om de nummers muzikaal te arrangeren. Vervolgens ging hij de opnamestudio in en bracht al snel zijn eerste album als solist uit. Zowel de cover “Speransa” (hoop) als “Stimabu So” bereikten de lokale radio-hitlijsten. Ondertussen was Ephrem J het middelpunt tijdens twee concerten en kreeg hij zeer drukke dagen als zanger voor vele privéfeesten. Hij betrad ook de wereld van reclamespots, zong een lokale jingle voor een populair condoommerk, verscheen op een billboard voor een bedrijf in spijkerbroeken en op verschillende reclameposters. Zijn populariteit groeide nog meer onder de lokale gemeenschap en werd eind 2007 opnieuw geëerd als zanger en ontving verschillende prijzen, waaronder de “Edgar Supriano-prijs” van de nationale vereniging van muzikanten en artiesten, AMAK, als zanger van het jaar. In 2008 begon hij het jaar opnieuw met grote impact, nam deel aan het Tumba Festival van het carnaval met een van de populairste bands Gio Fuertisimo en kreeg opnieuw erkenning als derde finalist onder de meer dan 60 deelnemers. Hij creëerde zijn internationale album, met enkele mooie ballads, slow rock en tropische muziek in de Spaanse taal. Zijn solocarrière kreeg een hoogtepunt toen hij de opdracht kreeg om te zingen bij de Marinierskapel van de Royal Marines (een harmonisch orkest) in Willemstad. In november 2008 bracht hij zijn eerste internationale album “Lating Evolution” uit. {{Appendix}} Ephrem J Cantante y Compositor, Despues de su primer gran exito "Amor en la luna" ha seguido trabajando incansablemente y esta logrando poco a poco llegar con su música donde quiere su corazón para todo el munoo La Historia de Ephrem Jonathan, Un artista del mundo ... Con un nombre que empieza a resonar con fuerza en diferentes países, Ephrem J mantiene firme la convicción que lo llevó desde chico a los escenarios: "Seré un artista internacional que pondrá en alto la bandera de Curazao y la de La Republica Dominicana". Aunque naciera en esta pequeña nación antillana, y ser allí donde ha crecido y desarrollado sus potencialidades artísticas, es un intérprete multicultural con raíces latinas y holandesas, algo que se nota, positivamente, en lo bien que maneja la diversas mezclas rítmicas que componen su repertorio. ---------------- {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Palm]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{infobox musico | variante = c | nomber completo = John Antonio Palm | alias = | imagen = John-palm-profil (cropped).jpg | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = [[13 di yüni]] [[1885]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento= [[24 di febrüari]] [[1925]] | luga fayecimento= | ofishi = músiko, kompositor | instrumento = klarinèt | pais = | distincion = }} '''Johan Antoine (John) Palm''' (☆ [[13 di yüni]] [[1885]] na [[Kòrsou]] – † [[24 di febrüari]] [[1925]] na [[Kòrsou]]) tabata un músiko i kompositor antiano. == Biografia == John Palm tabata un di e kuater yu di Maria Felicia Celestina di Kòrsou ku a fam Palm. Na 1905, meskos ku su ruman [[Rudolf Palm|Rudolf]] el a wòrdu rekonosé komo yu di Willem Axson Palm. E tabata un multi-instrumentalista; John Palm a nase den un famia musikal i tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu [[Jacobo Palm]] i su ruman [[Rudolf Palm]], el a siña toka piano, klarinèt i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinèt tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den varios konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita manera pa supla cu su boka, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinèt. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiamentu na otro di su mes klarinèt finalmente a resultá fatal. == Komposishonnan == Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Literatura == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} == Link eksterno == * [http://www.palmmusicfoundation.com Wèpsait Palm Music Foundation] {{Appendix}} John Palm (Curaçao, 13 di yüni 1885 – ibid., 24 di febrüari 1925) tabata un músiko i kompositor. Johan Antoine Palm – mihó konosí komo John Palm – tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu Jacobo Palm i su ruman hòmber Rudolph Palm, el a siña toka piano, klarinet i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinet tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den vários konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita embouchure, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinet. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiansa di su mes klarinet finalmente a resultá fatal. Komposishonnan Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Bronnen == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} *[http://books.caribseek.com/Curacao/Honderd_Jaar_Muziekleven_op_Curacao Honderd jaar muziekleven op Curaçao] {{DEFAULTSORT:Palm, John}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Músika]] -- Palm, Jacobo Jesus María (Shon Coco) (Curaçao 28 november 1887 - 1 juli 1982) kleinzoon van Jan Gerard Palm, veelzijdig instrumentalist en componist, is één der begaafdste muziekpedagogen die Curaçao heeft gekend; was jarenlang concertmeester van het inmiddels opgeheven Curaçaosch Philharmonisch Orkest; maakte vooral naam als pianist en organist. Zijn composities verraden een gedegen - overigens geheel door zelfstudie verkregen - kennis van de theorie. --------------- '''Jean Bernard Antonio (Tonie) Palm''' (1885 -1963) Tonie Palm werd geboren in 1885 als zoon van George Frederik Palm en Selly Guilhoux. George Frederik Palm was een broer van Willem Axson Palm. Tonie was koopman van beroep maar was ook componist en speelde piano en orgel. Jean Bernard Antonio PalmHij had een winkel in de Breedestraat, Otrobanda. De straat die daar omhoog ging stond bekend als Hanchi de Shon Tonie waar hij het eerste bedrijfje op Curaçao had waar potato chips werden gemaakt en waar hij samen met zijn neef Eddy Gorsira een handel in kreeften uit Sint Maarten had.<ref>[https://www.henkbeers.nl/FamPalm.htm Familie Palm]</ref> Hij was de componist van Curaçaose danzas in de stijl van de beroemde componist Juan Morel Campos uit Puerto Rico. Toen zijn moeder in 1916 kwam te sterven, werd hij hierdoor zo aangegrepen dat hij praktisch geheel stopte met het componeren. Wel heeft hij in 1945 nog het volkslied van Bonaire gecomponeerd. De melodie van dit volkslied heeft een tijd lang ook gediend als volkslied van de Nederlandse Antillen. Sinds enige jaren heeft de Nederlandse Antillen echter een eigen volkslied. Thuis had Tonie Palm een Pleyel piano waar hij altijd op speelde. Hij viel ook nog regelmatig in als organist in de Fortkerk en in de Synagoge. Hij heeft zijn oudste kinderen muziekles gegeven. Na 1948 kreeg hij problemen met zijn gehoor en stopte hij volledig met spelen. Zijn Pleyel piano heeft hij weggegeven. Hij had een kast vol handgeschreven muziek maar voordat hij stief heeft hij opdracht gegeven al die boeken aan Edgar Palm te geven. Op eigen verzoek is hij begraven met een doos oude familie foto's. Tonie Palm was getrouwd met Maria Emilia (Rosa) Inees (1908-1981) en had acht kinderen. Van zijn composities zijn vooral de walsen "Incurable", "Un amargo despertar", "Maria" en "El 33", zijn mazurka "El desengaño" en de danzas "Sorpresa inesperada" en "Vano empeño" populair gebleven. Tonie Palm had twee broers en twee zussen. Broer Frederik Wilhelm Palm, geboren in 1883, was apotheker van beroep en reisde naar Colombia, Costa Rica en Panama. Hij had een botica in Costa Rica, waar hij trouwde met Felicia Hernandez. Hij kreeg vier kinderen. Hij is rond 1935 met de kinderen teruggekeerd naar Curaçao en zou later nog bij de Shell gewerkt hebben. Zijn vrouw heeft het eiland nooit bezocht. Zus Seline Leonie Palm kon goed piano spelen. Zij trouwde met Johannes Philippus Evertsz (John) Gorsira, de shon van plantage Santa Martha. Zij woonde in Otrobanda op de hoek van de Trapsteeg en de Langestraat boven de familie Capello (van de winkel "La Bonanza" aan de Breededstraat) en bezat een groot verdiepingshuis met daarnaast een flink terrein met een koe en verkocht melk aan diverse vaste klanten. Zij verbleef bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog in Nederland en kon niet meer naar Curaçao vertrekken. Het werd een moeilijke tijd. Zij heeft al haar juwelen moeten verkopen om te overleven. In juni 1946 ging zij in New York wonen. Haar twee dochters Hertha en Nylka waren muzikaal en zongen met o.a. Pia Beck in de groep Samoa girls. In 1941 is met deze groep het nummer "In the mood" in de GTB-studio, Den Haag opgenomen. Dit nummer staat op de 1e CD 'Koppen op!' van de 4CD box 'Ongehoord 1940-1945; amusement en propaganda tijdens de bezetting'. Haar zoon Wilfred (Boy) Gorsira werd tandarts en trouwde met een dochter van de bekende verzetsman Andries Graafhuis uit Arnhem. -------------- ==Annvulling wals antiano== Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php Cultureel mozaïek van de Nederlandse Antillen(1977)–René A. Römer]Hoofdstuk VIII Muziek en dans</ref> Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes. De evolutie vond plaats volgens de in afbeelding opgenomen figuren. Tegen 1900 werden praktisch geen walsen meer gecomponeerd met het Weense ritme; bovendien zijn de Antillianen bij het spelen van de walsen bepaalde ritmische accenten hierin gaan leggen, waardoor langzamerhand het type wals ontstond dat wij thans de ‘Curaçaose wals’ noemen. De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. Het verschil tussen de Curaçaose wals en de andere walstypen is tweeledig: 1. de ritmische patroontjes; 2. de manier waarop de Antillianen deze speciale ritmiek in de Curaçaose wals brengen. In het begin stonden de Curaçaose walsen duidelijk onder invloed van buitenlandse muziek (Chopin, Strauss, Waldteufel, etc.): men luistere b.v. naar de walsen ‘El sueño’ van Gerrie Palm (± 1870), ‘Emilia’ van Chris Ulder (± 1883), ‘Un deseo’ van Jo S. Corsen (± 1886), de dichter-componist van de Antillen, wiens composities muzikale gedichten waren, ‘Estrella Solitaria’ van Janchi Boskaljon (± 1912), ‘Porque Sufrir’ van Paul de Lima (± 1916) en ‘Lo Bello’ van Jacobo Conrad (± 1914). Het einde van de 19de eeuw en de 20ste eeuw brachten ons enkele juweeltjes van Curaçaose walsen, vrij van buitenlandse invloeden en met typisch Antilliaans ritme. Men vergelijke b.v. de volgende walsen met bovengenoemde: ‘Inspiración’ van Rudolf Palm (± 1900), ‘Noche Alegre’ en ‘Dulce Scharloo’ van Jacobo Conrad (± 1915), ‘Ina’ van Albert Palm (± 1945), ‘La Encantadora’ van Rudolf Wever (± 1950), om enkele te noemen. Er bestaan ook enkele Curaçaose walsen met tekst, die zeer in de smaak zijn gevallen o.a. ‘Amor’ van Rudi Plaate, ‘Abo so’ van Padu Lampe en ‘Aura’ van Albert Palm, en twee walsen met het karakter van volkslied ‘Himno y Bandera’ van Boeis Haile en ‘Aruba dushi Tera’ van Rufo Wever en Padu Lampe. ----------- '''Wals antiano''', tambe konosí komo *wals di Kòrsou*, ta un género musikal ku tin su raíz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo 19, den un epóka ku músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E wals antiano ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e región karibeño. == Origen i desaroyo == Ku e introdukshon di forma musikal europeo na Kòrsou, e komunidat kreól a kominsá adaptá e wals vienés pa su propio gusto i tradishon. Kompará ku e wals oropeo, e wals antiano ta mas libre den tempo i fraseo, i ta integrá ornamentashonnan melódiko i ritmo mas sinkopá. E wals antiano tabata originalmente interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. El a bira un pilar di fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, ku su komposishon karakterisá pa un tono líriko, sentimental i hopi biaha nostalgiko. == Karakterístikanan musikal == * **Tempo**: mas fleksibel ku e wals vienés; por variá segun interpretashon. * **Ritmo**: tripel kompas, pero ku aksentonan sinkopá tipiko di estil karibeño. * **Melodía**: kantabel, hopi biaha ku ornamentashon kromátiko i ekspreshon rubato. * **Instrumentashon**: tradicionalmente piano i fio, despues expandí ku klarinèt i otro instrumentonan di kámara; mas resientemente tambe orkest di salon. --- ## Kompositornan prominente ### Kòrsou * **Jan Gerard Palm** (1831–1906) * **Jacobo Palm** (1887–1982) * **Rudolf Palm** (1880–1950) * **John Palm** (1885–1925) * **Joseph Sickman Corsen** (1853–1911) * **Jacobo Conrad** * **Genie Palm** * **Paul de Lima** * **Janchi Boskaljon** ### Aruba * **Padu Lampe** (1920–2019) * **Rufo Wever** (1917–1977) --- ## Komparashon ku wals vienés | Aspèk | Wals antiano | Wals vienés | | ----------------------- | ---------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------- | | **Orígen** | Kòrsou, siglo 19; adaptashon di forma oropeo | Viena, siglo 18 | | **Ritmo** | Tripel kompas ku sinkopa i aksentonan fleksibel | Tripel kompas, aksento konstante riba di promé tik | | **Tempo** | Variabel, interpretashon libre | Rápido i konstante | | **Melodía** | Líriko, sentimental, ornamentashon kromátiko, rubato | Elegante, lineá i mas estriktamente strukturá | | **Instrumentashon** | Piano, fio, klarinèt, orkest chikí; despues orkest di salon | Orkest sinfóniko grandi | | **Uso** | Fiestanan di famia, evento lokal, konserto folklóriko | Balnan aristokratiko, salon i konsierto europeo | | **Kompositornan** | Jan Gerard Palm, Rudolf Palm, Jacobo Palm, John Palm, Padu Lampe, Rufo Wever | Johann Strauss I & II, Franz Schubert | | **Nifikashon kultural** | Símbolo di meskla kultural antiano, patrimon kultural di Kòrsou i Aruba | Ikona di tradishon musikal austriako, herensia nashonal | --- ## Nifikashon kultural E wals antiano ta konsiderá parti esencial di herensia musikal di Antias Hulandes. E ta un símbolo di e meskla di tradishon oropeo ku ekspreshon karibeño, i ta wòrdu interpretá tanto den konsertonan klasiko komo den presentashonnan folklóriko. Pa hopi hende riba Kòrsou i Aruba, e wals ta keda relashoná ku memorianan familiar i un sentimiento di nostalshia kultural. --- ## Literatura * Jan Brokken (2006), *Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin*, Atlas Contact, Amsterdam. * Edgar Palm (1999), *An Outline of Antillean Music*, Walburg Pers, Zutphen. --- ## Link eksterno * \[Wals “La Alegría” di Jan Gerard Palm, interpreta pa Trio Armonia (YouTube)] * \[Wals antiano den konserto di orkest juvenil na Kòrsou (YouTube)] --- ¿Kier bo ku mi tambe agrega un **sekuensia tokante e bailenan** (meskos ku kuantu pasonan i estilo den e baile mes) komo ku nos a inkluí pa *Mazurka*? Wals antiano, tambe konosí komo wals di Kòrsou, ta un género musikal di Antias Hulandes, ku su raiz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo diesnuebe, ora músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e region karibense. Tradishonalmente, e wals antiano tabata wòrdu interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. E tabata popular na fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, i su komposishon generalmente tin un tono líriko i sentimental. Kompositor prominente Pais Nòmber Kòrsou Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolf Palm, John Palm, Joseph Sickman Corsen, Jacobo Conrad, Genie Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon Aruba Padu Lampe, Rufo Wever ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{multiple image | total_width = 250 | header = Mazurka | header_align = center | align = right | border = infobox | perrow = 1/2 | image2 = Frederic Chopin photo.jpeg | caption2 = Frédéric Chopin | width2 = 125 | heigth2 = 50 | image1 = Mazur1.jpg | caption1 = Mazurka interpretá pa e grupo di baile folklóriko polako “Mali Gorzowiacy" | image3 = Mazurka 1845.jpg|thumb| | caption3 = Mazurka na 1845 | caption_align = center }} '''Mazurka''', ku su origen den Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[Kòrsou]] i [[Aruba]], el a desaroyá komo un estilo lokal i a keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> == Origen == E mazurka a originá na Mazuria, region di [[Polonia]], komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. Durante [[siglo 19]], e género a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]], prinsipalmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849), ku despues lo tin influensia grandi riba e tradishon musikal antiano. For di Oropa, e mazurka a plama pa otro kontinente, inkluso [[Latinoamérika]], unda el a bira parti di músika folklóriko na [[Colombia]], Uruguay, [[Panama]], [[Costa Rica]], [[México]], [[Nicaragua]], [[Chile]], [[Puerto Rico]], [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal. Den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> == Historia == Den siglo 19 i kuminsamentu di [[siglo 20]], e mazurka tambe a bira popular na e islanan ABC i tabata sona na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesífikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé rònt di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] a komponé e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo, distinto for di e promé komposishonnan antiano ku tabata aksentuá e di tres konteo.<ref name=":1"/> Otro kompositornan konosí tabata [[Padu Lampe]] (1920-2019) i [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá "e Chopin antiano". Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a publiká e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual el a eksplorá e raisnan di músika antiano i e influensia ku Oropa tabatin riba dje, partikularmente ku relashon na mazurka. Despues di e tradukshon di e obra na polako den 2008, Brokken huntu ku pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a duna charla i presentashon tokante mazurka antiano na Polonia.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a mengua ku tempu, e mazurka a keda un parte bibu di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un laso entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta sirbi komo un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon polako a adapta i floresé den [[Karibe Hulandes]]. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i "rubato" rítmiko deliberá<ref>Den músika, "rubato" (tempu hòrta na [[italiano]]) ta un téknika, kaminda un interprete por rek òf komprimí sierto nota, kompas òf fase pa agregá tekstura i emoshon na e músika, sin kambia e ritmo òf struktura general di e piesa.</ref>, similar na e ekspresividat ku ta haña den mazurka di Chopin.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Konsekuentemente, e estilo lokal a desaroyá su propio tempu, fase i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den baile, e mazurka ta distinguí pa sekuensianan di moveshon kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. Den tradishon antiano por haña tres variante: * mazurka di dos moveshon: bibu i popular den fiestanan, frekuentemente akompaña ku [[Caha di Orgel|ka’i òrgel]]. * mazurka di tres moveshon: mas solèm i adaptá pa salon. * mazurka di kuater moveshon ku ta inkluí un sekshon falsu bailá na tempu di [[wals antiano|wals]], rekonosí pa su pasonan kompliká i estilo teatral.<ref name=":1"/> === Komparashon === {| class="wikitable" width="97%" ! Músika/baile !! Mazurka antiano !! Mazurka oropeo |- | Origen || Introdusí for di Polonia den siglo 19 i a evolushoná lokalmente || Region di Mazuria, Polonia |- | Uso || Enkuentronan sosial, fiestanan, selebrashonnan, generashonnan mas bieu || Salon, salanan di konsierto, bailenan folklóriko |- | Ritmo || Tripel kompas, patronchinan rítmiko kompleho, estilo "wals", aksento riba di dos i di tres konteo, sekshonnan tin biaha den sekuensianan di kuater parti || Tripel kompas, aksento típikamente riba di dos i di tres konteo |- | Tempu || Variabel, influensiá pa abilidat di e bailadó i interpretashon lokal || Bibu, bailabel |- | Karakterístikanan musikal || Aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko, "rubato" deliberá || Harmónikamente ekspresivo, "rubato" komun den komposishonnan di Chopin |- | Koreografia || Pasonan kompliká pa bailadónan eksperensiá, adaptá lokalmente || Pasonan folklóriko estilístiko, formalisá den salonnan oropeo |- | Kompositornan prominente|| Jan Gerard Palm, Rudolph Palm, Jacobo Palm, Rufo Wever, Padu Lampe, Wim Statius Muller || Frédéric Chopin, kompositornan folklóriko tradishonal |- | Nifikashon kultural || Tradishon bibu na Kòrsou i Aruba, símbolo di herensia lokal || Herensia nashonal polako, ampliamente rekonosé den kontekstonan klásiko i folklóriko |} == Literatura == * Jan Brokken (2006), ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin'', Editorial Atlas Contact, Amsterdam. * Jan Brokken (2018) ''Why Eleven Antilleans Knelt before Chopin’s Heart: The Music of the Netherlands Antilles'', tradusi na [[ingles]] pa Scott Rollins, University Press of Mississippi. == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=RoJc0-gnwS4 Musica Clasico: Mazurka], di tres video di e seri ''Músika di Aruba'' riba [[Youtube]] (5 di yüli 2020) * [https://www.youtube.com/watch?v=QglX8JGRbLA Mazurka "Eliza" di Jan Gerard Palm interpreta pa Trio Nos Otrobanda], video Youtube (3 di yanüari 2023) {{Appendix}} [[:Kategoria:Músika]] [[:Kategoria:Islanan ABC]] --- '''Mazurka''', originalmente di [[Polonia]], ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel ku un aksento típiko riba e di dos òf di tres konteo di un bara. Na e [[islanan ABC]], partikularmente [[Kòrsou]], el a keda un baile kultural importante, ku ainda ta wòrdu baila regularmente.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Mazurek, originalmente di Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[islanan ABC]], partikularmente Kòrsou, el a desaroyá un estilo lokal i ta keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1"/> == Historia == E mazurka a originá na [[Polonia]], evolushonando komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. El a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]] durante [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849). Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Den [[siglo 19]] i kuminsamentu di [[siglo 20]], mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesifikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé alrededor di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] tabata kompositor di e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo en bes di e di tres, manera den e mazurka original.<ref name=":1"/> Mas resientemente ta inklui e komposishonnan di [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá e Chopin antiano, i [[Randal Corsen]]. Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a saka e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual e ta deskribí e raisnan di músika antiano i e influensia ehersé pa Oropa, partikularmente den e kaso di mazurka. Na 2008, despues di e tradukshon di e buki na polako, e outor akompaña pa pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a biaha pa Polonia, unda a duna charla i presentashonnan di e mazurka antiano inspirá riba e komposishonnan di Chopin.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a baha ku tempu, e mazurka keda ainda un parte di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un lazo entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta bira un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon di Polonia a adapta i florecé den Karibe Hulandes. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo (Polonia) ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurka oropeo, partikularmente di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di e modelonan oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den e baile ta distinguí diferente sekuensia di moveshon, inkluso ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. E mazurka di dos moveshon ta bibu i ta mas komun ku músika di [[caha di Orgel|ka'i òrgel]]. E mazurka di tres moveshon ta mas solèm, agradabel pa skucha, i por lo general ta wòrdu usá komo baile di salon. E mazurka di kuater moveshon tin un sekshon falsu den e di tres moveshon, ku ta wòrdu baila normalmente na tempu di [[wals]].<ref>Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> E sekuensianan di e kuater moveshon ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> ------------- Mazurka ta un genero musikal polako basá riba bailenan folklóriko stilisá den tripel tempu, normalmente na un tempu bibu, ku karakter definí prinsipalmente dor di e "mazur" prominente su “aksentonan fuerte insistematikamente poné riba e di dos òf di tres tel”.<ref>Randel, D. M., Ed., ''The New Harvard Dictionary of Music'', Harvard University Press, 1986</ref> E mazurka ta un fushon estilisá di tres baile folkloriko polako: e mazur, e kujawiak, i e oberek. E mazurka, banda di e baile di polka, a bira popular na e salonnan di baile i salonnan di Oropa den [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e obranan notabel di [[Frédéric Chopin]]. E mazurka (na polako mazur, e mesun palabra ku e mazur) i mazurek (baile rural basá riba e mazur) hopi biaha ta wòrdu konfundí den literatura oksidental komo e mesun forma musikal.<ref>{{Cite journal|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Edgard Palm (un músiko-kompositor ku a pionero den investigashon musikal i awor ta e miembro di mas bieu di e famia Palm, ku a hunga un ròl krusial den e orígen i desaroyo di músika curasoleño for di siglo diesnuebe) ta opservá korektamente2 ku, pa straño ku e por parse, e mazurka no ta kasi mes popular mas den su pais natal, miéntras ku e tabata wòrdu baila regularmente riba Curaso pa hóbennan i hóbennan bieu pa mas ku un siglo. Pa hopi curazoleño di mas edad, e mazurka tabata hasta nan forma di baile faborito. Nos mazurka, kontrali na e wals, no ta karga e label “Kurasoleño,” tòg e ta diferensiá di e estilo Oropeo. Komo ku e diferensia aki ta un asuntu di estilo, e ta difísil pa definí. Un elemento típiko di Kòrsou ku bo no ta haña niun otro kaminda na Europa ta ku e di tres sekshon di nos mazurka di kuater parti (nos konosé tambe mazurka di dos i tres parti) ta den tempo di wals, e asina yamá “valsante.” E pasonan di baile di nos mazurka tambe ta asina kompleho ku nan ta solamente pa e bailarinnan mas eksperensia i rítmikamente eksakto.<ref>[Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Pa loke ta trata e músika mes, e mesun karakterístikanan ku ta konta pa e mazurka Oropeo ta destaká: un karakter akordeal skèrpi ku un tendensia pa disonansia deliberá ku no mester wòrdu resolvé (esaki ta konta tambe pa e mazurka di Chopin) i e rubato. E konsepto di rubato (literalmente “hòrta,” for di italiano rubare = hòrta), ku ta esensial pa e ritmo difísil di mazurka di Chopin i tambe pa músika di baile di Kòrsou, tambe ta bisto. karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] ----- Origen E mazurka a originá na Polonia, evolushonando komo un fushon estilisá di tres baile tradishonal: e mazur, e kujawiak, i e oberek. El a bira popular den salonnan oropeo durante siglo 19, partikularmente pa medio di e komposishonnan di Frédéric Chopin. Na Polonia, mazur komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku mazurek por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente. Historia i desaroyo Den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20, mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentronan sosial, eventonan festivo i selebrashonnan lokal. El a desaroyá un estilo lokal distintivo, tin biaha yamá valsante, karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] Musikalmente, mazurkanan di Kòrsou hopi bia ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurkanan Oropeo, partikularmente esnan di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di modelonan Oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon “Kurasoleño” úniko di e tradishon di mazurka. Kompositornan prominente di mazurkas di Curaçao ta inkluí Jan Gerard Palm (1831–1906), Rudolph Palm (1880–1950), i Jacobo Palm (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. == Karibe Hulandes == Na Curaçao, e mazurka tabata wòrdu baila den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20 den momento ku un selebrashon yega su punto kulminante. Aunke no ta yam'e mazurka antiano kontrali na e wals, tòg e ta diferensiá di e estilo oropeo. Mazurka ta pega na e patronchi rítmiko preskribí, ku eksepshon di un sekshon kòrtiku i sin klave, pero ta desviá for di e ehèmpel oropeo a traves di un uso abundante di — hopi bia kromátiko — ornamentashon, ku, pa kasualidat, no ta kita for di e struktura di e motibu ni (danki na nan ehekushon rápido) ta frena e tempu.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Kompositornan bon konosí di mazurkas di Kòrsou ta inkluí Jan Gerard Palm (1831-1906), Rudolph Palm (1880-1950), i Jacobo Palm (1887-1982). == Diferensia i Adaptashon == Aunke e mazurka Kòrsou a deriva di e mazurka polako, e ta diferenti na estilo i ritma. E sekshon di cuatro parti ku tempo di wals i pasonan kompleks ta un elemento tipiko lokal. E interpretación musikál ta inkluí akordeu skèrpi, disonansia deliberá i rubato, simia manera e mazurka di Chopin. Ornamentashon kromátiko i improvisashon den ejecución ta tipiko di nos interpretashon lokal. == Kompositornan Kòrsou == Algun di e kompositornan mas konosí ku a trabou ku mazurka na Kòrsou ta: Jan Gerard Palm (1831-1906) Rudolph Palm (1880-1950) Jacobo Palm (1887-1982) E tradishon di mazurka a keda viva na Kòrsou, representando un herensia di mezcla europeo y afro-karibe, i ta un elemento important di kultura lokal. {{Appendix}} De Antilliaanse mazurka houdt zich, behoudens een kort valsant gedeelte, aan het voorgeschreven ritmische patroon, maar wijkt af van het Europese voorbeeld door een overvloedig gebruik van - vaak chromatische - versierselen, die overigens de motiefopbouw niet aantasten, noch (dank zij hun snelle uitvoering) het tempo terughouden. The Mazurka (Polish: mazurek) is a Polish musical form based on stylised folk dances in triple meter, usually at a lively tempo, with character defined mostly by the prominent mazur's "strong accents unsystematically placed on the second or third beat".[2] The Mazurka, alongside the polka dance, became popular at the ballrooms and salons of Europe in the 19th century, particularly through the notable works by Frédéric Chopin. The mazurka (in Polish mazur, the same word as the mazur) and mazurek (rural dance based on the mazur) are often confused in Western literature as the same musical form.[3] ------------- == Tumba == (aanvullen) === Historia === Un baile di dos parti den 2/4 di tempu, ku na kuminsamentu di siglo 20 tabata konosí ainda komo un forma musikal simpel den kua poemanan satíriko tabata wòrdu lansa. Sinembargo, su orígen ya ta sentra rònt di e promé presensia di katibu riba Kòrsou. Desde su inisio, tumba a konosé un desaroyo profundo: E grupo “bad boys”, ku a pone chisme na músika (mira tambe @: Tambú), awor a kambia den un komunidat di kompositor, letra, areglista i músiko di kalidat haltu - últimamente asta graduadonan di konservatorionan - ku, pa mustra nan abilidatnan, ta partisipá den e festival anual, entre otro. Een tweedelige dans in tweekwartsmaat, die in het begin van de 20ste eeuw nog als een eenvoudige muzikale vorm waarin hekeldichten werden gegoten door het leven ging. Haar ontstaan wordt echter reeds rondom de allereerste aanwezigheid van slaven op Curaçao gecentreerd. Sinds haar ontstaan heeft de tumba een diepgaande ontwikkeling doorgemaakt: De "kwajongens" groep, die roddel op muziek zette (zie ook @: Tambú), is thans veranderd in een gemeenschap hoogwaardige komponisten, tekstschrijvers, arrangeurs en musici - de laatste tijd zelfs van aan conservatoria afgestudeerden - die ter stalling van hun kunsten onder andere jaarlijks aan de tumbafestival deelnemen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120010432/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Tumba], Encyclopedie van Curacao</ref> De oorspronkelijke tumba bestond uit twee delen van acht maten. De naam tumba is afkomstig uit de Bantu-cultuur (Kongo), waardoor het te verklaren is dat de tumba als dans- / muziekvorm ook voorkomt in Cuba en de Dominicaanse Republiek. Deze oorspronkelijke tumba, muzik di zumbi genaamd; in werkelijkheid muzik di sòmbi (= slaaf), was in eerste instantie een muzieksoort die in hoofdzaak met de benta werd voortgebracht. In het begin waren er daar twee varianten: De stijl van Johannes van Uyten in Banda'riba, het oostelijk deel van het eiland en die van Tom Plantein in Banda'bou, het westelijk deel. Zijn tumbastijl werd heel toepasselijk tumba di Westpunt genoemd. Tom Plantein schijnt ook als eerste de fluit in de oorspronkelijke tumba te hebben ingebracht. Tegen het einde van de 19de eeuw is de tumba heel ver van zijn eenvoudige oorsprong als muzik di sòmbi ontwikkeld en wordt er ook gebruik gemaakt van instrumenten als kuarta (4-snarig gitaar), de normale gitaar, wiri, tambú grandi en zelfs van de viool en de piano. Met de komst van de viool en de piano in de tumba is ook de West-Europese invloed op de produktie van dit muzieksoort een feit. Met deze invloed komt er ook een verandering in de wijze waarop de tumba geannoteerd wordt: De Europese school noteert de maat en schrijft noten; de Afrikaanse school anoteert het tempo. De eerste overgang in de tumba is de overbrenging van de door de benta gedomineerde muzik di sòmbi naar een tumba waar tokkelinstrumenten (gitaar) de boventoon gaan voeren. Dit betekent echter niet, dat de tumba dan geheel van zijn Afrikaanse oorsprong ontdaan wordt. De ontwikkeling die de tumba hierbij volgt schijnt zich voorheen ook in het Zwarte Continent zelf op ongeveer gelijke wijze te hebben voltrokken, althans voor wat betreft de tokkelinstrumenten. De Afrikaanse cultuur kent namelijk een overvloed aan tokkelinstrumenten, waar de Curaçaosche musici simpelweg niet van op de hoogte zijn. Reeds in het begin van de 19e eeuw gaat de piano een steeds belangrijker rol spelen in de vertolking van de tumba. Met zijn 88 toetsen heeft de piano het in zich om alle instrumenten die de tumba ooit gebruikte te emuleren. Mogelijk maakt de benaming tumba di salòn of tumba pa orkesta reeds dan zijn entree in het lexicon van deze muziek. Want, de Curaçaosche muzikale virtuoos Jan Gerard “Gerry” Palm (1831-1906) schijnt de eerste te zijn, die de vertaling van de tumba gespeeld voornamelijk op basis van tokkelinstrumenten naar de piano te hebben vertaald. Doktoor Palm houdt zich namelijk ook bezig met het komponeren van klassieke of klassiek georiënteerde muziek. Hij is echter zeker niet te beroerd om de tumba, de ex-muzik di zumbi, in zijn belevingswereld toe te laten maar trekt haar wel naar de bijna eenzame hoogte waarop de muzikale genie zich ophoudt. Noblesse oblige! Behalve meer kennis op een nieuw gebied, levert de bemoeienis met de tumba hem geen windeieren op: Toen hij eenmaal zeer bedreven was in het komponeren van de mooiste of scherpste tumba's werd Doktoor Palm met grote regelmaat benaderd door sollicitanten die hem steeds opnieuw de vraag stelden: "Shon Jerry por komponé un tumba pa mi....", waarna steeds opnieuw het lucratief getinte antwoord volgde: "Bai bo bin ku tré (s) yotín". Die tré yotín van die tijd was misschien wel vijftig hedendaagse guldens of zo waard. In het begin van de 20ste eeuw maakte de tumba ook nog de verbinding met de film. De stomme (geluidloze) films van die tijd, op Curaçao met pelikula di Charlie Chaplin aangeduid, vanwege de populariteit van de producties met die personage in de hoofdrol, werden namelijk met een piano-tumba orkest wat aangekleed. In dezelfde tijd ongeveer ondergaat de tumba een andere dramatische ontwikkeling. De piano had zich namelijk als de meest belangrijke instrument in de tumbamuziek ontwikkeld. Een feest was dan ook alleen een feest, als er op piano-tumbamuziek gedanst kon worden. Dat kon meestal alleen in de duurdere gelegenheden; het gewone volk moest het met de andere tumba stellen. De Engels Vicks familie bracht hier verandering in met de uitvinding van het draai-orgel mechanisme: Een cylinder-achtige instrument waar de klanken van de piano mee voortgebracht konden worden. Op zich was het best een duur apparaat; de prijs van een gemiddelde auto waard. Maar omdat het hele instrument wel veel kleiner en dus makkelijker verplaatsbaar en ook goedkoper was dan een echte piano, verschafte de draaiorgel de mogelijkheid om veel meer (dans) gelegenheden na te lopen, waardoor hij ook in de minder gegoede buurten ingezet kon worden. Opeens was het wel mogelijk voor de gemiddelde burger om op "piano" muziek feesten na te lopen en de draaiorgel werd snel erg populair. Op Curaçao waren het de heren Horacio Sprock, Dodo Palm en Henriquez, die als eerste de ka'i oru (draaiorgel) op het eiland introduceerden. Bekend uit deze tijd is de roddel die rondging over de reactie van de Nederlandse parlementatriër Van Kol, die bij het bezoeken van een tumba-feest geëxclameerde schijnt te hebben, dat de "mensen trekken zo aan elkaar". Daarmee het speciale genot dat de Curaçaoenaar uit het dansen van zijn geliefde tumba (en muziek in het algemeen) trekt, aangevende. Een belangrijke hindernis voor de ka'i oru vormde in die tijd wel de politieverordening, dat de machine niet per kar vervoerd mocht worden. Voor de goede gang van zaken en de côntrôle moest het wel 80 kilo wegende aparaat naar de bestemming worden gedragen. In de 1960er jaren maakte de tumba nieuwe ontwikkelingen door. Carlos Sillie maakte de binding met de klassieke dans (ballet), Harry Moen en zijn zanggroep Serenada beëxperimenteerden de tumba op zanggebied met acapella interpretaties op verschillende toonhoogten en auteurs als Ellis Juliana en Piërre Lauffer hiefen het tumba tekstschrijven op poëtische hoogten. In de 1980er jaren bracht allereerst Richard Hooi het fenomeen van de op de tumba gegrondveste poësía rítmiko, gevolgd in de eerste jaren van deze 21ste eeuw door Tio Harry met zijn interpretaties van deze tumba-ritmische poëzie en de experimenten van de nieuwste generatie met de rap-tumba. Op muzikaal gebied zorgden allereerst de Salsbach Jazz Trio en vervolgens aan de conservatorium (af)gestudeerde muzikanten als Cedric Dandaré, Erwin Prudencia en Randall Corsen voor de binding van tumba met jazz, terwijl Izaline Callister met haar prachtige, karaktervolle en inspirerende zang, de tumba wereldwijd openbaart. De tumba is een poly-ritmische muzieksoort, waarin elke instrument haar eigen ritme aanhoudt, samengebonden door een instrument, die de melodie voortbrengt. De meest merkwaardige verandering die de Curaçaosche tumba sinds de 1970er jaren heeft ondergaan is de zogenaamde tumba di karnaval, die veel overeenkomst vertoont met de tumba pregoná. In haar ruim dertigjarig bestaan, heeft de tumba di karnaval haar eigen vooraanstaande vertolkers voortgebracht: Tata di tumba (Lett.: tumba’s vader) Anselmus “Boy” Dap, die het festival liefst tien keer op zijn naam wist te schrijven, Elia Isenia, de eerste Reina di (koningin van) Tumba en Farley Lourens, die de titel Rey (koning) drie keer achter elkaar wist te winnen. De tumba di karnaval, is in feite nagenoeg de enige tumbavariant die anno 2008 nog wordt herkend; de jonge Curaçaoenaar slaat er buiten de karnavalsperiode bijna geen acht op; men prefereert de zogenaamde ritmo kombina. De nieuwste generatie moet dus kennelijk dieper in deze speciale muziek van zijn eigen (ei)land worden ingewijd. De tumbavariant van de cinquillo in de begeleidingsfiguur is uniek. ----------- == Tipico Santa Rosa == De versiering op en om de rotonde van Santa Rosa is een eerbetoon aan muzikant Nemenci ‘Chi’ Domitilia. De bekende mandolinespeler maakte deel uit van de muziekgroep Tipiko Santa Rosa. Bewoners zetten hem en zijn bijdrage aan de Curaçaose cultuur in het zonnetje door de rotonde aan hem op te dragen. -------------- {{Infobox banda | variante = c | nomber = Moron Combo | nomber original = | logo = | imagen = | descripcion = | alias = | funda = 1956 | fundador = Norman Moron | aña activo = 1956 - 1969 | origen = | genero = | influencia = | seya = | manager = | asocia = | miembro actual = | exmiembro = | website = }} '''Moron Combo''' tabata un banda musikal di [[Kòrsou]], fundá na [[1956]] pa Norman Moron. E kombo akí a konosé diferente konstelashon. Entre otro Donny Moron Di robes pa drechi: Norman Moron (piano/direkshon), René Samson (kantante), Bobby Allee (tròmpèt), Sixto (Laco) Felida (saksofon), Robby Moron (kantante/raspu), Bert van Putten (tròmbon), Wilfrido Mongen (konga), George Neman (timbal/kantante) Partikularidat: Nan tabata toka mas tantu na hotèlnan lokal i tambe na Telecuraçao i fiestanan privá. E banda a keda eksistí te den añanan 60. Na 1965 el a presenta pa prome biaha na Aruba.<ref>Moron Combo naar Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 07-09-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 22-01-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462410:mpeg21:p006</ref> == Literatura == * [https://www.jstor.org/stable/pdf/community.28156960.pdf Manifestashon Kultural], dia 5,6 i 7 di desember 1991 na Curacao Festival Center {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pedro Hermanus (Hermanito) Narvaez''' (☆ [[10 di mei]] [[1949]] na [[Kòrsou]]) ta un DJ, presentadó, maestro di seremonia, animadó, empresario, lokutor i personahe di radio y televishon di [[Kòrsou]]. El a okupá un rol signifikante den radiodifusion i mundo farandulero di [[Kòrsou]]. == Bida i karera == Hermanito Narvaez a nase na Kòrsou komo yu mas chikitu di e famia di seis yu di Luz Maria Villanueva i Santos Manuel Narvaez, ambos prosedente di [[Venezuela]]. Su tata a bin traha komo marinero pa Shell na Kòrsou. E tabatin seis ruman. Foi chikitu e tabata masha keto. El a bai skol básiko na St. Jozefschool, Canisius College i Schweitzercollege i a sigui pa HBS na [[Radulphus College]], sin kaba esaki. Despues el a drenta den radio i deporte, i tabata hunga vòlibòl. Den añanan 1960 e tabata enbolbí ku e programa radial pa hubentut di hitnan internashonal na [[Curom]]. Despues di tempu el a bira presentadó, kambiando e nòmber di e programa den PSH (''Post Scriptum Hermanito''), unda e tabata presenta e Top40. E conocido disc jockey Hermanito Narvaez - hopi gusta serca tienernan Antiyano, parcialmente pa motibo di su programa PSH - a casa cu srta. Linda Koek Hermanito, kende ta traha pa e radio emisora ​​Curom, a kontribuí na Amigoe su sekshonnan tiner vários biaha den pasado.<ref>WILLEMSTAD. – De bekende disc jockey Hermanito Narvaez – zeer populair bij de Antilliaanse tieners o.m. door zijn^ programma PSH – is gisteren in het huwelijk getreden met mej. Linda Koek Hermanito die voor het radiostation Curom werkt heeft in het verleden diverse malen medewerking verleend aan tienerrubrieken van de Amigoe. Van deze plaats onze gelukwensen.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-10-1974, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461182:mpeg21:p001</ref>Hermanito Narvaez a bira un DJ konosí bou di hóbennan antiano, parsialmente pa medio di su programa PSH pa e radio emisora ​​Curom. Den pasado el a kontribuí na e sekshonnan di tiner di Amigoe vários biaha den pasado. Later het programa ''HErmanito i su estilo'' riba djadumingu atardi. Su ruman Danier Narvaez tambe tabata traha na Curom. E ku su ruman Daniel tabata kompila e hitpereet pa publikashon den Amigoe. Di añanan 60 pa 80 Hermanito tabata na RADIO CUROM ( ku P.S.H. , Top 40 , Top 100 , Ambiente na Beach , Soul to Soul ,Festivalnan , Sertamennan , Karnaval ets ) .Di añanan 80 te final di dekada 90 na TeleCuraçao ( ku e.o. Karnaval , di Skina pa Skina , Tesoro di Kòrsou , Miss Kòrsou , Pagina Sosial , Miss Universe , Regatta Boneiru , Zomer Karnaval , Calle 8 , Kòrsou dòrná na lus , Academy Awards , Siman di Kultura , Seú ets). Di 2001 te 2020 riba TDS Kanal 80 (tur sorto di aktividat tantu lokal komo internashonal ) !!!I awor un etapa i eksperimentu nobo :You Tube ku e channel “ kanal80 total “ ( e idea tá pa kambia e nòmber den futuro ) !Según dianan pasa , Hermanito lo pone más i más di su produkshonnan di pasado , riba You Tube !<ref>https://24ora.com/cousou-hermanito-narvaez-riba-you-tube/ CORSOU: HERMANITO NARVÁEZ RIBA YOU TUBE], 24ora.com (10 di yanuari 2021)</ref> Un persona cu tambe a haci hopi pa nos carnaval ta “Hermanito” Narvaez cu merece e titulo di “Mister Karnaval”. Su aporte den e area aki a consisti di reportahenan di TV y radio, numeroso entrevista cu varios miembro di prensa di nos sociedad cu ta (in)directamente relaciona cu e carnaval y programanan cortico (diario) unda publico a keda informa di e evento di carnaval dia. Curacao.<ref>Geslaagd carnavals -slotfeest "Hermanito" overstelpt met plakaten/geschenken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 08-03-1976, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460208:mpeg21:p003</ref> Hermanito bracht een heleboel innovaties, zowel op de radio, als andere activiteiten. Hij begon met de top 10, die later top 40 en zelfs de top 100 van het jaar (in 1968 had je de 1 ste top 100 op de Antillen Hey Jude van de Beatles was no 1); carnavals uitzendingen op de radio; opnames van lokale artiesten; Tumba Festival; Ceremonie Meester op Miss Teenage en Miss Curacao verkiezingen; tiener programma’s op Telecuracao; life uitzendingen van songs festival vanuit Puerto Rico; nieuwe talenten etc. Maar ook begon Hermanito met de eerste Drive In Disco op Curaçao ook onder de naam P.S.H. Gedurende, vooral de jaren 70, en begin 80 was PSH, het allerbeste, bekendste en populairste op het gebied van D.J. entertainment. https://www.youtube.com/watch?v=2zA3_y_9DBs&ab_channel=ExtraCuracao 1991:presentator Tumbafestival voor Telecuracao en eindejaarsprogramma ''sperando tiru'' na 1990 * tienerdans marathon == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Narvaez, Hermanito}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Musiko]] ------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Infobox Artista | birthname = Macario Prudencia | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Macario (Makai) Prudencia''' (☆ [[1934]] na [[Kòrsou]] - † [[24 di mart]] [[2015]]) ta un músiko, kompositor i dosente di musika yu di hulandes-boneriano. El a krea [[Salsa Antiyano|salsa antiano]], un género di músika ku a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘[[ritmo kombina|ritmo kombiná]]’ di e isla di awendia.<ref name="Skempi">[https://www.skempi.com/artist/macario-prudencia Macario Prudencia]</ref> == Biografia == Makai begon zijn muzikale carrière op 15-jarige leeftijd bij ‘Estrellas Nacional’. Hij was tot de jaren 80 actief als congaspeler in diverse groepen. Zijn eerste hit ‘Raspa Bill’ dateert uit 1960. In 1969 scoorde hij een hit met ‘Super Jolly.’ In de jaren ‘70 was Makai erg populair met hits als ‘Bròs Bròs’, een nummer waarmee hij een Gouden Plaat won. De zanger/componist woonde ook geruime tijd in Nederland waar hij onder andere met ‘Dim Dam’, ‘San Dom’, Mi Televishon’, en ‘Wasmashin’ grote hits scoorde. Dit laatste nummer werd in de vertolking van de Surinaamse groep Trafassi een grote hit.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/10746-cultuurvader-overleden|titel=Cultuurvader overleden|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2015-03-24|bezochtdatum=2024-08-10}}</ref> Prudencia werd meerdere keren door de Asosiashon di Músiko di Kòrsou (Amak) gehuldigd, onder andere in 1981 en 1987. Vorig jaar nog organiseerde Amak een muzikale hulde aan de zanger die toen in het Betesda verbleef. El a fayesé dia 24 di mart 2015 na edat di 81 aña. ------ El a krea i ta e embahador internashonal di e ‘Salsa Antiano’. E género di músika aki a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘Ritmo Kombiná’ di e isla di awendia. El a wòrdu lantá pa un famia hopi musikal; su ruman hòmber, su primunan i su welo tabata toka instrumento musikal i su mama tabata gusta baila. Na edat di dies sinku aña, el a kuminsá toka e conga i a presentá ku vários grupo di músika riba e isla. Banda di e conga, su ruman homber Emilio tambe a siñ’e con pa toca guitara. Eventualmente el a evaluá su talento pa komponé i kanta kompletamente, su bos di kanto riku i kargá ku personalidat, asina el a disidí di desaroyá su mes karera musikal. Rònt di aña 1970, el a funda su mes grupo di músika yamá ‘Tipiko Prudencia’. E grupo tabata konsistí di su ruman hòmber Emilo (baho), Emilio su dos yu hòmbernan Axel (guitara kuatro) i Erwin (mandolina), su yu muhénan (kantantenan di reserva) i e mes komo kantante prinsipal. Poko despues di a forma e grupo aki el a sigui pa forma un banda mas grandi ainda ku yama ‘Continental Combo’ ku tabata presentá tur wikènt na e klup di anochi El Nido. Nan tabata un éksito grandi riba e isla. Bo no por a haña un persona ku no a disfrutá di nan éksitonan, entre nan ‘Bròs Bròs’ i ‘Kadushi’.<ref name="Skempi"/> Na 1975, el a risibí un plachi di oro di e tienda di joyas mundialmente konosí Spritzer & Fuhrman pa su klásiko sumamente popular i iresistibelmente optimista ‘Den Bo Bèshi’. El a interpretá e kansion aki ku un otro banda ku yama ‘Macay i Su Salsa Antiano’ ku tabata dirigí pa su primu ku a bin bèk for di Hulanda despues di a studia na un konservatorio den e stat di Utrecht.<ref name="Skempi"/> Na 1979 Prudencia a muda pa Hulanda, kaminda el a keda 14 aña i kaminda el a duna vários presentashon elogiá i a komponé hopi éksito manera ‘Dim Dam’, ‘Mi Televishon’ i ‘Wasmashin’. E ultimo a bira un hit mas grandi ainda na Hulanda despues cu el a wordo cover pa e banda Surinam Trafassi. Durante su añanan den eksterior el a wòrdu nominá tambe komo ‘E Mihó Kantante Antiyano Na Hulanda’ na 1988.<ref name="Skempi"/> Na 1993 el a muda bèk pa Curaçao kaminda el a sigui traha músika, lansando vários álbum ku bandanan lokal manera GIO Fuertisimo i ERA Outentiko ademas di kolaborashonnan ku e bahista Eric Calmes. Na 2014 el a wòrdu onrá ku un gran konsierto di homenahe na Brion Square, durante kua artistanan lokal a interpretá e hopi éksitonan lansa pa e leyenda kurasonano aki ku a duna un kontribushon inmensurabel na e esena musikal di e isla durante su karera largu.<ref name="Skempi"/> == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Prudencia, Macario}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Kantante]] ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox Artista | birthname = Dionisio F. Salsbach | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Dionisio F. (Doy) Salsbach''' (☆ [[1938]] na [[Boneiru]]) ta un musiko, kompositor i dosente di musika hulandes-boneriano. == Bida == Doy Salsbach a nase den e bario [[Nort di Saliña]], yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Нòfi Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> E tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabata musiko: Angel tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio i Roberto (Papachi) di Tipiko Boneriano. Salsbach ta muda pa Aruba unda e ta kuminsa su karera musikal ku Trio Los Aventureros. Tur tres ruman ta músiko. Angel pa hopi aña tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio. Doy a bai biba na Hulanda na 1964. Den e pais ei el a hasi nòmber den farándula ku Trio Los Aventureros i Trio Los Alegres. Ketu bai e ta dunando lès di muzik. E BENEHIBNU. Djaweps 7 aprel 2022 Doy Salsbach a bishita Ной Kultural KRALENDIJK — E konosido artista musikant boneriano Doy Salsbach siman pasá a bishitá Hòfi Kultural di Plataforma Kul- tural. Salsbach, kende taba- ta na Boneiru resientemente pa motibunan familiar, a probechá pa fortalesé kontaktonan ku e tabatin kaba ku Fundashon Históriko к Boneriano (FuHi- KuBo). Doy Salsbach a nase den e bario Nort di Saliña, yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Ной Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> Tur e tres yu hómbernan di e per- sonanan aki a bira konosí i famá riba tereno musikal: Angel (Salsbach Jazz Trio), Doy (Trio Los Alegres) i Papachi Salsbach (Típiko Boneriano). Doy Salsbach (83) desde 1964 ta establesé na Hulanda, na unda semper el forma un karera profeshonal den farándula, aktuando ku su grupo musikal asta den shownan na televishon hulandes. * speelde op Aruba in '''Trio Los Aventureros''' (1957-1964): Doy Salsbach, Stanley Albertus (dfm) y Martines Dania (dfm). Corto historia di Trio Los Aventureros cu a keda funda na 1958. Na 1959 den un concurso pa trio den teatro Aurora na Santa Cruz e ta sali campeon di Aruba.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBAANSECOURANT-1959-10/page/n79/mode/1up?q=Aventureros&view=theater Trio Los Aventureros Campeon di Aruba di 1959], Arubaanse Courant (26 di oktober 1959)</ref> E trio a presenta den diferente show di television manera e Show di Padu del Caribe y e Show di Rufo Wever. Corto tempo despues di nan fundacion nan a ser contrata pa entretene nos turistanan den hotel. No a dura hopi cu nan a crusa frontera bay Venezuela, Puerto Rico y Europa unda a traha den programa di diferente artista internashonal manera Liberace, Harry Belafonte, Claude François y Udo Jurgens..<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2013-02-09/page/n19/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Certificado di Merito pa Martines Dania di Trio Los Aventureros], Awemainta (9 di februari 2013)</ref> Un di nan cancionnan mas conoci ta “Te aworo” composita conhuntamente cu Wim Statius Muller y Hubert Booi y tabata e tema musical p’e pelicula cu ta carga e mesun titulo. De trio kwam in 1964 een toernee door Europa naar Nederland en slaagde in Europa reeds enige bekendheid te krijgen.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462225:mpeg21:a0091 Los Aventureros: succes in Europa], [[Amigoe]] (4 december 1964)</ref> Doy speelde met het trio Los Aventuros in de film Te Amoro, waarna hij in Nederland bleef hangen. Na Europa e trio ta graba su prome LP. E conocldo trio Arubano. Los Aventureros, kende basta tempo pasa a sali for di Aruba pa bai Eur(ï)a, segun noticia cu a worde ricibi for di Hulanda, na e momento ta haciendo un gira door di e continente Europeo. E trio lo actua na Belgica, Hulanda, Alemania y Francia. Manera ta conoci Los Aventureros, kendenan a toca anjanan largo den Aniba Carlb- bean Hotel, Puerto Rico, y Ve¬ nezuela, ta consisti di D.F.Salz- bach, M. Dania y S. Albertus * richtte in 1967 op in Nederland de '''Trio Los Alegres''' die Zuid amerikaanse muziek speelt, eerst samen met Silvia v.d. Molen en later zijn vrouw Jeannette Berlauwt en Hans Wieringa. In 1975 stond de trio hoog op de Nederlandse hitlijsten met "Coconut Woman". 1977: het trio "Los alegres" bekend van de Nederlandse TV en de Andre van Duin-show. De leider van het trio is Doy Salsbach, Bonaireaan van geboorte die reeds jaren in Nederland woont. * in 1991 richtte hij op Orquesta Colegio Latino, fundado i direktor di Orquesta Colegio Latino Doy Salsbach kreeg destijds op Aruba bekendheid met het trio Los Aventureros, hij werkte voor film, tv en nachtclubs op de Antillen, Puerto Rico en Venezuela. In verband met de premiere van de film "Te Aworo" waarbij Doy de tekst schreef voor de titelsong, kwam het trio in 1964 naar Nederland. Om de naam van dit trio te bevestigen bleef Doy als „Avonturier" in Nederland en formeerde eind 1966 Los Alegres.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470347:mpeg21:a0124 Los Alegres - pas LP - wil graag naar Antillen], [[Amigoe]] (22 december 1971)</ref>Doy Salsbach stelde dat na het opheffen van trio Los Aventureros de showbusiness door moest gaan en dat hij zich erg gelukkig voelt met Los Alegres, Trio Los Alegres was een Nederlands latintrio afkomstig uit Den Haag. De groep debuteert in 1968 met de single “Maria Christina” en bestaat dan uit zangeres Sylvia van der Molen en gitaristen Doy Salsbach en Hans Wierenga. Beginjaren zeventig horen we weinig van de groep, maar in 1975 zijn ze terug. De single “Coconut woman” wordt in samenwerking met Sweet Okay Supersister gemaakt. Zangeres Sylvia van der Molen is vervangen door de uit Rhenen afkomstige Jeanette Berlauwt.De single Yes I Do Like Your Bermuda kwam bij ons niet verder dan de Tipparade. In Nederland bereikte het nummer de éénentwintigste plaats in de Top 40. Na 15 jaar, besloot de groep om er mee te stoppen in 1983(Diverse bronnen en Wikpedia) De op Bonaire geboren Doy Salsbach, docerend en uitvoerend musicus in Latijns Amerikaanse- en Caribische dansstijlen, zal samen met zijn salsadansorkest Colegio Latino op donderdag 11 juni gelegenheid bieden om onder de titel "Fiesta Tropical" in Latijns Amerikaanse en Caribische sfeer te dansen in Musicon. De 14-koppige band Colegio Latino toert sinds 1990 door Nederland, België en Duitsland en verzorgt optredens met veel enthousiasme en opzwepende ritmes welke een zonnige en tropische sfeer aan uw feest toevoegt.Speciale vermelding: vier jaren achtereen op het North Sea Jazzfestival, waar het aanwezige publiek de zaal keer op keer veranderde in een danssalon met een swingende, vrolijke menigte. Doy’ Salsbach uitvoerend musicus en muziekdocent studeerde o.a. aan de Berklee School of Music (Boston U.S.A.) Als vertolker van Caribische muziek en jazz meegewerkt aan producties met o.a. Lou van Rees, Shirley Bassey, Timi Yuro, André van Duin, De Mounties, Joop van den Ende en aan het North Sea Jazzfestival. Plaatopnames gemaakt zijn eigen ensembles Los Aventureros en Los Alegres en o.a. met Super Sister, Sweet dBuster, Harry Sacksioni, Tineke Schouten en André van Duin. {{Appendix}} ---------- {{Databox}} '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''wals di Kòrsou''', ta un género musikal di [[Antias Hulandes]], ku tin su raiz den e forma klásiko di wals [[Oropa|oropeo]]. E estilo musikal aki a nasé na e isla di [[Kòrsou]] den di dos mita di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], i ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di [[Viena]], mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko di e region karibense. Influencia oropeo i Adaptashon Lokal Kontrali na e tumba i danza ku ta refleha e influensia Afrikano, e wals Antiano ta konektá mas ku e bailenan di orígen Iberiko. E prome walsnan di Kòrsou, ku a aparesé riba e isla rond 1865, tabata basá riba e mesun ritmo seif ku e walsnan Europeanan, pero ku un forma hopi mas simpel. Nan tabata konstruí den dos parti di 2 x 16 medida, i den esaki no tabatin introdukshon ni teksto. Mas o ménos 20 aña despues, e patronan rítmiko a kuminsá kambia, i asina a nase e estilu karakterístiko di e wals Kurasowés. Poliritmia i Hemiool Un di e karakterístikanan más sobresaliente di e wals Antiano ta su uzo di poliritmia, particularmente e fenómeno musikal yamá hemiool. Esaki ta un desplazamiento di aksent rítmiko ku tuma lugá ora un ritmonan di dos parti ta bini den un metrum di tres parti (3/4). E aksentnan rítmiko ta kambia e manera kon e puls ta sintí, i sugiere un dualismo rítmiko ku ta distingui e wals di Kòrsou di su ehèmpel Europeo. Na bes, e aksent ta kaye riba e promé i dos i mitar tel. Formanan Melódiko i Estruktura E wals Kurasowés por ta di dos òf tres parti, i generalmente ta konsisti di frasenan di 16 medida. Un wals di dos parti tin 32 medida; un di tres parti, 48. E melodia normalment ta suave, sin teksto, ku armonianan inventivo den e striktura musikal di miniatura. E reto pa komponista ta pa kreá un sekshon musikal ku ta stimulá pa bailá, pero ku tambe tin valor estétiko musikal. == Kompositor notabel == Algun kompositor notabel ku a duna forma na e wals antiano ta:<br> {{CUW}} * Jan Gerard Palm * Jacobo Palm * Rudolph Palm * John Palm * [[Joseph Sickman Corsen]] * Jacobo Conrad * Genie Palm * Paul de Lima * Janchi Boskaljon {{ABW}} * [[Padu Lampe]] * [[Rufo Wever]] Nan obra ta inklui tanto walsnan alegre komo sentimental, i hopi biaha e pieza tabata dediká na persona estimá ò pa ekspresá emoshnan profundo manera duel ò felisidat. Un ehèmpel notabel ta Engelenzang (Canto di Ángel) di Jan Gerard Palm. Estilo i Importansia Kultural Wals di Kòrsou ta konsiderá un elemento importante den e legado musikal klasiko di e Antias Hulandés. Aunke su forma bini di Europa, e estilo ta un ekspreshon musikal puramente Antiano, adaptá na e gusto i dinamika lokal, i a bira parti integral di e repertorio di musika klasiko lokal. Referensianan: Römer, René. Muziek en Dans. Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen (1977). Encyclopedie van de Nederlandse Antillen. Palm Stichting: http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf ------- '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''Wals di Kòrsou''', ta un género di músika di [[Antias Hulandes]], ku segun melodia, forma i ritmo, tin su origen den [[Oropa]]. E ta un produkto di e di dos mita di [[siglo 19]]. Kontrali na e [[tumba]] i [[danza]] ku ta refleha e influensia afrikano den Kariba, e wals antiano ta konekta ku bailenan predominante iberiko. Alrededor di aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues e patronchinan rítmiko a kuminsá kambia..<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=[[René Römer|Römer, René]]|titel= Muziek en Dans|werk=Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|datum=1977}}</ref> Kompositornan konosí di e wals antiano ta entre otro Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i John Palm di Kòrsou; [[Padu Lampe]] i [[Rufo Wever]] di [[Aruba]]. ==Wals, Antillian== Algun di e walsnan di Kòrsou ta mustra un orígen klaramente europeo (Schubert). E prome valsnan antillano rond di 1850 ainda no tabata influensia pa e bailenan iberiko di e kontinente, kontrali na e tumba y e danza, ku si ta refleha e influensia [[afrika]]no den e kuenca karibense. Algun aksènt ritmiko ta sugeri e efekto polirítmiko ku ta distinguí e vals antiano for di su ehèmpel oropeo.<ref>Enciclopedie van Curacao</ref> Bepaalde Curaçaosche walsen vertonen een duidelijke Europese oorsprong (Schubert). De eerste Antilliaanse walsen rond 1850 waren nog niet onder invloed van de Iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de tumba en de danza, die de Afrikaanse invloed in het Caribisch bekken reflecteren. Door bepaalde ritmische accenten wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt. nOTES * nl.wiki 9wals,muziek0:De Latijns-Amerikaanse wals is opvallend rijk aan syncopen, zowel in de melodie als de ritmische begeleiding. Het basisritme wordt hier bepaald door de hemiool, een accentverschuiving dat ontstaat wanneer in een driedelig metrum een tweedelig ritme wordt ingebracht. Kenmerk van de Europese wals is de begeleidingsfiguur met een zwaardere eerste tel (puls), meestal een basnoot, gevolgd door twee lichtere tellen (meestal een akkoordje). Bij de Curaçaose en de Venezolaanse wals daarentegen, valt de klemtoon veelal op de eerste en op de twee en een halve tel, waardoor het hemiool ritme ontstaat. Bekende componisten van Curaçaose walsen zijn onder andere Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm en John Palm. * De Antilliaanse wals staat beter bekend als ‘Curaçaose wals’. Ze is een produkt van de tweede helft van de 19de eeuw. Na aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues, un kambio a kuminsá den e patronan ritmiko.[ 3] E komponistanan di vals Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i Rudolf Palm a inspirá otro, ku loke finalmente na 1910 a resultá den dos tipo di vals Kurasowese, esta e vals Kurasowese di dos parti i di tres parti, tur dos sin introdukshon ku un patrón ritmiko separá i un liña melodiko suave sin teksto. Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten. Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=Romer, Rene|titel= Muziek en Dans uit:Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|werk= |datum= }}</ref> De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. -- * Antilliaanse wals vindt aansluiting bij de overwegend iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de [[tumba]] en de [[danza]], die de Afrikaanse invloed in het Caribisch Bekken reflecteren. Er zijn vrolijke 2-delige, en afwisselend sentimentele en opgewekte 3-delige walsen. Door het ritmisch dualisme van zes opeenvolgende achtsten in elke maat, wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt.(Encyclopedie van de Nederlands Antillen) El vals antillano conecta con las danzas predominantemente ibéricas del continente, a diferencia de la tumba y la danza, que reflejan la influencia africana en la cuenca del Caribe. Hay valses alegres a 2 voces y valses a 3 voces alternativamente sentimentales y alegres. El dualismo rítmico de seis corcheas consecutivas en cada compás sugiere el efecto polirrítmico que distingue al vals antillano de su ejemplo europeo. ------ * De Curaçaose wals kan worden gekenmerkt door een rijk gebruik aan syncopen, in zowel de melodie als in de ritmische begeleiding. Het basisritme is afgeleid van de hemiool, dat bijvoorbeeld ontstaat wanneer in een driedelig metrum (3/4) een tweedelig ritme (2/2 of 2/4) wordt ingebracht. De hemiool komt in de Curaçaose wals tot stand door ritmische figuren zoals weergegeven in figuur 1. Let op de accenten in de figuur 1 (aangegeven als >). De onderlinge afstand tussen de accenten blijft gelijk. De Curaçaose wals is doorgaans opgebouwd uit twee of drie delen van elk 16 maten. Zo kent een typische tweedelige wals 32 maten en een driedelige wals 48 maten. Het is de uitdaging voor de componist om binnen dit strakke regiem vaneen miniatuur met een beperkt aantal toegestane maten, een onstuimige, vindingrijke opeenvolging van akkoorden te verzinnen die niet alleen het oor strelen, maar waarmee ook eendanspaar vleugels onder de voeten krijgt. Verschillende van de walsen van Jan Gerard Palm zijn geschreven om een moment van verdriet of juist van geluk in muziek tot uitdrukking te brengen en om personen die hij liefhad te eren.<ref>http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf</ref> De wals Engelenzang (Canto de los Angeles) is niet alleen {{Appendix}} --------------- 4j64muzi5ctcs2jwzg8sykqnzv6imon 206692 206691 2026-10-11T19:41:34Z Caribiana 8320 /* Ganadó */ 206692 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ [[Wals antiano]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Macario Prudencia]] - [[Doy Salsbach]] - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] ---------------------------- Pending: [[Tumba]] (aanvulling) - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] - [[Moron Combo]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Marcario Prudencio]] - [[Doy Salsbach]] - [[Wals antiano]] * Pianista: [[Dominico Herrera]] - [[Harold Martina]] - [[Norman Moron]] - [[Wim Statius Muller]] ------------- '''Premio Edgard Supriano''' ta e premio ofisial di Asosiashon di Músiko i Artista di Kòrsou (AMAK). Pa medio di dje, e organisashon ta honra desde 1989 músiko, kantante, i gruponan musikal ku a distinguí nan mes den nan respektivo kategorianan durante e último aña.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/97117/stem-mee-op-de-premio-edgar-supriano-voor-het-eerst-met-gospel Stem mee op de Premio Edgar Supriano, voor het eerst met gospel], curacao.nu (11 di oktober 2026)</ref> == Ganadó == * 1989 - * 1991 - * 1993 - * 1996 - * 2000 - * 2002 - * 2004 - * 2006 - * 2007 - [[Ephrem J]] * 2008 * 2010 * 2013 - * 2015 - * 2018 - * 2020 - no tabatin pa motibu di COVID * 2021 - no tabatin pa motibu di COVID * 2022 - * 2026 - ---------------------- {{infobox banda| variante =c | nomber = K-liber 4 Life | nomber original = | imagen = | imagen hanchura = | descripcion = | residencia = {{NLD}} | aña activo = | genero = | instrumento= bos | influencia = | distincion = }} '''K-liber 4 Life''' ta un agrupashon musikal hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan prome anaan nan a kanta primordialmente na [[papiamentu]], pero awendia nan ta canta tambe den otro idioma, entre otro hulandes. Na 2011, Pugistix a repatriá, i poko despues a sigui Teddo Juice. Mega Master, kende a permanese na Hulanda, a dicidi di sigui ku K-Liber 4 Life huntu cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). nl.wiki: K-liber 4 Life ta un agrupashon di músika hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan ta canta primordialmente na Papiamento, e idioma di e islanan ABC, pero awendia nan ta canta tambe den otro idiomanan, entre otro Hulandes. Na 2011, Pugistix a disidí di regresá su isla stimá, i Teddo Juice a sigui poko despues. Mega Master a keda Hulanda y a dicidi di sigui cu K-Liber 4 Life hunto cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). ==Biografia== E grupo antiano konosí komo K-Liber den añanan 90 ta e grupo di Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. E miembronan tur a nace na Curaçao pero ta biba na Hulanda (Den Helder). Nan a bira konosí pa medio di e esena kresiente di Bubblin’ den añanan 1990. Downloadnan ilegal tabata un faktor den nan popularidat, ekspandiendo nan alkanse den e esenanan mas chikitu di Bubblin’ den nort i sùit di Hulanda. Na 2004, nan a kibra pa e públiko hulandes mas amplio ku e kansion Viben. Na 2003, 2004 i 2005, nan a presentá frekuentemente i a lansa vários álbum. E último álbum, Schuurpapier, tambe ta kontené hopi kantika na idioma hulandes, miéntras ku e álbumnan anterior ta kontené prinsipalmente kantikanan di papiamentu ku de bes en kuando kansionnan hulandes, spañó òf ingles. Kompetensianan, premionan i nominashonnan Kategoria di Premio di Aña Músika 2004 Mobo Awards Best Album Schuurpapier 2005 Mihó Akto di Diskoteka 2004 Aktuashonnan E cabayeronan, tur tres originalmente di Curaçao pero bibando na Hulanda, a canta principalmente na ‘Papiamento’—e idioma di Aruba, Bonaire, y Curaçao—riba nan prome 3 albumnan, cu incursionnan ocasional den Hulandes, Ingles, of Spaño. Teddo Juice ta skirbi mayoria di e kantikanan di K-liber, Pugistix ta e produktor, i Mega Master ta tene tur kos bon huntu. E último álbum, ‘Schuurpapier’, pues ta nan di kuater álbum kaba, pero kontrali na e promé tres álbumnan, ‘HASIKIBOKE’, ‘Magnifico’, i ‘P K-Liber 2017 Na 2016, K-Liber a hasi un regreso. Nan a bolbe presentá na vários festival, diskoteka i evento urbano i a firma ku e agensia di reservashon RDJ Productions. Mega Master ta e unico ex miembro ainda activo den e actual formacion K-Liber Next Generation. ----------------- '''Dominico Herrera''' (☆ [[4 di mart]] [[1931]] na [[Boneiru]]) ta un musiko i kompositor di musika klasiko i musika bailabel antiano. == Biografia == Dominico Herrera a nase na Boneiru den un famia grandi, kaminda músika i arte en general a hunga un ròl hopi importante. Tur mucha tabata toka un instrumento, tin biaha asta vários, i tabata traha músika huntu. Dominico tabata prefera toca piano, pero tambe orgel y, den su hubentud, guitara. El a haña su promé lesnan di piano cerca su ruman muhe Teresita. Despues, na Korsou, el a haya les di entre otro [[Jacobo Palm|Shon Coco Palm]].<ref>Dominico Herrera doet Curaçaose muziek herleven. "Amigoe". Curaçao, 14-10-1989, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 15-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642782:mpeg21:p020</ref> * yu di Shon Julio Herrera i ruman di e maestro di skol/politico Julio Herrera? * Kaya Dominico Herrera na Korsou? * LP/CD Dominico Herrera is a composer and pianist from Bonaire, in the Netherlands Antilles (Caribbean’s region). He composes an instrumental songs inspired in the landscapes of his country. His music is a fusion between a large number of Caribbean and South American musical styles, with the piano as the main protagonist. {{Appendix}} ------------------ Harold Martina: een vooraanstaand Curaçaos musicus en ambassadeur van het muzikale erfgoed van Curaçao. Junny Alves June 12, 2026 '''Harold Martina''' is een Curaçaose concertpianist die internationaal erkenning verwierf door zijn uitzonderlijke technische beheersing en zijn verfijnde interpretaties van het klassieke pianorepertoire. Hij werd geboren in Willemstad, Curaçao, in 1935 en groeide op in een cultureel rijk milieu waarin muziek een belangrijke plaats innam. Zijn eerste pianolessen kreeg hij op Curaçao bij de bekende musicus Teun Don, die zijn uitzonderlijke talent al vroeg herkende. Op jonge leeftijd vertrok Martina naar Colombia om zijn muzikale opleiding voort te zetten aan het conservatorium van Medellín. Daar ontwikkelde hij zich snel tot een pianist van hoog niveau en studeerde hij cum laude af. Zijn artistieke ambitie bracht hem vervolgens naar Wenen, waar hij lessen volgde bij de gerenommeerde Oostenrijkse pianopedagoog Richard Hauser. In Europa verfijnde hij zijn interpretatieve stijl en bouwde hij een breed klassiek repertoire op met werken van componisten als Bach, Haydn, Brahms, Schumann en Bartók. In de jaren zestig trad Harold Martina op in verschillende internationale concertzalen. Een belangrijk moment in zijn carrière was zijn recital in het Concertgebouw van Amsterdam in 1962, een bijzonder optreden dat mede mogelijk werd gemaakt door culturele organisaties van de Nederlandse Antillen. Zijn concerten werden gewaardeerd om hun muzikaliteit, discipline en intellectuele diepgang. Naast zijn carrière als uitvoerend pianist speelde Martina ook een belangrijke rol als muziekpedagoog. Vooral in Colombia leverde hij een grote bijdrage aan de ontwikkeling van klassieke muziekeducatie en inspireerde hij generaties jonge pianisten. Hij stond bekend als een toegewijde docent met een sterke nadruk op muzikaal begrip, techniek en artistieke integriteit. Binnen de Curaçaose muziekgeschiedenis wordt Harold Martina beschouwd als een van de belangrijke vertegenwoordigers van de klassieke traditie van het eiland. Samen met andere prominente Curaçaose musici hielp hij de internationale zichtbaarheid van Caribische klassieke muziek en talenten te vergroten. Zijn levensloop weerspiegelt de culturele verbinding tussen Curaçao, Latijns-Amerika en Europa, en zijn nalatenschap leeft voort via zijn leerlingen, opnames en de blijvende waardering voor zijn artistieke bijdrage. PAPIAMENTU Harold Martina ta un pianista di konsierto di Kòrsou ku a haña rekonosementu internashonal pa medio di su dominio tékniko eksepshonal i interpretashonnan refiná di e repertorio di piano klásiko. El a nase na Kòrsou, na aña 1935 i a lanta den un ambiente kulturalmente riku kaminda musika tabata tin un lugar prominente. El a haña su promé lèsnan di piano na Kòrsou serka e musiko renombra Teun Don, kende for di trempan a rekonose su talento eksepshonal. Na un edat yòn, Martina a sali pa Colombia pa sigui ku su edukashon musikal na e Konservatorio di Medellín. Einan, el a desaroyá lihé den un pianista di nivel haltu i a gradua ku elogio. Su ambishon artístiko a hib’é Viena, kaminda el a studia serka e renombrá pedagogo di piano Austriaco Richard Hauser. Na Europa, el a refiná su estilo interpretativo i a konstruí un repertorio klásiko amplio ku obranan di kompositornan manera Bach, Haydn, Brahms, Schumann i Bartók. Den añanan 1960, Harold Martina a presentá den vários sala di konsierto internashonal. Un momento signifikativo den su karera tabata su resital na Concertgebouw na Amsterdam na 1962, un aktuashon remarkabel hasí posibel en parti dor di organisashonnan kultural di Antiyas Hulandes. Su konsiertonan tabata wòrdu apresiá pa nan musikalidat, disiplina i profundidat intelektual. Banda di su karera komo pianista , Martina tambe a hunga un ròl importante komo edukadó di músika. Partikularmente na Colombia, el a duna un kontribushon grandi na desaroyo di edukashon di músika klásiko i a inspirá generashonnan di pianista hóben. E tabata konosí komo un maestro dediká ku un énfasis fuerte riba komprenshon musikal, téknika i integridat artístiko. Den di historia di músika di Kòrsou, Harold Martina ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan importante di e tradishon klásiko di Kòrsou. Huntu ku otro músikonan prominente di Kòrsou, el a yuda oumentá e visibilidat internashonal di músika i talento klásiko karibense. Su historia di bida ta reflehá e konekshon kultural entre Kòrsou, Latino Amérika i Europa, i su legado ta biba pa medio di su studiantenan, grabashonnan i e apresio duradero pa su kontribushon artístiko. --------------- Jules Blasini: een Curaçaose musicus die een betekenisvolle bijdrage leverde aan de ontwikkeling en instandhouding van ons muzikaal erfgoed. Junny Alves Published Jul 16, 2026 '''Jules François Blasini''' (Curaçao,2 februari 1847- Curaçao 26 december 1887) was de zoon van Maria Elizabeth Leon en de Corsicaanse diplomaat Jean Blasini, die destijds Frans consul op Curaçao was. Al op jonge leeftijd bleek zijn uitzonderlijke muzikale talent. Hij kreeg les van de beroemde Curaçaose componist en muziekpedagoog Jan Gerard Palm, die hem als een van zijn meest begaafde leerlingen beschouwde. In 1863 gaf de zestienjarige Blasini al succesvolle pianorecitals op Curaçao. Dankzij aanbevelingen van invloedrijke Franse contacten werd hij in 1865 toegelaten tot het prestigieuze Conservatoire de Paris. Hij studeerde daar bij Georges Mathias, een directe leerling van Frédéric Chopin. Daarmee werd Blasini de enige op Curaçao geboren componist uit zijn tijd die een formele opleiding aan het conservatorium van Parijs volgde. Na zijn studie keerde Blasini terug naar Curaçao, waar hij naam maakte als virtuoos pianist. Hij stond bekend om zijn verfijnde techniek en zijn uitvoeringen van romantische pianomuziek. In 1878 behoorde hij tot de oprichters van het eerste symfonieorkest van Curaçao, waarin hij de pianopartij verzorgde. Blasini componeerde zowel dansmuziek als meer lyrische luistermuziek. Zijn werken vertonen invloeden van de Europese romantiek, gecombineerd met Curaçaose muzikale tradities. Zijn stijl wordt gekenmerkt door elegantie, subtiele ritmiek en een verfijnde melodische opbouw. Jules Blasini geldt als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de negentiende-eeuwse Curaçaose kunstmuziek. Zijn opleiding in Parijs bracht Europese muzikale invloeden naar Curaçao, terwijl zijn composities tegelijkertijd geworteld bleven in de lokale cultuur. Daardoor vormt hij een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de Curaçaose klassieke muziektraditie. PAPIAMENTU Jules François Blasini (Kòrsou, [[2 di febrüari]] [[1847]] – Kòrsou, [[26 di desèmber]] 1887) tabata yu di Maria Elizabeth Leon i e diplomátiko di e isla Corsica Jean (Juan) Blasini, kende tabata e kònsul franses na Kòrsou e tempu ei.<ref>Uit Nederlandsche Couranten.. "De Curaçaosche courant". [Willemstad], 20-10-1877. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000213466:mpeg21:p001</ref> Su talento musikal eksepshonal a bira bisto na un edat yòn. El a haña lès serka e famoso kompositor i pedagogo di músika di Kòrsou [[Jan Gerard Palm]], kende a konsider’é un di su alumnonan mas talentoso. Na 1863, Blasini di dieseis aña ya tabata duna resitalnan di piano exitoso na Kòrsou. Danki na rekomendashonnan di kontaktonan franses influente, el a wòrdu atmití na e prestigioso Konservatorio di Paris na 1865. Einan el a studia serka Georges Mathias, un alumno direkto di Frédéric Chopin. Esaki a hasi Blasini e úniko kompositor nasé na Kòrsou di su tempu ku a risibí formashon formal na Konservatorio di Paris. Despues di su estudio, Blasini a regresá Kòrsou, kaminda el a traha un nòmber komo pianista virtuoso. E tabata konosí pa su téknika refiná i su presentashonnan di músika romántiko di piano. Na 1878, e tabata un di e fundadornan di e promé orkesta sinfóniko di Kòrsou, den kua el a toka e parti di piano. Blasini a komponé tantu músika di baile komo músika di skucha mas líriko. Su obranan ta mustra influensianan di Romantismo Oropeo, kombiná ku tradishonnan musikal di Kòrsou. Su estilo ta karakterisá pa elegansia, ritmonan sutil, i un struktura melódiko refiná. Jules Blasini ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan mas importante di músika di arte Kurasoleño di siglo diesnuebe. Su formashon na Paris a trese influensianan musikal Oropeo pa Kòrsou, miéntras ku su komposishonnan simultáneamente a keda ankrá den e kultura lokal. Komo resultado, e ta forma un laso importante den desaroyo di e tradishon di músika klásiko di Kòrsou. Er is een straat in Brievengat naar hem genoemd: Kaya Jules Blasini.<ref>Autowassen te Brievengat. "Amigoe". Curaçao, 09-11-1992, p. 14. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643691:mpeg21:p014</ref> {{Appendix}} --------------- en.wiki:'''Happy Peanuts''' ta un banda bon konosí di e isla di Kòrsou. Nan estilonan ta inkluí tumba lokal i ritmo kombiná, i tambe merengue dominikano. Un di e forsanan impulsivo di tumba moderno i ritmo kombiná, Happy Peanuts ta meskla congas i timbales di impulso ku sintetizador i guitara eléktriko. Tambe úniko na Happy Peanuts ta nan estilo di merengue. Komo ku no tin tokadó di güira, e patronchi ta wòrdu toká riba e hi-hat dor di e tokadó di drumset. Nan cancion mas conoci ta sigui ta “Kareda di Buriku” (Careda di Burico), cu ta sinonimo di e cultura di Curaçao, y ta un cantica di baile hopi popular. ------------------ {{Variante|c}} {{infobox musico | variante = c | nomber = Diangelo Cicilia | alias = | imagen = | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = 1971 | luga nacemento = {{CUW}} | residencia = {{JPN}} | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | nationalidad = | educacion = Konservatorio di Rotterdam | aña activo = | genero = músika kontemporáneo | instrumento = [[kitara]] | ofishi = músiko, kitarista, dosente | influencia = | pais = | distincion = | website = https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html }} '''Diangelo Cicilia''' (☆ [[1971]] na [[Kòrsou]]) ta un kitarista [[Kòrsou|kurasoleño]]-[[Hulanda|hulandes]], ku ta biba i traha na [[Osaka]], [[Hapon]]. E ta spesialisá den músika kontemporáneo pa kitara. == Bida i karera == Diangelo Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa [[Hulanda]], kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na Konservatorio di Rotterdam serka Marin Kaaij, despues na e Konservatorio Real di Den Haag serka Enno Voorhorts. Posteriormente, el a sigui un un estudio avansá na e Konservatorio di New England na [[Boston]] serka Eliot Fisk.<ref name=:"0">[https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html Profil Diangelo Cicilia], ciciliamusic.com </ref> Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di Prins Bernhard Cultuurfonds i Fondsen Podiumkunsten.<ref name=:"0"/> ===Karera=== Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)], 12xholland.com</ref> Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, [[Nort Amérika|Nort]] i [[Sur Amérika]] i Hapon.<ref name=:"0"/> Desde 2000, e ta forma un duo ku su kasá, e tokadó di fió hapones Mariko Cicilia, bou di e nòmber ''Duo Cicilia''. Huntu nan ta presentá konsiertonan regularmente na Oropa i Hapon.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> Cicilia a duna konsierto i tayer den diferente pais, inkluyendo [[Antias Hulandes]], Hulanda, Merka i Hapon.<ref name=:"1"/> Na Hapon, e ta involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsierto i kolaborashon ku músikonan lokal. ===Otro aktividat=== Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo dosente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal, i tayer pa skol i otro inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di [[Antias Hulandes]].<ref name=:"1"/> Na 2004, el a partisipá den un konsierto na honor di e gitarista [[Julian Coco]] su 80 aña di bida.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], Caraibisch Uitzicht</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Cicilia, Diangelo}} [[Category:Hende]] [[Category:Músika]] [[Category:Kòrsou]] E ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo, inkluyendo numeroso estreno di komposishonnan dediká na dje, i ta partikularmente komprometé na sostené e generashon mas yòn di kompositornan hulandes. Su tokamentu eksepshonalmente virtuoso ta karakterisá pa un oido skèrpi pa zonido i sensitividat. Sostené pa e Fundashon Donemus, el a graba un CD ku ta inkluí obranan di Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier, i Jo Sporck. Tambe el a hasi numeroso grabashon di radio i televishon, prinsipalmente na Hulanda, Nort i Sur Amérika, i Hapon. He teamed up with his wife Mariko Cicilia, violinist from Japan, to form Duo Cicilia, that has been performing in Europe and Japan since 2000.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> El a kontribui supstansialmente na e konsierto dia 24 di yanὓari 2004, na honor di Julian Coco su 80 aña di bida, organisa pa e Asosashon di Músikonan Pro Guitarra.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], caraibisch uitzicht</ref> Diangelo Cicilia (1971): gitarist Discipline Klassiek gitaar, specialisatie Moderne Muziek. Afgestudeerd Klassiek gitaar, eerst DM aan het Rotterdams Conservatorium. Daarna UM aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag met als specialisatie hedendaagse muziek. Vervolgstudie aan The New England Conservatory in Bosten, VS, bij de Eliot Fisk. Tijdens dat studiejaar winnaar van de Wildcard competitie voor geïmproviseerde wereldmuziek. Concertreizen gemaakt naar de Nederlandse Antillen en de Verenigde staten. Momenteel werkzaam als muziekdocent en bezig met het instuderen en uitvoeren van voornamelijk nieuwe Nederlandse solo werken voor gitaar.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)]</ref> "...Verder zou ik heel graag de traditionele gitaar muziek uit de Nederlandse Antillen willen tonen. Ik ben zelf op Curacao geboren en heb daar tot mijn 14de jaar gewoond. Ik ben nog altijd gefascineerd door de mooie muziek voor gitaar die daar vandaan komt." Beknopt overzicht van zijn 12xHolland activiteiten in Hirado:<ref name=:"1"/> *concerten/recital (solo en met lokale musici) *schoolworkshops (rondom Nederlandse en Antilliaanse gitaarmuziek) *samenwerking met lokale Japanse muzikant om zo een werk te creëren voor het Hirado Cultural Festival op 3 November. *interesse voor lessen in Kyûdô (Japans boogschieten) en Japanse snaarinstrumenten. * co-founded a violin and guitar school in Japan * language teacher - certified for teaching English as a foreign language * Online Teaching Language and Music {{Appendix}} Diangelo Cicilia (* 1971 na Kòrsou) ta un gitarista kurasoleño-hulandes ku ta biba i traha na Osaka, Hapon. E ta spesialisá den músika contemporáneo pa gitara. Bida i edukashon Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa Hulanda, kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na e Konservatorio di Rotterdam ku Marin Kaaij, despues na e Koninklijk Conservatorium den Den Haag ku Enno Voorhorst. Posteriormente, el a sigui un estudio avansá na e New England Conservatory den Boston serka Eliot Fisk. Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di e Prins Bernhard Cultuurfonds i e Fondsen Podiumkunsten. Karera Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda. Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, Amérika i Hapon. Desde 2000, el ta forma duo ku su esposa, e violinista haponés Mariko Cicilia. Huntu nan a forma Duo Cicilia, ku ta presentá konsertonan regularmente na Europa i Hapon. Cicilia a duna konsertonan i taller den diferente pais, inkluyendo Hulanda, Estados Unidos i Hapon. Na Hapon, el a involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsertonan, taller pa skol i kolaborashonnan ku músikonan lokal. Otro aktividat Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo docente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal i inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di Antianan Hulandes. Na 2004, el a partisipá den un konserto na honor di e gitarista Julian Coco su 80 aña di bida. ---------- == Joropo == A declara e ‘joropo’ di Venezuela—un genero cu ta mescla musica, cancion y bailamento rapido di pareha—como un tesoro cultural intangible di UNESCO.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20251210.pdf A declara baile Venezolano ‘joropo’ un tesoro di UNESCO], BDA (10 di december 2025)</ref> E tin raiznan indigena, Africano y Europeo y a origina den a ‘llanos’ cerca di e frontera entre Venezuela y Colombia. Ta presenta joropo cu e zonido di instrumentonan incluyendo e harpa, maraca y violin mientras bailarinanan ta draai y nan pareha masculino ta bati pia riba suela den e ritmo rapido di e musica. E bailarinanan ta bisti shimisnan colorido y hende homber ta bisti bachi y un sombre. UNESCO a anuncia e designacion na un reunion na New Delhi den cual e organisacion cultural di e Organisacion di Nacionnan Uni (UN) a examina decenas candidato pa ser declara tesoronan cultural intocable. Joropo a ser declara un activo cultural nacional di Venezuela na 2014. {{Appendix}} --------- {{infobox persona| variante = c }} '''Angel Salsbach''' (☆ [[1 di mart]] [[1937]] na [[Boneiru]] – † [[20 di desèmber]] [[2025]]<ref>[https://kikotapasando.com/2025/12/20/angel-salsbach-gran-musiko-i-un-gran-politiko-a-bai-sosega/ Angel Salsbach gran musiko i un gran politiko a bai sosega], Kikotapasando.com (20 di desèmber 2025)</ref> na [[Kòrsou]]) ta un ingeniero, sientífiko, polítiko, eskritor, músiko, kompositor, filósofo, i Maestro di Reiki. Salsbach a skirbi dos musikal tokante historia di Kòrsou, di kual uno a wòrdu tradusí na aleman. Su pashon pa músika, spesialmente [[jazz]], a hasié konosí den e mundu di músika. El a kuminsá toka mandolin na edat di sinku aña.<ref>[https://www.curacaovakantieland.nl/over-ons-curacao-vakantieland/over-site-beheer-curacao-vakantieland-curacao-vakantieland/ Beroemde Curaçaoënaars], Curaçao Vakantieland</ref> E ta toka piano, tròmpèt i kontrabas tambe. E ta e fundadó di e Salsbach Jazz Trio.[2] Komo eskritor, el a skirbi vários buki pa mucha ku ta kroniká su eksperensianan kresiendo na Boneiru. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =70383858|titulo=Angel Salsbach}} {{References}} }} {{Stub}} Angel R. Salsbach (☆ 1 di mart 1937 na Bonaire – † 20 di desèmber 2025 na Kòrsou) ta un ingeniero, polítiko, sientífiko, eskritor, músiko, kompositor i Maestro di Reiki, konosí principalmente komo un pionero i figura legendario den escena di jazz di Kòrsou i di e Antia Hulandes. Salsbach Jazz Trio Bida i formashon Angel Salsbach a nase na Bonaire como yu di Hilario “Lachi” Salsbach i Andrea Salsbach-Martijn y tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabatin karera musikal, entre nan Dionisio “Doy” Salsbach, ku tabata miembro di Los Aventureros na Aruba, i Roberto “Papachi” Salsbach, integrantenan di Tipiko Boneriano. ufdcimages.uflib.ufl.edu Salsbach a kuminsá hinka su interess pa música hopi tempran, ta kominsá toka mandolin na edat di sinku anja i despues a deskubri otro instrumento manera piano, tròmpèt i kontrabas. Salsbach Jazz Trio == Carera musikal i Salsbach Jazz Trio == Den añanan 1960, Angel Salsbach a fundá e famos Salsbach Jazz Trio, junto ku e pianista Etzel Provence i e tokadó di drums Ramon Penzo. Salsbach Jazz Trio E trio no solamente a representa e komienzo di jazz moderno riba Kòrsou, sino tambe a promové un meskla unique di influensia jazz internashonal ku ritmonan i kultura lokal. Nan a prezentá regularmente den Luganan manera Centro Pro Arte, Negropont, Groot Kwartier i radio i TV na Kòrsou i Aruba, inkluí konsertonan klasiko i programanan edukativo pa skolnan. coleccion.aw Segun historianan di jazz den Aruba i Kòrsou, Salsbach Jazz Trio tabata un di e trio jazz mas prominente riba e islanan den e sesenta i sieuenta, ku Salsbach mes como leidende bassista i improvisadó. Nan tabatin repertorio ku ta bai for di jazz tradicional te na modalidadnan mas avansa, i nan a kompilá tema propio ku a reflehá influensianan kultur i sosial di komunidat lokal. percypinedo.com Konkret kontributo den musica Angel Salsbach a kontribuí na: Rekonosemento di jazz den Kòrsou i den Antia Hulandes komo un forma di ekspreshon artístiko independiente. percypinedo.com Presentashon i interpretashon di jazz klasiko i modern, repasando influensianan sosa manera Duke Ellington, Oscar Pettiford i Bud Powell den su trio oraz otro formashon. Salsbach Jazz Trio Esforsonan edukativo pa enseña i promoté jazz na skolnan i programa pa hobenan. Salsbach Jazz Trio Otras kontribushonnan i kreatividat Ademas di su labor komo músiko, Salsbach a skirbi varios buki i kronikanan tokante su bida i eksperensianan. Durante su bida tambe el a traha na nivel políticos i administratif den Kòrsou, inkluí participashon den Island Council i varios komisionnan pa kultura i edukashon, representando e Antia Hulandes den eventonan regional internacional. Salsbach Jazz Trio Salsbach tambe a formá Destinations – The Art of Vision, un kompania ku a promové desarrollo espiritual, terapianan i enseñansa pa amplio publiko, ku el mes mismo a lidera komo Master di Reiki i kondukto di diversas workshop i konsultashon espiritual. Martien Verstraaten Obstakulonan i resilensia Den 2001, Angel Salsbach a sufri un accidente serioso ku a kousa un stroke, ku resultá den afasia — un kondishon kaminda un hende ta perde e abilidat pa papia, lesa i skirbi. A pesar di esei, atravéz di terapia intensivo i perseveransia, el a logra rekonobrá hopi di e abilidatnan aki i posteriormente a skibi su propio buki Skirbi sin por lesa, ku ta relata su proseso di rekuperashon. Salsbach Jazz Trio {{DEFAULTSORT:Salsbach, Angel}} [[:Kategoria:Politiko]] [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Músika]] Komo resultado di un aksidente na 2001, Angel Salsbach a desaroyá afasia. E no por a papia, lesa ni skirbi mas. Pa medio di terapia i perseveransia, el a logra rekobrá e abilidatnan aki. Posishonnan okupá 1966 Co-fundador y candidato pa e “Union Reformista Antiano” na Curaçao 1983-1992 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Suplente Teniente Gobernador di Territorio Insular Curaçao 1986-1988 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN 1997-1999 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN Presidente di Hunta di Toezicht di Curaçao Ports Authority (CPA), Setel (kompania di telefon), Curoil (kompania di zeta), Curinta, ABC (kompania di bus), KODELA, i KAE. ------------- '''Eric M. la Croes''', (☆ - † november [[2016]]) tabata un etnomusikologo, folklorista i eskritor di Kòrsou. Eric M. La Croes († November 2016) tabata un prominente folklorista, etnomusikologo, edukadó i eskritor di Kòrsou. Reconoci pa su dedicacion profundo na cultura y musica tradicional di su patria, La Croes a hunga un rol crucial den preservacion y promocion di herencia cultural di Curaçao. == Biografia == Eric La Croes a nase na [[Kòrsou]] y a studia na [[Kolegio Alejandro Paula|Peter Stuyvesant College]] i despues na [[Hulanda]]. El a optené su lisensiatura den Sikologia Edukativo i Desaroyo di Mucha, i despues a spesialisá den etnomusikologia i antropologia ouditivo. E tabata dosente na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] (UNA), kaminda e tabata duna kursonan den áreanan manera sikologia edukativo, sikologia di desaroyo, etnomuzikologia i antropologia ouditivo. dcdp.uoc.cw. Tambe el a traha como investigador na Instituto Antiyano di Arqueologia y Antropologia (AAINA), aportando significativamente na estudio y documentacion di e tradicionnan cultural di e region. Kontribushonnan Kultural La Croes tabata un ferviente defensor di Curaçao su músika tradishonal, spesialmente e tambú, e isla su ritmo indígena. El a dediká su mes na rekohé, konserbá i siña e tradishonnan musikal aki, sigurando nan transmishon pa futuro generashonnan. El a outor di vários obra ku ta reflehá su kompromiso ku kultura lokal. Su publikashonnan ta inkluí: “Fuente di sabiduria” (Fuentenan di Sabiduria): Un kompilashon di proverbionan i sabiduria popular na Papiamentu. “Mucha ta pidi atenshon” (E Mucha Exigi Atencion): Un obra cu ta trata temanan di infancia y educacion dentro di e contexto cultural di Curaçao. Tambe el a partisipá den kreashon di obranan di teatro ku a trata aspektonan históriko i kultural di e isla. Un ehèmpel notabel ta su kolaborashon riba e obra “Tula,” ku ta dramatisá e rebelion di katibu di 1795 riba Kòrsou. La Croes tabata enkargá ku komponé kantikanan i kantikanan di katibu, manera e tambú i e kantika di rebelion, komo ku no tabata konosí ningun disko musikal for di e tempu ei. curacaovakantieland.nl == Obra == * 1976 - ''Sla habri i mi ta sere ku un sla será'' * 1977 - ''Sabidoría di nos bieunan'' * 1978 - ''Wawa ta konta'', Produkshon Shon Krioyo * 1979 - ''Trinta di mèi, mi ta konmemora bo'' * 1982 - ''Mentalidat : un kayente un frien!'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 1986 - ''Tutumba'' * 1988 - ''Tumba di karnaval de Curazao'', Caracas * 2004 - ''Poesia di mama di Girasol : Terapia di arte'' * 2004 - ''Karnaval : (muchu mas ku nos ta kere!)'' * 2009 - ''Fuente di sabiduria'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 2012 - ''Seú ta muzik kultural : (lagu'é manera e ta!!!)'' == Honor == Como reconocimento di su contribucion invaluable na cultura Curazoleño, Eric La Croes a haya e titulo di Ridder van de Orde van Oranje-Nassau na 2013. E honor aki a resalta su dedicacion y esfuersonan pa conserva y promove herencia cultural di su pais. Herensha E legado di Eric La Croes ta sigui biba pa e generacionnan actual y futuro na Curaçao. Su trabou komo edukadó, investigadó i defensor di kultura lokal a laga un marka indelibel riba e identidat kultural di e isla. Pa medio di su skirbimentonan, siñansanan, y composicionnan, La Croes a percura pa Curaçao su tradicionnan musical y cultural sigui wordo balora y celebra. {{Appendix}} ---------------- '''Eric la Croes''', onder andere auteur van ''Fuente di sabiduria'' (vrij vertaald is dat ‘Bronnen van wijsheid’) en Mucha ta pidi atenshon (Kind vraagt om aandacht), wordt omschreven als een ethnomusicoloog. Zelf noemt Eric La Croes zichzelf kulturista; Cultuurliefhebber. Eric la Croes is zeer sociaal en laat grote persoonlijke betrokkenheid zien bij zijn moederland. Hij schrijft gedichten, poëzie en muziek in Papiamentu, zijn moedertaal, en Nederlands. Hij maakt zich sterk voor de typisch oude Curaçaose volksmuziek zodat deze niet verloren gaat en stimuleert de jeugd om die te blijven spelen.<ref>https://curacaovakantieland.nl/reisgids/beroemde-curacaoenaars/ Beroemde Curacaoenaars], curacaovakantieland.nl</ref> * 1965 - Peter Stuyvesant College (Amigoe) * tabata traha na AAINA * Drs. Eric La Croes (Curaçao) teaches in the General Faculty of the University of the Netherlands Antilles, Curaçao. His areas of specialization include educational psychology, developmental psychology, ethnomusicology, and audio-anthropology. Formerly, he was a researcher at the Institute of Archaeology and Anthropology of the Antilles. He has published poetry and prose, as well as publishing books, articles and audio materials on the traditional music and rhythms of Curacao.<ref>https://dcdp.uoc.cw/AA00000309/00026</ref> * [[Gueni]] * [[Tapushi Literario]] * Ridder [[Orden di Oranje-Nassau]] (2013) nl.wiki: Een jaar later volgde Tula, een toneelstuk over de Curaçaose slavenopstand van 1795 en het eerste over de slavernijgeschiedenis vanuit de perspectief van een zwarte Curacaoënaar.[9] Het verhaal werd in hoofdlijnen gebaseerd op onderzoek van de historicus H.J. Hamelberg (1862-1918),[10] terwijl de werkliederen van de slaven, zoals de tambú en de kantika di rebelion, door etnomusicoloog Eric La Croes geschreven werden omdat er van de opstand geen liederen bekend waren.<ref>[https://arhive.org/details/BNA-DIG-RAPPORT-SLAVERNIJVERLEDEN-2021/mode/1up?q=pacheco+domacasse Slavernijverleden in expressievormen in: ''Ketenen van het Verleden: Rapport van Bevindingen Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden''], 26 juli 2021, bijlage 4C </ref> {{Appendix}} ---------------- '''Ephrem J''', nomber artistico di '''Ephrem Jonathan Ocalia''' (☆ [[24 di novèmber]] [[1984]] na [[Kòrsou]]) ta un kantante [[yu di Kòrsou]], residensia na Hulanda/Merka? Zijn vader, Ephrem Ocalia was ook zanger en was zijn eerste inspiratie als kind. Ephrem J werd aangemoedigd door zijn vader om ook de muziek in te gaan. Hij begon zijn zang try-outs door deel te nemen aan lokale talentenshows op Curaçao. Ephrem Jonathan Ocalia, beter bekend als Ephrem J ging eind 2006 solo na het winnen van 4 Premio Karabela en werd genomineerd als beste zanger in 2006. Hij lanceerde zijn eerste album als solist in juli 2007 en had een succesvol concert eind september 2007. De band van Ephrem J draait helemaal om slow groove, ballads en Latin R&B met een vleugje jazzy muziek. Ephrem Jonathan Ocalia werd geboren op Curaçao op 24 november 1984. Zijn vader, Ephrem Ocalia Sr., zong en was als kind zijn eerste inspiratiebron. Ephrem J begon zijn zangtry-outs zoals de meeste kinderen doen, door deel te nemen aan lokale talentenjachten. Hij werd al snel ontdekt als een getalenteerde jonge zanger en begon op zeer jonge leeftijd te zingen in lokale bands. Tijdens zijn schooltijd bleef hij zingen in lokale bands zoals de OK-band en kreeg hij begeleiding van ervaren zangers, hoewel hij een grotendeels autodidactische zanger bleef. Toen stopte hij met school, verliet al snel de OK Band en werd de leadzanger van de lokale band Guess, waarbij hij voornamelijk “ritmo kombinÃ?¡” zong, een lokale populaire dansmuziek. Eind 2006 was Ephrem J de meest gewaardeerde lokale jonge kunstenaar op Curaçao. Hij ontving verschillende prijzen voor beste mannenstem en lokale zanger van het jaar en werd de favoriete entertainmentzanger voor privéverjaardagsfeestjes, huwelijksfeesten en dergelijke. Sterk geïnspireerd door zangers als Luther Vandross en andere Amerikaanse en Latijns-Amerikaanse vocalisten, verliet Ephrem J de band Guess, om begin 2007 aan zijn solocarrière te beginnen. Op dat moment had Ephrem J verschillende composities – door hem geschreven terwijl hij dagdroomde over zijn toekomst. – van ballads, latin R&B en slow groove nummers en benaderde jazzmuzikanten Gregory Colina en Gedeon Chandler, om de nummers muzikaal te arrangeren. Vervolgens ging hij de opnamestudio in en bracht al snel zijn eerste album als solist uit. Zowel de cover “Speransa” (hoop) als “Stimabu So” bereikten de lokale radio-hitlijsten. Ondertussen was Ephrem J het middelpunt tijdens twee concerten en kreeg hij zeer drukke dagen als zanger voor vele privéfeesten. Hij betrad ook de wereld van reclamespots, zong een lokale jingle voor een populair condoommerk, verscheen op een billboard voor een bedrijf in spijkerbroeken en op verschillende reclameposters. Zijn populariteit groeide nog meer onder de lokale gemeenschap en werd eind 2007 opnieuw geëerd als zanger en ontving verschillende prijzen, waaronder de “Edgar Supriano-prijs” van de nationale vereniging van muzikanten en artiesten, AMAK, als zanger van het jaar. In 2008 begon hij het jaar opnieuw met grote impact, nam deel aan het Tumba Festival van het carnaval met een van de populairste bands Gio Fuertisimo en kreeg opnieuw erkenning als derde finalist onder de meer dan 60 deelnemers. Hij creëerde zijn internationale album, met enkele mooie ballads, slow rock en tropische muziek in de Spaanse taal. Zijn solocarrière kreeg een hoogtepunt toen hij de opdracht kreeg om te zingen bij de Marinierskapel van de Royal Marines (een harmonisch orkest) in Willemstad. In november 2008 bracht hij zijn eerste internationale album “Lating Evolution” uit. {{Appendix}} Ephrem J Cantante y Compositor, Despues de su primer gran exito "Amor en la luna" ha seguido trabajando incansablemente y esta logrando poco a poco llegar con su música donde quiere su corazón para todo el munoo La Historia de Ephrem Jonathan, Un artista del mundo ... Con un nombre que empieza a resonar con fuerza en diferentes países, Ephrem J mantiene firme la convicción que lo llevó desde chico a los escenarios: "Seré un artista internacional que pondrá en alto la bandera de Curazao y la de La Republica Dominicana". Aunque naciera en esta pequeña nación antillana, y ser allí donde ha crecido y desarrollado sus potencialidades artísticas, es un intérprete multicultural con raíces latinas y holandesas, algo que se nota, positivamente, en lo bien que maneja la diversas mezclas rítmicas que componen su repertorio. ---------------- {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Palm]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{infobox musico | variante = c | nomber completo = John Antonio Palm | alias = | imagen = John-palm-profil (cropped).jpg | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = [[13 di yüni]] [[1885]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento= [[24 di febrüari]] [[1925]] | luga fayecimento= | ofishi = músiko, kompositor | instrumento = klarinèt | pais = | distincion = }} '''Johan Antoine (John) Palm''' (☆ [[13 di yüni]] [[1885]] na [[Kòrsou]] – † [[24 di febrüari]] [[1925]] na [[Kòrsou]]) tabata un músiko i kompositor antiano. == Biografia == John Palm tabata un di e kuater yu di Maria Felicia Celestina di Kòrsou ku a fam Palm. Na 1905, meskos ku su ruman [[Rudolf Palm|Rudolf]] el a wòrdu rekonosé komo yu di Willem Axson Palm. E tabata un multi-instrumentalista; John Palm a nase den un famia musikal i tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu [[Jacobo Palm]] i su ruman [[Rudolf Palm]], el a siña toka piano, klarinèt i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinèt tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den varios konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita manera pa supla cu su boka, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinèt. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiamentu na otro di su mes klarinèt finalmente a resultá fatal. == Komposishonnan == Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Literatura == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} == Link eksterno == * [http://www.palmmusicfoundation.com Wèpsait Palm Music Foundation] {{Appendix}} John Palm (Curaçao, 13 di yüni 1885 – ibid., 24 di febrüari 1925) tabata un músiko i kompositor. Johan Antoine Palm – mihó konosí komo John Palm – tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu Jacobo Palm i su ruman hòmber Rudolph Palm, el a siña toka piano, klarinet i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinet tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den vários konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita embouchure, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinet. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiansa di su mes klarinet finalmente a resultá fatal. Komposishonnan Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Bronnen == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} *[http://books.caribseek.com/Curacao/Honderd_Jaar_Muziekleven_op_Curacao Honderd jaar muziekleven op Curaçao] {{DEFAULTSORT:Palm, John}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Músika]] -- Palm, Jacobo Jesus María (Shon Coco) (Curaçao 28 november 1887 - 1 juli 1982) kleinzoon van Jan Gerard Palm, veelzijdig instrumentalist en componist, is één der begaafdste muziekpedagogen die Curaçao heeft gekend; was jarenlang concertmeester van het inmiddels opgeheven Curaçaosch Philharmonisch Orkest; maakte vooral naam als pianist en organist. Zijn composities verraden een gedegen - overigens geheel door zelfstudie verkregen - kennis van de theorie. --------------- '''Jean Bernard Antonio (Tonie) Palm''' (1885 -1963) Tonie Palm werd geboren in 1885 als zoon van George Frederik Palm en Selly Guilhoux. George Frederik Palm was een broer van Willem Axson Palm. Tonie was koopman van beroep maar was ook componist en speelde piano en orgel. Jean Bernard Antonio PalmHij had een winkel in de Breedestraat, Otrobanda. De straat die daar omhoog ging stond bekend als Hanchi de Shon Tonie waar hij het eerste bedrijfje op Curaçao had waar potato chips werden gemaakt en waar hij samen met zijn neef Eddy Gorsira een handel in kreeften uit Sint Maarten had.<ref>[https://www.henkbeers.nl/FamPalm.htm Familie Palm]</ref> Hij was de componist van Curaçaose danzas in de stijl van de beroemde componist Juan Morel Campos uit Puerto Rico. Toen zijn moeder in 1916 kwam te sterven, werd hij hierdoor zo aangegrepen dat hij praktisch geheel stopte met het componeren. Wel heeft hij in 1945 nog het volkslied van Bonaire gecomponeerd. De melodie van dit volkslied heeft een tijd lang ook gediend als volkslied van de Nederlandse Antillen. Sinds enige jaren heeft de Nederlandse Antillen echter een eigen volkslied. Thuis had Tonie Palm een Pleyel piano waar hij altijd op speelde. Hij viel ook nog regelmatig in als organist in de Fortkerk en in de Synagoge. Hij heeft zijn oudste kinderen muziekles gegeven. Na 1948 kreeg hij problemen met zijn gehoor en stopte hij volledig met spelen. Zijn Pleyel piano heeft hij weggegeven. Hij had een kast vol handgeschreven muziek maar voordat hij stief heeft hij opdracht gegeven al die boeken aan Edgar Palm te geven. Op eigen verzoek is hij begraven met een doos oude familie foto's. Tonie Palm was getrouwd met Maria Emilia (Rosa) Inees (1908-1981) en had acht kinderen. Van zijn composities zijn vooral de walsen "Incurable", "Un amargo despertar", "Maria" en "El 33", zijn mazurka "El desengaño" en de danzas "Sorpresa inesperada" en "Vano empeño" populair gebleven. Tonie Palm had twee broers en twee zussen. Broer Frederik Wilhelm Palm, geboren in 1883, was apotheker van beroep en reisde naar Colombia, Costa Rica en Panama. Hij had een botica in Costa Rica, waar hij trouwde met Felicia Hernandez. Hij kreeg vier kinderen. Hij is rond 1935 met de kinderen teruggekeerd naar Curaçao en zou later nog bij de Shell gewerkt hebben. Zijn vrouw heeft het eiland nooit bezocht. Zus Seline Leonie Palm kon goed piano spelen. Zij trouwde met Johannes Philippus Evertsz (John) Gorsira, de shon van plantage Santa Martha. Zij woonde in Otrobanda op de hoek van de Trapsteeg en de Langestraat boven de familie Capello (van de winkel "La Bonanza" aan de Breededstraat) en bezat een groot verdiepingshuis met daarnaast een flink terrein met een koe en verkocht melk aan diverse vaste klanten. Zij verbleef bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog in Nederland en kon niet meer naar Curaçao vertrekken. Het werd een moeilijke tijd. Zij heeft al haar juwelen moeten verkopen om te overleven. In juni 1946 ging zij in New York wonen. Haar twee dochters Hertha en Nylka waren muzikaal en zongen met o.a. Pia Beck in de groep Samoa girls. In 1941 is met deze groep het nummer "In the mood" in de GTB-studio, Den Haag opgenomen. Dit nummer staat op de 1e CD 'Koppen op!' van de 4CD box 'Ongehoord 1940-1945; amusement en propaganda tijdens de bezetting'. Haar zoon Wilfred (Boy) Gorsira werd tandarts en trouwde met een dochter van de bekende verzetsman Andries Graafhuis uit Arnhem. -------------- ==Annvulling wals antiano== Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php Cultureel mozaïek van de Nederlandse Antillen(1977)–René A. Römer]Hoofdstuk VIII Muziek en dans</ref> Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes. De evolutie vond plaats volgens de in afbeelding opgenomen figuren. Tegen 1900 werden praktisch geen walsen meer gecomponeerd met het Weense ritme; bovendien zijn de Antillianen bij het spelen van de walsen bepaalde ritmische accenten hierin gaan leggen, waardoor langzamerhand het type wals ontstond dat wij thans de ‘Curaçaose wals’ noemen. De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. Het verschil tussen de Curaçaose wals en de andere walstypen is tweeledig: 1. de ritmische patroontjes; 2. de manier waarop de Antillianen deze speciale ritmiek in de Curaçaose wals brengen. In het begin stonden de Curaçaose walsen duidelijk onder invloed van buitenlandse muziek (Chopin, Strauss, Waldteufel, etc.): men luistere b.v. naar de walsen ‘El sueño’ van Gerrie Palm (± 1870), ‘Emilia’ van Chris Ulder (± 1883), ‘Un deseo’ van Jo S. Corsen (± 1886), de dichter-componist van de Antillen, wiens composities muzikale gedichten waren, ‘Estrella Solitaria’ van Janchi Boskaljon (± 1912), ‘Porque Sufrir’ van Paul de Lima (± 1916) en ‘Lo Bello’ van Jacobo Conrad (± 1914). Het einde van de 19de eeuw en de 20ste eeuw brachten ons enkele juweeltjes van Curaçaose walsen, vrij van buitenlandse invloeden en met typisch Antilliaans ritme. Men vergelijke b.v. de volgende walsen met bovengenoemde: ‘Inspiración’ van Rudolf Palm (± 1900), ‘Noche Alegre’ en ‘Dulce Scharloo’ van Jacobo Conrad (± 1915), ‘Ina’ van Albert Palm (± 1945), ‘La Encantadora’ van Rudolf Wever (± 1950), om enkele te noemen. Er bestaan ook enkele Curaçaose walsen met tekst, die zeer in de smaak zijn gevallen o.a. ‘Amor’ van Rudi Plaate, ‘Abo so’ van Padu Lampe en ‘Aura’ van Albert Palm, en twee walsen met het karakter van volkslied ‘Himno y Bandera’ van Boeis Haile en ‘Aruba dushi Tera’ van Rufo Wever en Padu Lampe. ----------- '''Wals antiano''', tambe konosí komo *wals di Kòrsou*, ta un género musikal ku tin su raíz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo 19, den un epóka ku músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E wals antiano ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e región karibeño. == Origen i desaroyo == Ku e introdukshon di forma musikal europeo na Kòrsou, e komunidat kreól a kominsá adaptá e wals vienés pa su propio gusto i tradishon. Kompará ku e wals oropeo, e wals antiano ta mas libre den tempo i fraseo, i ta integrá ornamentashonnan melódiko i ritmo mas sinkopá. E wals antiano tabata originalmente interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. El a bira un pilar di fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, ku su komposishon karakterisá pa un tono líriko, sentimental i hopi biaha nostalgiko. == Karakterístikanan musikal == * **Tempo**: mas fleksibel ku e wals vienés; por variá segun interpretashon. * **Ritmo**: tripel kompas, pero ku aksentonan sinkopá tipiko di estil karibeño. * **Melodía**: kantabel, hopi biaha ku ornamentashon kromátiko i ekspreshon rubato. * **Instrumentashon**: tradicionalmente piano i fio, despues expandí ku klarinèt i otro instrumentonan di kámara; mas resientemente tambe orkest di salon. --- ## Kompositornan prominente ### Kòrsou * **Jan Gerard Palm** (1831–1906) * **Jacobo Palm** (1887–1982) * **Rudolf Palm** (1880–1950) * **John Palm** (1885–1925) * **Joseph Sickman Corsen** (1853–1911) * **Jacobo Conrad** * **Genie Palm** * **Paul de Lima** * **Janchi Boskaljon** ### Aruba * **Padu Lampe** (1920–2019) * **Rufo Wever** (1917–1977) --- ## Komparashon ku wals vienés | Aspèk | Wals antiano | Wals vienés | | ----------------------- | ---------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------- | | **Orígen** | Kòrsou, siglo 19; adaptashon di forma oropeo | Viena, siglo 18 | | **Ritmo** | Tripel kompas ku sinkopa i aksentonan fleksibel | Tripel kompas, aksento konstante riba di promé tik | | **Tempo** | Variabel, interpretashon libre | Rápido i konstante | | **Melodía** | Líriko, sentimental, ornamentashon kromátiko, rubato | Elegante, lineá i mas estriktamente strukturá | | **Instrumentashon** | Piano, fio, klarinèt, orkest chikí; despues orkest di salon | Orkest sinfóniko grandi | | **Uso** | Fiestanan di famia, evento lokal, konserto folklóriko | Balnan aristokratiko, salon i konsierto europeo | | **Kompositornan** | Jan Gerard Palm, Rudolf Palm, Jacobo Palm, John Palm, Padu Lampe, Rufo Wever | Johann Strauss I & II, Franz Schubert | | **Nifikashon kultural** | Símbolo di meskla kultural antiano, patrimon kultural di Kòrsou i Aruba | Ikona di tradishon musikal austriako, herensia nashonal | --- ## Nifikashon kultural E wals antiano ta konsiderá parti esencial di herensia musikal di Antias Hulandes. E ta un símbolo di e meskla di tradishon oropeo ku ekspreshon karibeño, i ta wòrdu interpretá tanto den konsertonan klasiko komo den presentashonnan folklóriko. Pa hopi hende riba Kòrsou i Aruba, e wals ta keda relashoná ku memorianan familiar i un sentimiento di nostalshia kultural. --- ## Literatura * Jan Brokken (2006), *Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin*, Atlas Contact, Amsterdam. * Edgar Palm (1999), *An Outline of Antillean Music*, Walburg Pers, Zutphen. --- ## Link eksterno * \[Wals “La Alegría” di Jan Gerard Palm, interpreta pa Trio Armonia (YouTube)] * \[Wals antiano den konserto di orkest juvenil na Kòrsou (YouTube)] --- ¿Kier bo ku mi tambe agrega un **sekuensia tokante e bailenan** (meskos ku kuantu pasonan i estilo den e baile mes) komo ku nos a inkluí pa *Mazurka*? Wals antiano, tambe konosí komo wals di Kòrsou, ta un género musikal di Antias Hulandes, ku su raiz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo diesnuebe, ora músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e region karibense. Tradishonalmente, e wals antiano tabata wòrdu interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. E tabata popular na fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, i su komposishon generalmente tin un tono líriko i sentimental. Kompositor prominente Pais Nòmber Kòrsou Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolf Palm, John Palm, Joseph Sickman Corsen, Jacobo Conrad, Genie Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon Aruba Padu Lampe, Rufo Wever ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{multiple image | total_width = 250 | header = Mazurka | header_align = center | align = right | border = infobox | perrow = 1/2 | image2 = Frederic Chopin photo.jpeg | caption2 = Frédéric Chopin | width2 = 125 | heigth2 = 50 | image1 = Mazur1.jpg | caption1 = Mazurka interpretá pa e grupo di baile folklóriko polako “Mali Gorzowiacy" | image3 = Mazurka 1845.jpg|thumb| | caption3 = Mazurka na 1845 | caption_align = center }} '''Mazurka''', ku su origen den Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[Kòrsou]] i [[Aruba]], el a desaroyá komo un estilo lokal i a keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> == Origen == E mazurka a originá na Mazuria, region di [[Polonia]], komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. Durante [[siglo 19]], e género a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]], prinsipalmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849), ku despues lo tin influensia grandi riba e tradishon musikal antiano. For di Oropa, e mazurka a plama pa otro kontinente, inkluso [[Latinoamérika]], unda el a bira parti di músika folklóriko na [[Colombia]], Uruguay, [[Panama]], [[Costa Rica]], [[México]], [[Nicaragua]], [[Chile]], [[Puerto Rico]], [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal. Den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> == Historia == Den siglo 19 i kuminsamentu di [[siglo 20]], e mazurka tambe a bira popular na e islanan ABC i tabata sona na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesífikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé rònt di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] a komponé e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo, distinto for di e promé komposishonnan antiano ku tabata aksentuá e di tres konteo.<ref name=":1"/> Otro kompositornan konosí tabata [[Padu Lampe]] (1920-2019) i [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá "e Chopin antiano". Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a publiká e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual el a eksplorá e raisnan di músika antiano i e influensia ku Oropa tabatin riba dje, partikularmente ku relashon na mazurka. Despues di e tradukshon di e obra na polako den 2008, Brokken huntu ku pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a duna charla i presentashon tokante mazurka antiano na Polonia.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a mengua ku tempu, e mazurka a keda un parte bibu di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un laso entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta sirbi komo un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon polako a adapta i floresé den [[Karibe Hulandes]]. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i "rubato" rítmiko deliberá<ref>Den músika, "rubato" (tempu hòrta na [[italiano]]) ta un téknika, kaminda un interprete por rek òf komprimí sierto nota, kompas òf fase pa agregá tekstura i emoshon na e músika, sin kambia e ritmo òf struktura general di e piesa.</ref>, similar na e ekspresividat ku ta haña den mazurka di Chopin.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Konsekuentemente, e estilo lokal a desaroyá su propio tempu, fase i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den baile, e mazurka ta distinguí pa sekuensianan di moveshon kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. Den tradishon antiano por haña tres variante: * mazurka di dos moveshon: bibu i popular den fiestanan, frekuentemente akompaña ku [[Caha di Orgel|ka’i òrgel]]. * mazurka di tres moveshon: mas solèm i adaptá pa salon. * mazurka di kuater moveshon ku ta inkluí un sekshon falsu bailá na tempu di [[wals antiano|wals]], rekonosí pa su pasonan kompliká i estilo teatral.<ref name=":1"/> === Komparashon === {| class="wikitable" width="97%" ! Músika/baile !! Mazurka antiano !! Mazurka oropeo |- | Origen || Introdusí for di Polonia den siglo 19 i a evolushoná lokalmente || Region di Mazuria, Polonia |- | Uso || Enkuentronan sosial, fiestanan, selebrashonnan, generashonnan mas bieu || Salon, salanan di konsierto, bailenan folklóriko |- | Ritmo || Tripel kompas, patronchinan rítmiko kompleho, estilo "wals", aksento riba di dos i di tres konteo, sekshonnan tin biaha den sekuensianan di kuater parti || Tripel kompas, aksento típikamente riba di dos i di tres konteo |- | Tempu || Variabel, influensiá pa abilidat di e bailadó i interpretashon lokal || Bibu, bailabel |- | Karakterístikanan musikal || Aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko, "rubato" deliberá || Harmónikamente ekspresivo, "rubato" komun den komposishonnan di Chopin |- | Koreografia || Pasonan kompliká pa bailadónan eksperensiá, adaptá lokalmente || Pasonan folklóriko estilístiko, formalisá den salonnan oropeo |- | Kompositornan prominente|| Jan Gerard Palm, Rudolph Palm, Jacobo Palm, Rufo Wever, Padu Lampe, Wim Statius Muller || Frédéric Chopin, kompositornan folklóriko tradishonal |- | Nifikashon kultural || Tradishon bibu na Kòrsou i Aruba, símbolo di herensia lokal || Herensia nashonal polako, ampliamente rekonosé den kontekstonan klásiko i folklóriko |} == Literatura == * Jan Brokken (2006), ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin'', Editorial Atlas Contact, Amsterdam. * Jan Brokken (2018) ''Why Eleven Antilleans Knelt before Chopin’s Heart: The Music of the Netherlands Antilles'', tradusi na [[ingles]] pa Scott Rollins, University Press of Mississippi. == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=RoJc0-gnwS4 Musica Clasico: Mazurka], di tres video di e seri ''Músika di Aruba'' riba [[Youtube]] (5 di yüli 2020) * [https://www.youtube.com/watch?v=QglX8JGRbLA Mazurka "Eliza" di Jan Gerard Palm interpreta pa Trio Nos Otrobanda], video Youtube (3 di yanüari 2023) {{Appendix}} [[:Kategoria:Músika]] [[:Kategoria:Islanan ABC]] --- '''Mazurka''', originalmente di [[Polonia]], ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel ku un aksento típiko riba e di dos òf di tres konteo di un bara. Na e [[islanan ABC]], partikularmente [[Kòrsou]], el a keda un baile kultural importante, ku ainda ta wòrdu baila regularmente.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Mazurek, originalmente di Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[islanan ABC]], partikularmente Kòrsou, el a desaroyá un estilo lokal i ta keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1"/> == Historia == E mazurka a originá na [[Polonia]], evolushonando komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. El a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]] durante [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849). Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Den [[siglo 19]] i kuminsamentu di [[siglo 20]], mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesifikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé alrededor di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] tabata kompositor di e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo en bes di e di tres, manera den e mazurka original.<ref name=":1"/> Mas resientemente ta inklui e komposishonnan di [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá e Chopin antiano, i [[Randal Corsen]]. Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a saka e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual e ta deskribí e raisnan di músika antiano i e influensia ehersé pa Oropa, partikularmente den e kaso di mazurka. Na 2008, despues di e tradukshon di e buki na polako, e outor akompaña pa pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a biaha pa Polonia, unda a duna charla i presentashonnan di e mazurka antiano inspirá riba e komposishonnan di Chopin.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a baha ku tempu, e mazurka keda ainda un parte di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un lazo entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta bira un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon di Polonia a adapta i florecé den Karibe Hulandes. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo (Polonia) ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurka oropeo, partikularmente di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di e modelonan oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den e baile ta distinguí diferente sekuensia di moveshon, inkluso ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. E mazurka di dos moveshon ta bibu i ta mas komun ku músika di [[caha di Orgel|ka'i òrgel]]. E mazurka di tres moveshon ta mas solèm, agradabel pa skucha, i por lo general ta wòrdu usá komo baile di salon. E mazurka di kuater moveshon tin un sekshon falsu den e di tres moveshon, ku ta wòrdu baila normalmente na tempu di [[wals]].<ref>Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> E sekuensianan di e kuater moveshon ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> ------------- Mazurka ta un genero musikal polako basá riba bailenan folklóriko stilisá den tripel tempu, normalmente na un tempu bibu, ku karakter definí prinsipalmente dor di e "mazur" prominente su “aksentonan fuerte insistematikamente poné riba e di dos òf di tres tel”.<ref>Randel, D. M., Ed., ''The New Harvard Dictionary of Music'', Harvard University Press, 1986</ref> E mazurka ta un fushon estilisá di tres baile folkloriko polako: e mazur, e kujawiak, i e oberek. E mazurka, banda di e baile di polka, a bira popular na e salonnan di baile i salonnan di Oropa den [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e obranan notabel di [[Frédéric Chopin]]. E mazurka (na polako mazur, e mesun palabra ku e mazur) i mazurek (baile rural basá riba e mazur) hopi biaha ta wòrdu konfundí den literatura oksidental komo e mesun forma musikal.<ref>{{Cite journal|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Edgard Palm (un músiko-kompositor ku a pionero den investigashon musikal i awor ta e miembro di mas bieu di e famia Palm, ku a hunga un ròl krusial den e orígen i desaroyo di músika curasoleño for di siglo diesnuebe) ta opservá korektamente2 ku, pa straño ku e por parse, e mazurka no ta kasi mes popular mas den su pais natal, miéntras ku e tabata wòrdu baila regularmente riba Curaso pa hóbennan i hóbennan bieu pa mas ku un siglo. Pa hopi curazoleño di mas edad, e mazurka tabata hasta nan forma di baile faborito. Nos mazurka, kontrali na e wals, no ta karga e label “Kurasoleño,” tòg e ta diferensiá di e estilo Oropeo. Komo ku e diferensia aki ta un asuntu di estilo, e ta difísil pa definí. Un elemento típiko di Kòrsou ku bo no ta haña niun otro kaminda na Europa ta ku e di tres sekshon di nos mazurka di kuater parti (nos konosé tambe mazurka di dos i tres parti) ta den tempo di wals, e asina yamá “valsante.” E pasonan di baile di nos mazurka tambe ta asina kompleho ku nan ta solamente pa e bailarinnan mas eksperensia i rítmikamente eksakto.<ref>[Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Pa loke ta trata e músika mes, e mesun karakterístikanan ku ta konta pa e mazurka Oropeo ta destaká: un karakter akordeal skèrpi ku un tendensia pa disonansia deliberá ku no mester wòrdu resolvé (esaki ta konta tambe pa e mazurka di Chopin) i e rubato. E konsepto di rubato (literalmente “hòrta,” for di italiano rubare = hòrta), ku ta esensial pa e ritmo difísil di mazurka di Chopin i tambe pa músika di baile di Kòrsou, tambe ta bisto. karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] ----- Origen E mazurka a originá na Polonia, evolushonando komo un fushon estilisá di tres baile tradishonal: e mazur, e kujawiak, i e oberek. El a bira popular den salonnan oropeo durante siglo 19, partikularmente pa medio di e komposishonnan di Frédéric Chopin. Na Polonia, mazur komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku mazurek por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente. Historia i desaroyo Den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20, mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentronan sosial, eventonan festivo i selebrashonnan lokal. El a desaroyá un estilo lokal distintivo, tin biaha yamá valsante, karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] Musikalmente, mazurkanan di Kòrsou hopi bia ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurkanan Oropeo, partikularmente esnan di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di modelonan Oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon “Kurasoleño” úniko di e tradishon di mazurka. Kompositornan prominente di mazurkas di Curaçao ta inkluí Jan Gerard Palm (1831–1906), Rudolph Palm (1880–1950), i Jacobo Palm (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. == Karibe Hulandes == Na Curaçao, e mazurka tabata wòrdu baila den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20 den momento ku un selebrashon yega su punto kulminante. Aunke no ta yam'e mazurka antiano kontrali na e wals, tòg e ta diferensiá di e estilo oropeo. Mazurka ta pega na e patronchi rítmiko preskribí, ku eksepshon di un sekshon kòrtiku i sin klave, pero ta desviá for di e ehèmpel oropeo a traves di un uso abundante di — hopi bia kromátiko — ornamentashon, ku, pa kasualidat, no ta kita for di e struktura di e motibu ni (danki na nan ehekushon rápido) ta frena e tempu.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Kompositornan bon konosí di mazurkas di Kòrsou ta inkluí Jan Gerard Palm (1831-1906), Rudolph Palm (1880-1950), i Jacobo Palm (1887-1982). == Diferensia i Adaptashon == Aunke e mazurka Kòrsou a deriva di e mazurka polako, e ta diferenti na estilo i ritma. E sekshon di cuatro parti ku tempo di wals i pasonan kompleks ta un elemento tipiko lokal. E interpretación musikál ta inkluí akordeu skèrpi, disonansia deliberá i rubato, simia manera e mazurka di Chopin. Ornamentashon kromátiko i improvisashon den ejecución ta tipiko di nos interpretashon lokal. == Kompositornan Kòrsou == Algun di e kompositornan mas konosí ku a trabou ku mazurka na Kòrsou ta: Jan Gerard Palm (1831-1906) Rudolph Palm (1880-1950) Jacobo Palm (1887-1982) E tradishon di mazurka a keda viva na Kòrsou, representando un herensia di mezcla europeo y afro-karibe, i ta un elemento important di kultura lokal. {{Appendix}} De Antilliaanse mazurka houdt zich, behoudens een kort valsant gedeelte, aan het voorgeschreven ritmische patroon, maar wijkt af van het Europese voorbeeld door een overvloedig gebruik van - vaak chromatische - versierselen, die overigens de motiefopbouw niet aantasten, noch (dank zij hun snelle uitvoering) het tempo terughouden. The Mazurka (Polish: mazurek) is a Polish musical form based on stylised folk dances in triple meter, usually at a lively tempo, with character defined mostly by the prominent mazur's "strong accents unsystematically placed on the second or third beat".[2] The Mazurka, alongside the polka dance, became popular at the ballrooms and salons of Europe in the 19th century, particularly through the notable works by Frédéric Chopin. The mazurka (in Polish mazur, the same word as the mazur) and mazurek (rural dance based on the mazur) are often confused in Western literature as the same musical form.[3] ------------- == Tumba == (aanvullen) === Historia === Un baile di dos parti den 2/4 di tempu, ku na kuminsamentu di siglo 20 tabata konosí ainda komo un forma musikal simpel den kua poemanan satíriko tabata wòrdu lansa. Sinembargo, su orígen ya ta sentra rònt di e promé presensia di katibu riba Kòrsou. Desde su inisio, tumba a konosé un desaroyo profundo: E grupo “bad boys”, ku a pone chisme na músika (mira tambe @: Tambú), awor a kambia den un komunidat di kompositor, letra, areglista i músiko di kalidat haltu - últimamente asta graduadonan di konservatorionan - ku, pa mustra nan abilidatnan, ta partisipá den e festival anual, entre otro. Een tweedelige dans in tweekwartsmaat, die in het begin van de 20ste eeuw nog als een eenvoudige muzikale vorm waarin hekeldichten werden gegoten door het leven ging. Haar ontstaan wordt echter reeds rondom de allereerste aanwezigheid van slaven op Curaçao gecentreerd. Sinds haar ontstaan heeft de tumba een diepgaande ontwikkeling doorgemaakt: De "kwajongens" groep, die roddel op muziek zette (zie ook @: Tambú), is thans veranderd in een gemeenschap hoogwaardige komponisten, tekstschrijvers, arrangeurs en musici - de laatste tijd zelfs van aan conservatoria afgestudeerden - die ter stalling van hun kunsten onder andere jaarlijks aan de tumbafestival deelnemen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120010432/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Tumba], Encyclopedie van Curacao</ref> De oorspronkelijke tumba bestond uit twee delen van acht maten. De naam tumba is afkomstig uit de Bantu-cultuur (Kongo), waardoor het te verklaren is dat de tumba als dans- / muziekvorm ook voorkomt in Cuba en de Dominicaanse Republiek. Deze oorspronkelijke tumba, muzik di zumbi genaamd; in werkelijkheid muzik di sòmbi (= slaaf), was in eerste instantie een muzieksoort die in hoofdzaak met de benta werd voortgebracht. In het begin waren er daar twee varianten: De stijl van Johannes van Uyten in Banda'riba, het oostelijk deel van het eiland en die van Tom Plantein in Banda'bou, het westelijk deel. Zijn tumbastijl werd heel toepasselijk tumba di Westpunt genoemd. Tom Plantein schijnt ook als eerste de fluit in de oorspronkelijke tumba te hebben ingebracht. Tegen het einde van de 19de eeuw is de tumba heel ver van zijn eenvoudige oorsprong als muzik di sòmbi ontwikkeld en wordt er ook gebruik gemaakt van instrumenten als kuarta (4-snarig gitaar), de normale gitaar, wiri, tambú grandi en zelfs van de viool en de piano. Met de komst van de viool en de piano in de tumba is ook de West-Europese invloed op de produktie van dit muzieksoort een feit. Met deze invloed komt er ook een verandering in de wijze waarop de tumba geannoteerd wordt: De Europese school noteert de maat en schrijft noten; de Afrikaanse school anoteert het tempo. De eerste overgang in de tumba is de overbrenging van de door de benta gedomineerde muzik di sòmbi naar een tumba waar tokkelinstrumenten (gitaar) de boventoon gaan voeren. Dit betekent echter niet, dat de tumba dan geheel van zijn Afrikaanse oorsprong ontdaan wordt. De ontwikkeling die de tumba hierbij volgt schijnt zich voorheen ook in het Zwarte Continent zelf op ongeveer gelijke wijze te hebben voltrokken, althans voor wat betreft de tokkelinstrumenten. De Afrikaanse cultuur kent namelijk een overvloed aan tokkelinstrumenten, waar de Curaçaosche musici simpelweg niet van op de hoogte zijn. Reeds in het begin van de 19e eeuw gaat de piano een steeds belangrijker rol spelen in de vertolking van de tumba. Met zijn 88 toetsen heeft de piano het in zich om alle instrumenten die de tumba ooit gebruikte te emuleren. Mogelijk maakt de benaming tumba di salòn of tumba pa orkesta reeds dan zijn entree in het lexicon van deze muziek. Want, de Curaçaosche muzikale virtuoos Jan Gerard “Gerry” Palm (1831-1906) schijnt de eerste te zijn, die de vertaling van de tumba gespeeld voornamelijk op basis van tokkelinstrumenten naar de piano te hebben vertaald. Doktoor Palm houdt zich namelijk ook bezig met het komponeren van klassieke of klassiek georiënteerde muziek. Hij is echter zeker niet te beroerd om de tumba, de ex-muzik di zumbi, in zijn belevingswereld toe te laten maar trekt haar wel naar de bijna eenzame hoogte waarop de muzikale genie zich ophoudt. Noblesse oblige! Behalve meer kennis op een nieuw gebied, levert de bemoeienis met de tumba hem geen windeieren op: Toen hij eenmaal zeer bedreven was in het komponeren van de mooiste of scherpste tumba's werd Doktoor Palm met grote regelmaat benaderd door sollicitanten die hem steeds opnieuw de vraag stelden: "Shon Jerry por komponé un tumba pa mi....", waarna steeds opnieuw het lucratief getinte antwoord volgde: "Bai bo bin ku tré (s) yotín". Die tré yotín van die tijd was misschien wel vijftig hedendaagse guldens of zo waard. In het begin van de 20ste eeuw maakte de tumba ook nog de verbinding met de film. De stomme (geluidloze) films van die tijd, op Curaçao met pelikula di Charlie Chaplin aangeduid, vanwege de populariteit van de producties met die personage in de hoofdrol, werden namelijk met een piano-tumba orkest wat aangekleed. In dezelfde tijd ongeveer ondergaat de tumba een andere dramatische ontwikkeling. De piano had zich namelijk als de meest belangrijke instrument in de tumbamuziek ontwikkeld. Een feest was dan ook alleen een feest, als er op piano-tumbamuziek gedanst kon worden. Dat kon meestal alleen in de duurdere gelegenheden; het gewone volk moest het met de andere tumba stellen. De Engels Vicks familie bracht hier verandering in met de uitvinding van het draai-orgel mechanisme: Een cylinder-achtige instrument waar de klanken van de piano mee voortgebracht konden worden. Op zich was het best een duur apparaat; de prijs van een gemiddelde auto waard. Maar omdat het hele instrument wel veel kleiner en dus makkelijker verplaatsbaar en ook goedkoper was dan een echte piano, verschafte de draaiorgel de mogelijkheid om veel meer (dans) gelegenheden na te lopen, waardoor hij ook in de minder gegoede buurten ingezet kon worden. Opeens was het wel mogelijk voor de gemiddelde burger om op "piano" muziek feesten na te lopen en de draaiorgel werd snel erg populair. Op Curaçao waren het de heren Horacio Sprock, Dodo Palm en Henriquez, die als eerste de ka'i oru (draaiorgel) op het eiland introduceerden. Bekend uit deze tijd is de roddel die rondging over de reactie van de Nederlandse parlementatriër Van Kol, die bij het bezoeken van een tumba-feest geëxclameerde schijnt te hebben, dat de "mensen trekken zo aan elkaar". Daarmee het speciale genot dat de Curaçaoenaar uit het dansen van zijn geliefde tumba (en muziek in het algemeen) trekt, aangevende. Een belangrijke hindernis voor de ka'i oru vormde in die tijd wel de politieverordening, dat de machine niet per kar vervoerd mocht worden. Voor de goede gang van zaken en de côntrôle moest het wel 80 kilo wegende aparaat naar de bestemming worden gedragen. In de 1960er jaren maakte de tumba nieuwe ontwikkelingen door. Carlos Sillie maakte de binding met de klassieke dans (ballet), Harry Moen en zijn zanggroep Serenada beëxperimenteerden de tumba op zanggebied met acapella interpretaties op verschillende toonhoogten en auteurs als Ellis Juliana en Piërre Lauffer hiefen het tumba tekstschrijven op poëtische hoogten. In de 1980er jaren bracht allereerst Richard Hooi het fenomeen van de op de tumba gegrondveste poësía rítmiko, gevolgd in de eerste jaren van deze 21ste eeuw door Tio Harry met zijn interpretaties van deze tumba-ritmische poëzie en de experimenten van de nieuwste generatie met de rap-tumba. Op muzikaal gebied zorgden allereerst de Salsbach Jazz Trio en vervolgens aan de conservatorium (af)gestudeerde muzikanten als Cedric Dandaré, Erwin Prudencia en Randall Corsen voor de binding van tumba met jazz, terwijl Izaline Callister met haar prachtige, karaktervolle en inspirerende zang, de tumba wereldwijd openbaart. De tumba is een poly-ritmische muzieksoort, waarin elke instrument haar eigen ritme aanhoudt, samengebonden door een instrument, die de melodie voortbrengt. De meest merkwaardige verandering die de Curaçaosche tumba sinds de 1970er jaren heeft ondergaan is de zogenaamde tumba di karnaval, die veel overeenkomst vertoont met de tumba pregoná. In haar ruim dertigjarig bestaan, heeft de tumba di karnaval haar eigen vooraanstaande vertolkers voortgebracht: Tata di tumba (Lett.: tumba’s vader) Anselmus “Boy” Dap, die het festival liefst tien keer op zijn naam wist te schrijven, Elia Isenia, de eerste Reina di (koningin van) Tumba en Farley Lourens, die de titel Rey (koning) drie keer achter elkaar wist te winnen. De tumba di karnaval, is in feite nagenoeg de enige tumbavariant die anno 2008 nog wordt herkend; de jonge Curaçaoenaar slaat er buiten de karnavalsperiode bijna geen acht op; men prefereert de zogenaamde ritmo kombina. De nieuwste generatie moet dus kennelijk dieper in deze speciale muziek van zijn eigen (ei)land worden ingewijd. De tumbavariant van de cinquillo in de begeleidingsfiguur is uniek. ----------- == Tipico Santa Rosa == De versiering op en om de rotonde van Santa Rosa is een eerbetoon aan muzikant Nemenci ‘Chi’ Domitilia. De bekende mandolinespeler maakte deel uit van de muziekgroep Tipiko Santa Rosa. Bewoners zetten hem en zijn bijdrage aan de Curaçaose cultuur in het zonnetje door de rotonde aan hem op te dragen. -------------- {{Infobox banda | variante = c | nomber = Moron Combo | nomber original = | logo = | imagen = | descripcion = | alias = | funda = 1956 | fundador = Norman Moron | aña activo = 1956 - 1969 | origen = | genero = | influencia = | seya = | manager = | asocia = | miembro actual = | exmiembro = | website = }} '''Moron Combo''' tabata un banda musikal di [[Kòrsou]], fundá na [[1956]] pa Norman Moron. E kombo akí a konosé diferente konstelashon. Entre otro Donny Moron Di robes pa drechi: Norman Moron (piano/direkshon), René Samson (kantante), Bobby Allee (tròmpèt), Sixto (Laco) Felida (saksofon), Robby Moron (kantante/raspu), Bert van Putten (tròmbon), Wilfrido Mongen (konga), George Neman (timbal/kantante) Partikularidat: Nan tabata toka mas tantu na hotèlnan lokal i tambe na Telecuraçao i fiestanan privá. E banda a keda eksistí te den añanan 60. Na 1965 el a presenta pa prome biaha na Aruba.<ref>Moron Combo naar Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 07-09-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 22-01-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462410:mpeg21:p006</ref> == Literatura == * [https://www.jstor.org/stable/pdf/community.28156960.pdf Manifestashon Kultural], dia 5,6 i 7 di desember 1991 na Curacao Festival Center {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pedro Hermanus (Hermanito) Narvaez''' (☆ [[10 di mei]] [[1949]] na [[Kòrsou]]) ta un DJ, presentadó, maestro di seremonia, animadó, empresario, lokutor i personahe di radio y televishon di [[Kòrsou]]. El a okupá un rol signifikante den radiodifusion i mundo farandulero di [[Kòrsou]]. == Bida i karera == Hermanito Narvaez a nase na Kòrsou komo yu mas chikitu di e famia di seis yu di Luz Maria Villanueva i Santos Manuel Narvaez, ambos prosedente di [[Venezuela]]. Su tata a bin traha komo marinero pa Shell na Kòrsou. E tabatin seis ruman. Foi chikitu e tabata masha keto. El a bai skol básiko na St. Jozefschool, Canisius College i Schweitzercollege i a sigui pa HBS na [[Radulphus College]], sin kaba esaki. Despues el a drenta den radio i deporte, i tabata hunga vòlibòl. Den añanan 1960 e tabata enbolbí ku e programa radial pa hubentut di hitnan internashonal na [[Curom]]. Despues di tempu el a bira presentadó, kambiando e nòmber di e programa den PSH (''Post Scriptum Hermanito''), unda e tabata presenta e Top40. E conocido disc jockey Hermanito Narvaez - hopi gusta serca tienernan Antiyano, parcialmente pa motibo di su programa PSH - a casa cu srta. Linda Koek Hermanito, kende ta traha pa e radio emisora ​​Curom, a kontribuí na Amigoe su sekshonnan tiner vários biaha den pasado.<ref>WILLEMSTAD. – De bekende disc jockey Hermanito Narvaez – zeer populair bij de Antilliaanse tieners o.m. door zijn^ programma PSH – is gisteren in het huwelijk getreden met mej. Linda Koek Hermanito die voor het radiostation Curom werkt heeft in het verleden diverse malen medewerking verleend aan tienerrubrieken van de Amigoe. Van deze plaats onze gelukwensen.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-10-1974, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461182:mpeg21:p001</ref>Hermanito Narvaez a bira un DJ konosí bou di hóbennan antiano, parsialmente pa medio di su programa PSH pa e radio emisora ​​Curom. Den pasado el a kontribuí na e sekshonnan di tiner di Amigoe vários biaha den pasado. Later het programa ''HErmanito i su estilo'' riba djadumingu atardi. Su ruman Danier Narvaez tambe tabata traha na Curom. E ku su ruman Daniel tabata kompila e hitpereet pa publikashon den Amigoe. Di añanan 60 pa 80 Hermanito tabata na RADIO CUROM ( ku P.S.H. , Top 40 , Top 100 , Ambiente na Beach , Soul to Soul ,Festivalnan , Sertamennan , Karnaval ets ) .Di añanan 80 te final di dekada 90 na TeleCuraçao ( ku e.o. Karnaval , di Skina pa Skina , Tesoro di Kòrsou , Miss Kòrsou , Pagina Sosial , Miss Universe , Regatta Boneiru , Zomer Karnaval , Calle 8 , Kòrsou dòrná na lus , Academy Awards , Siman di Kultura , Seú ets). Di 2001 te 2020 riba TDS Kanal 80 (tur sorto di aktividat tantu lokal komo internashonal ) !!!I awor un etapa i eksperimentu nobo :You Tube ku e channel “ kanal80 total “ ( e idea tá pa kambia e nòmber den futuro ) !Según dianan pasa , Hermanito lo pone más i más di su produkshonnan di pasado , riba You Tube !<ref>https://24ora.com/cousou-hermanito-narvaez-riba-you-tube/ CORSOU: HERMANITO NARVÁEZ RIBA YOU TUBE], 24ora.com (10 di yanuari 2021)</ref> Un persona cu tambe a haci hopi pa nos carnaval ta “Hermanito” Narvaez cu merece e titulo di “Mister Karnaval”. Su aporte den e area aki a consisti di reportahenan di TV y radio, numeroso entrevista cu varios miembro di prensa di nos sociedad cu ta (in)directamente relaciona cu e carnaval y programanan cortico (diario) unda publico a keda informa di e evento di carnaval dia. Curacao.<ref>Geslaagd carnavals -slotfeest "Hermanito" overstelpt met plakaten/geschenken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 08-03-1976, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460208:mpeg21:p003</ref> Hermanito bracht een heleboel innovaties, zowel op de radio, als andere activiteiten. Hij begon met de top 10, die later top 40 en zelfs de top 100 van het jaar (in 1968 had je de 1 ste top 100 op de Antillen Hey Jude van de Beatles was no 1); carnavals uitzendingen op de radio; opnames van lokale artiesten; Tumba Festival; Ceremonie Meester op Miss Teenage en Miss Curacao verkiezingen; tiener programma’s op Telecuracao; life uitzendingen van songs festival vanuit Puerto Rico; nieuwe talenten etc. Maar ook begon Hermanito met de eerste Drive In Disco op Curaçao ook onder de naam P.S.H. Gedurende, vooral de jaren 70, en begin 80 was PSH, het allerbeste, bekendste en populairste op het gebied van D.J. entertainment. https://www.youtube.com/watch?v=2zA3_y_9DBs&ab_channel=ExtraCuracao 1991:presentator Tumbafestival voor Telecuracao en eindejaarsprogramma ''sperando tiru'' na 1990 * tienerdans marathon == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Narvaez, Hermanito}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Musiko]] ------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Infobox Artista | birthname = Macario Prudencia | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Macario (Makai) Prudencia''' (☆ [[1934]] na [[Kòrsou]] - † [[24 di mart]] [[2015]]) ta un músiko, kompositor i dosente di musika yu di hulandes-boneriano. El a krea [[Salsa Antiyano|salsa antiano]], un género di músika ku a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘[[ritmo kombina|ritmo kombiná]]’ di e isla di awendia.<ref name="Skempi">[https://www.skempi.com/artist/macario-prudencia Macario Prudencia]</ref> == Biografia == Makai begon zijn muzikale carrière op 15-jarige leeftijd bij ‘Estrellas Nacional’. Hij was tot de jaren 80 actief als congaspeler in diverse groepen. Zijn eerste hit ‘Raspa Bill’ dateert uit 1960. In 1969 scoorde hij een hit met ‘Super Jolly.’ In de jaren ‘70 was Makai erg populair met hits als ‘Bròs Bròs’, een nummer waarmee hij een Gouden Plaat won. De zanger/componist woonde ook geruime tijd in Nederland waar hij onder andere met ‘Dim Dam’, ‘San Dom’, Mi Televishon’, en ‘Wasmashin’ grote hits scoorde. Dit laatste nummer werd in de vertolking van de Surinaamse groep Trafassi een grote hit.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/10746-cultuurvader-overleden|titel=Cultuurvader overleden|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2015-03-24|bezochtdatum=2024-08-10}}</ref> Prudencia werd meerdere keren door de Asosiashon di Músiko di Kòrsou (Amak) gehuldigd, onder andere in 1981 en 1987. Vorig jaar nog organiseerde Amak een muzikale hulde aan de zanger die toen in het Betesda verbleef. El a fayesé dia 24 di mart 2015 na edat di 81 aña. ------ El a krea i ta e embahador internashonal di e ‘Salsa Antiano’. E género di músika aki a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘Ritmo Kombiná’ di e isla di awendia. El a wòrdu lantá pa un famia hopi musikal; su ruman hòmber, su primunan i su welo tabata toka instrumento musikal i su mama tabata gusta baila. Na edat di dies sinku aña, el a kuminsá toka e conga i a presentá ku vários grupo di músika riba e isla. Banda di e conga, su ruman homber Emilio tambe a siñ’e con pa toca guitara. Eventualmente el a evaluá su talento pa komponé i kanta kompletamente, su bos di kanto riku i kargá ku personalidat, asina el a disidí di desaroyá su mes karera musikal. Rònt di aña 1970, el a funda su mes grupo di músika yamá ‘Tipiko Prudencia’. E grupo tabata konsistí di su ruman hòmber Emilo (baho), Emilio su dos yu hòmbernan Axel (guitara kuatro) i Erwin (mandolina), su yu muhénan (kantantenan di reserva) i e mes komo kantante prinsipal. Poko despues di a forma e grupo aki el a sigui pa forma un banda mas grandi ainda ku yama ‘Continental Combo’ ku tabata presentá tur wikènt na e klup di anochi El Nido. Nan tabata un éksito grandi riba e isla. Bo no por a haña un persona ku no a disfrutá di nan éksitonan, entre nan ‘Bròs Bròs’ i ‘Kadushi’.<ref name="Skempi"/> Na 1975, el a risibí un plachi di oro di e tienda di joyas mundialmente konosí Spritzer & Fuhrman pa su klásiko sumamente popular i iresistibelmente optimista ‘Den Bo Bèshi’. El a interpretá e kansion aki ku un otro banda ku yama ‘Macay i Su Salsa Antiano’ ku tabata dirigí pa su primu ku a bin bèk for di Hulanda despues di a studia na un konservatorio den e stat di Utrecht.<ref name="Skempi"/> Na 1979 Prudencia a muda pa Hulanda, kaminda el a keda 14 aña i kaminda el a duna vários presentashon elogiá i a komponé hopi éksito manera ‘Dim Dam’, ‘Mi Televishon’ i ‘Wasmashin’. E ultimo a bira un hit mas grandi ainda na Hulanda despues cu el a wordo cover pa e banda Surinam Trafassi. Durante su añanan den eksterior el a wòrdu nominá tambe komo ‘E Mihó Kantante Antiyano Na Hulanda’ na 1988.<ref name="Skempi"/> Na 1993 el a muda bèk pa Curaçao kaminda el a sigui traha músika, lansando vários álbum ku bandanan lokal manera GIO Fuertisimo i ERA Outentiko ademas di kolaborashonnan ku e bahista Eric Calmes. Na 2014 el a wòrdu onrá ku un gran konsierto di homenahe na Brion Square, durante kua artistanan lokal a interpretá e hopi éksitonan lansa pa e leyenda kurasonano aki ku a duna un kontribushon inmensurabel na e esena musikal di e isla durante su karera largu.<ref name="Skempi"/> == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Prudencia, Macario}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Kantante]] ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox Artista | birthname = Dionisio F. Salsbach | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Dionisio F. (Doy) Salsbach''' (☆ [[1938]] na [[Boneiru]]) ta un musiko, kompositor i dosente di musika hulandes-boneriano. == Bida == Doy Salsbach a nase den e bario [[Nort di Saliña]], yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Нòfi Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> E tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabata musiko: Angel tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio i Roberto (Papachi) di Tipiko Boneriano. Salsbach ta muda pa Aruba unda e ta kuminsa su karera musikal ku Trio Los Aventureros. Tur tres ruman ta músiko. Angel pa hopi aña tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio. Doy a bai biba na Hulanda na 1964. Den e pais ei el a hasi nòmber den farándula ku Trio Los Aventureros i Trio Los Alegres. Ketu bai e ta dunando lès di muzik. E BENEHIBNU. Djaweps 7 aprel 2022 Doy Salsbach a bishita Ной Kultural KRALENDIJK — E konosido artista musikant boneriano Doy Salsbach siman pasá a bishitá Hòfi Kultural di Plataforma Kul- tural. Salsbach, kende taba- ta na Boneiru resientemente pa motibunan familiar, a probechá pa fortalesé kontaktonan ku e tabatin kaba ku Fundashon Históriko к Boneriano (FuHi- KuBo). Doy Salsbach a nase den e bario Nort di Saliña, yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Ной Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> Tur e tres yu hómbernan di e per- sonanan aki a bira konosí i famá riba tereno musikal: Angel (Salsbach Jazz Trio), Doy (Trio Los Alegres) i Papachi Salsbach (Típiko Boneriano). Doy Salsbach (83) desde 1964 ta establesé na Hulanda, na unda semper el forma un karera profeshonal den farándula, aktuando ku su grupo musikal asta den shownan na televishon hulandes. * speelde op Aruba in '''Trio Los Aventureros''' (1957-1964): Doy Salsbach, Stanley Albertus (dfm) y Martines Dania (dfm). Corto historia di Trio Los Aventureros cu a keda funda na 1958. Na 1959 den un concurso pa trio den teatro Aurora na Santa Cruz e ta sali campeon di Aruba.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBAANSECOURANT-1959-10/page/n79/mode/1up?q=Aventureros&view=theater Trio Los Aventureros Campeon di Aruba di 1959], Arubaanse Courant (26 di oktober 1959)</ref> E trio a presenta den diferente show di television manera e Show di Padu del Caribe y e Show di Rufo Wever. Corto tempo despues di nan fundacion nan a ser contrata pa entretene nos turistanan den hotel. No a dura hopi cu nan a crusa frontera bay Venezuela, Puerto Rico y Europa unda a traha den programa di diferente artista internashonal manera Liberace, Harry Belafonte, Claude François y Udo Jurgens..<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2013-02-09/page/n19/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Certificado di Merito pa Martines Dania di Trio Los Aventureros], Awemainta (9 di februari 2013)</ref> Un di nan cancionnan mas conoci ta “Te aworo” composita conhuntamente cu Wim Statius Muller y Hubert Booi y tabata e tema musical p’e pelicula cu ta carga e mesun titulo. De trio kwam in 1964 een toernee door Europa naar Nederland en slaagde in Europa reeds enige bekendheid te krijgen.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462225:mpeg21:a0091 Los Aventureros: succes in Europa], [[Amigoe]] (4 december 1964)</ref> Doy speelde met het trio Los Aventuros in de film Te Amoro, waarna hij in Nederland bleef hangen. Na Europa e trio ta graba su prome LP. E conocldo trio Arubano. Los Aventureros, kende basta tempo pasa a sali for di Aruba pa bai Eur(ï)a, segun noticia cu a worde ricibi for di Hulanda, na e momento ta haciendo un gira door di e continente Europeo. E trio lo actua na Belgica, Hulanda, Alemania y Francia. Manera ta conoci Los Aventureros, kendenan a toca anjanan largo den Aniba Carlb- bean Hotel, Puerto Rico, y Ve¬ nezuela, ta consisti di D.F.Salz- bach, M. Dania y S. Albertus * richtte in 1967 op in Nederland de '''Trio Los Alegres''' die Zuid amerikaanse muziek speelt, eerst samen met Silvia v.d. Molen en later zijn vrouw Jeannette Berlauwt en Hans Wieringa. In 1975 stond de trio hoog op de Nederlandse hitlijsten met "Coconut Woman". 1977: het trio "Los alegres" bekend van de Nederlandse TV en de Andre van Duin-show. De leider van het trio is Doy Salsbach, Bonaireaan van geboorte die reeds jaren in Nederland woont. * in 1991 richtte hij op Orquesta Colegio Latino, fundado i direktor di Orquesta Colegio Latino Doy Salsbach kreeg destijds op Aruba bekendheid met het trio Los Aventureros, hij werkte voor film, tv en nachtclubs op de Antillen, Puerto Rico en Venezuela. In verband met de premiere van de film "Te Aworo" waarbij Doy de tekst schreef voor de titelsong, kwam het trio in 1964 naar Nederland. Om de naam van dit trio te bevestigen bleef Doy als „Avonturier" in Nederland en formeerde eind 1966 Los Alegres.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470347:mpeg21:a0124 Los Alegres - pas LP - wil graag naar Antillen], [[Amigoe]] (22 december 1971)</ref>Doy Salsbach stelde dat na het opheffen van trio Los Aventureros de showbusiness door moest gaan en dat hij zich erg gelukkig voelt met Los Alegres, Trio Los Alegres was een Nederlands latintrio afkomstig uit Den Haag. De groep debuteert in 1968 met de single “Maria Christina” en bestaat dan uit zangeres Sylvia van der Molen en gitaristen Doy Salsbach en Hans Wierenga. Beginjaren zeventig horen we weinig van de groep, maar in 1975 zijn ze terug. De single “Coconut woman” wordt in samenwerking met Sweet Okay Supersister gemaakt. Zangeres Sylvia van der Molen is vervangen door de uit Rhenen afkomstige Jeanette Berlauwt.De single Yes I Do Like Your Bermuda kwam bij ons niet verder dan de Tipparade. In Nederland bereikte het nummer de éénentwintigste plaats in de Top 40. Na 15 jaar, besloot de groep om er mee te stoppen in 1983(Diverse bronnen en Wikpedia) De op Bonaire geboren Doy Salsbach, docerend en uitvoerend musicus in Latijns Amerikaanse- en Caribische dansstijlen, zal samen met zijn salsadansorkest Colegio Latino op donderdag 11 juni gelegenheid bieden om onder de titel "Fiesta Tropical" in Latijns Amerikaanse en Caribische sfeer te dansen in Musicon. De 14-koppige band Colegio Latino toert sinds 1990 door Nederland, België en Duitsland en verzorgt optredens met veel enthousiasme en opzwepende ritmes welke een zonnige en tropische sfeer aan uw feest toevoegt.Speciale vermelding: vier jaren achtereen op het North Sea Jazzfestival, waar het aanwezige publiek de zaal keer op keer veranderde in een danssalon met een swingende, vrolijke menigte. Doy’ Salsbach uitvoerend musicus en muziekdocent studeerde o.a. aan de Berklee School of Music (Boston U.S.A.) Als vertolker van Caribische muziek en jazz meegewerkt aan producties met o.a. Lou van Rees, Shirley Bassey, Timi Yuro, André van Duin, De Mounties, Joop van den Ende en aan het North Sea Jazzfestival. Plaatopnames gemaakt zijn eigen ensembles Los Aventureros en Los Alegres en o.a. met Super Sister, Sweet dBuster, Harry Sacksioni, Tineke Schouten en André van Duin. {{Appendix}} ---------- {{Databox}} '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''wals di Kòrsou''', ta un género musikal di [[Antias Hulandes]], ku tin su raiz den e forma klásiko di wals [[Oropa|oropeo]]. E estilo musikal aki a nasé na e isla di [[Kòrsou]] den di dos mita di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], i ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di [[Viena]], mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko di e region karibense. Influencia oropeo i Adaptashon Lokal Kontrali na e tumba i danza ku ta refleha e influensia Afrikano, e wals Antiano ta konektá mas ku e bailenan di orígen Iberiko. E prome walsnan di Kòrsou, ku a aparesé riba e isla rond 1865, tabata basá riba e mesun ritmo seif ku e walsnan Europeanan, pero ku un forma hopi mas simpel. Nan tabata konstruí den dos parti di 2 x 16 medida, i den esaki no tabatin introdukshon ni teksto. Mas o ménos 20 aña despues, e patronan rítmiko a kuminsá kambia, i asina a nase e estilu karakterístiko di e wals Kurasowés. Poliritmia i Hemiool Un di e karakterístikanan más sobresaliente di e wals Antiano ta su uzo di poliritmia, particularmente e fenómeno musikal yamá hemiool. Esaki ta un desplazamiento di aksent rítmiko ku tuma lugá ora un ritmonan di dos parti ta bini den un metrum di tres parti (3/4). E aksentnan rítmiko ta kambia e manera kon e puls ta sintí, i sugiere un dualismo rítmiko ku ta distingui e wals di Kòrsou di su ehèmpel Europeo. Na bes, e aksent ta kaye riba e promé i dos i mitar tel. Formanan Melódiko i Estruktura E wals Kurasowés por ta di dos òf tres parti, i generalmente ta konsisti di frasenan di 16 medida. Un wals di dos parti tin 32 medida; un di tres parti, 48. E melodia normalment ta suave, sin teksto, ku armonianan inventivo den e striktura musikal di miniatura. E reto pa komponista ta pa kreá un sekshon musikal ku ta stimulá pa bailá, pero ku tambe tin valor estétiko musikal. == Kompositor notabel == Algun kompositor notabel ku a duna forma na e wals antiano ta:<br> {{CUW}} * Jan Gerard Palm * Jacobo Palm * Rudolph Palm * John Palm * [[Joseph Sickman Corsen]] * Jacobo Conrad * Genie Palm * Paul de Lima * Janchi Boskaljon {{ABW}} * [[Padu Lampe]] * [[Rufo Wever]] Nan obra ta inklui tanto walsnan alegre komo sentimental, i hopi biaha e pieza tabata dediká na persona estimá ò pa ekspresá emoshnan profundo manera duel ò felisidat. Un ehèmpel notabel ta Engelenzang (Canto di Ángel) di Jan Gerard Palm. Estilo i Importansia Kultural Wals di Kòrsou ta konsiderá un elemento importante den e legado musikal klasiko di e Antias Hulandés. Aunke su forma bini di Europa, e estilo ta un ekspreshon musikal puramente Antiano, adaptá na e gusto i dinamika lokal, i a bira parti integral di e repertorio di musika klasiko lokal. Referensianan: Römer, René. Muziek en Dans. Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen (1977). Encyclopedie van de Nederlandse Antillen. Palm Stichting: http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf ------- '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''Wals di Kòrsou''', ta un género di músika di [[Antias Hulandes]], ku segun melodia, forma i ritmo, tin su origen den [[Oropa]]. E ta un produkto di e di dos mita di [[siglo 19]]. Kontrali na e [[tumba]] i [[danza]] ku ta refleha e influensia afrikano den Kariba, e wals antiano ta konekta ku bailenan predominante iberiko. Alrededor di aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues e patronchinan rítmiko a kuminsá kambia..<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=[[René Römer|Römer, René]]|titel= Muziek en Dans|werk=Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|datum=1977}}</ref> Kompositornan konosí di e wals antiano ta entre otro Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i John Palm di Kòrsou; [[Padu Lampe]] i [[Rufo Wever]] di [[Aruba]]. ==Wals, Antillian== Algun di e walsnan di Kòrsou ta mustra un orígen klaramente europeo (Schubert). E prome valsnan antillano rond di 1850 ainda no tabata influensia pa e bailenan iberiko di e kontinente, kontrali na e tumba y e danza, ku si ta refleha e influensia [[afrika]]no den e kuenca karibense. Algun aksènt ritmiko ta sugeri e efekto polirítmiko ku ta distinguí e vals antiano for di su ehèmpel oropeo.<ref>Enciclopedie van Curacao</ref> Bepaalde Curaçaosche walsen vertonen een duidelijke Europese oorsprong (Schubert). De eerste Antilliaanse walsen rond 1850 waren nog niet onder invloed van de Iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de tumba en de danza, die de Afrikaanse invloed in het Caribisch bekken reflecteren. Door bepaalde ritmische accenten wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt. nOTES * nl.wiki 9wals,muziek0:De Latijns-Amerikaanse wals is opvallend rijk aan syncopen, zowel in de melodie als de ritmische begeleiding. Het basisritme wordt hier bepaald door de hemiool, een accentverschuiving dat ontstaat wanneer in een driedelig metrum een tweedelig ritme wordt ingebracht. Kenmerk van de Europese wals is de begeleidingsfiguur met een zwaardere eerste tel (puls), meestal een basnoot, gevolgd door twee lichtere tellen (meestal een akkoordje). Bij de Curaçaose en de Venezolaanse wals daarentegen, valt de klemtoon veelal op de eerste en op de twee en een halve tel, waardoor het hemiool ritme ontstaat. Bekende componisten van Curaçaose walsen zijn onder andere Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm en John Palm. * De Antilliaanse wals staat beter bekend als ‘Curaçaose wals’. Ze is een produkt van de tweede helft van de 19de eeuw. Na aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues, un kambio a kuminsá den e patronan ritmiko.[ 3] E komponistanan di vals Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i Rudolf Palm a inspirá otro, ku loke finalmente na 1910 a resultá den dos tipo di vals Kurasowese, esta e vals Kurasowese di dos parti i di tres parti, tur dos sin introdukshon ku un patrón ritmiko separá i un liña melodiko suave sin teksto. Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten. Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=Romer, Rene|titel= Muziek en Dans uit:Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|werk= |datum= }}</ref> De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. -- * Antilliaanse wals vindt aansluiting bij de overwegend iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de [[tumba]] en de [[danza]], die de Afrikaanse invloed in het Caribisch Bekken reflecteren. Er zijn vrolijke 2-delige, en afwisselend sentimentele en opgewekte 3-delige walsen. Door het ritmisch dualisme van zes opeenvolgende achtsten in elke maat, wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt.(Encyclopedie van de Nederlands Antillen) El vals antillano conecta con las danzas predominantemente ibéricas del continente, a diferencia de la tumba y la danza, que reflejan la influencia africana en la cuenca del Caribe. Hay valses alegres a 2 voces y valses a 3 voces alternativamente sentimentales y alegres. El dualismo rítmico de seis corcheas consecutivas en cada compás sugiere el efecto polirrítmico que distingue al vals antillano de su ejemplo europeo. ------ * De Curaçaose wals kan worden gekenmerkt door een rijk gebruik aan syncopen, in zowel de melodie als in de ritmische begeleiding. Het basisritme is afgeleid van de hemiool, dat bijvoorbeeld ontstaat wanneer in een driedelig metrum (3/4) een tweedelig ritme (2/2 of 2/4) wordt ingebracht. De hemiool komt in de Curaçaose wals tot stand door ritmische figuren zoals weergegeven in figuur 1. Let op de accenten in de figuur 1 (aangegeven als >). De onderlinge afstand tussen de accenten blijft gelijk. De Curaçaose wals is doorgaans opgebouwd uit twee of drie delen van elk 16 maten. Zo kent een typische tweedelige wals 32 maten en een driedelige wals 48 maten. Het is de uitdaging voor de componist om binnen dit strakke regiem vaneen miniatuur met een beperkt aantal toegestane maten, een onstuimige, vindingrijke opeenvolging van akkoorden te verzinnen die niet alleen het oor strelen, maar waarmee ook eendanspaar vleugels onder de voeten krijgt. Verschillende van de walsen van Jan Gerard Palm zijn geschreven om een moment van verdriet of juist van geluk in muziek tot uitdrukking te brengen en om personen die hij liefhad te eren.<ref>http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf</ref> De wals Engelenzang (Canto de los Angeles) is niet alleen {{Appendix}} --------------- grfkyysjqixq771nm13nr801zszgvlc 206693 206692 2026-10-11T19:42:36Z Caribiana 8320 206693 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ [[Wals antiano]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Macario Prudencia]] - [[Doy Salsbach]] - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] ---------------------------- Pending: [[Tumba]] (aanvulling) - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] - [[Moron Combo]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Marcario Prudencio]] - [[Doy Salsbach]] - [[Wals antiano]] * Pianista: [[Dominico Herrera]] - [[Harold Martina]] - [[Norman Moron]] - [[Wim Statius Muller]] ------------- '''Premio Edgard Supriano''' ta e premio ofisial di Asosiashon di Músiko i Artista di Kòrsou (AMAK). Pa medio di dje, e organisashon ta honra desde 1989 músiko, kantante, i gruponan musikal ku a distinguí nan mes den nan respektivo kategorianan durante e último aña.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/97117/stem-mee-op-de-premio-edgar-supriano-voor-het-eerst-met-gospel Stem mee op de Premio Edgar Supriano, voor het eerst met gospel], curacao.nu (11 di oktober 2026)</ref> == Ganadó == * 1989 - * 1991 - * 1993 - * 1996 - * 2000 - * 2002 - * 2004 - * 2006 - * 2007 - [[Ephrem J]] * 2008 * 2010 * 2013 - * 2015 - * 2018 - * 2020 - no tabatin pa motibu di COVID * 2021 - no tabatin pa motibu di COVID * 2022 - * 2025 - Amos Balentin * 2026 - ---------------------- {{infobox banda| variante =c | nomber = K-liber 4 Life | nomber original = | imagen = | imagen hanchura = | descripcion = | residencia = {{NLD}} | aña activo = | genero = | instrumento= bos | influencia = | distincion = }} '''K-liber 4 Life''' ta un agrupashon musikal hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan prome anaan nan a kanta primordialmente na [[papiamentu]], pero awendia nan ta canta tambe den otro idioma, entre otro hulandes. Na 2011, Pugistix a repatriá, i poko despues a sigui Teddo Juice. Mega Master, kende a permanese na Hulanda, a dicidi di sigui ku K-Liber 4 Life huntu cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). nl.wiki: K-liber 4 Life ta un agrupashon di músika hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan ta canta primordialmente na Papiamento, e idioma di e islanan ABC, pero awendia nan ta canta tambe den otro idiomanan, entre otro Hulandes. Na 2011, Pugistix a disidí di regresá su isla stimá, i Teddo Juice a sigui poko despues. Mega Master a keda Hulanda y a dicidi di sigui cu K-Liber 4 Life hunto cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). ==Biografia== E grupo antiano konosí komo K-Liber den añanan 90 ta e grupo di Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. E miembronan tur a nace na Curaçao pero ta biba na Hulanda (Den Helder). Nan a bira konosí pa medio di e esena kresiente di Bubblin’ den añanan 1990. Downloadnan ilegal tabata un faktor den nan popularidat, ekspandiendo nan alkanse den e esenanan mas chikitu di Bubblin’ den nort i sùit di Hulanda. Na 2004, nan a kibra pa e públiko hulandes mas amplio ku e kansion Viben. Na 2003, 2004 i 2005, nan a presentá frekuentemente i a lansa vários álbum. E último álbum, Schuurpapier, tambe ta kontené hopi kantika na idioma hulandes, miéntras ku e álbumnan anterior ta kontené prinsipalmente kantikanan di papiamentu ku de bes en kuando kansionnan hulandes, spañó òf ingles. Kompetensianan, premionan i nominashonnan Kategoria di Premio di Aña Músika 2004 Mobo Awards Best Album Schuurpapier 2005 Mihó Akto di Diskoteka 2004 Aktuashonnan E cabayeronan, tur tres originalmente di Curaçao pero bibando na Hulanda, a canta principalmente na ‘Papiamento’—e idioma di Aruba, Bonaire, y Curaçao—riba nan prome 3 albumnan, cu incursionnan ocasional den Hulandes, Ingles, of Spaño. Teddo Juice ta skirbi mayoria di e kantikanan di K-liber, Pugistix ta e produktor, i Mega Master ta tene tur kos bon huntu. E último álbum, ‘Schuurpapier’, pues ta nan di kuater álbum kaba, pero kontrali na e promé tres álbumnan, ‘HASIKIBOKE’, ‘Magnifico’, i ‘P K-Liber 2017 Na 2016, K-Liber a hasi un regreso. Nan a bolbe presentá na vários festival, diskoteka i evento urbano i a firma ku e agensia di reservashon RDJ Productions. Mega Master ta e unico ex miembro ainda activo den e actual formacion K-Liber Next Generation. ----------------- '''Dominico Herrera''' (☆ [[4 di mart]] [[1931]] na [[Boneiru]]) ta un musiko i kompositor di musika klasiko i musika bailabel antiano. == Biografia == Dominico Herrera a nase na Boneiru den un famia grandi, kaminda músika i arte en general a hunga un ròl hopi importante. Tur mucha tabata toka un instrumento, tin biaha asta vários, i tabata traha músika huntu. Dominico tabata prefera toca piano, pero tambe orgel y, den su hubentud, guitara. El a haña su promé lesnan di piano cerca su ruman muhe Teresita. Despues, na Korsou, el a haya les di entre otro [[Jacobo Palm|Shon Coco Palm]].<ref>Dominico Herrera doet Curaçaose muziek herleven. "Amigoe". Curaçao, 14-10-1989, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 15-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642782:mpeg21:p020</ref> * yu di Shon Julio Herrera i ruman di e maestro di skol/politico Julio Herrera? * Kaya Dominico Herrera na Korsou? * LP/CD Dominico Herrera is a composer and pianist from Bonaire, in the Netherlands Antilles (Caribbean’s region). He composes an instrumental songs inspired in the landscapes of his country. His music is a fusion between a large number of Caribbean and South American musical styles, with the piano as the main protagonist. {{Appendix}} ------------------ Harold Martina: een vooraanstaand Curaçaos musicus en ambassadeur van het muzikale erfgoed van Curaçao. Junny Alves June 12, 2026 '''Harold Martina''' is een Curaçaose concertpianist die internationaal erkenning verwierf door zijn uitzonderlijke technische beheersing en zijn verfijnde interpretaties van het klassieke pianorepertoire. Hij werd geboren in Willemstad, Curaçao, in 1935 en groeide op in een cultureel rijk milieu waarin muziek een belangrijke plaats innam. Zijn eerste pianolessen kreeg hij op Curaçao bij de bekende musicus Teun Don, die zijn uitzonderlijke talent al vroeg herkende. Op jonge leeftijd vertrok Martina naar Colombia om zijn muzikale opleiding voort te zetten aan het conservatorium van Medellín. Daar ontwikkelde hij zich snel tot een pianist van hoog niveau en studeerde hij cum laude af. Zijn artistieke ambitie bracht hem vervolgens naar Wenen, waar hij lessen volgde bij de gerenommeerde Oostenrijkse pianopedagoog Richard Hauser. In Europa verfijnde hij zijn interpretatieve stijl en bouwde hij een breed klassiek repertoire op met werken van componisten als Bach, Haydn, Brahms, Schumann en Bartók. In de jaren zestig trad Harold Martina op in verschillende internationale concertzalen. Een belangrijk moment in zijn carrière was zijn recital in het Concertgebouw van Amsterdam in 1962, een bijzonder optreden dat mede mogelijk werd gemaakt door culturele organisaties van de Nederlandse Antillen. Zijn concerten werden gewaardeerd om hun muzikaliteit, discipline en intellectuele diepgang. Naast zijn carrière als uitvoerend pianist speelde Martina ook een belangrijke rol als muziekpedagoog. Vooral in Colombia leverde hij een grote bijdrage aan de ontwikkeling van klassieke muziekeducatie en inspireerde hij generaties jonge pianisten. Hij stond bekend als een toegewijde docent met een sterke nadruk op muzikaal begrip, techniek en artistieke integriteit. Binnen de Curaçaose muziekgeschiedenis wordt Harold Martina beschouwd als een van de belangrijke vertegenwoordigers van de klassieke traditie van het eiland. Samen met andere prominente Curaçaose musici hielp hij de internationale zichtbaarheid van Caribische klassieke muziek en talenten te vergroten. Zijn levensloop weerspiegelt de culturele verbinding tussen Curaçao, Latijns-Amerika en Europa, en zijn nalatenschap leeft voort via zijn leerlingen, opnames en de blijvende waardering voor zijn artistieke bijdrage. PAPIAMENTU Harold Martina ta un pianista di konsierto di Kòrsou ku a haña rekonosementu internashonal pa medio di su dominio tékniko eksepshonal i interpretashonnan refiná di e repertorio di piano klásiko. El a nase na Kòrsou, na aña 1935 i a lanta den un ambiente kulturalmente riku kaminda musika tabata tin un lugar prominente. El a haña su promé lèsnan di piano na Kòrsou serka e musiko renombra Teun Don, kende for di trempan a rekonose su talento eksepshonal. Na un edat yòn, Martina a sali pa Colombia pa sigui ku su edukashon musikal na e Konservatorio di Medellín. Einan, el a desaroyá lihé den un pianista di nivel haltu i a gradua ku elogio. Su ambishon artístiko a hib’é Viena, kaminda el a studia serka e renombrá pedagogo di piano Austriaco Richard Hauser. Na Europa, el a refiná su estilo interpretativo i a konstruí un repertorio klásiko amplio ku obranan di kompositornan manera Bach, Haydn, Brahms, Schumann i Bartók. Den añanan 1960, Harold Martina a presentá den vários sala di konsierto internashonal. Un momento signifikativo den su karera tabata su resital na Concertgebouw na Amsterdam na 1962, un aktuashon remarkabel hasí posibel en parti dor di organisashonnan kultural di Antiyas Hulandes. Su konsiertonan tabata wòrdu apresiá pa nan musikalidat, disiplina i profundidat intelektual. Banda di su karera komo pianista , Martina tambe a hunga un ròl importante komo edukadó di músika. Partikularmente na Colombia, el a duna un kontribushon grandi na desaroyo di edukashon di músika klásiko i a inspirá generashonnan di pianista hóben. E tabata konosí komo un maestro dediká ku un énfasis fuerte riba komprenshon musikal, téknika i integridat artístiko. Den di historia di músika di Kòrsou, Harold Martina ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan importante di e tradishon klásiko di Kòrsou. Huntu ku otro músikonan prominente di Kòrsou, el a yuda oumentá e visibilidat internashonal di músika i talento klásiko karibense. Su historia di bida ta reflehá e konekshon kultural entre Kòrsou, Latino Amérika i Europa, i su legado ta biba pa medio di su studiantenan, grabashonnan i e apresio duradero pa su kontribushon artístiko. --------------- Jules Blasini: een Curaçaose musicus die een betekenisvolle bijdrage leverde aan de ontwikkeling en instandhouding van ons muzikaal erfgoed. Junny Alves Published Jul 16, 2026 '''Jules François Blasini''' (Curaçao,2 februari 1847- Curaçao 26 december 1887) was de zoon van Maria Elizabeth Leon en de Corsicaanse diplomaat Jean Blasini, die destijds Frans consul op Curaçao was. Al op jonge leeftijd bleek zijn uitzonderlijke muzikale talent. Hij kreeg les van de beroemde Curaçaose componist en muziekpedagoog Jan Gerard Palm, die hem als een van zijn meest begaafde leerlingen beschouwde. In 1863 gaf de zestienjarige Blasini al succesvolle pianorecitals op Curaçao. Dankzij aanbevelingen van invloedrijke Franse contacten werd hij in 1865 toegelaten tot het prestigieuze Conservatoire de Paris. Hij studeerde daar bij Georges Mathias, een directe leerling van Frédéric Chopin. Daarmee werd Blasini de enige op Curaçao geboren componist uit zijn tijd die een formele opleiding aan het conservatorium van Parijs volgde. Na zijn studie keerde Blasini terug naar Curaçao, waar hij naam maakte als virtuoos pianist. Hij stond bekend om zijn verfijnde techniek en zijn uitvoeringen van romantische pianomuziek. In 1878 behoorde hij tot de oprichters van het eerste symfonieorkest van Curaçao, waarin hij de pianopartij verzorgde. Blasini componeerde zowel dansmuziek als meer lyrische luistermuziek. Zijn werken vertonen invloeden van de Europese romantiek, gecombineerd met Curaçaose muzikale tradities. Zijn stijl wordt gekenmerkt door elegantie, subtiele ritmiek en een verfijnde melodische opbouw. Jules Blasini geldt als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de negentiende-eeuwse Curaçaose kunstmuziek. Zijn opleiding in Parijs bracht Europese muzikale invloeden naar Curaçao, terwijl zijn composities tegelijkertijd geworteld bleven in de lokale cultuur. Daardoor vormt hij een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de Curaçaose klassieke muziektraditie. PAPIAMENTU Jules François Blasini (Kòrsou, [[2 di febrüari]] [[1847]] – Kòrsou, [[26 di desèmber]] 1887) tabata yu di Maria Elizabeth Leon i e diplomátiko di e isla Corsica Jean (Juan) Blasini, kende tabata e kònsul franses na Kòrsou e tempu ei.<ref>Uit Nederlandsche Couranten.. "De Curaçaosche courant". [Willemstad], 20-10-1877. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000213466:mpeg21:p001</ref> Su talento musikal eksepshonal a bira bisto na un edat yòn. El a haña lès serka e famoso kompositor i pedagogo di músika di Kòrsou [[Jan Gerard Palm]], kende a konsider’é un di su alumnonan mas talentoso. Na 1863, Blasini di dieseis aña ya tabata duna resitalnan di piano exitoso na Kòrsou. Danki na rekomendashonnan di kontaktonan franses influente, el a wòrdu atmití na e prestigioso Konservatorio di Paris na 1865. Einan el a studia serka Georges Mathias, un alumno direkto di Frédéric Chopin. Esaki a hasi Blasini e úniko kompositor nasé na Kòrsou di su tempu ku a risibí formashon formal na Konservatorio di Paris. Despues di su estudio, Blasini a regresá Kòrsou, kaminda el a traha un nòmber komo pianista virtuoso. E tabata konosí pa su téknika refiná i su presentashonnan di músika romántiko di piano. Na 1878, e tabata un di e fundadornan di e promé orkesta sinfóniko di Kòrsou, den kua el a toka e parti di piano. Blasini a komponé tantu músika di baile komo músika di skucha mas líriko. Su obranan ta mustra influensianan di Romantismo Oropeo, kombiná ku tradishonnan musikal di Kòrsou. Su estilo ta karakterisá pa elegansia, ritmonan sutil, i un struktura melódiko refiná. Jules Blasini ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan mas importante di músika di arte Kurasoleño di siglo diesnuebe. Su formashon na Paris a trese influensianan musikal Oropeo pa Kòrsou, miéntras ku su komposishonnan simultáneamente a keda ankrá den e kultura lokal. Komo resultado, e ta forma un laso importante den desaroyo di e tradishon di músika klásiko di Kòrsou. Er is een straat in Brievengat naar hem genoemd: Kaya Jules Blasini.<ref>Autowassen te Brievengat. "Amigoe". Curaçao, 09-11-1992, p. 14. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643691:mpeg21:p014</ref> {{Appendix}} --------------- en.wiki:'''Happy Peanuts''' ta un banda bon konosí di e isla di Kòrsou. Nan estilonan ta inkluí tumba lokal i ritmo kombiná, i tambe merengue dominikano. Un di e forsanan impulsivo di tumba moderno i ritmo kombiná, Happy Peanuts ta meskla congas i timbales di impulso ku sintetizador i guitara eléktriko. Tambe úniko na Happy Peanuts ta nan estilo di merengue. Komo ku no tin tokadó di güira, e patronchi ta wòrdu toká riba e hi-hat dor di e tokadó di drumset. Nan cancion mas conoci ta sigui ta “Kareda di Buriku” (Careda di Burico), cu ta sinonimo di e cultura di Curaçao, y ta un cantica di baile hopi popular. ------------------ {{Variante|c}} {{infobox musico | variante = c | nomber = Diangelo Cicilia | alias = | imagen = | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = 1971 | luga nacemento = {{CUW}} | residencia = {{JPN}} | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | nationalidad = | educacion = Konservatorio di Rotterdam | aña activo = | genero = músika kontemporáneo | instrumento = [[kitara]] | ofishi = músiko, kitarista, dosente | influencia = | pais = | distincion = | website = https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html }} '''Diangelo Cicilia''' (☆ [[1971]] na [[Kòrsou]]) ta un kitarista [[Kòrsou|kurasoleño]]-[[Hulanda|hulandes]], ku ta biba i traha na [[Osaka]], [[Hapon]]. E ta spesialisá den músika kontemporáneo pa kitara. == Bida i karera == Diangelo Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa [[Hulanda]], kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na Konservatorio di Rotterdam serka Marin Kaaij, despues na e Konservatorio Real di Den Haag serka Enno Voorhorts. Posteriormente, el a sigui un un estudio avansá na e Konservatorio di New England na [[Boston]] serka Eliot Fisk.<ref name=:"0">[https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html Profil Diangelo Cicilia], ciciliamusic.com </ref> Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di Prins Bernhard Cultuurfonds i Fondsen Podiumkunsten.<ref name=:"0"/> ===Karera=== Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)], 12xholland.com</ref> Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, [[Nort Amérika|Nort]] i [[Sur Amérika]] i Hapon.<ref name=:"0"/> Desde 2000, e ta forma un duo ku su kasá, e tokadó di fió hapones Mariko Cicilia, bou di e nòmber ''Duo Cicilia''. Huntu nan ta presentá konsiertonan regularmente na Oropa i Hapon.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> Cicilia a duna konsierto i tayer den diferente pais, inkluyendo [[Antias Hulandes]], Hulanda, Merka i Hapon.<ref name=:"1"/> Na Hapon, e ta involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsierto i kolaborashon ku músikonan lokal. ===Otro aktividat=== Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo dosente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal, i tayer pa skol i otro inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di [[Antias Hulandes]].<ref name=:"1"/> Na 2004, el a partisipá den un konsierto na honor di e gitarista [[Julian Coco]] su 80 aña di bida.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], Caraibisch Uitzicht</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Cicilia, Diangelo}} [[Category:Hende]] [[Category:Músika]] [[Category:Kòrsou]] E ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo, inkluyendo numeroso estreno di komposishonnan dediká na dje, i ta partikularmente komprometé na sostené e generashon mas yòn di kompositornan hulandes. Su tokamentu eksepshonalmente virtuoso ta karakterisá pa un oido skèrpi pa zonido i sensitividat. Sostené pa e Fundashon Donemus, el a graba un CD ku ta inkluí obranan di Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier, i Jo Sporck. Tambe el a hasi numeroso grabashon di radio i televishon, prinsipalmente na Hulanda, Nort i Sur Amérika, i Hapon. He teamed up with his wife Mariko Cicilia, violinist from Japan, to form Duo Cicilia, that has been performing in Europe and Japan since 2000.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> El a kontribui supstansialmente na e konsierto dia 24 di yanὓari 2004, na honor di Julian Coco su 80 aña di bida, organisa pa e Asosashon di Músikonan Pro Guitarra.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], caraibisch uitzicht</ref> Diangelo Cicilia (1971): gitarist Discipline Klassiek gitaar, specialisatie Moderne Muziek. Afgestudeerd Klassiek gitaar, eerst DM aan het Rotterdams Conservatorium. Daarna UM aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag met als specialisatie hedendaagse muziek. Vervolgstudie aan The New England Conservatory in Bosten, VS, bij de Eliot Fisk. Tijdens dat studiejaar winnaar van de Wildcard competitie voor geïmproviseerde wereldmuziek. Concertreizen gemaakt naar de Nederlandse Antillen en de Verenigde staten. Momenteel werkzaam als muziekdocent en bezig met het instuderen en uitvoeren van voornamelijk nieuwe Nederlandse solo werken voor gitaar.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)]</ref> "...Verder zou ik heel graag de traditionele gitaar muziek uit de Nederlandse Antillen willen tonen. Ik ben zelf op Curacao geboren en heb daar tot mijn 14de jaar gewoond. Ik ben nog altijd gefascineerd door de mooie muziek voor gitaar die daar vandaan komt." Beknopt overzicht van zijn 12xHolland activiteiten in Hirado:<ref name=:"1"/> *concerten/recital (solo en met lokale musici) *schoolworkshops (rondom Nederlandse en Antilliaanse gitaarmuziek) *samenwerking met lokale Japanse muzikant om zo een werk te creëren voor het Hirado Cultural Festival op 3 November. *interesse voor lessen in Kyûdô (Japans boogschieten) en Japanse snaarinstrumenten. * co-founded a violin and guitar school in Japan * language teacher - certified for teaching English as a foreign language * Online Teaching Language and Music {{Appendix}} Diangelo Cicilia (* 1971 na Kòrsou) ta un gitarista kurasoleño-hulandes ku ta biba i traha na Osaka, Hapon. E ta spesialisá den músika contemporáneo pa gitara. Bida i edukashon Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa Hulanda, kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na e Konservatorio di Rotterdam ku Marin Kaaij, despues na e Koninklijk Conservatorium den Den Haag ku Enno Voorhorst. Posteriormente, el a sigui un estudio avansá na e New England Conservatory den Boston serka Eliot Fisk. Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di e Prins Bernhard Cultuurfonds i e Fondsen Podiumkunsten. Karera Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda. Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, Amérika i Hapon. Desde 2000, el ta forma duo ku su esposa, e violinista haponés Mariko Cicilia. Huntu nan a forma Duo Cicilia, ku ta presentá konsertonan regularmente na Europa i Hapon. Cicilia a duna konsertonan i taller den diferente pais, inkluyendo Hulanda, Estados Unidos i Hapon. Na Hapon, el a involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsertonan, taller pa skol i kolaborashonnan ku músikonan lokal. Otro aktividat Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo docente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal i inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di Antianan Hulandes. Na 2004, el a partisipá den un konserto na honor di e gitarista Julian Coco su 80 aña di bida. ---------- == Joropo == A declara e ‘joropo’ di Venezuela—un genero cu ta mescla musica, cancion y bailamento rapido di pareha—como un tesoro cultural intangible di UNESCO.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20251210.pdf A declara baile Venezolano ‘joropo’ un tesoro di UNESCO], BDA (10 di december 2025)</ref> E tin raiznan indigena, Africano y Europeo y a origina den a ‘llanos’ cerca di e frontera entre Venezuela y Colombia. Ta presenta joropo cu e zonido di instrumentonan incluyendo e harpa, maraca y violin mientras bailarinanan ta draai y nan pareha masculino ta bati pia riba suela den e ritmo rapido di e musica. E bailarinanan ta bisti shimisnan colorido y hende homber ta bisti bachi y un sombre. UNESCO a anuncia e designacion na un reunion na New Delhi den cual e organisacion cultural di e Organisacion di Nacionnan Uni (UN) a examina decenas candidato pa ser declara tesoronan cultural intocable. Joropo a ser declara un activo cultural nacional di Venezuela na 2014. {{Appendix}} --------- {{infobox persona| variante = c }} '''Angel Salsbach''' (☆ [[1 di mart]] [[1937]] na [[Boneiru]] – † [[20 di desèmber]] [[2025]]<ref>[https://kikotapasando.com/2025/12/20/angel-salsbach-gran-musiko-i-un-gran-politiko-a-bai-sosega/ Angel Salsbach gran musiko i un gran politiko a bai sosega], Kikotapasando.com (20 di desèmber 2025)</ref> na [[Kòrsou]]) ta un ingeniero, sientífiko, polítiko, eskritor, músiko, kompositor, filósofo, i Maestro di Reiki. Salsbach a skirbi dos musikal tokante historia di Kòrsou, di kual uno a wòrdu tradusí na aleman. Su pashon pa músika, spesialmente [[jazz]], a hasié konosí den e mundu di músika. El a kuminsá toka mandolin na edat di sinku aña.<ref>[https://www.curacaovakantieland.nl/over-ons-curacao-vakantieland/over-site-beheer-curacao-vakantieland-curacao-vakantieland/ Beroemde Curaçaoënaars], Curaçao Vakantieland</ref> E ta toka piano, tròmpèt i kontrabas tambe. E ta e fundadó di e Salsbach Jazz Trio.[2] Komo eskritor, el a skirbi vários buki pa mucha ku ta kroniká su eksperensianan kresiendo na Boneiru. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =70383858|titulo=Angel Salsbach}} {{References}} }} {{Stub}} Angel R. Salsbach (☆ 1 di mart 1937 na Bonaire – † 20 di desèmber 2025 na Kòrsou) ta un ingeniero, polítiko, sientífiko, eskritor, músiko, kompositor i Maestro di Reiki, konosí principalmente komo un pionero i figura legendario den escena di jazz di Kòrsou i di e Antia Hulandes. Salsbach Jazz Trio Bida i formashon Angel Salsbach a nase na Bonaire como yu di Hilario “Lachi” Salsbach i Andrea Salsbach-Martijn y tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabatin karera musikal, entre nan Dionisio “Doy” Salsbach, ku tabata miembro di Los Aventureros na Aruba, i Roberto “Papachi” Salsbach, integrantenan di Tipiko Boneriano. ufdcimages.uflib.ufl.edu Salsbach a kuminsá hinka su interess pa música hopi tempran, ta kominsá toka mandolin na edat di sinku anja i despues a deskubri otro instrumento manera piano, tròmpèt i kontrabas. Salsbach Jazz Trio == Carera musikal i Salsbach Jazz Trio == Den añanan 1960, Angel Salsbach a fundá e famos Salsbach Jazz Trio, junto ku e pianista Etzel Provence i e tokadó di drums Ramon Penzo. Salsbach Jazz Trio E trio no solamente a representa e komienzo di jazz moderno riba Kòrsou, sino tambe a promové un meskla unique di influensia jazz internashonal ku ritmonan i kultura lokal. Nan a prezentá regularmente den Luganan manera Centro Pro Arte, Negropont, Groot Kwartier i radio i TV na Kòrsou i Aruba, inkluí konsertonan klasiko i programanan edukativo pa skolnan. coleccion.aw Segun historianan di jazz den Aruba i Kòrsou, Salsbach Jazz Trio tabata un di e trio jazz mas prominente riba e islanan den e sesenta i sieuenta, ku Salsbach mes como leidende bassista i improvisadó. Nan tabatin repertorio ku ta bai for di jazz tradicional te na modalidadnan mas avansa, i nan a kompilá tema propio ku a reflehá influensianan kultur i sosial di komunidat lokal. percypinedo.com Konkret kontributo den musica Angel Salsbach a kontribuí na: Rekonosemento di jazz den Kòrsou i den Antia Hulandes komo un forma di ekspreshon artístiko independiente. percypinedo.com Presentashon i interpretashon di jazz klasiko i modern, repasando influensianan sosa manera Duke Ellington, Oscar Pettiford i Bud Powell den su trio oraz otro formashon. Salsbach Jazz Trio Esforsonan edukativo pa enseña i promoté jazz na skolnan i programa pa hobenan. Salsbach Jazz Trio Otras kontribushonnan i kreatividat Ademas di su labor komo músiko, Salsbach a skirbi varios buki i kronikanan tokante su bida i eksperensianan. Durante su bida tambe el a traha na nivel políticos i administratif den Kòrsou, inkluí participashon den Island Council i varios komisionnan pa kultura i edukashon, representando e Antia Hulandes den eventonan regional internacional. Salsbach Jazz Trio Salsbach tambe a formá Destinations – The Art of Vision, un kompania ku a promové desarrollo espiritual, terapianan i enseñansa pa amplio publiko, ku el mes mismo a lidera komo Master di Reiki i kondukto di diversas workshop i konsultashon espiritual. Martien Verstraaten Obstakulonan i resilensia Den 2001, Angel Salsbach a sufri un accidente serioso ku a kousa un stroke, ku resultá den afasia — un kondishon kaminda un hende ta perde e abilidat pa papia, lesa i skirbi. A pesar di esei, atravéz di terapia intensivo i perseveransia, el a logra rekonobrá hopi di e abilidatnan aki i posteriormente a skibi su propio buki Skirbi sin por lesa, ku ta relata su proseso di rekuperashon. Salsbach Jazz Trio {{DEFAULTSORT:Salsbach, Angel}} [[:Kategoria:Politiko]] [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Músika]] Komo resultado di un aksidente na 2001, Angel Salsbach a desaroyá afasia. E no por a papia, lesa ni skirbi mas. Pa medio di terapia i perseveransia, el a logra rekobrá e abilidatnan aki. Posishonnan okupá 1966 Co-fundador y candidato pa e “Union Reformista Antiano” na Curaçao 1983-1992 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Suplente Teniente Gobernador di Territorio Insular Curaçao 1986-1988 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN 1997-1999 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN Presidente di Hunta di Toezicht di Curaçao Ports Authority (CPA), Setel (kompania di telefon), Curoil (kompania di zeta), Curinta, ABC (kompania di bus), KODELA, i KAE. ------------- '''Eric M. la Croes''', (☆ - † november [[2016]]) tabata un etnomusikologo, folklorista i eskritor di Kòrsou. Eric M. La Croes († November 2016) tabata un prominente folklorista, etnomusikologo, edukadó i eskritor di Kòrsou. Reconoci pa su dedicacion profundo na cultura y musica tradicional di su patria, La Croes a hunga un rol crucial den preservacion y promocion di herencia cultural di Curaçao. == Biografia == Eric La Croes a nase na [[Kòrsou]] y a studia na [[Kolegio Alejandro Paula|Peter Stuyvesant College]] i despues na [[Hulanda]]. El a optené su lisensiatura den Sikologia Edukativo i Desaroyo di Mucha, i despues a spesialisá den etnomusikologia i antropologia ouditivo. E tabata dosente na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] (UNA), kaminda e tabata duna kursonan den áreanan manera sikologia edukativo, sikologia di desaroyo, etnomuzikologia i antropologia ouditivo. dcdp.uoc.cw. Tambe el a traha como investigador na Instituto Antiyano di Arqueologia y Antropologia (AAINA), aportando significativamente na estudio y documentacion di e tradicionnan cultural di e region. Kontribushonnan Kultural La Croes tabata un ferviente defensor di Curaçao su músika tradishonal, spesialmente e tambú, e isla su ritmo indígena. El a dediká su mes na rekohé, konserbá i siña e tradishonnan musikal aki, sigurando nan transmishon pa futuro generashonnan. El a outor di vários obra ku ta reflehá su kompromiso ku kultura lokal. Su publikashonnan ta inkluí: “Fuente di sabiduria” (Fuentenan di Sabiduria): Un kompilashon di proverbionan i sabiduria popular na Papiamentu. “Mucha ta pidi atenshon” (E Mucha Exigi Atencion): Un obra cu ta trata temanan di infancia y educacion dentro di e contexto cultural di Curaçao. Tambe el a partisipá den kreashon di obranan di teatro ku a trata aspektonan históriko i kultural di e isla. Un ehèmpel notabel ta su kolaborashon riba e obra “Tula,” ku ta dramatisá e rebelion di katibu di 1795 riba Kòrsou. La Croes tabata enkargá ku komponé kantikanan i kantikanan di katibu, manera e tambú i e kantika di rebelion, komo ku no tabata konosí ningun disko musikal for di e tempu ei. curacaovakantieland.nl == Obra == * 1976 - ''Sla habri i mi ta sere ku un sla será'' * 1977 - ''Sabidoría di nos bieunan'' * 1978 - ''Wawa ta konta'', Produkshon Shon Krioyo * 1979 - ''Trinta di mèi, mi ta konmemora bo'' * 1982 - ''Mentalidat : un kayente un frien!'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 1986 - ''Tutumba'' * 1988 - ''Tumba di karnaval de Curazao'', Caracas * 2004 - ''Poesia di mama di Girasol : Terapia di arte'' * 2004 - ''Karnaval : (muchu mas ku nos ta kere!)'' * 2009 - ''Fuente di sabiduria'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 2012 - ''Seú ta muzik kultural : (lagu'é manera e ta!!!)'' == Honor == Como reconocimento di su contribucion invaluable na cultura Curazoleño, Eric La Croes a haya e titulo di Ridder van de Orde van Oranje-Nassau na 2013. E honor aki a resalta su dedicacion y esfuersonan pa conserva y promove herencia cultural di su pais. Herensha E legado di Eric La Croes ta sigui biba pa e generacionnan actual y futuro na Curaçao. Su trabou komo edukadó, investigadó i defensor di kultura lokal a laga un marka indelibel riba e identidat kultural di e isla. Pa medio di su skirbimentonan, siñansanan, y composicionnan, La Croes a percura pa Curaçao su tradicionnan musical y cultural sigui wordo balora y celebra. {{Appendix}} ---------------- '''Eric la Croes''', onder andere auteur van ''Fuente di sabiduria'' (vrij vertaald is dat ‘Bronnen van wijsheid’) en Mucha ta pidi atenshon (Kind vraagt om aandacht), wordt omschreven als een ethnomusicoloog. Zelf noemt Eric La Croes zichzelf kulturista; Cultuurliefhebber. Eric la Croes is zeer sociaal en laat grote persoonlijke betrokkenheid zien bij zijn moederland. Hij schrijft gedichten, poëzie en muziek in Papiamentu, zijn moedertaal, en Nederlands. Hij maakt zich sterk voor de typisch oude Curaçaose volksmuziek zodat deze niet verloren gaat en stimuleert de jeugd om die te blijven spelen.<ref>https://curacaovakantieland.nl/reisgids/beroemde-curacaoenaars/ Beroemde Curacaoenaars], curacaovakantieland.nl</ref> * 1965 - Peter Stuyvesant College (Amigoe) * tabata traha na AAINA * Drs. Eric La Croes (Curaçao) teaches in the General Faculty of the University of the Netherlands Antilles, Curaçao. His areas of specialization include educational psychology, developmental psychology, ethnomusicology, and audio-anthropology. Formerly, he was a researcher at the Institute of Archaeology and Anthropology of the Antilles. He has published poetry and prose, as well as publishing books, articles and audio materials on the traditional music and rhythms of Curacao.<ref>https://dcdp.uoc.cw/AA00000309/00026</ref> * [[Gueni]] * [[Tapushi Literario]] * Ridder [[Orden di Oranje-Nassau]] (2013) nl.wiki: Een jaar later volgde Tula, een toneelstuk over de Curaçaose slavenopstand van 1795 en het eerste over de slavernijgeschiedenis vanuit de perspectief van een zwarte Curacaoënaar.[9] Het verhaal werd in hoofdlijnen gebaseerd op onderzoek van de historicus H.J. Hamelberg (1862-1918),[10] terwijl de werkliederen van de slaven, zoals de tambú en de kantika di rebelion, door etnomusicoloog Eric La Croes geschreven werden omdat er van de opstand geen liederen bekend waren.<ref>[https://arhive.org/details/BNA-DIG-RAPPORT-SLAVERNIJVERLEDEN-2021/mode/1up?q=pacheco+domacasse Slavernijverleden in expressievormen in: ''Ketenen van het Verleden: Rapport van Bevindingen Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden''], 26 juli 2021, bijlage 4C </ref> {{Appendix}} ---------------- '''Ephrem J''', nomber artistico di '''Ephrem Jonathan Ocalia''' (☆ [[24 di novèmber]] [[1984]] na [[Kòrsou]]) ta un kantante [[yu di Kòrsou]], residensia na Hulanda/Merka? Zijn vader, Ephrem Ocalia was ook zanger en was zijn eerste inspiratie als kind. Ephrem J werd aangemoedigd door zijn vader om ook de muziek in te gaan. Hij begon zijn zang try-outs door deel te nemen aan lokale talentenshows op Curaçao. Ephrem Jonathan Ocalia, beter bekend als Ephrem J ging eind 2006 solo na het winnen van 4 Premio Karabela en werd genomineerd als beste zanger in 2006. Hij lanceerde zijn eerste album als solist in juli 2007 en had een succesvol concert eind september 2007. De band van Ephrem J draait helemaal om slow groove, ballads en Latin R&B met een vleugje jazzy muziek. Ephrem Jonathan Ocalia werd geboren op Curaçao op 24 november 1984. Zijn vader, Ephrem Ocalia Sr., zong en was als kind zijn eerste inspiratiebron. Ephrem J begon zijn zangtry-outs zoals de meeste kinderen doen, door deel te nemen aan lokale talentenjachten. Hij werd al snel ontdekt als een getalenteerde jonge zanger en begon op zeer jonge leeftijd te zingen in lokale bands. Tijdens zijn schooltijd bleef hij zingen in lokale bands zoals de OK-band en kreeg hij begeleiding van ervaren zangers, hoewel hij een grotendeels autodidactische zanger bleef. Toen stopte hij met school, verliet al snel de OK Band en werd de leadzanger van de lokale band Guess, waarbij hij voornamelijk “ritmo kombinÃ?¡” zong, een lokale populaire dansmuziek. Eind 2006 was Ephrem J de meest gewaardeerde lokale jonge kunstenaar op Curaçao. Hij ontving verschillende prijzen voor beste mannenstem en lokale zanger van het jaar en werd de favoriete entertainmentzanger voor privéverjaardagsfeestjes, huwelijksfeesten en dergelijke. Sterk geïnspireerd door zangers als Luther Vandross en andere Amerikaanse en Latijns-Amerikaanse vocalisten, verliet Ephrem J de band Guess, om begin 2007 aan zijn solocarrière te beginnen. Op dat moment had Ephrem J verschillende composities – door hem geschreven terwijl hij dagdroomde over zijn toekomst. – van ballads, latin R&B en slow groove nummers en benaderde jazzmuzikanten Gregory Colina en Gedeon Chandler, om de nummers muzikaal te arrangeren. Vervolgens ging hij de opnamestudio in en bracht al snel zijn eerste album als solist uit. Zowel de cover “Speransa” (hoop) als “Stimabu So” bereikten de lokale radio-hitlijsten. Ondertussen was Ephrem J het middelpunt tijdens twee concerten en kreeg hij zeer drukke dagen als zanger voor vele privéfeesten. Hij betrad ook de wereld van reclamespots, zong een lokale jingle voor een populair condoommerk, verscheen op een billboard voor een bedrijf in spijkerbroeken en op verschillende reclameposters. Zijn populariteit groeide nog meer onder de lokale gemeenschap en werd eind 2007 opnieuw geëerd als zanger en ontving verschillende prijzen, waaronder de “Edgar Supriano-prijs” van de nationale vereniging van muzikanten en artiesten, AMAK, als zanger van het jaar. In 2008 begon hij het jaar opnieuw met grote impact, nam deel aan het Tumba Festival van het carnaval met een van de populairste bands Gio Fuertisimo en kreeg opnieuw erkenning als derde finalist onder de meer dan 60 deelnemers. Hij creëerde zijn internationale album, met enkele mooie ballads, slow rock en tropische muziek in de Spaanse taal. Zijn solocarrière kreeg een hoogtepunt toen hij de opdracht kreeg om te zingen bij de Marinierskapel van de Royal Marines (een harmonisch orkest) in Willemstad. In november 2008 bracht hij zijn eerste internationale album “Lating Evolution” uit. {{Appendix}} Ephrem J Cantante y Compositor, Despues de su primer gran exito "Amor en la luna" ha seguido trabajando incansablemente y esta logrando poco a poco llegar con su música donde quiere su corazón para todo el munoo La Historia de Ephrem Jonathan, Un artista del mundo ... Con un nombre que empieza a resonar con fuerza en diferentes países, Ephrem J mantiene firme la convicción que lo llevó desde chico a los escenarios: "Seré un artista internacional que pondrá en alto la bandera de Curazao y la de La Republica Dominicana". Aunque naciera en esta pequeña nación antillana, y ser allí donde ha crecido y desarrollado sus potencialidades artísticas, es un intérprete multicultural con raíces latinas y holandesas, algo que se nota, positivamente, en lo bien que maneja la diversas mezclas rítmicas que componen su repertorio. ---------------- {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Palm]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{infobox musico | variante = c | nomber completo = John Antonio Palm | alias = | imagen = John-palm-profil (cropped).jpg | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = [[13 di yüni]] [[1885]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento= [[24 di febrüari]] [[1925]] | luga fayecimento= | ofishi = músiko, kompositor | instrumento = klarinèt | pais = | distincion = }} '''Johan Antoine (John) Palm''' (☆ [[13 di yüni]] [[1885]] na [[Kòrsou]] – † [[24 di febrüari]] [[1925]] na [[Kòrsou]]) tabata un músiko i kompositor antiano. == Biografia == John Palm tabata un di e kuater yu di Maria Felicia Celestina di Kòrsou ku a fam Palm. Na 1905, meskos ku su ruman [[Rudolf Palm|Rudolf]] el a wòrdu rekonosé komo yu di Willem Axson Palm. E tabata un multi-instrumentalista; John Palm a nase den un famia musikal i tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu [[Jacobo Palm]] i su ruman [[Rudolf Palm]], el a siña toka piano, klarinèt i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinèt tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den varios konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita manera pa supla cu su boka, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinèt. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiamentu na otro di su mes klarinèt finalmente a resultá fatal. == Komposishonnan == Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Literatura == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} == Link eksterno == * [http://www.palmmusicfoundation.com Wèpsait Palm Music Foundation] {{Appendix}} John Palm (Curaçao, 13 di yüni 1885 – ibid., 24 di febrüari 1925) tabata un músiko i kompositor. Johan Antoine Palm – mihó konosí komo John Palm – tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu Jacobo Palm i su ruman hòmber Rudolph Palm, el a siña toka piano, klarinet i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinet tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den vários konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita embouchure, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinet. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiansa di su mes klarinet finalmente a resultá fatal. Komposishonnan Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Bronnen == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} *[http://books.caribseek.com/Curacao/Honderd_Jaar_Muziekleven_op_Curacao Honderd jaar muziekleven op Curaçao] {{DEFAULTSORT:Palm, John}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Músika]] -- Palm, Jacobo Jesus María (Shon Coco) (Curaçao 28 november 1887 - 1 juli 1982) kleinzoon van Jan Gerard Palm, veelzijdig instrumentalist en componist, is één der begaafdste muziekpedagogen die Curaçao heeft gekend; was jarenlang concertmeester van het inmiddels opgeheven Curaçaosch Philharmonisch Orkest; maakte vooral naam als pianist en organist. Zijn composities verraden een gedegen - overigens geheel door zelfstudie verkregen - kennis van de theorie. --------------- '''Jean Bernard Antonio (Tonie) Palm''' (1885 -1963) Tonie Palm werd geboren in 1885 als zoon van George Frederik Palm en Selly Guilhoux. George Frederik Palm was een broer van Willem Axson Palm. Tonie was koopman van beroep maar was ook componist en speelde piano en orgel. Jean Bernard Antonio PalmHij had een winkel in de Breedestraat, Otrobanda. De straat die daar omhoog ging stond bekend als Hanchi de Shon Tonie waar hij het eerste bedrijfje op Curaçao had waar potato chips werden gemaakt en waar hij samen met zijn neef Eddy Gorsira een handel in kreeften uit Sint Maarten had.<ref>[https://www.henkbeers.nl/FamPalm.htm Familie Palm]</ref> Hij was de componist van Curaçaose danzas in de stijl van de beroemde componist Juan Morel Campos uit Puerto Rico. Toen zijn moeder in 1916 kwam te sterven, werd hij hierdoor zo aangegrepen dat hij praktisch geheel stopte met het componeren. Wel heeft hij in 1945 nog het volkslied van Bonaire gecomponeerd. De melodie van dit volkslied heeft een tijd lang ook gediend als volkslied van de Nederlandse Antillen. Sinds enige jaren heeft de Nederlandse Antillen echter een eigen volkslied. Thuis had Tonie Palm een Pleyel piano waar hij altijd op speelde. Hij viel ook nog regelmatig in als organist in de Fortkerk en in de Synagoge. Hij heeft zijn oudste kinderen muziekles gegeven. Na 1948 kreeg hij problemen met zijn gehoor en stopte hij volledig met spelen. Zijn Pleyel piano heeft hij weggegeven. Hij had een kast vol handgeschreven muziek maar voordat hij stief heeft hij opdracht gegeven al die boeken aan Edgar Palm te geven. Op eigen verzoek is hij begraven met een doos oude familie foto's. Tonie Palm was getrouwd met Maria Emilia (Rosa) Inees (1908-1981) en had acht kinderen. Van zijn composities zijn vooral de walsen "Incurable", "Un amargo despertar", "Maria" en "El 33", zijn mazurka "El desengaño" en de danzas "Sorpresa inesperada" en "Vano empeño" populair gebleven. Tonie Palm had twee broers en twee zussen. Broer Frederik Wilhelm Palm, geboren in 1883, was apotheker van beroep en reisde naar Colombia, Costa Rica en Panama. Hij had een botica in Costa Rica, waar hij trouwde met Felicia Hernandez. Hij kreeg vier kinderen. Hij is rond 1935 met de kinderen teruggekeerd naar Curaçao en zou later nog bij de Shell gewerkt hebben. Zijn vrouw heeft het eiland nooit bezocht. Zus Seline Leonie Palm kon goed piano spelen. Zij trouwde met Johannes Philippus Evertsz (John) Gorsira, de shon van plantage Santa Martha. Zij woonde in Otrobanda op de hoek van de Trapsteeg en de Langestraat boven de familie Capello (van de winkel "La Bonanza" aan de Breededstraat) en bezat een groot verdiepingshuis met daarnaast een flink terrein met een koe en verkocht melk aan diverse vaste klanten. Zij verbleef bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog in Nederland en kon niet meer naar Curaçao vertrekken. Het werd een moeilijke tijd. Zij heeft al haar juwelen moeten verkopen om te overleven. In juni 1946 ging zij in New York wonen. Haar twee dochters Hertha en Nylka waren muzikaal en zongen met o.a. Pia Beck in de groep Samoa girls. In 1941 is met deze groep het nummer "In the mood" in de GTB-studio, Den Haag opgenomen. Dit nummer staat op de 1e CD 'Koppen op!' van de 4CD box 'Ongehoord 1940-1945; amusement en propaganda tijdens de bezetting'. Haar zoon Wilfred (Boy) Gorsira werd tandarts en trouwde met een dochter van de bekende verzetsman Andries Graafhuis uit Arnhem. -------------- ==Annvulling wals antiano== Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php Cultureel mozaïek van de Nederlandse Antillen(1977)–René A. Römer]Hoofdstuk VIII Muziek en dans</ref> Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes. De evolutie vond plaats volgens de in afbeelding opgenomen figuren. Tegen 1900 werden praktisch geen walsen meer gecomponeerd met het Weense ritme; bovendien zijn de Antillianen bij het spelen van de walsen bepaalde ritmische accenten hierin gaan leggen, waardoor langzamerhand het type wals ontstond dat wij thans de ‘Curaçaose wals’ noemen. De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. Het verschil tussen de Curaçaose wals en de andere walstypen is tweeledig: 1. de ritmische patroontjes; 2. de manier waarop de Antillianen deze speciale ritmiek in de Curaçaose wals brengen. In het begin stonden de Curaçaose walsen duidelijk onder invloed van buitenlandse muziek (Chopin, Strauss, Waldteufel, etc.): men luistere b.v. naar de walsen ‘El sueño’ van Gerrie Palm (± 1870), ‘Emilia’ van Chris Ulder (± 1883), ‘Un deseo’ van Jo S. Corsen (± 1886), de dichter-componist van de Antillen, wiens composities muzikale gedichten waren, ‘Estrella Solitaria’ van Janchi Boskaljon (± 1912), ‘Porque Sufrir’ van Paul de Lima (± 1916) en ‘Lo Bello’ van Jacobo Conrad (± 1914). Het einde van de 19de eeuw en de 20ste eeuw brachten ons enkele juweeltjes van Curaçaose walsen, vrij van buitenlandse invloeden en met typisch Antilliaans ritme. Men vergelijke b.v. de volgende walsen met bovengenoemde: ‘Inspiración’ van Rudolf Palm (± 1900), ‘Noche Alegre’ en ‘Dulce Scharloo’ van Jacobo Conrad (± 1915), ‘Ina’ van Albert Palm (± 1945), ‘La Encantadora’ van Rudolf Wever (± 1950), om enkele te noemen. Er bestaan ook enkele Curaçaose walsen met tekst, die zeer in de smaak zijn gevallen o.a. ‘Amor’ van Rudi Plaate, ‘Abo so’ van Padu Lampe en ‘Aura’ van Albert Palm, en twee walsen met het karakter van volkslied ‘Himno y Bandera’ van Boeis Haile en ‘Aruba dushi Tera’ van Rufo Wever en Padu Lampe. ----------- '''Wals antiano''', tambe konosí komo *wals di Kòrsou*, ta un género musikal ku tin su raíz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo 19, den un epóka ku músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E wals antiano ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e región karibeño. == Origen i desaroyo == Ku e introdukshon di forma musikal europeo na Kòrsou, e komunidat kreól a kominsá adaptá e wals vienés pa su propio gusto i tradishon. Kompará ku e wals oropeo, e wals antiano ta mas libre den tempo i fraseo, i ta integrá ornamentashonnan melódiko i ritmo mas sinkopá. E wals antiano tabata originalmente interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. El a bira un pilar di fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, ku su komposishon karakterisá pa un tono líriko, sentimental i hopi biaha nostalgiko. == Karakterístikanan musikal == * **Tempo**: mas fleksibel ku e wals vienés; por variá segun interpretashon. * **Ritmo**: tripel kompas, pero ku aksentonan sinkopá tipiko di estil karibeño. * **Melodía**: kantabel, hopi biaha ku ornamentashon kromátiko i ekspreshon rubato. * **Instrumentashon**: tradicionalmente piano i fio, despues expandí ku klarinèt i otro instrumentonan di kámara; mas resientemente tambe orkest di salon. --- ## Kompositornan prominente ### Kòrsou * **Jan Gerard Palm** (1831–1906) * **Jacobo Palm** (1887–1982) * **Rudolf Palm** (1880–1950) * **John Palm** (1885–1925) * **Joseph Sickman Corsen** (1853–1911) * **Jacobo Conrad** * **Genie Palm** * **Paul de Lima** * **Janchi Boskaljon** ### Aruba * **Padu Lampe** (1920–2019) * **Rufo Wever** (1917–1977) --- ## Komparashon ku wals vienés | Aspèk | Wals antiano | Wals vienés | | ----------------------- | ---------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------- | | **Orígen** | Kòrsou, siglo 19; adaptashon di forma oropeo | Viena, siglo 18 | | **Ritmo** | Tripel kompas ku sinkopa i aksentonan fleksibel | Tripel kompas, aksento konstante riba di promé tik | | **Tempo** | Variabel, interpretashon libre | Rápido i konstante | | **Melodía** | Líriko, sentimental, ornamentashon kromátiko, rubato | Elegante, lineá i mas estriktamente strukturá | | **Instrumentashon** | Piano, fio, klarinèt, orkest chikí; despues orkest di salon | Orkest sinfóniko grandi | | **Uso** | Fiestanan di famia, evento lokal, konserto folklóriko | Balnan aristokratiko, salon i konsierto europeo | | **Kompositornan** | Jan Gerard Palm, Rudolf Palm, Jacobo Palm, John Palm, Padu Lampe, Rufo Wever | Johann Strauss I & II, Franz Schubert | | **Nifikashon kultural** | Símbolo di meskla kultural antiano, patrimon kultural di Kòrsou i Aruba | Ikona di tradishon musikal austriako, herensia nashonal | --- ## Nifikashon kultural E wals antiano ta konsiderá parti esencial di herensia musikal di Antias Hulandes. E ta un símbolo di e meskla di tradishon oropeo ku ekspreshon karibeño, i ta wòrdu interpretá tanto den konsertonan klasiko komo den presentashonnan folklóriko. Pa hopi hende riba Kòrsou i Aruba, e wals ta keda relashoná ku memorianan familiar i un sentimiento di nostalshia kultural. --- ## Literatura * Jan Brokken (2006), *Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin*, Atlas Contact, Amsterdam. * Edgar Palm (1999), *An Outline of Antillean Music*, Walburg Pers, Zutphen. --- ## Link eksterno * \[Wals “La Alegría” di Jan Gerard Palm, interpreta pa Trio Armonia (YouTube)] * \[Wals antiano den konserto di orkest juvenil na Kòrsou (YouTube)] --- ¿Kier bo ku mi tambe agrega un **sekuensia tokante e bailenan** (meskos ku kuantu pasonan i estilo den e baile mes) komo ku nos a inkluí pa *Mazurka*? Wals antiano, tambe konosí komo wals di Kòrsou, ta un género musikal di Antias Hulandes, ku su raiz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo diesnuebe, ora músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e region karibense. Tradishonalmente, e wals antiano tabata wòrdu interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. E tabata popular na fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, i su komposishon generalmente tin un tono líriko i sentimental. Kompositor prominente Pais Nòmber Kòrsou Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolf Palm, John Palm, Joseph Sickman Corsen, Jacobo Conrad, Genie Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon Aruba Padu Lampe, Rufo Wever ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{multiple image | total_width = 250 | header = Mazurka | header_align = center | align = right | border = infobox | perrow = 1/2 | image2 = Frederic Chopin photo.jpeg | caption2 = Frédéric Chopin | width2 = 125 | heigth2 = 50 | image1 = Mazur1.jpg | caption1 = Mazurka interpretá pa e grupo di baile folklóriko polako “Mali Gorzowiacy" | image3 = Mazurka 1845.jpg|thumb| | caption3 = Mazurka na 1845 | caption_align = center }} '''Mazurka''', ku su origen den Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[Kòrsou]] i [[Aruba]], el a desaroyá komo un estilo lokal i a keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> == Origen == E mazurka a originá na Mazuria, region di [[Polonia]], komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. Durante [[siglo 19]], e género a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]], prinsipalmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849), ku despues lo tin influensia grandi riba e tradishon musikal antiano. For di Oropa, e mazurka a plama pa otro kontinente, inkluso [[Latinoamérika]], unda el a bira parti di músika folklóriko na [[Colombia]], Uruguay, [[Panama]], [[Costa Rica]], [[México]], [[Nicaragua]], [[Chile]], [[Puerto Rico]], [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal. Den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> == Historia == Den siglo 19 i kuminsamentu di [[siglo 20]], e mazurka tambe a bira popular na e islanan ABC i tabata sona na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesífikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé rònt di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] a komponé e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo, distinto for di e promé komposishonnan antiano ku tabata aksentuá e di tres konteo.<ref name=":1"/> Otro kompositornan konosí tabata [[Padu Lampe]] (1920-2019) i [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá "e Chopin antiano". Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a publiká e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual el a eksplorá e raisnan di músika antiano i e influensia ku Oropa tabatin riba dje, partikularmente ku relashon na mazurka. Despues di e tradukshon di e obra na polako den 2008, Brokken huntu ku pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a duna charla i presentashon tokante mazurka antiano na Polonia.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a mengua ku tempu, e mazurka a keda un parte bibu di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un laso entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta sirbi komo un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon polako a adapta i floresé den [[Karibe Hulandes]]. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i "rubato" rítmiko deliberá<ref>Den músika, "rubato" (tempu hòrta na [[italiano]]) ta un téknika, kaminda un interprete por rek òf komprimí sierto nota, kompas òf fase pa agregá tekstura i emoshon na e músika, sin kambia e ritmo òf struktura general di e piesa.</ref>, similar na e ekspresividat ku ta haña den mazurka di Chopin.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Konsekuentemente, e estilo lokal a desaroyá su propio tempu, fase i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den baile, e mazurka ta distinguí pa sekuensianan di moveshon kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. Den tradishon antiano por haña tres variante: * mazurka di dos moveshon: bibu i popular den fiestanan, frekuentemente akompaña ku [[Caha di Orgel|ka’i òrgel]]. * mazurka di tres moveshon: mas solèm i adaptá pa salon. * mazurka di kuater moveshon ku ta inkluí un sekshon falsu bailá na tempu di [[wals antiano|wals]], rekonosí pa su pasonan kompliká i estilo teatral.<ref name=":1"/> === Komparashon === {| class="wikitable" width="97%" ! Músika/baile !! Mazurka antiano !! Mazurka oropeo |- | Origen || Introdusí for di Polonia den siglo 19 i a evolushoná lokalmente || Region di Mazuria, Polonia |- | Uso || Enkuentronan sosial, fiestanan, selebrashonnan, generashonnan mas bieu || Salon, salanan di konsierto, bailenan folklóriko |- | Ritmo || Tripel kompas, patronchinan rítmiko kompleho, estilo "wals", aksento riba di dos i di tres konteo, sekshonnan tin biaha den sekuensianan di kuater parti || Tripel kompas, aksento típikamente riba di dos i di tres konteo |- | Tempu || Variabel, influensiá pa abilidat di e bailadó i interpretashon lokal || Bibu, bailabel |- | Karakterístikanan musikal || Aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko, "rubato" deliberá || Harmónikamente ekspresivo, "rubato" komun den komposishonnan di Chopin |- | Koreografia || Pasonan kompliká pa bailadónan eksperensiá, adaptá lokalmente || Pasonan folklóriko estilístiko, formalisá den salonnan oropeo |- | Kompositornan prominente|| Jan Gerard Palm, Rudolph Palm, Jacobo Palm, Rufo Wever, Padu Lampe, Wim Statius Muller || Frédéric Chopin, kompositornan folklóriko tradishonal |- | Nifikashon kultural || Tradishon bibu na Kòrsou i Aruba, símbolo di herensia lokal || Herensia nashonal polako, ampliamente rekonosé den kontekstonan klásiko i folklóriko |} == Literatura == * Jan Brokken (2006), ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin'', Editorial Atlas Contact, Amsterdam. * Jan Brokken (2018) ''Why Eleven Antilleans Knelt before Chopin’s Heart: The Music of the Netherlands Antilles'', tradusi na [[ingles]] pa Scott Rollins, University Press of Mississippi. == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=RoJc0-gnwS4 Musica Clasico: Mazurka], di tres video di e seri ''Músika di Aruba'' riba [[Youtube]] (5 di yüli 2020) * [https://www.youtube.com/watch?v=QglX8JGRbLA Mazurka "Eliza" di Jan Gerard Palm interpreta pa Trio Nos Otrobanda], video Youtube (3 di yanüari 2023) {{Appendix}} [[:Kategoria:Músika]] [[:Kategoria:Islanan ABC]] --- '''Mazurka''', originalmente di [[Polonia]], ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel ku un aksento típiko riba e di dos òf di tres konteo di un bara. Na e [[islanan ABC]], partikularmente [[Kòrsou]], el a keda un baile kultural importante, ku ainda ta wòrdu baila regularmente.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Mazurek, originalmente di Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[islanan ABC]], partikularmente Kòrsou, el a desaroyá un estilo lokal i ta keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1"/> == Historia == E mazurka a originá na [[Polonia]], evolushonando komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. El a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]] durante [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849). Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Den [[siglo 19]] i kuminsamentu di [[siglo 20]], mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesifikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé alrededor di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] tabata kompositor di e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo en bes di e di tres, manera den e mazurka original.<ref name=":1"/> Mas resientemente ta inklui e komposishonnan di [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá e Chopin antiano, i [[Randal Corsen]]. Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a saka e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual e ta deskribí e raisnan di músika antiano i e influensia ehersé pa Oropa, partikularmente den e kaso di mazurka. Na 2008, despues di e tradukshon di e buki na polako, e outor akompaña pa pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a biaha pa Polonia, unda a duna charla i presentashonnan di e mazurka antiano inspirá riba e komposishonnan di Chopin.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a baha ku tempu, e mazurka keda ainda un parte di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un lazo entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta bira un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon di Polonia a adapta i florecé den Karibe Hulandes. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo (Polonia) ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurka oropeo, partikularmente di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di e modelonan oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den e baile ta distinguí diferente sekuensia di moveshon, inkluso ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. E mazurka di dos moveshon ta bibu i ta mas komun ku músika di [[caha di Orgel|ka'i òrgel]]. E mazurka di tres moveshon ta mas solèm, agradabel pa skucha, i por lo general ta wòrdu usá komo baile di salon. E mazurka di kuater moveshon tin un sekshon falsu den e di tres moveshon, ku ta wòrdu baila normalmente na tempu di [[wals]].<ref>Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> E sekuensianan di e kuater moveshon ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> ------------- Mazurka ta un genero musikal polako basá riba bailenan folklóriko stilisá den tripel tempu, normalmente na un tempu bibu, ku karakter definí prinsipalmente dor di e "mazur" prominente su “aksentonan fuerte insistematikamente poné riba e di dos òf di tres tel”.<ref>Randel, D. M., Ed., ''The New Harvard Dictionary of Music'', Harvard University Press, 1986</ref> E mazurka ta un fushon estilisá di tres baile folkloriko polako: e mazur, e kujawiak, i e oberek. E mazurka, banda di e baile di polka, a bira popular na e salonnan di baile i salonnan di Oropa den [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e obranan notabel di [[Frédéric Chopin]]. E mazurka (na polako mazur, e mesun palabra ku e mazur) i mazurek (baile rural basá riba e mazur) hopi biaha ta wòrdu konfundí den literatura oksidental komo e mesun forma musikal.<ref>{{Cite journal|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Edgard Palm (un músiko-kompositor ku a pionero den investigashon musikal i awor ta e miembro di mas bieu di e famia Palm, ku a hunga un ròl krusial den e orígen i desaroyo di músika curasoleño for di siglo diesnuebe) ta opservá korektamente2 ku, pa straño ku e por parse, e mazurka no ta kasi mes popular mas den su pais natal, miéntras ku e tabata wòrdu baila regularmente riba Curaso pa hóbennan i hóbennan bieu pa mas ku un siglo. Pa hopi curazoleño di mas edad, e mazurka tabata hasta nan forma di baile faborito. Nos mazurka, kontrali na e wals, no ta karga e label “Kurasoleño,” tòg e ta diferensiá di e estilo Oropeo. Komo ku e diferensia aki ta un asuntu di estilo, e ta difísil pa definí. Un elemento típiko di Kòrsou ku bo no ta haña niun otro kaminda na Europa ta ku e di tres sekshon di nos mazurka di kuater parti (nos konosé tambe mazurka di dos i tres parti) ta den tempo di wals, e asina yamá “valsante.” E pasonan di baile di nos mazurka tambe ta asina kompleho ku nan ta solamente pa e bailarinnan mas eksperensia i rítmikamente eksakto.<ref>[Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Pa loke ta trata e músika mes, e mesun karakterístikanan ku ta konta pa e mazurka Oropeo ta destaká: un karakter akordeal skèrpi ku un tendensia pa disonansia deliberá ku no mester wòrdu resolvé (esaki ta konta tambe pa e mazurka di Chopin) i e rubato. E konsepto di rubato (literalmente “hòrta,” for di italiano rubare = hòrta), ku ta esensial pa e ritmo difísil di mazurka di Chopin i tambe pa músika di baile di Kòrsou, tambe ta bisto. karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] ----- Origen E mazurka a originá na Polonia, evolushonando komo un fushon estilisá di tres baile tradishonal: e mazur, e kujawiak, i e oberek. El a bira popular den salonnan oropeo durante siglo 19, partikularmente pa medio di e komposishonnan di Frédéric Chopin. Na Polonia, mazur komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku mazurek por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente. Historia i desaroyo Den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20, mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentronan sosial, eventonan festivo i selebrashonnan lokal. El a desaroyá un estilo lokal distintivo, tin biaha yamá valsante, karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] Musikalmente, mazurkanan di Kòrsou hopi bia ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurkanan Oropeo, partikularmente esnan di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di modelonan Oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon “Kurasoleño” úniko di e tradishon di mazurka. Kompositornan prominente di mazurkas di Curaçao ta inkluí Jan Gerard Palm (1831–1906), Rudolph Palm (1880–1950), i Jacobo Palm (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. == Karibe Hulandes == Na Curaçao, e mazurka tabata wòrdu baila den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20 den momento ku un selebrashon yega su punto kulminante. Aunke no ta yam'e mazurka antiano kontrali na e wals, tòg e ta diferensiá di e estilo oropeo. Mazurka ta pega na e patronchi rítmiko preskribí, ku eksepshon di un sekshon kòrtiku i sin klave, pero ta desviá for di e ehèmpel oropeo a traves di un uso abundante di — hopi bia kromátiko — ornamentashon, ku, pa kasualidat, no ta kita for di e struktura di e motibu ni (danki na nan ehekushon rápido) ta frena e tempu.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Kompositornan bon konosí di mazurkas di Kòrsou ta inkluí Jan Gerard Palm (1831-1906), Rudolph Palm (1880-1950), i Jacobo Palm (1887-1982). == Diferensia i Adaptashon == Aunke e mazurka Kòrsou a deriva di e mazurka polako, e ta diferenti na estilo i ritma. E sekshon di cuatro parti ku tempo di wals i pasonan kompleks ta un elemento tipiko lokal. E interpretación musikál ta inkluí akordeu skèrpi, disonansia deliberá i rubato, simia manera e mazurka di Chopin. Ornamentashon kromátiko i improvisashon den ejecución ta tipiko di nos interpretashon lokal. == Kompositornan Kòrsou == Algun di e kompositornan mas konosí ku a trabou ku mazurka na Kòrsou ta: Jan Gerard Palm (1831-1906) Rudolph Palm (1880-1950) Jacobo Palm (1887-1982) E tradishon di mazurka a keda viva na Kòrsou, representando un herensia di mezcla europeo y afro-karibe, i ta un elemento important di kultura lokal. {{Appendix}} De Antilliaanse mazurka houdt zich, behoudens een kort valsant gedeelte, aan het voorgeschreven ritmische patroon, maar wijkt af van het Europese voorbeeld door een overvloedig gebruik van - vaak chromatische - versierselen, die overigens de motiefopbouw niet aantasten, noch (dank zij hun snelle uitvoering) het tempo terughouden. The Mazurka (Polish: mazurek) is a Polish musical form based on stylised folk dances in triple meter, usually at a lively tempo, with character defined mostly by the prominent mazur's "strong accents unsystematically placed on the second or third beat".[2] The Mazurka, alongside the polka dance, became popular at the ballrooms and salons of Europe in the 19th century, particularly through the notable works by Frédéric Chopin. The mazurka (in Polish mazur, the same word as the mazur) and mazurek (rural dance based on the mazur) are often confused in Western literature as the same musical form.[3] ------------- == Tumba == (aanvullen) === Historia === Un baile di dos parti den 2/4 di tempu, ku na kuminsamentu di siglo 20 tabata konosí ainda komo un forma musikal simpel den kua poemanan satíriko tabata wòrdu lansa. Sinembargo, su orígen ya ta sentra rònt di e promé presensia di katibu riba Kòrsou. Desde su inisio, tumba a konosé un desaroyo profundo: E grupo “bad boys”, ku a pone chisme na músika (mira tambe @: Tambú), awor a kambia den un komunidat di kompositor, letra, areglista i músiko di kalidat haltu - últimamente asta graduadonan di konservatorionan - ku, pa mustra nan abilidatnan, ta partisipá den e festival anual, entre otro. Een tweedelige dans in tweekwartsmaat, die in het begin van de 20ste eeuw nog als een eenvoudige muzikale vorm waarin hekeldichten werden gegoten door het leven ging. Haar ontstaan wordt echter reeds rondom de allereerste aanwezigheid van slaven op Curaçao gecentreerd. Sinds haar ontstaan heeft de tumba een diepgaande ontwikkeling doorgemaakt: De "kwajongens" groep, die roddel op muziek zette (zie ook @: Tambú), is thans veranderd in een gemeenschap hoogwaardige komponisten, tekstschrijvers, arrangeurs en musici - de laatste tijd zelfs van aan conservatoria afgestudeerden - die ter stalling van hun kunsten onder andere jaarlijks aan de tumbafestival deelnemen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120010432/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Tumba], Encyclopedie van Curacao</ref> De oorspronkelijke tumba bestond uit twee delen van acht maten. De naam tumba is afkomstig uit de Bantu-cultuur (Kongo), waardoor het te verklaren is dat de tumba als dans- / muziekvorm ook voorkomt in Cuba en de Dominicaanse Republiek. Deze oorspronkelijke tumba, muzik di zumbi genaamd; in werkelijkheid muzik di sòmbi (= slaaf), was in eerste instantie een muzieksoort die in hoofdzaak met de benta werd voortgebracht. In het begin waren er daar twee varianten: De stijl van Johannes van Uyten in Banda'riba, het oostelijk deel van het eiland en die van Tom Plantein in Banda'bou, het westelijk deel. Zijn tumbastijl werd heel toepasselijk tumba di Westpunt genoemd. Tom Plantein schijnt ook als eerste de fluit in de oorspronkelijke tumba te hebben ingebracht. Tegen het einde van de 19de eeuw is de tumba heel ver van zijn eenvoudige oorsprong als muzik di sòmbi ontwikkeld en wordt er ook gebruik gemaakt van instrumenten als kuarta (4-snarig gitaar), de normale gitaar, wiri, tambú grandi en zelfs van de viool en de piano. Met de komst van de viool en de piano in de tumba is ook de West-Europese invloed op de produktie van dit muzieksoort een feit. Met deze invloed komt er ook een verandering in de wijze waarop de tumba geannoteerd wordt: De Europese school noteert de maat en schrijft noten; de Afrikaanse school anoteert het tempo. De eerste overgang in de tumba is de overbrenging van de door de benta gedomineerde muzik di sòmbi naar een tumba waar tokkelinstrumenten (gitaar) de boventoon gaan voeren. Dit betekent echter niet, dat de tumba dan geheel van zijn Afrikaanse oorsprong ontdaan wordt. De ontwikkeling die de tumba hierbij volgt schijnt zich voorheen ook in het Zwarte Continent zelf op ongeveer gelijke wijze te hebben voltrokken, althans voor wat betreft de tokkelinstrumenten. De Afrikaanse cultuur kent namelijk een overvloed aan tokkelinstrumenten, waar de Curaçaosche musici simpelweg niet van op de hoogte zijn. Reeds in het begin van de 19e eeuw gaat de piano een steeds belangrijker rol spelen in de vertolking van de tumba. Met zijn 88 toetsen heeft de piano het in zich om alle instrumenten die de tumba ooit gebruikte te emuleren. Mogelijk maakt de benaming tumba di salòn of tumba pa orkesta reeds dan zijn entree in het lexicon van deze muziek. Want, de Curaçaosche muzikale virtuoos Jan Gerard “Gerry” Palm (1831-1906) schijnt de eerste te zijn, die de vertaling van de tumba gespeeld voornamelijk op basis van tokkelinstrumenten naar de piano te hebben vertaald. Doktoor Palm houdt zich namelijk ook bezig met het komponeren van klassieke of klassiek georiënteerde muziek. Hij is echter zeker niet te beroerd om de tumba, de ex-muzik di zumbi, in zijn belevingswereld toe te laten maar trekt haar wel naar de bijna eenzame hoogte waarop de muzikale genie zich ophoudt. Noblesse oblige! Behalve meer kennis op een nieuw gebied, levert de bemoeienis met de tumba hem geen windeieren op: Toen hij eenmaal zeer bedreven was in het komponeren van de mooiste of scherpste tumba's werd Doktoor Palm met grote regelmaat benaderd door sollicitanten die hem steeds opnieuw de vraag stelden: "Shon Jerry por komponé un tumba pa mi....", waarna steeds opnieuw het lucratief getinte antwoord volgde: "Bai bo bin ku tré (s) yotín". Die tré yotín van die tijd was misschien wel vijftig hedendaagse guldens of zo waard. In het begin van de 20ste eeuw maakte de tumba ook nog de verbinding met de film. De stomme (geluidloze) films van die tijd, op Curaçao met pelikula di Charlie Chaplin aangeduid, vanwege de populariteit van de producties met die personage in de hoofdrol, werden namelijk met een piano-tumba orkest wat aangekleed. In dezelfde tijd ongeveer ondergaat de tumba een andere dramatische ontwikkeling. De piano had zich namelijk als de meest belangrijke instrument in de tumbamuziek ontwikkeld. Een feest was dan ook alleen een feest, als er op piano-tumbamuziek gedanst kon worden. Dat kon meestal alleen in de duurdere gelegenheden; het gewone volk moest het met de andere tumba stellen. De Engels Vicks familie bracht hier verandering in met de uitvinding van het draai-orgel mechanisme: Een cylinder-achtige instrument waar de klanken van de piano mee voortgebracht konden worden. Op zich was het best een duur apparaat; de prijs van een gemiddelde auto waard. Maar omdat het hele instrument wel veel kleiner en dus makkelijker verplaatsbaar en ook goedkoper was dan een echte piano, verschafte de draaiorgel de mogelijkheid om veel meer (dans) gelegenheden na te lopen, waardoor hij ook in de minder gegoede buurten ingezet kon worden. Opeens was het wel mogelijk voor de gemiddelde burger om op "piano" muziek feesten na te lopen en de draaiorgel werd snel erg populair. Op Curaçao waren het de heren Horacio Sprock, Dodo Palm en Henriquez, die als eerste de ka'i oru (draaiorgel) op het eiland introduceerden. Bekend uit deze tijd is de roddel die rondging over de reactie van de Nederlandse parlementatriër Van Kol, die bij het bezoeken van een tumba-feest geëxclameerde schijnt te hebben, dat de "mensen trekken zo aan elkaar". Daarmee het speciale genot dat de Curaçaoenaar uit het dansen van zijn geliefde tumba (en muziek in het algemeen) trekt, aangevende. Een belangrijke hindernis voor de ka'i oru vormde in die tijd wel de politieverordening, dat de machine niet per kar vervoerd mocht worden. Voor de goede gang van zaken en de côntrôle moest het wel 80 kilo wegende aparaat naar de bestemming worden gedragen. In de 1960er jaren maakte de tumba nieuwe ontwikkelingen door. Carlos Sillie maakte de binding met de klassieke dans (ballet), Harry Moen en zijn zanggroep Serenada beëxperimenteerden de tumba op zanggebied met acapella interpretaties op verschillende toonhoogten en auteurs als Ellis Juliana en Piërre Lauffer hiefen het tumba tekstschrijven op poëtische hoogten. In de 1980er jaren bracht allereerst Richard Hooi het fenomeen van de op de tumba gegrondveste poësía rítmiko, gevolgd in de eerste jaren van deze 21ste eeuw door Tio Harry met zijn interpretaties van deze tumba-ritmische poëzie en de experimenten van de nieuwste generatie met de rap-tumba. Op muzikaal gebied zorgden allereerst de Salsbach Jazz Trio en vervolgens aan de conservatorium (af)gestudeerde muzikanten als Cedric Dandaré, Erwin Prudencia en Randall Corsen voor de binding van tumba met jazz, terwijl Izaline Callister met haar prachtige, karaktervolle en inspirerende zang, de tumba wereldwijd openbaart. De tumba is een poly-ritmische muzieksoort, waarin elke instrument haar eigen ritme aanhoudt, samengebonden door een instrument, die de melodie voortbrengt. De meest merkwaardige verandering die de Curaçaosche tumba sinds de 1970er jaren heeft ondergaan is de zogenaamde tumba di karnaval, die veel overeenkomst vertoont met de tumba pregoná. In haar ruim dertigjarig bestaan, heeft de tumba di karnaval haar eigen vooraanstaande vertolkers voortgebracht: Tata di tumba (Lett.: tumba’s vader) Anselmus “Boy” Dap, die het festival liefst tien keer op zijn naam wist te schrijven, Elia Isenia, de eerste Reina di (koningin van) Tumba en Farley Lourens, die de titel Rey (koning) drie keer achter elkaar wist te winnen. De tumba di karnaval, is in feite nagenoeg de enige tumbavariant die anno 2008 nog wordt herkend; de jonge Curaçaoenaar slaat er buiten de karnavalsperiode bijna geen acht op; men prefereert de zogenaamde ritmo kombina. De nieuwste generatie moet dus kennelijk dieper in deze speciale muziek van zijn eigen (ei)land worden ingewijd. De tumbavariant van de cinquillo in de begeleidingsfiguur is uniek. ----------- == Tipico Santa Rosa == De versiering op en om de rotonde van Santa Rosa is een eerbetoon aan muzikant Nemenci ‘Chi’ Domitilia. De bekende mandolinespeler maakte deel uit van de muziekgroep Tipiko Santa Rosa. Bewoners zetten hem en zijn bijdrage aan de Curaçaose cultuur in het zonnetje door de rotonde aan hem op te dragen. -------------- {{Infobox banda | variante = c | nomber = Moron Combo | nomber original = | logo = | imagen = | descripcion = | alias = | funda = 1956 | fundador = Norman Moron | aña activo = 1956 - 1969 | origen = | genero = | influencia = | seya = | manager = | asocia = | miembro actual = | exmiembro = | website = }} '''Moron Combo''' tabata un banda musikal di [[Kòrsou]], fundá na [[1956]] pa Norman Moron. E kombo akí a konosé diferente konstelashon. Entre otro Donny Moron Di robes pa drechi: Norman Moron (piano/direkshon), René Samson (kantante), Bobby Allee (tròmpèt), Sixto (Laco) Felida (saksofon), Robby Moron (kantante/raspu), Bert van Putten (tròmbon), Wilfrido Mongen (konga), George Neman (timbal/kantante) Partikularidat: Nan tabata toka mas tantu na hotèlnan lokal i tambe na Telecuraçao i fiestanan privá. E banda a keda eksistí te den añanan 60. Na 1965 el a presenta pa prome biaha na Aruba.<ref>Moron Combo naar Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 07-09-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 22-01-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462410:mpeg21:p006</ref> == Literatura == * [https://www.jstor.org/stable/pdf/community.28156960.pdf Manifestashon Kultural], dia 5,6 i 7 di desember 1991 na Curacao Festival Center {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pedro Hermanus (Hermanito) Narvaez''' (☆ [[10 di mei]] [[1949]] na [[Kòrsou]]) ta un DJ, presentadó, maestro di seremonia, animadó, empresario, lokutor i personahe di radio y televishon di [[Kòrsou]]. El a okupá un rol signifikante den radiodifusion i mundo farandulero di [[Kòrsou]]. == Bida i karera == Hermanito Narvaez a nase na Kòrsou komo yu mas chikitu di e famia di seis yu di Luz Maria Villanueva i Santos Manuel Narvaez, ambos prosedente di [[Venezuela]]. Su tata a bin traha komo marinero pa Shell na Kòrsou. E tabatin seis ruman. Foi chikitu e tabata masha keto. El a bai skol básiko na St. Jozefschool, Canisius College i Schweitzercollege i a sigui pa HBS na [[Radulphus College]], sin kaba esaki. Despues el a drenta den radio i deporte, i tabata hunga vòlibòl. Den añanan 1960 e tabata enbolbí ku e programa radial pa hubentut di hitnan internashonal na [[Curom]]. Despues di tempu el a bira presentadó, kambiando e nòmber di e programa den PSH (''Post Scriptum Hermanito''), unda e tabata presenta e Top40. E conocido disc jockey Hermanito Narvaez - hopi gusta serca tienernan Antiyano, parcialmente pa motibo di su programa PSH - a casa cu srta. Linda Koek Hermanito, kende ta traha pa e radio emisora ​​Curom, a kontribuí na Amigoe su sekshonnan tiner vários biaha den pasado.<ref>WILLEMSTAD. – De bekende disc jockey Hermanito Narvaez – zeer populair bij de Antilliaanse tieners o.m. door zijn^ programma PSH – is gisteren in het huwelijk getreden met mej. Linda Koek Hermanito die voor het radiostation Curom werkt heeft in het verleden diverse malen medewerking verleend aan tienerrubrieken van de Amigoe. Van deze plaats onze gelukwensen.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-10-1974, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461182:mpeg21:p001</ref>Hermanito Narvaez a bira un DJ konosí bou di hóbennan antiano, parsialmente pa medio di su programa PSH pa e radio emisora ​​Curom. Den pasado el a kontribuí na e sekshonnan di tiner di Amigoe vários biaha den pasado. Later het programa ''HErmanito i su estilo'' riba djadumingu atardi. Su ruman Danier Narvaez tambe tabata traha na Curom. E ku su ruman Daniel tabata kompila e hitpereet pa publikashon den Amigoe. Di añanan 60 pa 80 Hermanito tabata na RADIO CUROM ( ku P.S.H. , Top 40 , Top 100 , Ambiente na Beach , Soul to Soul ,Festivalnan , Sertamennan , Karnaval ets ) .Di añanan 80 te final di dekada 90 na TeleCuraçao ( ku e.o. Karnaval , di Skina pa Skina , Tesoro di Kòrsou , Miss Kòrsou , Pagina Sosial , Miss Universe , Regatta Boneiru , Zomer Karnaval , Calle 8 , Kòrsou dòrná na lus , Academy Awards , Siman di Kultura , Seú ets). Di 2001 te 2020 riba TDS Kanal 80 (tur sorto di aktividat tantu lokal komo internashonal ) !!!I awor un etapa i eksperimentu nobo :You Tube ku e channel “ kanal80 total “ ( e idea tá pa kambia e nòmber den futuro ) !Según dianan pasa , Hermanito lo pone más i más di su produkshonnan di pasado , riba You Tube !<ref>https://24ora.com/cousou-hermanito-narvaez-riba-you-tube/ CORSOU: HERMANITO NARVÁEZ RIBA YOU TUBE], 24ora.com (10 di yanuari 2021)</ref> Un persona cu tambe a haci hopi pa nos carnaval ta “Hermanito” Narvaez cu merece e titulo di “Mister Karnaval”. Su aporte den e area aki a consisti di reportahenan di TV y radio, numeroso entrevista cu varios miembro di prensa di nos sociedad cu ta (in)directamente relaciona cu e carnaval y programanan cortico (diario) unda publico a keda informa di e evento di carnaval dia. Curacao.<ref>Geslaagd carnavals -slotfeest "Hermanito" overstelpt met plakaten/geschenken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 08-03-1976, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460208:mpeg21:p003</ref> Hermanito bracht een heleboel innovaties, zowel op de radio, als andere activiteiten. Hij begon met de top 10, die later top 40 en zelfs de top 100 van het jaar (in 1968 had je de 1 ste top 100 op de Antillen Hey Jude van de Beatles was no 1); carnavals uitzendingen op de radio; opnames van lokale artiesten; Tumba Festival; Ceremonie Meester op Miss Teenage en Miss Curacao verkiezingen; tiener programma’s op Telecuracao; life uitzendingen van songs festival vanuit Puerto Rico; nieuwe talenten etc. Maar ook begon Hermanito met de eerste Drive In Disco op Curaçao ook onder de naam P.S.H. Gedurende, vooral de jaren 70, en begin 80 was PSH, het allerbeste, bekendste en populairste op het gebied van D.J. entertainment. https://www.youtube.com/watch?v=2zA3_y_9DBs&ab_channel=ExtraCuracao 1991:presentator Tumbafestival voor Telecuracao en eindejaarsprogramma ''sperando tiru'' na 1990 * tienerdans marathon == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Narvaez, Hermanito}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Musiko]] ------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Infobox Artista | birthname = Macario Prudencia | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Macario (Makai) Prudencia''' (☆ [[1934]] na [[Kòrsou]] - † [[24 di mart]] [[2015]]) ta un músiko, kompositor i dosente di musika yu di hulandes-boneriano. El a krea [[Salsa Antiyano|salsa antiano]], un género di músika ku a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘[[ritmo kombina|ritmo kombiná]]’ di e isla di awendia.<ref name="Skempi">[https://www.skempi.com/artist/macario-prudencia Macario Prudencia]</ref> == Biografia == Makai begon zijn muzikale carrière op 15-jarige leeftijd bij ‘Estrellas Nacional’. Hij was tot de jaren 80 actief als congaspeler in diverse groepen. Zijn eerste hit ‘Raspa Bill’ dateert uit 1960. In 1969 scoorde hij een hit met ‘Super Jolly.’ In de jaren ‘70 was Makai erg populair met hits als ‘Bròs Bròs’, een nummer waarmee hij een Gouden Plaat won. De zanger/componist woonde ook geruime tijd in Nederland waar hij onder andere met ‘Dim Dam’, ‘San Dom’, Mi Televishon’, en ‘Wasmashin’ grote hits scoorde. Dit laatste nummer werd in de vertolking van de Surinaamse groep Trafassi een grote hit.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/10746-cultuurvader-overleden|titel=Cultuurvader overleden|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2015-03-24|bezochtdatum=2024-08-10}}</ref> Prudencia werd meerdere keren door de Asosiashon di Músiko di Kòrsou (Amak) gehuldigd, onder andere in 1981 en 1987. Vorig jaar nog organiseerde Amak een muzikale hulde aan de zanger die toen in het Betesda verbleef. El a fayesé dia 24 di mart 2015 na edat di 81 aña. ------ El a krea i ta e embahador internashonal di e ‘Salsa Antiano’. E género di músika aki a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘Ritmo Kombiná’ di e isla di awendia. El a wòrdu lantá pa un famia hopi musikal; su ruman hòmber, su primunan i su welo tabata toka instrumento musikal i su mama tabata gusta baila. Na edat di dies sinku aña, el a kuminsá toka e conga i a presentá ku vários grupo di músika riba e isla. Banda di e conga, su ruman homber Emilio tambe a siñ’e con pa toca guitara. Eventualmente el a evaluá su talento pa komponé i kanta kompletamente, su bos di kanto riku i kargá ku personalidat, asina el a disidí di desaroyá su mes karera musikal. Rònt di aña 1970, el a funda su mes grupo di músika yamá ‘Tipiko Prudencia’. E grupo tabata konsistí di su ruman hòmber Emilo (baho), Emilio su dos yu hòmbernan Axel (guitara kuatro) i Erwin (mandolina), su yu muhénan (kantantenan di reserva) i e mes komo kantante prinsipal. Poko despues di a forma e grupo aki el a sigui pa forma un banda mas grandi ainda ku yama ‘Continental Combo’ ku tabata presentá tur wikènt na e klup di anochi El Nido. Nan tabata un éksito grandi riba e isla. Bo no por a haña un persona ku no a disfrutá di nan éksitonan, entre nan ‘Bròs Bròs’ i ‘Kadushi’.<ref name="Skempi"/> Na 1975, el a risibí un plachi di oro di e tienda di joyas mundialmente konosí Spritzer & Fuhrman pa su klásiko sumamente popular i iresistibelmente optimista ‘Den Bo Bèshi’. El a interpretá e kansion aki ku un otro banda ku yama ‘Macay i Su Salsa Antiano’ ku tabata dirigí pa su primu ku a bin bèk for di Hulanda despues di a studia na un konservatorio den e stat di Utrecht.<ref name="Skempi"/> Na 1979 Prudencia a muda pa Hulanda, kaminda el a keda 14 aña i kaminda el a duna vários presentashon elogiá i a komponé hopi éksito manera ‘Dim Dam’, ‘Mi Televishon’ i ‘Wasmashin’. E ultimo a bira un hit mas grandi ainda na Hulanda despues cu el a wordo cover pa e banda Surinam Trafassi. Durante su añanan den eksterior el a wòrdu nominá tambe komo ‘E Mihó Kantante Antiyano Na Hulanda’ na 1988.<ref name="Skempi"/> Na 1993 el a muda bèk pa Curaçao kaminda el a sigui traha músika, lansando vários álbum ku bandanan lokal manera GIO Fuertisimo i ERA Outentiko ademas di kolaborashonnan ku e bahista Eric Calmes. Na 2014 el a wòrdu onrá ku un gran konsierto di homenahe na Brion Square, durante kua artistanan lokal a interpretá e hopi éksitonan lansa pa e leyenda kurasonano aki ku a duna un kontribushon inmensurabel na e esena musikal di e isla durante su karera largu.<ref name="Skempi"/> == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Prudencia, Macario}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Kantante]] ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox Artista | birthname = Dionisio F. Salsbach | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Dionisio F. (Doy) Salsbach''' (☆ [[1938]] na [[Boneiru]]) ta un musiko, kompositor i dosente di musika hulandes-boneriano. == Bida == Doy Salsbach a nase den e bario [[Nort di Saliña]], yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Нòfi Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> E tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabata musiko: Angel tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio i Roberto (Papachi) di Tipiko Boneriano. Salsbach ta muda pa Aruba unda e ta kuminsa su karera musikal ku Trio Los Aventureros. Tur tres ruman ta músiko. Angel pa hopi aña tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio. Doy a bai biba na Hulanda na 1964. Den e pais ei el a hasi nòmber den farándula ku Trio Los Aventureros i Trio Los Alegres. Ketu bai e ta dunando lès di muzik. E BENEHIBNU. Djaweps 7 aprel 2022 Doy Salsbach a bishita Ной Kultural KRALENDIJK — E konosido artista musikant boneriano Doy Salsbach siman pasá a bishitá Hòfi Kultural di Plataforma Kul- tural. Salsbach, kende taba- ta na Boneiru resientemente pa motibunan familiar, a probechá pa fortalesé kontaktonan ku e tabatin kaba ku Fundashon Históriko к Boneriano (FuHi- KuBo). Doy Salsbach a nase den e bario Nort di Saliña, yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Ной Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> Tur e tres yu hómbernan di e per- sonanan aki a bira konosí i famá riba tereno musikal: Angel (Salsbach Jazz Trio), Doy (Trio Los Alegres) i Papachi Salsbach (Típiko Boneriano). Doy Salsbach (83) desde 1964 ta establesé na Hulanda, na unda semper el forma un karera profeshonal den farándula, aktuando ku su grupo musikal asta den shownan na televishon hulandes. * speelde op Aruba in '''Trio Los Aventureros''' (1957-1964): Doy Salsbach, Stanley Albertus (dfm) y Martines Dania (dfm). Corto historia di Trio Los Aventureros cu a keda funda na 1958. Na 1959 den un concurso pa trio den teatro Aurora na Santa Cruz e ta sali campeon di Aruba.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBAANSECOURANT-1959-10/page/n79/mode/1up?q=Aventureros&view=theater Trio Los Aventureros Campeon di Aruba di 1959], Arubaanse Courant (26 di oktober 1959)</ref> E trio a presenta den diferente show di television manera e Show di Padu del Caribe y e Show di Rufo Wever. Corto tempo despues di nan fundacion nan a ser contrata pa entretene nos turistanan den hotel. No a dura hopi cu nan a crusa frontera bay Venezuela, Puerto Rico y Europa unda a traha den programa di diferente artista internashonal manera Liberace, Harry Belafonte, Claude François y Udo Jurgens..<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2013-02-09/page/n19/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Certificado di Merito pa Martines Dania di Trio Los Aventureros], Awemainta (9 di februari 2013)</ref> Un di nan cancionnan mas conoci ta “Te aworo” composita conhuntamente cu Wim Statius Muller y Hubert Booi y tabata e tema musical p’e pelicula cu ta carga e mesun titulo. De trio kwam in 1964 een toernee door Europa naar Nederland en slaagde in Europa reeds enige bekendheid te krijgen.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462225:mpeg21:a0091 Los Aventureros: succes in Europa], [[Amigoe]] (4 december 1964)</ref> Doy speelde met het trio Los Aventuros in de film Te Amoro, waarna hij in Nederland bleef hangen. Na Europa e trio ta graba su prome LP. E conocldo trio Arubano. Los Aventureros, kende basta tempo pasa a sali for di Aruba pa bai Eur(ï)a, segun noticia cu a worde ricibi for di Hulanda, na e momento ta haciendo un gira door di e continente Europeo. E trio lo actua na Belgica, Hulanda, Alemania y Francia. Manera ta conoci Los Aventureros, kendenan a toca anjanan largo den Aniba Carlb- bean Hotel, Puerto Rico, y Ve¬ nezuela, ta consisti di D.F.Salz- bach, M. Dania y S. Albertus * richtte in 1967 op in Nederland de '''Trio Los Alegres''' die Zuid amerikaanse muziek speelt, eerst samen met Silvia v.d. Molen en later zijn vrouw Jeannette Berlauwt en Hans Wieringa. In 1975 stond de trio hoog op de Nederlandse hitlijsten met "Coconut Woman". 1977: het trio "Los alegres" bekend van de Nederlandse TV en de Andre van Duin-show. De leider van het trio is Doy Salsbach, Bonaireaan van geboorte die reeds jaren in Nederland woont. * in 1991 richtte hij op Orquesta Colegio Latino, fundado i direktor di Orquesta Colegio Latino Doy Salsbach kreeg destijds op Aruba bekendheid met het trio Los Aventureros, hij werkte voor film, tv en nachtclubs op de Antillen, Puerto Rico en Venezuela. In verband met de premiere van de film "Te Aworo" waarbij Doy de tekst schreef voor de titelsong, kwam het trio in 1964 naar Nederland. Om de naam van dit trio te bevestigen bleef Doy als „Avonturier" in Nederland en formeerde eind 1966 Los Alegres.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470347:mpeg21:a0124 Los Alegres - pas LP - wil graag naar Antillen], [[Amigoe]] (22 december 1971)</ref>Doy Salsbach stelde dat na het opheffen van trio Los Aventureros de showbusiness door moest gaan en dat hij zich erg gelukkig voelt met Los Alegres, Trio Los Alegres was een Nederlands latintrio afkomstig uit Den Haag. De groep debuteert in 1968 met de single “Maria Christina” en bestaat dan uit zangeres Sylvia van der Molen en gitaristen Doy Salsbach en Hans Wierenga. Beginjaren zeventig horen we weinig van de groep, maar in 1975 zijn ze terug. De single “Coconut woman” wordt in samenwerking met Sweet Okay Supersister gemaakt. Zangeres Sylvia van der Molen is vervangen door de uit Rhenen afkomstige Jeanette Berlauwt.De single Yes I Do Like Your Bermuda kwam bij ons niet verder dan de Tipparade. In Nederland bereikte het nummer de éénentwintigste plaats in de Top 40. Na 15 jaar, besloot de groep om er mee te stoppen in 1983(Diverse bronnen en Wikpedia) De op Bonaire geboren Doy Salsbach, docerend en uitvoerend musicus in Latijns Amerikaanse- en Caribische dansstijlen, zal samen met zijn salsadansorkest Colegio Latino op donderdag 11 juni gelegenheid bieden om onder de titel "Fiesta Tropical" in Latijns Amerikaanse en Caribische sfeer te dansen in Musicon. De 14-koppige band Colegio Latino toert sinds 1990 door Nederland, België en Duitsland en verzorgt optredens met veel enthousiasme en opzwepende ritmes welke een zonnige en tropische sfeer aan uw feest toevoegt.Speciale vermelding: vier jaren achtereen op het North Sea Jazzfestival, waar het aanwezige publiek de zaal keer op keer veranderde in een danssalon met een swingende, vrolijke menigte. Doy’ Salsbach uitvoerend musicus en muziekdocent studeerde o.a. aan de Berklee School of Music (Boston U.S.A.) Als vertolker van Caribische muziek en jazz meegewerkt aan producties met o.a. Lou van Rees, Shirley Bassey, Timi Yuro, André van Duin, De Mounties, Joop van den Ende en aan het North Sea Jazzfestival. Plaatopnames gemaakt zijn eigen ensembles Los Aventureros en Los Alegres en o.a. met Super Sister, Sweet dBuster, Harry Sacksioni, Tineke Schouten en André van Duin. {{Appendix}} ---------- {{Databox}} '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''wals di Kòrsou''', ta un género musikal di [[Antias Hulandes]], ku tin su raiz den e forma klásiko di wals [[Oropa|oropeo]]. E estilo musikal aki a nasé na e isla di [[Kòrsou]] den di dos mita di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], i ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di [[Viena]], mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko di e region karibense. Influencia oropeo i Adaptashon Lokal Kontrali na e tumba i danza ku ta refleha e influensia Afrikano, e wals Antiano ta konektá mas ku e bailenan di orígen Iberiko. E prome walsnan di Kòrsou, ku a aparesé riba e isla rond 1865, tabata basá riba e mesun ritmo seif ku e walsnan Europeanan, pero ku un forma hopi mas simpel. Nan tabata konstruí den dos parti di 2 x 16 medida, i den esaki no tabatin introdukshon ni teksto. Mas o ménos 20 aña despues, e patronan rítmiko a kuminsá kambia, i asina a nase e estilu karakterístiko di e wals Kurasowés. Poliritmia i Hemiool Un di e karakterístikanan más sobresaliente di e wals Antiano ta su uzo di poliritmia, particularmente e fenómeno musikal yamá hemiool. Esaki ta un desplazamiento di aksent rítmiko ku tuma lugá ora un ritmonan di dos parti ta bini den un metrum di tres parti (3/4). E aksentnan rítmiko ta kambia e manera kon e puls ta sintí, i sugiere un dualismo rítmiko ku ta distingui e wals di Kòrsou di su ehèmpel Europeo. Na bes, e aksent ta kaye riba e promé i dos i mitar tel. Formanan Melódiko i Estruktura E wals Kurasowés por ta di dos òf tres parti, i generalmente ta konsisti di frasenan di 16 medida. Un wals di dos parti tin 32 medida; un di tres parti, 48. E melodia normalment ta suave, sin teksto, ku armonianan inventivo den e striktura musikal di miniatura. E reto pa komponista ta pa kreá un sekshon musikal ku ta stimulá pa bailá, pero ku tambe tin valor estétiko musikal. == Kompositor notabel == Algun kompositor notabel ku a duna forma na e wals antiano ta:<br> {{CUW}} * Jan Gerard Palm * Jacobo Palm * Rudolph Palm * John Palm * [[Joseph Sickman Corsen]] * Jacobo Conrad * Genie Palm * Paul de Lima * Janchi Boskaljon {{ABW}} * [[Padu Lampe]] * [[Rufo Wever]] Nan obra ta inklui tanto walsnan alegre komo sentimental, i hopi biaha e pieza tabata dediká na persona estimá ò pa ekspresá emoshnan profundo manera duel ò felisidat. Un ehèmpel notabel ta Engelenzang (Canto di Ángel) di Jan Gerard Palm. Estilo i Importansia Kultural Wals di Kòrsou ta konsiderá un elemento importante den e legado musikal klasiko di e Antias Hulandés. Aunke su forma bini di Europa, e estilo ta un ekspreshon musikal puramente Antiano, adaptá na e gusto i dinamika lokal, i a bira parti integral di e repertorio di musika klasiko lokal. Referensianan: Römer, René. Muziek en Dans. Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen (1977). Encyclopedie van de Nederlandse Antillen. Palm Stichting: http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf ------- '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''Wals di Kòrsou''', ta un género di músika di [[Antias Hulandes]], ku segun melodia, forma i ritmo, tin su origen den [[Oropa]]. E ta un produkto di e di dos mita di [[siglo 19]]. Kontrali na e [[tumba]] i [[danza]] ku ta refleha e influensia afrikano den Kariba, e wals antiano ta konekta ku bailenan predominante iberiko. Alrededor di aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues e patronchinan rítmiko a kuminsá kambia..<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=[[René Römer|Römer, René]]|titel= Muziek en Dans|werk=Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|datum=1977}}</ref> Kompositornan konosí di e wals antiano ta entre otro Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i John Palm di Kòrsou; [[Padu Lampe]] i [[Rufo Wever]] di [[Aruba]]. ==Wals, Antillian== Algun di e walsnan di Kòrsou ta mustra un orígen klaramente europeo (Schubert). E prome valsnan antillano rond di 1850 ainda no tabata influensia pa e bailenan iberiko di e kontinente, kontrali na e tumba y e danza, ku si ta refleha e influensia [[afrika]]no den e kuenca karibense. Algun aksènt ritmiko ta sugeri e efekto polirítmiko ku ta distinguí e vals antiano for di su ehèmpel oropeo.<ref>Enciclopedie van Curacao</ref> Bepaalde Curaçaosche walsen vertonen een duidelijke Europese oorsprong (Schubert). De eerste Antilliaanse walsen rond 1850 waren nog niet onder invloed van de Iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de tumba en de danza, die de Afrikaanse invloed in het Caribisch bekken reflecteren. Door bepaalde ritmische accenten wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt. nOTES * nl.wiki 9wals,muziek0:De Latijns-Amerikaanse wals is opvallend rijk aan syncopen, zowel in de melodie als de ritmische begeleiding. Het basisritme wordt hier bepaald door de hemiool, een accentverschuiving dat ontstaat wanneer in een driedelig metrum een tweedelig ritme wordt ingebracht. Kenmerk van de Europese wals is de begeleidingsfiguur met een zwaardere eerste tel (puls), meestal een basnoot, gevolgd door twee lichtere tellen (meestal een akkoordje). Bij de Curaçaose en de Venezolaanse wals daarentegen, valt de klemtoon veelal op de eerste en op de twee en een halve tel, waardoor het hemiool ritme ontstaat. Bekende componisten van Curaçaose walsen zijn onder andere Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm en John Palm. * De Antilliaanse wals staat beter bekend als ‘Curaçaose wals’. Ze is een produkt van de tweede helft van de 19de eeuw. Na aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues, un kambio a kuminsá den e patronan ritmiko.[ 3] E komponistanan di vals Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i Rudolf Palm a inspirá otro, ku loke finalmente na 1910 a resultá den dos tipo di vals Kurasowese, esta e vals Kurasowese di dos parti i di tres parti, tur dos sin introdukshon ku un patrón ritmiko separá i un liña melodiko suave sin teksto. Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten. Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=Romer, Rene|titel= Muziek en Dans uit:Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|werk= |datum= }}</ref> De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. -- * Antilliaanse wals vindt aansluiting bij de overwegend iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de [[tumba]] en de [[danza]], die de Afrikaanse invloed in het Caribisch Bekken reflecteren. Er zijn vrolijke 2-delige, en afwisselend sentimentele en opgewekte 3-delige walsen. Door het ritmisch dualisme van zes opeenvolgende achtsten in elke maat, wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt.(Encyclopedie van de Nederlands Antillen) El vals antillano conecta con las danzas predominantemente ibéricas del continente, a diferencia de la tumba y la danza, que reflejan la influencia africana en la cuenca del Caribe. Hay valses alegres a 2 voces y valses a 3 voces alternativamente sentimentales y alegres. El dualismo rítmico de seis corcheas consecutivas en cada compás sugiere el efecto polirrítmico que distingue al vals antillano de su ejemplo europeo. ------ * De Curaçaose wals kan worden gekenmerkt door een rijk gebruik aan syncopen, in zowel de melodie als in de ritmische begeleiding. Het basisritme is afgeleid van de hemiool, dat bijvoorbeeld ontstaat wanneer in een driedelig metrum (3/4) een tweedelig ritme (2/2 of 2/4) wordt ingebracht. De hemiool komt in de Curaçaose wals tot stand door ritmische figuren zoals weergegeven in figuur 1. Let op de accenten in de figuur 1 (aangegeven als >). De onderlinge afstand tussen de accenten blijft gelijk. De Curaçaose wals is doorgaans opgebouwd uit twee of drie delen van elk 16 maten. Zo kent een typische tweedelige wals 32 maten en een driedelige wals 48 maten. Het is de uitdaging voor de componist om binnen dit strakke regiem vaneen miniatuur met een beperkt aantal toegestane maten, een onstuimige, vindingrijke opeenvolging van akkoorden te verzinnen die niet alleen het oor strelen, maar waarmee ook eendanspaar vleugels onder de voeten krijgt. Verschillende van de walsen van Jan Gerard Palm zijn geschreven om een moment van verdriet of juist van geluk in muziek tot uitdrukking te brengen en om personen die hij liefhad te eren.<ref>http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf</ref> De wals Engelenzang (Canto de los Angeles) is niet alleen {{Appendix}} --------------- nny5jhy8oquh0w8pi0qiz9fwk42pvy3 206694 206693 2026-10-11T19:45:46Z Caribiana 8320 206694 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ [[Wals antiano]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Macario Prudencia]] - [[Doy Salsbach]] - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] ---------------------------- Pending: [[Tumba]] (aanvulling) - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] - [[Moron Combo]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Marcario Prudencio]] - [[Doy Salsbach]] - [[Wals antiano]] * Pianista: [[Dominico Herrera]] - [[Harold Martina]] - [[Norman Moron]] - [[Wim Statius Muller]] ------------- '''Premio Edgard Supriano''' ta e premio ofisial di Asosiashon di Músiko i Artista di Kòrsou (AMAK). Pa medio di dje, e organisashon ta honra desde 1989 músiko, kantante, i gruponan musikal ku a distinguí nan mes den nan respektivo kategorianan durante e último aña.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/97117/stem-mee-op-de-premio-edgar-supriano-voor-het-eerst-met-gospel Stem mee op de Premio Edgar Supriano, voor het eerst met gospel], curacao.nu (11 di oktober 2026)</ref> Nòmbernan di e diferente nominadonan den e 12 kategorianan pa e premiashon, entre otro: .... y desde 2026 inkluso gospel. == Ganadó == * 1989 - * 1991 - * 1993 - * 1996 - * 2000 - * 2002 - * 2004 - * 2006 - * 2007 - [[Ephrem J]] * 2008 * 2010 * 2013 - * 2015 - * 2018 - * 2020 - no tabatin pa motibu di COVID * 2021 - no tabatin pa motibu di COVID * 2022 - * 2025 - Amos Balentin * 2026 - ---------------------- {{infobox banda| variante =c | nomber = K-liber 4 Life | nomber original = | imagen = | imagen hanchura = | descripcion = | residencia = {{NLD}} | aña activo = | genero = | instrumento= bos | influencia = | distincion = }} '''K-liber 4 Life''' ta un agrupashon musikal hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan prome anaan nan a kanta primordialmente na [[papiamentu]], pero awendia nan ta canta tambe den otro idioma, entre otro hulandes. Na 2011, Pugistix a repatriá, i poko despues a sigui Teddo Juice. Mega Master, kende a permanese na Hulanda, a dicidi di sigui ku K-Liber 4 Life huntu cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). nl.wiki: K-liber 4 Life ta un agrupashon di músika hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan ta canta primordialmente na Papiamento, e idioma di e islanan ABC, pero awendia nan ta canta tambe den otro idiomanan, entre otro Hulandes. Na 2011, Pugistix a disidí di regresá su isla stimá, i Teddo Juice a sigui poko despues. Mega Master a keda Hulanda y a dicidi di sigui cu K-Liber 4 Life hunto cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). ==Biografia== E grupo antiano konosí komo K-Liber den añanan 90 ta e grupo di Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. E miembronan tur a nace na Curaçao pero ta biba na Hulanda (Den Helder). Nan a bira konosí pa medio di e esena kresiente di Bubblin’ den añanan 1990. Downloadnan ilegal tabata un faktor den nan popularidat, ekspandiendo nan alkanse den e esenanan mas chikitu di Bubblin’ den nort i sùit di Hulanda. Na 2004, nan a kibra pa e públiko hulandes mas amplio ku e kansion Viben. Na 2003, 2004 i 2005, nan a presentá frekuentemente i a lansa vários álbum. E último álbum, Schuurpapier, tambe ta kontené hopi kantika na idioma hulandes, miéntras ku e álbumnan anterior ta kontené prinsipalmente kantikanan di papiamentu ku de bes en kuando kansionnan hulandes, spañó òf ingles. Kompetensianan, premionan i nominashonnan Kategoria di Premio di Aña Músika 2004 Mobo Awards Best Album Schuurpapier 2005 Mihó Akto di Diskoteka 2004 Aktuashonnan E cabayeronan, tur tres originalmente di Curaçao pero bibando na Hulanda, a canta principalmente na ‘Papiamento’—e idioma di Aruba, Bonaire, y Curaçao—riba nan prome 3 albumnan, cu incursionnan ocasional den Hulandes, Ingles, of Spaño. Teddo Juice ta skirbi mayoria di e kantikanan di K-liber, Pugistix ta e produktor, i Mega Master ta tene tur kos bon huntu. E último álbum, ‘Schuurpapier’, pues ta nan di kuater álbum kaba, pero kontrali na e promé tres álbumnan, ‘HASIKIBOKE’, ‘Magnifico’, i ‘P K-Liber 2017 Na 2016, K-Liber a hasi un regreso. Nan a bolbe presentá na vários festival, diskoteka i evento urbano i a firma ku e agensia di reservashon RDJ Productions. Mega Master ta e unico ex miembro ainda activo den e actual formacion K-Liber Next Generation. ----------------- '''Dominico Herrera''' (☆ [[4 di mart]] [[1931]] na [[Boneiru]]) ta un musiko i kompositor di musika klasiko i musika bailabel antiano. == Biografia == Dominico Herrera a nase na Boneiru den un famia grandi, kaminda músika i arte en general a hunga un ròl hopi importante. Tur mucha tabata toka un instrumento, tin biaha asta vários, i tabata traha músika huntu. Dominico tabata prefera toca piano, pero tambe orgel y, den su hubentud, guitara. El a haña su promé lesnan di piano cerca su ruman muhe Teresita. Despues, na Korsou, el a haya les di entre otro [[Jacobo Palm|Shon Coco Palm]].<ref>Dominico Herrera doet Curaçaose muziek herleven. "Amigoe". Curaçao, 14-10-1989, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 15-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642782:mpeg21:p020</ref> * yu di Shon Julio Herrera i ruman di e maestro di skol/politico Julio Herrera? * Kaya Dominico Herrera na Korsou? * LP/CD Dominico Herrera is a composer and pianist from Bonaire, in the Netherlands Antilles (Caribbean’s region). He composes an instrumental songs inspired in the landscapes of his country. His music is a fusion between a large number of Caribbean and South American musical styles, with the piano as the main protagonist. {{Appendix}} ------------------ Harold Martina: een vooraanstaand Curaçaos musicus en ambassadeur van het muzikale erfgoed van Curaçao. Junny Alves June 12, 2026 '''Harold Martina''' is een Curaçaose concertpianist die internationaal erkenning verwierf door zijn uitzonderlijke technische beheersing en zijn verfijnde interpretaties van het klassieke pianorepertoire. Hij werd geboren in Willemstad, Curaçao, in 1935 en groeide op in een cultureel rijk milieu waarin muziek een belangrijke plaats innam. Zijn eerste pianolessen kreeg hij op Curaçao bij de bekende musicus Teun Don, die zijn uitzonderlijke talent al vroeg herkende. Op jonge leeftijd vertrok Martina naar Colombia om zijn muzikale opleiding voort te zetten aan het conservatorium van Medellín. Daar ontwikkelde hij zich snel tot een pianist van hoog niveau en studeerde hij cum laude af. Zijn artistieke ambitie bracht hem vervolgens naar Wenen, waar hij lessen volgde bij de gerenommeerde Oostenrijkse pianopedagoog Richard Hauser. In Europa verfijnde hij zijn interpretatieve stijl en bouwde hij een breed klassiek repertoire op met werken van componisten als Bach, Haydn, Brahms, Schumann en Bartók. In de jaren zestig trad Harold Martina op in verschillende internationale concertzalen. Een belangrijk moment in zijn carrière was zijn recital in het Concertgebouw van Amsterdam in 1962, een bijzonder optreden dat mede mogelijk werd gemaakt door culturele organisaties van de Nederlandse Antillen. Zijn concerten werden gewaardeerd om hun muzikaliteit, discipline en intellectuele diepgang. Naast zijn carrière als uitvoerend pianist speelde Martina ook een belangrijke rol als muziekpedagoog. Vooral in Colombia leverde hij een grote bijdrage aan de ontwikkeling van klassieke muziekeducatie en inspireerde hij generaties jonge pianisten. Hij stond bekend als een toegewijde docent met een sterke nadruk op muzikaal begrip, techniek en artistieke integriteit. Binnen de Curaçaose muziekgeschiedenis wordt Harold Martina beschouwd als een van de belangrijke vertegenwoordigers van de klassieke traditie van het eiland. Samen met andere prominente Curaçaose musici hielp hij de internationale zichtbaarheid van Caribische klassieke muziek en talenten te vergroten. Zijn levensloop weerspiegelt de culturele verbinding tussen Curaçao, Latijns-Amerika en Europa, en zijn nalatenschap leeft voort via zijn leerlingen, opnames en de blijvende waardering voor zijn artistieke bijdrage. PAPIAMENTU Harold Martina ta un pianista di konsierto di Kòrsou ku a haña rekonosementu internashonal pa medio di su dominio tékniko eksepshonal i interpretashonnan refiná di e repertorio di piano klásiko. El a nase na Kòrsou, na aña 1935 i a lanta den un ambiente kulturalmente riku kaminda musika tabata tin un lugar prominente. El a haña su promé lèsnan di piano na Kòrsou serka e musiko renombra Teun Don, kende for di trempan a rekonose su talento eksepshonal. Na un edat yòn, Martina a sali pa Colombia pa sigui ku su edukashon musikal na e Konservatorio di Medellín. Einan, el a desaroyá lihé den un pianista di nivel haltu i a gradua ku elogio. Su ambishon artístiko a hib’é Viena, kaminda el a studia serka e renombrá pedagogo di piano Austriaco Richard Hauser. Na Europa, el a refiná su estilo interpretativo i a konstruí un repertorio klásiko amplio ku obranan di kompositornan manera Bach, Haydn, Brahms, Schumann i Bartók. Den añanan 1960, Harold Martina a presentá den vários sala di konsierto internashonal. Un momento signifikativo den su karera tabata su resital na Concertgebouw na Amsterdam na 1962, un aktuashon remarkabel hasí posibel en parti dor di organisashonnan kultural di Antiyas Hulandes. Su konsiertonan tabata wòrdu apresiá pa nan musikalidat, disiplina i profundidat intelektual. Banda di su karera komo pianista , Martina tambe a hunga un ròl importante komo edukadó di músika. Partikularmente na Colombia, el a duna un kontribushon grandi na desaroyo di edukashon di músika klásiko i a inspirá generashonnan di pianista hóben. E tabata konosí komo un maestro dediká ku un énfasis fuerte riba komprenshon musikal, téknika i integridat artístiko. Den di historia di músika di Kòrsou, Harold Martina ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan importante di e tradishon klásiko di Kòrsou. Huntu ku otro músikonan prominente di Kòrsou, el a yuda oumentá e visibilidat internashonal di músika i talento klásiko karibense. Su historia di bida ta reflehá e konekshon kultural entre Kòrsou, Latino Amérika i Europa, i su legado ta biba pa medio di su studiantenan, grabashonnan i e apresio duradero pa su kontribushon artístiko. --------------- Jules Blasini: een Curaçaose musicus die een betekenisvolle bijdrage leverde aan de ontwikkeling en instandhouding van ons muzikaal erfgoed. Junny Alves Published Jul 16, 2026 '''Jules François Blasini''' (Curaçao,2 februari 1847- Curaçao 26 december 1887) was de zoon van Maria Elizabeth Leon en de Corsicaanse diplomaat Jean Blasini, die destijds Frans consul op Curaçao was. Al op jonge leeftijd bleek zijn uitzonderlijke muzikale talent. Hij kreeg les van de beroemde Curaçaose componist en muziekpedagoog Jan Gerard Palm, die hem als een van zijn meest begaafde leerlingen beschouwde. In 1863 gaf de zestienjarige Blasini al succesvolle pianorecitals op Curaçao. Dankzij aanbevelingen van invloedrijke Franse contacten werd hij in 1865 toegelaten tot het prestigieuze Conservatoire de Paris. Hij studeerde daar bij Georges Mathias, een directe leerling van Frédéric Chopin. Daarmee werd Blasini de enige op Curaçao geboren componist uit zijn tijd die een formele opleiding aan het conservatorium van Parijs volgde. Na zijn studie keerde Blasini terug naar Curaçao, waar hij naam maakte als virtuoos pianist. Hij stond bekend om zijn verfijnde techniek en zijn uitvoeringen van romantische pianomuziek. In 1878 behoorde hij tot de oprichters van het eerste symfonieorkest van Curaçao, waarin hij de pianopartij verzorgde. Blasini componeerde zowel dansmuziek als meer lyrische luistermuziek. Zijn werken vertonen invloeden van de Europese romantiek, gecombineerd met Curaçaose muzikale tradities. Zijn stijl wordt gekenmerkt door elegantie, subtiele ritmiek en een verfijnde melodische opbouw. Jules Blasini geldt als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de negentiende-eeuwse Curaçaose kunstmuziek. Zijn opleiding in Parijs bracht Europese muzikale invloeden naar Curaçao, terwijl zijn composities tegelijkertijd geworteld bleven in de lokale cultuur. Daardoor vormt hij een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de Curaçaose klassieke muziektraditie. PAPIAMENTU Jules François Blasini (Kòrsou, [[2 di febrüari]] [[1847]] – Kòrsou, [[26 di desèmber]] 1887) tabata yu di Maria Elizabeth Leon i e diplomátiko di e isla Corsica Jean (Juan) Blasini, kende tabata e kònsul franses na Kòrsou e tempu ei.<ref>Uit Nederlandsche Couranten.. "De Curaçaosche courant". [Willemstad], 20-10-1877. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000213466:mpeg21:p001</ref> Su talento musikal eksepshonal a bira bisto na un edat yòn. El a haña lès serka e famoso kompositor i pedagogo di músika di Kòrsou [[Jan Gerard Palm]], kende a konsider’é un di su alumnonan mas talentoso. Na 1863, Blasini di dieseis aña ya tabata duna resitalnan di piano exitoso na Kòrsou. Danki na rekomendashonnan di kontaktonan franses influente, el a wòrdu atmití na e prestigioso Konservatorio di Paris na 1865. Einan el a studia serka Georges Mathias, un alumno direkto di Frédéric Chopin. Esaki a hasi Blasini e úniko kompositor nasé na Kòrsou di su tempu ku a risibí formashon formal na Konservatorio di Paris. Despues di su estudio, Blasini a regresá Kòrsou, kaminda el a traha un nòmber komo pianista virtuoso. E tabata konosí pa su téknika refiná i su presentashonnan di músika romántiko di piano. Na 1878, e tabata un di e fundadornan di e promé orkesta sinfóniko di Kòrsou, den kua el a toka e parti di piano. Blasini a komponé tantu músika di baile komo músika di skucha mas líriko. Su obranan ta mustra influensianan di Romantismo Oropeo, kombiná ku tradishonnan musikal di Kòrsou. Su estilo ta karakterisá pa elegansia, ritmonan sutil, i un struktura melódiko refiná. Jules Blasini ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan mas importante di músika di arte Kurasoleño di siglo diesnuebe. Su formashon na Paris a trese influensianan musikal Oropeo pa Kòrsou, miéntras ku su komposishonnan simultáneamente a keda ankrá den e kultura lokal. Komo resultado, e ta forma un laso importante den desaroyo di e tradishon di músika klásiko di Kòrsou. Er is een straat in Brievengat naar hem genoemd: Kaya Jules Blasini.<ref>Autowassen te Brievengat. "Amigoe". Curaçao, 09-11-1992, p. 14. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643691:mpeg21:p014</ref> {{Appendix}} --------------- en.wiki:'''Happy Peanuts''' ta un banda bon konosí di e isla di Kòrsou. Nan estilonan ta inkluí tumba lokal i ritmo kombiná, i tambe merengue dominikano. Un di e forsanan impulsivo di tumba moderno i ritmo kombiná, Happy Peanuts ta meskla congas i timbales di impulso ku sintetizador i guitara eléktriko. Tambe úniko na Happy Peanuts ta nan estilo di merengue. Komo ku no tin tokadó di güira, e patronchi ta wòrdu toká riba e hi-hat dor di e tokadó di drumset. Nan cancion mas conoci ta sigui ta “Kareda di Buriku” (Careda di Burico), cu ta sinonimo di e cultura di Curaçao, y ta un cantica di baile hopi popular. ------------------ {{Variante|c}} {{infobox musico | variante = c | nomber = Diangelo Cicilia | alias = | imagen = | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = 1971 | luga nacemento = {{CUW}} | residencia = {{JPN}} | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | nationalidad = | educacion = Konservatorio di Rotterdam | aña activo = | genero = músika kontemporáneo | instrumento = [[kitara]] | ofishi = músiko, kitarista, dosente | influencia = | pais = | distincion = | website = https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html }} '''Diangelo Cicilia''' (☆ [[1971]] na [[Kòrsou]]) ta un kitarista [[Kòrsou|kurasoleño]]-[[Hulanda|hulandes]], ku ta biba i traha na [[Osaka]], [[Hapon]]. E ta spesialisá den músika kontemporáneo pa kitara. == Bida i karera == Diangelo Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa [[Hulanda]], kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na Konservatorio di Rotterdam serka Marin Kaaij, despues na e Konservatorio Real di Den Haag serka Enno Voorhorts. Posteriormente, el a sigui un un estudio avansá na e Konservatorio di New England na [[Boston]] serka Eliot Fisk.<ref name=:"0">[https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html Profil Diangelo Cicilia], ciciliamusic.com </ref> Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di Prins Bernhard Cultuurfonds i Fondsen Podiumkunsten.<ref name=:"0"/> ===Karera=== Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)], 12xholland.com</ref> Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, [[Nort Amérika|Nort]] i [[Sur Amérika]] i Hapon.<ref name=:"0"/> Desde 2000, e ta forma un duo ku su kasá, e tokadó di fió hapones Mariko Cicilia, bou di e nòmber ''Duo Cicilia''. Huntu nan ta presentá konsiertonan regularmente na Oropa i Hapon.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> Cicilia a duna konsierto i tayer den diferente pais, inkluyendo [[Antias Hulandes]], Hulanda, Merka i Hapon.<ref name=:"1"/> Na Hapon, e ta involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsierto i kolaborashon ku músikonan lokal. ===Otro aktividat=== Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo dosente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal, i tayer pa skol i otro inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di [[Antias Hulandes]].<ref name=:"1"/> Na 2004, el a partisipá den un konsierto na honor di e gitarista [[Julian Coco]] su 80 aña di bida.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], Caraibisch Uitzicht</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Cicilia, Diangelo}} [[Category:Hende]] [[Category:Músika]] [[Category:Kòrsou]] E ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo, inkluyendo numeroso estreno di komposishonnan dediká na dje, i ta partikularmente komprometé na sostené e generashon mas yòn di kompositornan hulandes. Su tokamentu eksepshonalmente virtuoso ta karakterisá pa un oido skèrpi pa zonido i sensitividat. Sostené pa e Fundashon Donemus, el a graba un CD ku ta inkluí obranan di Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier, i Jo Sporck. Tambe el a hasi numeroso grabashon di radio i televishon, prinsipalmente na Hulanda, Nort i Sur Amérika, i Hapon. He teamed up with his wife Mariko Cicilia, violinist from Japan, to form Duo Cicilia, that has been performing in Europe and Japan since 2000.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> El a kontribui supstansialmente na e konsierto dia 24 di yanὓari 2004, na honor di Julian Coco su 80 aña di bida, organisa pa e Asosashon di Músikonan Pro Guitarra.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], caraibisch uitzicht</ref> Diangelo Cicilia (1971): gitarist Discipline Klassiek gitaar, specialisatie Moderne Muziek. Afgestudeerd Klassiek gitaar, eerst DM aan het Rotterdams Conservatorium. Daarna UM aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag met als specialisatie hedendaagse muziek. Vervolgstudie aan The New England Conservatory in Bosten, VS, bij de Eliot Fisk. Tijdens dat studiejaar winnaar van de Wildcard competitie voor geïmproviseerde wereldmuziek. Concertreizen gemaakt naar de Nederlandse Antillen en de Verenigde staten. Momenteel werkzaam als muziekdocent en bezig met het instuderen en uitvoeren van voornamelijk nieuwe Nederlandse solo werken voor gitaar.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)]</ref> "...Verder zou ik heel graag de traditionele gitaar muziek uit de Nederlandse Antillen willen tonen. Ik ben zelf op Curacao geboren en heb daar tot mijn 14de jaar gewoond. Ik ben nog altijd gefascineerd door de mooie muziek voor gitaar die daar vandaan komt." Beknopt overzicht van zijn 12xHolland activiteiten in Hirado:<ref name=:"1"/> *concerten/recital (solo en met lokale musici) *schoolworkshops (rondom Nederlandse en Antilliaanse gitaarmuziek) *samenwerking met lokale Japanse muzikant om zo een werk te creëren voor het Hirado Cultural Festival op 3 November. *interesse voor lessen in Kyûdô (Japans boogschieten) en Japanse snaarinstrumenten. * co-founded a violin and guitar school in Japan * language teacher - certified for teaching English as a foreign language * Online Teaching Language and Music {{Appendix}} Diangelo Cicilia (* 1971 na Kòrsou) ta un gitarista kurasoleño-hulandes ku ta biba i traha na Osaka, Hapon. E ta spesialisá den músika contemporáneo pa gitara. Bida i edukashon Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa Hulanda, kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na e Konservatorio di Rotterdam ku Marin Kaaij, despues na e Koninklijk Conservatorium den Den Haag ku Enno Voorhorst. Posteriormente, el a sigui un estudio avansá na e New England Conservatory den Boston serka Eliot Fisk. Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di e Prins Bernhard Cultuurfonds i e Fondsen Podiumkunsten. Karera Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda. Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, Amérika i Hapon. Desde 2000, el ta forma duo ku su esposa, e violinista haponés Mariko Cicilia. Huntu nan a forma Duo Cicilia, ku ta presentá konsertonan regularmente na Europa i Hapon. Cicilia a duna konsertonan i taller den diferente pais, inkluyendo Hulanda, Estados Unidos i Hapon. Na Hapon, el a involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsertonan, taller pa skol i kolaborashonnan ku músikonan lokal. Otro aktividat Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo docente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal i inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di Antianan Hulandes. Na 2004, el a partisipá den un konserto na honor di e gitarista Julian Coco su 80 aña di bida. ---------- == Joropo == A declara e ‘joropo’ di Venezuela—un genero cu ta mescla musica, cancion y bailamento rapido di pareha—como un tesoro cultural intangible di UNESCO.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20251210.pdf A declara baile Venezolano ‘joropo’ un tesoro di UNESCO], BDA (10 di december 2025)</ref> E tin raiznan indigena, Africano y Europeo y a origina den a ‘llanos’ cerca di e frontera entre Venezuela y Colombia. Ta presenta joropo cu e zonido di instrumentonan incluyendo e harpa, maraca y violin mientras bailarinanan ta draai y nan pareha masculino ta bati pia riba suela den e ritmo rapido di e musica. E bailarinanan ta bisti shimisnan colorido y hende homber ta bisti bachi y un sombre. UNESCO a anuncia e designacion na un reunion na New Delhi den cual e organisacion cultural di e Organisacion di Nacionnan Uni (UN) a examina decenas candidato pa ser declara tesoronan cultural intocable. Joropo a ser declara un activo cultural nacional di Venezuela na 2014. {{Appendix}} --------- {{infobox persona| variante = c }} '''Angel Salsbach''' (☆ [[1 di mart]] [[1937]] na [[Boneiru]] – † [[20 di desèmber]] [[2025]]<ref>[https://kikotapasando.com/2025/12/20/angel-salsbach-gran-musiko-i-un-gran-politiko-a-bai-sosega/ Angel Salsbach gran musiko i un gran politiko a bai sosega], Kikotapasando.com (20 di desèmber 2025)</ref> na [[Kòrsou]]) ta un ingeniero, sientífiko, polítiko, eskritor, músiko, kompositor, filósofo, i Maestro di Reiki. Salsbach a skirbi dos musikal tokante historia di Kòrsou, di kual uno a wòrdu tradusí na aleman. Su pashon pa músika, spesialmente [[jazz]], a hasié konosí den e mundu di músika. El a kuminsá toka mandolin na edat di sinku aña.<ref>[https://www.curacaovakantieland.nl/over-ons-curacao-vakantieland/over-site-beheer-curacao-vakantieland-curacao-vakantieland/ Beroemde Curaçaoënaars], Curaçao Vakantieland</ref> E ta toka piano, tròmpèt i kontrabas tambe. E ta e fundadó di e Salsbach Jazz Trio.[2] Komo eskritor, el a skirbi vários buki pa mucha ku ta kroniká su eksperensianan kresiendo na Boneiru. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =70383858|titulo=Angel Salsbach}} {{References}} }} {{Stub}} Angel R. Salsbach (☆ 1 di mart 1937 na Bonaire – † 20 di desèmber 2025 na Kòrsou) ta un ingeniero, polítiko, sientífiko, eskritor, músiko, kompositor i Maestro di Reiki, konosí principalmente komo un pionero i figura legendario den escena di jazz di Kòrsou i di e Antia Hulandes. Salsbach Jazz Trio Bida i formashon Angel Salsbach a nase na Bonaire como yu di Hilario “Lachi” Salsbach i Andrea Salsbach-Martijn y tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabatin karera musikal, entre nan Dionisio “Doy” Salsbach, ku tabata miembro di Los Aventureros na Aruba, i Roberto “Papachi” Salsbach, integrantenan di Tipiko Boneriano. ufdcimages.uflib.ufl.edu Salsbach a kuminsá hinka su interess pa música hopi tempran, ta kominsá toka mandolin na edat di sinku anja i despues a deskubri otro instrumento manera piano, tròmpèt i kontrabas. Salsbach Jazz Trio == Carera musikal i Salsbach Jazz Trio == Den añanan 1960, Angel Salsbach a fundá e famos Salsbach Jazz Trio, junto ku e pianista Etzel Provence i e tokadó di drums Ramon Penzo. Salsbach Jazz Trio E trio no solamente a representa e komienzo di jazz moderno riba Kòrsou, sino tambe a promové un meskla unique di influensia jazz internashonal ku ritmonan i kultura lokal. Nan a prezentá regularmente den Luganan manera Centro Pro Arte, Negropont, Groot Kwartier i radio i TV na Kòrsou i Aruba, inkluí konsertonan klasiko i programanan edukativo pa skolnan. coleccion.aw Segun historianan di jazz den Aruba i Kòrsou, Salsbach Jazz Trio tabata un di e trio jazz mas prominente riba e islanan den e sesenta i sieuenta, ku Salsbach mes como leidende bassista i improvisadó. Nan tabatin repertorio ku ta bai for di jazz tradicional te na modalidadnan mas avansa, i nan a kompilá tema propio ku a reflehá influensianan kultur i sosial di komunidat lokal. percypinedo.com Konkret kontributo den musica Angel Salsbach a kontribuí na: Rekonosemento di jazz den Kòrsou i den Antia Hulandes komo un forma di ekspreshon artístiko independiente. percypinedo.com Presentashon i interpretashon di jazz klasiko i modern, repasando influensianan sosa manera Duke Ellington, Oscar Pettiford i Bud Powell den su trio oraz otro formashon. Salsbach Jazz Trio Esforsonan edukativo pa enseña i promoté jazz na skolnan i programa pa hobenan. Salsbach Jazz Trio Otras kontribushonnan i kreatividat Ademas di su labor komo músiko, Salsbach a skirbi varios buki i kronikanan tokante su bida i eksperensianan. Durante su bida tambe el a traha na nivel políticos i administratif den Kòrsou, inkluí participashon den Island Council i varios komisionnan pa kultura i edukashon, representando e Antia Hulandes den eventonan regional internacional. Salsbach Jazz Trio Salsbach tambe a formá Destinations – The Art of Vision, un kompania ku a promové desarrollo espiritual, terapianan i enseñansa pa amplio publiko, ku el mes mismo a lidera komo Master di Reiki i kondukto di diversas workshop i konsultashon espiritual. Martien Verstraaten Obstakulonan i resilensia Den 2001, Angel Salsbach a sufri un accidente serioso ku a kousa un stroke, ku resultá den afasia — un kondishon kaminda un hende ta perde e abilidat pa papia, lesa i skirbi. A pesar di esei, atravéz di terapia intensivo i perseveransia, el a logra rekonobrá hopi di e abilidatnan aki i posteriormente a skibi su propio buki Skirbi sin por lesa, ku ta relata su proseso di rekuperashon. Salsbach Jazz Trio {{DEFAULTSORT:Salsbach, Angel}} [[:Kategoria:Politiko]] [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Músika]] Komo resultado di un aksidente na 2001, Angel Salsbach a desaroyá afasia. E no por a papia, lesa ni skirbi mas. Pa medio di terapia i perseveransia, el a logra rekobrá e abilidatnan aki. Posishonnan okupá 1966 Co-fundador y candidato pa e “Union Reformista Antiano” na Curaçao 1983-1992 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Suplente Teniente Gobernador di Territorio Insular Curaçao 1986-1988 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN 1997-1999 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN Presidente di Hunta di Toezicht di Curaçao Ports Authority (CPA), Setel (kompania di telefon), Curoil (kompania di zeta), Curinta, ABC (kompania di bus), KODELA, i KAE. ------------- '''Eric M. la Croes''', (☆ - † november [[2016]]) tabata un etnomusikologo, folklorista i eskritor di Kòrsou. Eric M. La Croes († November 2016) tabata un prominente folklorista, etnomusikologo, edukadó i eskritor di Kòrsou. Reconoci pa su dedicacion profundo na cultura y musica tradicional di su patria, La Croes a hunga un rol crucial den preservacion y promocion di herencia cultural di Curaçao. == Biografia == Eric La Croes a nase na [[Kòrsou]] y a studia na [[Kolegio Alejandro Paula|Peter Stuyvesant College]] i despues na [[Hulanda]]. El a optené su lisensiatura den Sikologia Edukativo i Desaroyo di Mucha, i despues a spesialisá den etnomusikologia i antropologia ouditivo. E tabata dosente na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] (UNA), kaminda e tabata duna kursonan den áreanan manera sikologia edukativo, sikologia di desaroyo, etnomuzikologia i antropologia ouditivo. dcdp.uoc.cw. Tambe el a traha como investigador na Instituto Antiyano di Arqueologia y Antropologia (AAINA), aportando significativamente na estudio y documentacion di e tradicionnan cultural di e region. Kontribushonnan Kultural La Croes tabata un ferviente defensor di Curaçao su músika tradishonal, spesialmente e tambú, e isla su ritmo indígena. El a dediká su mes na rekohé, konserbá i siña e tradishonnan musikal aki, sigurando nan transmishon pa futuro generashonnan. El a outor di vários obra ku ta reflehá su kompromiso ku kultura lokal. Su publikashonnan ta inkluí: “Fuente di sabiduria” (Fuentenan di Sabiduria): Un kompilashon di proverbionan i sabiduria popular na Papiamentu. “Mucha ta pidi atenshon” (E Mucha Exigi Atencion): Un obra cu ta trata temanan di infancia y educacion dentro di e contexto cultural di Curaçao. Tambe el a partisipá den kreashon di obranan di teatro ku a trata aspektonan históriko i kultural di e isla. Un ehèmpel notabel ta su kolaborashon riba e obra “Tula,” ku ta dramatisá e rebelion di katibu di 1795 riba Kòrsou. La Croes tabata enkargá ku komponé kantikanan i kantikanan di katibu, manera e tambú i e kantika di rebelion, komo ku no tabata konosí ningun disko musikal for di e tempu ei. curacaovakantieland.nl == Obra == * 1976 - ''Sla habri i mi ta sere ku un sla será'' * 1977 - ''Sabidoría di nos bieunan'' * 1978 - ''Wawa ta konta'', Produkshon Shon Krioyo * 1979 - ''Trinta di mèi, mi ta konmemora bo'' * 1982 - ''Mentalidat : un kayente un frien!'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 1986 - ''Tutumba'' * 1988 - ''Tumba di karnaval de Curazao'', Caracas * 2004 - ''Poesia di mama di Girasol : Terapia di arte'' * 2004 - ''Karnaval : (muchu mas ku nos ta kere!)'' * 2009 - ''Fuente di sabiduria'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 2012 - ''Seú ta muzik kultural : (lagu'é manera e ta!!!)'' == Honor == Como reconocimento di su contribucion invaluable na cultura Curazoleño, Eric La Croes a haya e titulo di Ridder van de Orde van Oranje-Nassau na 2013. E honor aki a resalta su dedicacion y esfuersonan pa conserva y promove herencia cultural di su pais. Herensha E legado di Eric La Croes ta sigui biba pa e generacionnan actual y futuro na Curaçao. Su trabou komo edukadó, investigadó i defensor di kultura lokal a laga un marka indelibel riba e identidat kultural di e isla. Pa medio di su skirbimentonan, siñansanan, y composicionnan, La Croes a percura pa Curaçao su tradicionnan musical y cultural sigui wordo balora y celebra. {{Appendix}} ---------------- '''Eric la Croes''', onder andere auteur van ''Fuente di sabiduria'' (vrij vertaald is dat ‘Bronnen van wijsheid’) en Mucha ta pidi atenshon (Kind vraagt om aandacht), wordt omschreven als een ethnomusicoloog. Zelf noemt Eric La Croes zichzelf kulturista; Cultuurliefhebber. Eric la Croes is zeer sociaal en laat grote persoonlijke betrokkenheid zien bij zijn moederland. Hij schrijft gedichten, poëzie en muziek in Papiamentu, zijn moedertaal, en Nederlands. Hij maakt zich sterk voor de typisch oude Curaçaose volksmuziek zodat deze niet verloren gaat en stimuleert de jeugd om die te blijven spelen.<ref>https://curacaovakantieland.nl/reisgids/beroemde-curacaoenaars/ Beroemde Curacaoenaars], curacaovakantieland.nl</ref> * 1965 - Peter Stuyvesant College (Amigoe) * tabata traha na AAINA * Drs. Eric La Croes (Curaçao) teaches in the General Faculty of the University of the Netherlands Antilles, Curaçao. His areas of specialization include educational psychology, developmental psychology, ethnomusicology, and audio-anthropology. Formerly, he was a researcher at the Institute of Archaeology and Anthropology of the Antilles. He has published poetry and prose, as well as publishing books, articles and audio materials on the traditional music and rhythms of Curacao.<ref>https://dcdp.uoc.cw/AA00000309/00026</ref> * [[Gueni]] * [[Tapushi Literario]] * Ridder [[Orden di Oranje-Nassau]] (2013) nl.wiki: Een jaar later volgde Tula, een toneelstuk over de Curaçaose slavenopstand van 1795 en het eerste over de slavernijgeschiedenis vanuit de perspectief van een zwarte Curacaoënaar.[9] Het verhaal werd in hoofdlijnen gebaseerd op onderzoek van de historicus H.J. Hamelberg (1862-1918),[10] terwijl de werkliederen van de slaven, zoals de tambú en de kantika di rebelion, door etnomusicoloog Eric La Croes geschreven werden omdat er van de opstand geen liederen bekend waren.<ref>[https://arhive.org/details/BNA-DIG-RAPPORT-SLAVERNIJVERLEDEN-2021/mode/1up?q=pacheco+domacasse Slavernijverleden in expressievormen in: ''Ketenen van het Verleden: Rapport van Bevindingen Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden''], 26 juli 2021, bijlage 4C </ref> {{Appendix}} ---------------- '''Ephrem J''', nomber artistico di '''Ephrem Jonathan Ocalia''' (☆ [[24 di novèmber]] [[1984]] na [[Kòrsou]]) ta un kantante [[yu di Kòrsou]], residensia na Hulanda/Merka? Zijn vader, Ephrem Ocalia was ook zanger en was zijn eerste inspiratie als kind. Ephrem J werd aangemoedigd door zijn vader om ook de muziek in te gaan. Hij begon zijn zang try-outs door deel te nemen aan lokale talentenshows op Curaçao. Ephrem Jonathan Ocalia, beter bekend als Ephrem J ging eind 2006 solo na het winnen van 4 Premio Karabela en werd genomineerd als beste zanger in 2006. Hij lanceerde zijn eerste album als solist in juli 2007 en had een succesvol concert eind september 2007. De band van Ephrem J draait helemaal om slow groove, ballads en Latin R&B met een vleugje jazzy muziek. Ephrem Jonathan Ocalia werd geboren op Curaçao op 24 november 1984. Zijn vader, Ephrem Ocalia Sr., zong en was als kind zijn eerste inspiratiebron. Ephrem J begon zijn zangtry-outs zoals de meeste kinderen doen, door deel te nemen aan lokale talentenjachten. Hij werd al snel ontdekt als een getalenteerde jonge zanger en begon op zeer jonge leeftijd te zingen in lokale bands. Tijdens zijn schooltijd bleef hij zingen in lokale bands zoals de OK-band en kreeg hij begeleiding van ervaren zangers, hoewel hij een grotendeels autodidactische zanger bleef. Toen stopte hij met school, verliet al snel de OK Band en werd de leadzanger van de lokale band Guess, waarbij hij voornamelijk “ritmo kombinÃ?¡” zong, een lokale populaire dansmuziek. Eind 2006 was Ephrem J de meest gewaardeerde lokale jonge kunstenaar op Curaçao. Hij ontving verschillende prijzen voor beste mannenstem en lokale zanger van het jaar en werd de favoriete entertainmentzanger voor privéverjaardagsfeestjes, huwelijksfeesten en dergelijke. Sterk geïnspireerd door zangers als Luther Vandross en andere Amerikaanse en Latijns-Amerikaanse vocalisten, verliet Ephrem J de band Guess, om begin 2007 aan zijn solocarrière te beginnen. Op dat moment had Ephrem J verschillende composities – door hem geschreven terwijl hij dagdroomde over zijn toekomst. – van ballads, latin R&B en slow groove nummers en benaderde jazzmuzikanten Gregory Colina en Gedeon Chandler, om de nummers muzikaal te arrangeren. Vervolgens ging hij de opnamestudio in en bracht al snel zijn eerste album als solist uit. Zowel de cover “Speransa” (hoop) als “Stimabu So” bereikten de lokale radio-hitlijsten. Ondertussen was Ephrem J het middelpunt tijdens twee concerten en kreeg hij zeer drukke dagen als zanger voor vele privéfeesten. Hij betrad ook de wereld van reclamespots, zong een lokale jingle voor een populair condoommerk, verscheen op een billboard voor een bedrijf in spijkerbroeken en op verschillende reclameposters. Zijn populariteit groeide nog meer onder de lokale gemeenschap en werd eind 2007 opnieuw geëerd als zanger en ontving verschillende prijzen, waaronder de “Edgar Supriano-prijs” van de nationale vereniging van muzikanten en artiesten, AMAK, als zanger van het jaar. In 2008 begon hij het jaar opnieuw met grote impact, nam deel aan het Tumba Festival van het carnaval met een van de populairste bands Gio Fuertisimo en kreeg opnieuw erkenning als derde finalist onder de meer dan 60 deelnemers. Hij creëerde zijn internationale album, met enkele mooie ballads, slow rock en tropische muziek in de Spaanse taal. Zijn solocarrière kreeg een hoogtepunt toen hij de opdracht kreeg om te zingen bij de Marinierskapel van de Royal Marines (een harmonisch orkest) in Willemstad. In november 2008 bracht hij zijn eerste internationale album “Lating Evolution” uit. {{Appendix}} Ephrem J Cantante y Compositor, Despues de su primer gran exito "Amor en la luna" ha seguido trabajando incansablemente y esta logrando poco a poco llegar con su música donde quiere su corazón para todo el munoo La Historia de Ephrem Jonathan, Un artista del mundo ... Con un nombre que empieza a resonar con fuerza en diferentes países, Ephrem J mantiene firme la convicción que lo llevó desde chico a los escenarios: "Seré un artista internacional que pondrá en alto la bandera de Curazao y la de La Republica Dominicana". Aunque naciera en esta pequeña nación antillana, y ser allí donde ha crecido y desarrollado sus potencialidades artísticas, es un intérprete multicultural con raíces latinas y holandesas, algo que se nota, positivamente, en lo bien que maneja la diversas mezclas rítmicas que componen su repertorio. ---------------- {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Palm]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{infobox musico | variante = c | nomber completo = John Antonio Palm | alias = | imagen = John-palm-profil (cropped).jpg | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = [[13 di yüni]] [[1885]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento= [[24 di febrüari]] [[1925]] | luga fayecimento= | ofishi = músiko, kompositor | instrumento = klarinèt | pais = | distincion = }} '''Johan Antoine (John) Palm''' (☆ [[13 di yüni]] [[1885]] na [[Kòrsou]] – † [[24 di febrüari]] [[1925]] na [[Kòrsou]]) tabata un músiko i kompositor antiano. == Biografia == John Palm tabata un di e kuater yu di Maria Felicia Celestina di Kòrsou ku a fam Palm. Na 1905, meskos ku su ruman [[Rudolf Palm|Rudolf]] el a wòrdu rekonosé komo yu di Willem Axson Palm. E tabata un multi-instrumentalista; John Palm a nase den un famia musikal i tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu [[Jacobo Palm]] i su ruman [[Rudolf Palm]], el a siña toka piano, klarinèt i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinèt tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den varios konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita manera pa supla cu su boka, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinèt. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiamentu na otro di su mes klarinèt finalmente a resultá fatal. == Komposishonnan == Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Literatura == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} == Link eksterno == * [http://www.palmmusicfoundation.com Wèpsait Palm Music Foundation] {{Appendix}} John Palm (Curaçao, 13 di yüni 1885 – ibid., 24 di febrüari 1925) tabata un músiko i kompositor. Johan Antoine Palm – mihó konosí komo John Palm – tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu Jacobo Palm i su ruman hòmber Rudolph Palm, el a siña toka piano, klarinet i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinet tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den vários konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita embouchure, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinet. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiansa di su mes klarinet finalmente a resultá fatal. Komposishonnan Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Bronnen == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} *[http://books.caribseek.com/Curacao/Honderd_Jaar_Muziekleven_op_Curacao Honderd jaar muziekleven op Curaçao] {{DEFAULTSORT:Palm, John}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Músika]] -- Palm, Jacobo Jesus María (Shon Coco) (Curaçao 28 november 1887 - 1 juli 1982) kleinzoon van Jan Gerard Palm, veelzijdig instrumentalist en componist, is één der begaafdste muziekpedagogen die Curaçao heeft gekend; was jarenlang concertmeester van het inmiddels opgeheven Curaçaosch Philharmonisch Orkest; maakte vooral naam als pianist en organist. Zijn composities verraden een gedegen - overigens geheel door zelfstudie verkregen - kennis van de theorie. --------------- '''Jean Bernard Antonio (Tonie) Palm''' (1885 -1963) Tonie Palm werd geboren in 1885 als zoon van George Frederik Palm en Selly Guilhoux. George Frederik Palm was een broer van Willem Axson Palm. Tonie was koopman van beroep maar was ook componist en speelde piano en orgel. Jean Bernard Antonio PalmHij had een winkel in de Breedestraat, Otrobanda. De straat die daar omhoog ging stond bekend als Hanchi de Shon Tonie waar hij het eerste bedrijfje op Curaçao had waar potato chips werden gemaakt en waar hij samen met zijn neef Eddy Gorsira een handel in kreeften uit Sint Maarten had.<ref>[https://www.henkbeers.nl/FamPalm.htm Familie Palm]</ref> Hij was de componist van Curaçaose danzas in de stijl van de beroemde componist Juan Morel Campos uit Puerto Rico. Toen zijn moeder in 1916 kwam te sterven, werd hij hierdoor zo aangegrepen dat hij praktisch geheel stopte met het componeren. Wel heeft hij in 1945 nog het volkslied van Bonaire gecomponeerd. De melodie van dit volkslied heeft een tijd lang ook gediend als volkslied van de Nederlandse Antillen. Sinds enige jaren heeft de Nederlandse Antillen echter een eigen volkslied. Thuis had Tonie Palm een Pleyel piano waar hij altijd op speelde. Hij viel ook nog regelmatig in als organist in de Fortkerk en in de Synagoge. Hij heeft zijn oudste kinderen muziekles gegeven. Na 1948 kreeg hij problemen met zijn gehoor en stopte hij volledig met spelen. Zijn Pleyel piano heeft hij weggegeven. Hij had een kast vol handgeschreven muziek maar voordat hij stief heeft hij opdracht gegeven al die boeken aan Edgar Palm te geven. Op eigen verzoek is hij begraven met een doos oude familie foto's. Tonie Palm was getrouwd met Maria Emilia (Rosa) Inees (1908-1981) en had acht kinderen. Van zijn composities zijn vooral de walsen "Incurable", "Un amargo despertar", "Maria" en "El 33", zijn mazurka "El desengaño" en de danzas "Sorpresa inesperada" en "Vano empeño" populair gebleven. Tonie Palm had twee broers en twee zussen. Broer Frederik Wilhelm Palm, geboren in 1883, was apotheker van beroep en reisde naar Colombia, Costa Rica en Panama. Hij had een botica in Costa Rica, waar hij trouwde met Felicia Hernandez. Hij kreeg vier kinderen. Hij is rond 1935 met de kinderen teruggekeerd naar Curaçao en zou later nog bij de Shell gewerkt hebben. Zijn vrouw heeft het eiland nooit bezocht. Zus Seline Leonie Palm kon goed piano spelen. Zij trouwde met Johannes Philippus Evertsz (John) Gorsira, de shon van plantage Santa Martha. Zij woonde in Otrobanda op de hoek van de Trapsteeg en de Langestraat boven de familie Capello (van de winkel "La Bonanza" aan de Breededstraat) en bezat een groot verdiepingshuis met daarnaast een flink terrein met een koe en verkocht melk aan diverse vaste klanten. Zij verbleef bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog in Nederland en kon niet meer naar Curaçao vertrekken. Het werd een moeilijke tijd. Zij heeft al haar juwelen moeten verkopen om te overleven. In juni 1946 ging zij in New York wonen. Haar twee dochters Hertha en Nylka waren muzikaal en zongen met o.a. Pia Beck in de groep Samoa girls. In 1941 is met deze groep het nummer "In the mood" in de GTB-studio, Den Haag opgenomen. Dit nummer staat op de 1e CD 'Koppen op!' van de 4CD box 'Ongehoord 1940-1945; amusement en propaganda tijdens de bezetting'. Haar zoon Wilfred (Boy) Gorsira werd tandarts en trouwde met een dochter van de bekende verzetsman Andries Graafhuis uit Arnhem. -------------- ==Annvulling wals antiano== Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php Cultureel mozaïek van de Nederlandse Antillen(1977)–René A. Römer]Hoofdstuk VIII Muziek en dans</ref> Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes. De evolutie vond plaats volgens de in afbeelding opgenomen figuren. Tegen 1900 werden praktisch geen walsen meer gecomponeerd met het Weense ritme; bovendien zijn de Antillianen bij het spelen van de walsen bepaalde ritmische accenten hierin gaan leggen, waardoor langzamerhand het type wals ontstond dat wij thans de ‘Curaçaose wals’ noemen. De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. Het verschil tussen de Curaçaose wals en de andere walstypen is tweeledig: 1. de ritmische patroontjes; 2. de manier waarop de Antillianen deze speciale ritmiek in de Curaçaose wals brengen. In het begin stonden de Curaçaose walsen duidelijk onder invloed van buitenlandse muziek (Chopin, Strauss, Waldteufel, etc.): men luistere b.v. naar de walsen ‘El sueño’ van Gerrie Palm (± 1870), ‘Emilia’ van Chris Ulder (± 1883), ‘Un deseo’ van Jo S. Corsen (± 1886), de dichter-componist van de Antillen, wiens composities muzikale gedichten waren, ‘Estrella Solitaria’ van Janchi Boskaljon (± 1912), ‘Porque Sufrir’ van Paul de Lima (± 1916) en ‘Lo Bello’ van Jacobo Conrad (± 1914). Het einde van de 19de eeuw en de 20ste eeuw brachten ons enkele juweeltjes van Curaçaose walsen, vrij van buitenlandse invloeden en met typisch Antilliaans ritme. Men vergelijke b.v. de volgende walsen met bovengenoemde: ‘Inspiración’ van Rudolf Palm (± 1900), ‘Noche Alegre’ en ‘Dulce Scharloo’ van Jacobo Conrad (± 1915), ‘Ina’ van Albert Palm (± 1945), ‘La Encantadora’ van Rudolf Wever (± 1950), om enkele te noemen. Er bestaan ook enkele Curaçaose walsen met tekst, die zeer in de smaak zijn gevallen o.a. ‘Amor’ van Rudi Plaate, ‘Abo so’ van Padu Lampe en ‘Aura’ van Albert Palm, en twee walsen met het karakter van volkslied ‘Himno y Bandera’ van Boeis Haile en ‘Aruba dushi Tera’ van Rufo Wever en Padu Lampe. ----------- '''Wals antiano''', tambe konosí komo *wals di Kòrsou*, ta un género musikal ku tin su raíz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo 19, den un epóka ku músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E wals antiano ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e región karibeño. == Origen i desaroyo == Ku e introdukshon di forma musikal europeo na Kòrsou, e komunidat kreól a kominsá adaptá e wals vienés pa su propio gusto i tradishon. Kompará ku e wals oropeo, e wals antiano ta mas libre den tempo i fraseo, i ta integrá ornamentashonnan melódiko i ritmo mas sinkopá. E wals antiano tabata originalmente interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. El a bira un pilar di fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, ku su komposishon karakterisá pa un tono líriko, sentimental i hopi biaha nostalgiko. == Karakterístikanan musikal == * **Tempo**: mas fleksibel ku e wals vienés; por variá segun interpretashon. * **Ritmo**: tripel kompas, pero ku aksentonan sinkopá tipiko di estil karibeño. * **Melodía**: kantabel, hopi biaha ku ornamentashon kromátiko i ekspreshon rubato. * **Instrumentashon**: tradicionalmente piano i fio, despues expandí ku klarinèt i otro instrumentonan di kámara; mas resientemente tambe orkest di salon. --- ## Kompositornan prominente ### Kòrsou * **Jan Gerard Palm** (1831–1906) * **Jacobo Palm** (1887–1982) * **Rudolf Palm** (1880–1950) * **John Palm** (1885–1925) * **Joseph Sickman Corsen** (1853–1911) * **Jacobo Conrad** * **Genie Palm** * **Paul de Lima** * **Janchi Boskaljon** ### Aruba * **Padu Lampe** (1920–2019) * **Rufo Wever** (1917–1977) --- ## Komparashon ku wals vienés | Aspèk | Wals antiano | Wals vienés | | ----------------------- | ---------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------- | | **Orígen** | Kòrsou, siglo 19; adaptashon di forma oropeo | Viena, siglo 18 | | **Ritmo** | Tripel kompas ku sinkopa i aksentonan fleksibel | Tripel kompas, aksento konstante riba di promé tik | | **Tempo** | Variabel, interpretashon libre | Rápido i konstante | | **Melodía** | Líriko, sentimental, ornamentashon kromátiko, rubato | Elegante, lineá i mas estriktamente strukturá | | **Instrumentashon** | Piano, fio, klarinèt, orkest chikí; despues orkest di salon | Orkest sinfóniko grandi | | **Uso** | Fiestanan di famia, evento lokal, konserto folklóriko | Balnan aristokratiko, salon i konsierto europeo | | **Kompositornan** | Jan Gerard Palm, Rudolf Palm, Jacobo Palm, John Palm, Padu Lampe, Rufo Wever | Johann Strauss I & II, Franz Schubert | | **Nifikashon kultural** | Símbolo di meskla kultural antiano, patrimon kultural di Kòrsou i Aruba | Ikona di tradishon musikal austriako, herensia nashonal | --- ## Nifikashon kultural E wals antiano ta konsiderá parti esencial di herensia musikal di Antias Hulandes. E ta un símbolo di e meskla di tradishon oropeo ku ekspreshon karibeño, i ta wòrdu interpretá tanto den konsertonan klasiko komo den presentashonnan folklóriko. Pa hopi hende riba Kòrsou i Aruba, e wals ta keda relashoná ku memorianan familiar i un sentimiento di nostalshia kultural. --- ## Literatura * Jan Brokken (2006), *Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin*, Atlas Contact, Amsterdam. * Edgar Palm (1999), *An Outline of Antillean Music*, Walburg Pers, Zutphen. --- ## Link eksterno * \[Wals “La Alegría” di Jan Gerard Palm, interpreta pa Trio Armonia (YouTube)] * \[Wals antiano den konserto di orkest juvenil na Kòrsou (YouTube)] --- ¿Kier bo ku mi tambe agrega un **sekuensia tokante e bailenan** (meskos ku kuantu pasonan i estilo den e baile mes) komo ku nos a inkluí pa *Mazurka*? Wals antiano, tambe konosí komo wals di Kòrsou, ta un género musikal di Antias Hulandes, ku su raiz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo diesnuebe, ora músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e region karibense. Tradishonalmente, e wals antiano tabata wòrdu interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. E tabata popular na fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, i su komposishon generalmente tin un tono líriko i sentimental. Kompositor prominente Pais Nòmber Kòrsou Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolf Palm, John Palm, Joseph Sickman Corsen, Jacobo Conrad, Genie Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon Aruba Padu Lampe, Rufo Wever ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{multiple image | total_width = 250 | header = Mazurka | header_align = center | align = right | border = infobox | perrow = 1/2 | image2 = Frederic Chopin photo.jpeg | caption2 = Frédéric Chopin | width2 = 125 | heigth2 = 50 | image1 = Mazur1.jpg | caption1 = Mazurka interpretá pa e grupo di baile folklóriko polako “Mali Gorzowiacy" | image3 = Mazurka 1845.jpg|thumb| | caption3 = Mazurka na 1845 | caption_align = center }} '''Mazurka''', ku su origen den Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[Kòrsou]] i [[Aruba]], el a desaroyá komo un estilo lokal i a keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> == Origen == E mazurka a originá na Mazuria, region di [[Polonia]], komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. Durante [[siglo 19]], e género a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]], prinsipalmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849), ku despues lo tin influensia grandi riba e tradishon musikal antiano. For di Oropa, e mazurka a plama pa otro kontinente, inkluso [[Latinoamérika]], unda el a bira parti di músika folklóriko na [[Colombia]], Uruguay, [[Panama]], [[Costa Rica]], [[México]], [[Nicaragua]], [[Chile]], [[Puerto Rico]], [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal. Den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> == Historia == Den siglo 19 i kuminsamentu di [[siglo 20]], e mazurka tambe a bira popular na e islanan ABC i tabata sona na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesífikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé rònt di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] a komponé e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo, distinto for di e promé komposishonnan antiano ku tabata aksentuá e di tres konteo.<ref name=":1"/> Otro kompositornan konosí tabata [[Padu Lampe]] (1920-2019) i [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá "e Chopin antiano". Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a publiká e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual el a eksplorá e raisnan di músika antiano i e influensia ku Oropa tabatin riba dje, partikularmente ku relashon na mazurka. Despues di e tradukshon di e obra na polako den 2008, Brokken huntu ku pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a duna charla i presentashon tokante mazurka antiano na Polonia.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a mengua ku tempu, e mazurka a keda un parte bibu di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un laso entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta sirbi komo un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon polako a adapta i floresé den [[Karibe Hulandes]]. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i "rubato" rítmiko deliberá<ref>Den músika, "rubato" (tempu hòrta na [[italiano]]) ta un téknika, kaminda un interprete por rek òf komprimí sierto nota, kompas òf fase pa agregá tekstura i emoshon na e músika, sin kambia e ritmo òf struktura general di e piesa.</ref>, similar na e ekspresividat ku ta haña den mazurka di Chopin.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Konsekuentemente, e estilo lokal a desaroyá su propio tempu, fase i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den baile, e mazurka ta distinguí pa sekuensianan di moveshon kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. Den tradishon antiano por haña tres variante: * mazurka di dos moveshon: bibu i popular den fiestanan, frekuentemente akompaña ku [[Caha di Orgel|ka’i òrgel]]. * mazurka di tres moveshon: mas solèm i adaptá pa salon. * mazurka di kuater moveshon ku ta inkluí un sekshon falsu bailá na tempu di [[wals antiano|wals]], rekonosí pa su pasonan kompliká i estilo teatral.<ref name=":1"/> === Komparashon === {| class="wikitable" width="97%" ! Músika/baile !! Mazurka antiano !! Mazurka oropeo |- | Origen || Introdusí for di Polonia den siglo 19 i a evolushoná lokalmente || Region di Mazuria, Polonia |- | Uso || Enkuentronan sosial, fiestanan, selebrashonnan, generashonnan mas bieu || Salon, salanan di konsierto, bailenan folklóriko |- | Ritmo || Tripel kompas, patronchinan rítmiko kompleho, estilo "wals", aksento riba di dos i di tres konteo, sekshonnan tin biaha den sekuensianan di kuater parti || Tripel kompas, aksento típikamente riba di dos i di tres konteo |- | Tempu || Variabel, influensiá pa abilidat di e bailadó i interpretashon lokal || Bibu, bailabel |- | Karakterístikanan musikal || Aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko, "rubato" deliberá || Harmónikamente ekspresivo, "rubato" komun den komposishonnan di Chopin |- | Koreografia || Pasonan kompliká pa bailadónan eksperensiá, adaptá lokalmente || Pasonan folklóriko estilístiko, formalisá den salonnan oropeo |- | Kompositornan prominente|| Jan Gerard Palm, Rudolph Palm, Jacobo Palm, Rufo Wever, Padu Lampe, Wim Statius Muller || Frédéric Chopin, kompositornan folklóriko tradishonal |- | Nifikashon kultural || Tradishon bibu na Kòrsou i Aruba, símbolo di herensia lokal || Herensia nashonal polako, ampliamente rekonosé den kontekstonan klásiko i folklóriko |} == Literatura == * Jan Brokken (2006), ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin'', Editorial Atlas Contact, Amsterdam. * Jan Brokken (2018) ''Why Eleven Antilleans Knelt before Chopin’s Heart: The Music of the Netherlands Antilles'', tradusi na [[ingles]] pa Scott Rollins, University Press of Mississippi. == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=RoJc0-gnwS4 Musica Clasico: Mazurka], di tres video di e seri ''Músika di Aruba'' riba [[Youtube]] (5 di yüli 2020) * [https://www.youtube.com/watch?v=QglX8JGRbLA Mazurka "Eliza" di Jan Gerard Palm interpreta pa Trio Nos Otrobanda], video Youtube (3 di yanüari 2023) {{Appendix}} [[:Kategoria:Músika]] [[:Kategoria:Islanan ABC]] --- '''Mazurka''', originalmente di [[Polonia]], ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel ku un aksento típiko riba e di dos òf di tres konteo di un bara. Na e [[islanan ABC]], partikularmente [[Kòrsou]], el a keda un baile kultural importante, ku ainda ta wòrdu baila regularmente.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Mazurek, originalmente di Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[islanan ABC]], partikularmente Kòrsou, el a desaroyá un estilo lokal i ta keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1"/> == Historia == E mazurka a originá na [[Polonia]], evolushonando komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. El a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]] durante [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849). Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Den [[siglo 19]] i kuminsamentu di [[siglo 20]], mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesifikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé alrededor di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] tabata kompositor di e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo en bes di e di tres, manera den e mazurka original.<ref name=":1"/> Mas resientemente ta inklui e komposishonnan di [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá e Chopin antiano, i [[Randal Corsen]]. Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a saka e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual e ta deskribí e raisnan di músika antiano i e influensia ehersé pa Oropa, partikularmente den e kaso di mazurka. Na 2008, despues di e tradukshon di e buki na polako, e outor akompaña pa pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a biaha pa Polonia, unda a duna charla i presentashonnan di e mazurka antiano inspirá riba e komposishonnan di Chopin.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a baha ku tempu, e mazurka keda ainda un parte di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un lazo entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta bira un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon di Polonia a adapta i florecé den Karibe Hulandes. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo (Polonia) ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurka oropeo, partikularmente di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di e modelonan oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den e baile ta distinguí diferente sekuensia di moveshon, inkluso ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. E mazurka di dos moveshon ta bibu i ta mas komun ku músika di [[caha di Orgel|ka'i òrgel]]. E mazurka di tres moveshon ta mas solèm, agradabel pa skucha, i por lo general ta wòrdu usá komo baile di salon. E mazurka di kuater moveshon tin un sekshon falsu den e di tres moveshon, ku ta wòrdu baila normalmente na tempu di [[wals]].<ref>Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> E sekuensianan di e kuater moveshon ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> ------------- Mazurka ta un genero musikal polako basá riba bailenan folklóriko stilisá den tripel tempu, normalmente na un tempu bibu, ku karakter definí prinsipalmente dor di e "mazur" prominente su “aksentonan fuerte insistematikamente poné riba e di dos òf di tres tel”.<ref>Randel, D. M., Ed., ''The New Harvard Dictionary of Music'', Harvard University Press, 1986</ref> E mazurka ta un fushon estilisá di tres baile folkloriko polako: e mazur, e kujawiak, i e oberek. E mazurka, banda di e baile di polka, a bira popular na e salonnan di baile i salonnan di Oropa den [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e obranan notabel di [[Frédéric Chopin]]. E mazurka (na polako mazur, e mesun palabra ku e mazur) i mazurek (baile rural basá riba e mazur) hopi biaha ta wòrdu konfundí den literatura oksidental komo e mesun forma musikal.<ref>{{Cite journal|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Edgard Palm (un músiko-kompositor ku a pionero den investigashon musikal i awor ta e miembro di mas bieu di e famia Palm, ku a hunga un ròl krusial den e orígen i desaroyo di músika curasoleño for di siglo diesnuebe) ta opservá korektamente2 ku, pa straño ku e por parse, e mazurka no ta kasi mes popular mas den su pais natal, miéntras ku e tabata wòrdu baila regularmente riba Curaso pa hóbennan i hóbennan bieu pa mas ku un siglo. Pa hopi curazoleño di mas edad, e mazurka tabata hasta nan forma di baile faborito. Nos mazurka, kontrali na e wals, no ta karga e label “Kurasoleño,” tòg e ta diferensiá di e estilo Oropeo. Komo ku e diferensia aki ta un asuntu di estilo, e ta difísil pa definí. Un elemento típiko di Kòrsou ku bo no ta haña niun otro kaminda na Europa ta ku e di tres sekshon di nos mazurka di kuater parti (nos konosé tambe mazurka di dos i tres parti) ta den tempo di wals, e asina yamá “valsante.” E pasonan di baile di nos mazurka tambe ta asina kompleho ku nan ta solamente pa e bailarinnan mas eksperensia i rítmikamente eksakto.<ref>[Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Pa loke ta trata e músika mes, e mesun karakterístikanan ku ta konta pa e mazurka Oropeo ta destaká: un karakter akordeal skèrpi ku un tendensia pa disonansia deliberá ku no mester wòrdu resolvé (esaki ta konta tambe pa e mazurka di Chopin) i e rubato. E konsepto di rubato (literalmente “hòrta,” for di italiano rubare = hòrta), ku ta esensial pa e ritmo difísil di mazurka di Chopin i tambe pa músika di baile di Kòrsou, tambe ta bisto. karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] ----- Origen E mazurka a originá na Polonia, evolushonando komo un fushon estilisá di tres baile tradishonal: e mazur, e kujawiak, i e oberek. El a bira popular den salonnan oropeo durante siglo 19, partikularmente pa medio di e komposishonnan di Frédéric Chopin. Na Polonia, mazur komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku mazurek por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente. Historia i desaroyo Den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20, mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentronan sosial, eventonan festivo i selebrashonnan lokal. El a desaroyá un estilo lokal distintivo, tin biaha yamá valsante, karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] Musikalmente, mazurkanan di Kòrsou hopi bia ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurkanan Oropeo, partikularmente esnan di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di modelonan Oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon “Kurasoleño” úniko di e tradishon di mazurka. Kompositornan prominente di mazurkas di Curaçao ta inkluí Jan Gerard Palm (1831–1906), Rudolph Palm (1880–1950), i Jacobo Palm (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. == Karibe Hulandes == Na Curaçao, e mazurka tabata wòrdu baila den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20 den momento ku un selebrashon yega su punto kulminante. Aunke no ta yam'e mazurka antiano kontrali na e wals, tòg e ta diferensiá di e estilo oropeo. Mazurka ta pega na e patronchi rítmiko preskribí, ku eksepshon di un sekshon kòrtiku i sin klave, pero ta desviá for di e ehèmpel oropeo a traves di un uso abundante di — hopi bia kromátiko — ornamentashon, ku, pa kasualidat, no ta kita for di e struktura di e motibu ni (danki na nan ehekushon rápido) ta frena e tempu.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Kompositornan bon konosí di mazurkas di Kòrsou ta inkluí Jan Gerard Palm (1831-1906), Rudolph Palm (1880-1950), i Jacobo Palm (1887-1982). == Diferensia i Adaptashon == Aunke e mazurka Kòrsou a deriva di e mazurka polako, e ta diferenti na estilo i ritma. E sekshon di cuatro parti ku tempo di wals i pasonan kompleks ta un elemento tipiko lokal. E interpretación musikál ta inkluí akordeu skèrpi, disonansia deliberá i rubato, simia manera e mazurka di Chopin. Ornamentashon kromátiko i improvisashon den ejecución ta tipiko di nos interpretashon lokal. == Kompositornan Kòrsou == Algun di e kompositornan mas konosí ku a trabou ku mazurka na Kòrsou ta: Jan Gerard Palm (1831-1906) Rudolph Palm (1880-1950) Jacobo Palm (1887-1982) E tradishon di mazurka a keda viva na Kòrsou, representando un herensia di mezcla europeo y afro-karibe, i ta un elemento important di kultura lokal. {{Appendix}} De Antilliaanse mazurka houdt zich, behoudens een kort valsant gedeelte, aan het voorgeschreven ritmische patroon, maar wijkt af van het Europese voorbeeld door een overvloedig gebruik van - vaak chromatische - versierselen, die overigens de motiefopbouw niet aantasten, noch (dank zij hun snelle uitvoering) het tempo terughouden. The Mazurka (Polish: mazurek) is a Polish musical form based on stylised folk dances in triple meter, usually at a lively tempo, with character defined mostly by the prominent mazur's "strong accents unsystematically placed on the second or third beat".[2] The Mazurka, alongside the polka dance, became popular at the ballrooms and salons of Europe in the 19th century, particularly through the notable works by Frédéric Chopin. The mazurka (in Polish mazur, the same word as the mazur) and mazurek (rural dance based on the mazur) are often confused in Western literature as the same musical form.[3] ------------- == Tumba == (aanvullen) === Historia === Un baile di dos parti den 2/4 di tempu, ku na kuminsamentu di siglo 20 tabata konosí ainda komo un forma musikal simpel den kua poemanan satíriko tabata wòrdu lansa. Sinembargo, su orígen ya ta sentra rònt di e promé presensia di katibu riba Kòrsou. Desde su inisio, tumba a konosé un desaroyo profundo: E grupo “bad boys”, ku a pone chisme na músika (mira tambe @: Tambú), awor a kambia den un komunidat di kompositor, letra, areglista i músiko di kalidat haltu - últimamente asta graduadonan di konservatorionan - ku, pa mustra nan abilidatnan, ta partisipá den e festival anual, entre otro. Een tweedelige dans in tweekwartsmaat, die in het begin van de 20ste eeuw nog als een eenvoudige muzikale vorm waarin hekeldichten werden gegoten door het leven ging. Haar ontstaan wordt echter reeds rondom de allereerste aanwezigheid van slaven op Curaçao gecentreerd. Sinds haar ontstaan heeft de tumba een diepgaande ontwikkeling doorgemaakt: De "kwajongens" groep, die roddel op muziek zette (zie ook @: Tambú), is thans veranderd in een gemeenschap hoogwaardige komponisten, tekstschrijvers, arrangeurs en musici - de laatste tijd zelfs van aan conservatoria afgestudeerden - die ter stalling van hun kunsten onder andere jaarlijks aan de tumbafestival deelnemen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120010432/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Tumba], Encyclopedie van Curacao</ref> De oorspronkelijke tumba bestond uit twee delen van acht maten. De naam tumba is afkomstig uit de Bantu-cultuur (Kongo), waardoor het te verklaren is dat de tumba als dans- / muziekvorm ook voorkomt in Cuba en de Dominicaanse Republiek. Deze oorspronkelijke tumba, muzik di zumbi genaamd; in werkelijkheid muzik di sòmbi (= slaaf), was in eerste instantie een muzieksoort die in hoofdzaak met de benta werd voortgebracht. In het begin waren er daar twee varianten: De stijl van Johannes van Uyten in Banda'riba, het oostelijk deel van het eiland en die van Tom Plantein in Banda'bou, het westelijk deel. Zijn tumbastijl werd heel toepasselijk tumba di Westpunt genoemd. Tom Plantein schijnt ook als eerste de fluit in de oorspronkelijke tumba te hebben ingebracht. Tegen het einde van de 19de eeuw is de tumba heel ver van zijn eenvoudige oorsprong als muzik di sòmbi ontwikkeld en wordt er ook gebruik gemaakt van instrumenten als kuarta (4-snarig gitaar), de normale gitaar, wiri, tambú grandi en zelfs van de viool en de piano. Met de komst van de viool en de piano in de tumba is ook de West-Europese invloed op de produktie van dit muzieksoort een feit. Met deze invloed komt er ook een verandering in de wijze waarop de tumba geannoteerd wordt: De Europese school noteert de maat en schrijft noten; de Afrikaanse school anoteert het tempo. De eerste overgang in de tumba is de overbrenging van de door de benta gedomineerde muzik di sòmbi naar een tumba waar tokkelinstrumenten (gitaar) de boventoon gaan voeren. Dit betekent echter niet, dat de tumba dan geheel van zijn Afrikaanse oorsprong ontdaan wordt. De ontwikkeling die de tumba hierbij volgt schijnt zich voorheen ook in het Zwarte Continent zelf op ongeveer gelijke wijze te hebben voltrokken, althans voor wat betreft de tokkelinstrumenten. De Afrikaanse cultuur kent namelijk een overvloed aan tokkelinstrumenten, waar de Curaçaosche musici simpelweg niet van op de hoogte zijn. Reeds in het begin van de 19e eeuw gaat de piano een steeds belangrijker rol spelen in de vertolking van de tumba. Met zijn 88 toetsen heeft de piano het in zich om alle instrumenten die de tumba ooit gebruikte te emuleren. Mogelijk maakt de benaming tumba di salòn of tumba pa orkesta reeds dan zijn entree in het lexicon van deze muziek. Want, de Curaçaosche muzikale virtuoos Jan Gerard “Gerry” Palm (1831-1906) schijnt de eerste te zijn, die de vertaling van de tumba gespeeld voornamelijk op basis van tokkelinstrumenten naar de piano te hebben vertaald. Doktoor Palm houdt zich namelijk ook bezig met het komponeren van klassieke of klassiek georiënteerde muziek. Hij is echter zeker niet te beroerd om de tumba, de ex-muzik di zumbi, in zijn belevingswereld toe te laten maar trekt haar wel naar de bijna eenzame hoogte waarop de muzikale genie zich ophoudt. Noblesse oblige! Behalve meer kennis op een nieuw gebied, levert de bemoeienis met de tumba hem geen windeieren op: Toen hij eenmaal zeer bedreven was in het komponeren van de mooiste of scherpste tumba's werd Doktoor Palm met grote regelmaat benaderd door sollicitanten die hem steeds opnieuw de vraag stelden: "Shon Jerry por komponé un tumba pa mi....", waarna steeds opnieuw het lucratief getinte antwoord volgde: "Bai bo bin ku tré (s) yotín". Die tré yotín van die tijd was misschien wel vijftig hedendaagse guldens of zo waard. In het begin van de 20ste eeuw maakte de tumba ook nog de verbinding met de film. De stomme (geluidloze) films van die tijd, op Curaçao met pelikula di Charlie Chaplin aangeduid, vanwege de populariteit van de producties met die personage in de hoofdrol, werden namelijk met een piano-tumba orkest wat aangekleed. In dezelfde tijd ongeveer ondergaat de tumba een andere dramatische ontwikkeling. De piano had zich namelijk als de meest belangrijke instrument in de tumbamuziek ontwikkeld. Een feest was dan ook alleen een feest, als er op piano-tumbamuziek gedanst kon worden. Dat kon meestal alleen in de duurdere gelegenheden; het gewone volk moest het met de andere tumba stellen. De Engels Vicks familie bracht hier verandering in met de uitvinding van het draai-orgel mechanisme: Een cylinder-achtige instrument waar de klanken van de piano mee voortgebracht konden worden. Op zich was het best een duur apparaat; de prijs van een gemiddelde auto waard. Maar omdat het hele instrument wel veel kleiner en dus makkelijker verplaatsbaar en ook goedkoper was dan een echte piano, verschafte de draaiorgel de mogelijkheid om veel meer (dans) gelegenheden na te lopen, waardoor hij ook in de minder gegoede buurten ingezet kon worden. Opeens was het wel mogelijk voor de gemiddelde burger om op "piano" muziek feesten na te lopen en de draaiorgel werd snel erg populair. Op Curaçao waren het de heren Horacio Sprock, Dodo Palm en Henriquez, die als eerste de ka'i oru (draaiorgel) op het eiland introduceerden. Bekend uit deze tijd is de roddel die rondging over de reactie van de Nederlandse parlementatriër Van Kol, die bij het bezoeken van een tumba-feest geëxclameerde schijnt te hebben, dat de "mensen trekken zo aan elkaar". Daarmee het speciale genot dat de Curaçaoenaar uit het dansen van zijn geliefde tumba (en muziek in het algemeen) trekt, aangevende. Een belangrijke hindernis voor de ka'i oru vormde in die tijd wel de politieverordening, dat de machine niet per kar vervoerd mocht worden. Voor de goede gang van zaken en de côntrôle moest het wel 80 kilo wegende aparaat naar de bestemming worden gedragen. In de 1960er jaren maakte de tumba nieuwe ontwikkelingen door. Carlos Sillie maakte de binding met de klassieke dans (ballet), Harry Moen en zijn zanggroep Serenada beëxperimenteerden de tumba op zanggebied met acapella interpretaties op verschillende toonhoogten en auteurs als Ellis Juliana en Piërre Lauffer hiefen het tumba tekstschrijven op poëtische hoogten. In de 1980er jaren bracht allereerst Richard Hooi het fenomeen van de op de tumba gegrondveste poësía rítmiko, gevolgd in de eerste jaren van deze 21ste eeuw door Tio Harry met zijn interpretaties van deze tumba-ritmische poëzie en de experimenten van de nieuwste generatie met de rap-tumba. Op muzikaal gebied zorgden allereerst de Salsbach Jazz Trio en vervolgens aan de conservatorium (af)gestudeerde muzikanten als Cedric Dandaré, Erwin Prudencia en Randall Corsen voor de binding van tumba met jazz, terwijl Izaline Callister met haar prachtige, karaktervolle en inspirerende zang, de tumba wereldwijd openbaart. De tumba is een poly-ritmische muzieksoort, waarin elke instrument haar eigen ritme aanhoudt, samengebonden door een instrument, die de melodie voortbrengt. De meest merkwaardige verandering die de Curaçaosche tumba sinds de 1970er jaren heeft ondergaan is de zogenaamde tumba di karnaval, die veel overeenkomst vertoont met de tumba pregoná. In haar ruim dertigjarig bestaan, heeft de tumba di karnaval haar eigen vooraanstaande vertolkers voortgebracht: Tata di tumba (Lett.: tumba’s vader) Anselmus “Boy” Dap, die het festival liefst tien keer op zijn naam wist te schrijven, Elia Isenia, de eerste Reina di (koningin van) Tumba en Farley Lourens, die de titel Rey (koning) drie keer achter elkaar wist te winnen. De tumba di karnaval, is in feite nagenoeg de enige tumbavariant die anno 2008 nog wordt herkend; de jonge Curaçaoenaar slaat er buiten de karnavalsperiode bijna geen acht op; men prefereert de zogenaamde ritmo kombina. De nieuwste generatie moet dus kennelijk dieper in deze speciale muziek van zijn eigen (ei)land worden ingewijd. De tumbavariant van de cinquillo in de begeleidingsfiguur is uniek. ----------- == Tipico Santa Rosa == De versiering op en om de rotonde van Santa Rosa is een eerbetoon aan muzikant Nemenci ‘Chi’ Domitilia. De bekende mandolinespeler maakte deel uit van de muziekgroep Tipiko Santa Rosa. Bewoners zetten hem en zijn bijdrage aan de Curaçaose cultuur in het zonnetje door de rotonde aan hem op te dragen. -------------- {{Infobox banda | variante = c | nomber = Moron Combo | nomber original = | logo = | imagen = | descripcion = | alias = | funda = 1956 | fundador = Norman Moron | aña activo = 1956 - 1969 | origen = | genero = | influencia = | seya = | manager = | asocia = | miembro actual = | exmiembro = | website = }} '''Moron Combo''' tabata un banda musikal di [[Kòrsou]], fundá na [[1956]] pa Norman Moron. E kombo akí a konosé diferente konstelashon. Entre otro Donny Moron Di robes pa drechi: Norman Moron (piano/direkshon), René Samson (kantante), Bobby Allee (tròmpèt), Sixto (Laco) Felida (saksofon), Robby Moron (kantante/raspu), Bert van Putten (tròmbon), Wilfrido Mongen (konga), George Neman (timbal/kantante) Partikularidat: Nan tabata toka mas tantu na hotèlnan lokal i tambe na Telecuraçao i fiestanan privá. E banda a keda eksistí te den añanan 60. Na 1965 el a presenta pa prome biaha na Aruba.<ref>Moron Combo naar Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 07-09-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 22-01-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462410:mpeg21:p006</ref> == Literatura == * [https://www.jstor.org/stable/pdf/community.28156960.pdf Manifestashon Kultural], dia 5,6 i 7 di desember 1991 na Curacao Festival Center {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pedro Hermanus (Hermanito) Narvaez''' (☆ [[10 di mei]] [[1949]] na [[Kòrsou]]) ta un DJ, presentadó, maestro di seremonia, animadó, empresario, lokutor i personahe di radio y televishon di [[Kòrsou]]. El a okupá un rol signifikante den radiodifusion i mundo farandulero di [[Kòrsou]]. == Bida i karera == Hermanito Narvaez a nase na Kòrsou komo yu mas chikitu di e famia di seis yu di Luz Maria Villanueva i Santos Manuel Narvaez, ambos prosedente di [[Venezuela]]. Su tata a bin traha komo marinero pa Shell na Kòrsou. E tabatin seis ruman. Foi chikitu e tabata masha keto. El a bai skol básiko na St. Jozefschool, Canisius College i Schweitzercollege i a sigui pa HBS na [[Radulphus College]], sin kaba esaki. Despues el a drenta den radio i deporte, i tabata hunga vòlibòl. Den añanan 1960 e tabata enbolbí ku e programa radial pa hubentut di hitnan internashonal na [[Curom]]. Despues di tempu el a bira presentadó, kambiando e nòmber di e programa den PSH (''Post Scriptum Hermanito''), unda e tabata presenta e Top40. E conocido disc jockey Hermanito Narvaez - hopi gusta serca tienernan Antiyano, parcialmente pa motibo di su programa PSH - a casa cu srta. Linda Koek Hermanito, kende ta traha pa e radio emisora ​​Curom, a kontribuí na Amigoe su sekshonnan tiner vários biaha den pasado.<ref>WILLEMSTAD. – De bekende disc jockey Hermanito Narvaez – zeer populair bij de Antilliaanse tieners o.m. door zijn^ programma PSH – is gisteren in het huwelijk getreden met mej. Linda Koek Hermanito die voor het radiostation Curom werkt heeft in het verleden diverse malen medewerking verleend aan tienerrubrieken van de Amigoe. Van deze plaats onze gelukwensen.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-10-1974, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461182:mpeg21:p001</ref>Hermanito Narvaez a bira un DJ konosí bou di hóbennan antiano, parsialmente pa medio di su programa PSH pa e radio emisora ​​Curom. Den pasado el a kontribuí na e sekshonnan di tiner di Amigoe vários biaha den pasado. Later het programa ''HErmanito i su estilo'' riba djadumingu atardi. Su ruman Danier Narvaez tambe tabata traha na Curom. E ku su ruman Daniel tabata kompila e hitpereet pa publikashon den Amigoe. Di añanan 60 pa 80 Hermanito tabata na RADIO CUROM ( ku P.S.H. , Top 40 , Top 100 , Ambiente na Beach , Soul to Soul ,Festivalnan , Sertamennan , Karnaval ets ) .Di añanan 80 te final di dekada 90 na TeleCuraçao ( ku e.o. Karnaval , di Skina pa Skina , Tesoro di Kòrsou , Miss Kòrsou , Pagina Sosial , Miss Universe , Regatta Boneiru , Zomer Karnaval , Calle 8 , Kòrsou dòrná na lus , Academy Awards , Siman di Kultura , Seú ets). Di 2001 te 2020 riba TDS Kanal 80 (tur sorto di aktividat tantu lokal komo internashonal ) !!!I awor un etapa i eksperimentu nobo :You Tube ku e channel “ kanal80 total “ ( e idea tá pa kambia e nòmber den futuro ) !Según dianan pasa , Hermanito lo pone más i más di su produkshonnan di pasado , riba You Tube !<ref>https://24ora.com/cousou-hermanito-narvaez-riba-you-tube/ CORSOU: HERMANITO NARVÁEZ RIBA YOU TUBE], 24ora.com (10 di yanuari 2021)</ref> Un persona cu tambe a haci hopi pa nos carnaval ta “Hermanito” Narvaez cu merece e titulo di “Mister Karnaval”. Su aporte den e area aki a consisti di reportahenan di TV y radio, numeroso entrevista cu varios miembro di prensa di nos sociedad cu ta (in)directamente relaciona cu e carnaval y programanan cortico (diario) unda publico a keda informa di e evento di carnaval dia. Curacao.<ref>Geslaagd carnavals -slotfeest "Hermanito" overstelpt met plakaten/geschenken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 08-03-1976, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460208:mpeg21:p003</ref> Hermanito bracht een heleboel innovaties, zowel op de radio, als andere activiteiten. Hij begon met de top 10, die later top 40 en zelfs de top 100 van het jaar (in 1968 had je de 1 ste top 100 op de Antillen Hey Jude van de Beatles was no 1); carnavals uitzendingen op de radio; opnames van lokale artiesten; Tumba Festival; Ceremonie Meester op Miss Teenage en Miss Curacao verkiezingen; tiener programma’s op Telecuracao; life uitzendingen van songs festival vanuit Puerto Rico; nieuwe talenten etc. Maar ook begon Hermanito met de eerste Drive In Disco op Curaçao ook onder de naam P.S.H. Gedurende, vooral de jaren 70, en begin 80 was PSH, het allerbeste, bekendste en populairste op het gebied van D.J. entertainment. https://www.youtube.com/watch?v=2zA3_y_9DBs&ab_channel=ExtraCuracao 1991:presentator Tumbafestival voor Telecuracao en eindejaarsprogramma ''sperando tiru'' na 1990 * tienerdans marathon == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Narvaez, Hermanito}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Musiko]] ------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Infobox Artista | birthname = Macario Prudencia | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Macario (Makai) Prudencia''' (☆ [[1934]] na [[Kòrsou]] - † [[24 di mart]] [[2015]]) ta un músiko, kompositor i dosente di musika yu di hulandes-boneriano. El a krea [[Salsa Antiyano|salsa antiano]], un género di músika ku a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘[[ritmo kombina|ritmo kombiná]]’ di e isla di awendia.<ref name="Skempi">[https://www.skempi.com/artist/macario-prudencia Macario Prudencia]</ref> == Biografia == Makai begon zijn muzikale carrière op 15-jarige leeftijd bij ‘Estrellas Nacional’. Hij was tot de jaren 80 actief als congaspeler in diverse groepen. Zijn eerste hit ‘Raspa Bill’ dateert uit 1960. In 1969 scoorde hij een hit met ‘Super Jolly.’ In de jaren ‘70 was Makai erg populair met hits als ‘Bròs Bròs’, een nummer waarmee hij een Gouden Plaat won. De zanger/componist woonde ook geruime tijd in Nederland waar hij onder andere met ‘Dim Dam’, ‘San Dom’, Mi Televishon’, en ‘Wasmashin’ grote hits scoorde. Dit laatste nummer werd in de vertolking van de Surinaamse groep Trafassi een grote hit.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/10746-cultuurvader-overleden|titel=Cultuurvader overleden|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2015-03-24|bezochtdatum=2024-08-10}}</ref> Prudencia werd meerdere keren door de Asosiashon di Músiko di Kòrsou (Amak) gehuldigd, onder andere in 1981 en 1987. Vorig jaar nog organiseerde Amak een muzikale hulde aan de zanger die toen in het Betesda verbleef. El a fayesé dia 24 di mart 2015 na edat di 81 aña. ------ El a krea i ta e embahador internashonal di e ‘Salsa Antiano’. E género di músika aki a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘Ritmo Kombiná’ di e isla di awendia. El a wòrdu lantá pa un famia hopi musikal; su ruman hòmber, su primunan i su welo tabata toka instrumento musikal i su mama tabata gusta baila. Na edat di dies sinku aña, el a kuminsá toka e conga i a presentá ku vários grupo di músika riba e isla. Banda di e conga, su ruman homber Emilio tambe a siñ’e con pa toca guitara. Eventualmente el a evaluá su talento pa komponé i kanta kompletamente, su bos di kanto riku i kargá ku personalidat, asina el a disidí di desaroyá su mes karera musikal. Rònt di aña 1970, el a funda su mes grupo di músika yamá ‘Tipiko Prudencia’. E grupo tabata konsistí di su ruman hòmber Emilo (baho), Emilio su dos yu hòmbernan Axel (guitara kuatro) i Erwin (mandolina), su yu muhénan (kantantenan di reserva) i e mes komo kantante prinsipal. Poko despues di a forma e grupo aki el a sigui pa forma un banda mas grandi ainda ku yama ‘Continental Combo’ ku tabata presentá tur wikènt na e klup di anochi El Nido. Nan tabata un éksito grandi riba e isla. Bo no por a haña un persona ku no a disfrutá di nan éksitonan, entre nan ‘Bròs Bròs’ i ‘Kadushi’.<ref name="Skempi"/> Na 1975, el a risibí un plachi di oro di e tienda di joyas mundialmente konosí Spritzer & Fuhrman pa su klásiko sumamente popular i iresistibelmente optimista ‘Den Bo Bèshi’. El a interpretá e kansion aki ku un otro banda ku yama ‘Macay i Su Salsa Antiano’ ku tabata dirigí pa su primu ku a bin bèk for di Hulanda despues di a studia na un konservatorio den e stat di Utrecht.<ref name="Skempi"/> Na 1979 Prudencia a muda pa Hulanda, kaminda el a keda 14 aña i kaminda el a duna vários presentashon elogiá i a komponé hopi éksito manera ‘Dim Dam’, ‘Mi Televishon’ i ‘Wasmashin’. E ultimo a bira un hit mas grandi ainda na Hulanda despues cu el a wordo cover pa e banda Surinam Trafassi. Durante su añanan den eksterior el a wòrdu nominá tambe komo ‘E Mihó Kantante Antiyano Na Hulanda’ na 1988.<ref name="Skempi"/> Na 1993 el a muda bèk pa Curaçao kaminda el a sigui traha músika, lansando vários álbum ku bandanan lokal manera GIO Fuertisimo i ERA Outentiko ademas di kolaborashonnan ku e bahista Eric Calmes. Na 2014 el a wòrdu onrá ku un gran konsierto di homenahe na Brion Square, durante kua artistanan lokal a interpretá e hopi éksitonan lansa pa e leyenda kurasonano aki ku a duna un kontribushon inmensurabel na e esena musikal di e isla durante su karera largu.<ref name="Skempi"/> == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Prudencia, Macario}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Kantante]] ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox Artista | birthname = Dionisio F. Salsbach | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Dionisio F. (Doy) Salsbach''' (☆ [[1938]] na [[Boneiru]]) ta un musiko, kompositor i dosente di musika hulandes-boneriano. == Bida == Doy Salsbach a nase den e bario [[Nort di Saliña]], yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Нòfi Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> E tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabata musiko: Angel tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio i Roberto (Papachi) di Tipiko Boneriano. Salsbach ta muda pa Aruba unda e ta kuminsa su karera musikal ku Trio Los Aventureros. Tur tres ruman ta músiko. Angel pa hopi aña tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio. Doy a bai biba na Hulanda na 1964. Den e pais ei el a hasi nòmber den farándula ku Trio Los Aventureros i Trio Los Alegres. Ketu bai e ta dunando lès di muzik. E BENEHIBNU. Djaweps 7 aprel 2022 Doy Salsbach a bishita Ной Kultural KRALENDIJK — E konosido artista musikant boneriano Doy Salsbach siman pasá a bishitá Hòfi Kultural di Plataforma Kul- tural. Salsbach, kende taba- ta na Boneiru resientemente pa motibunan familiar, a probechá pa fortalesé kontaktonan ku e tabatin kaba ku Fundashon Históriko к Boneriano (FuHi- KuBo). Doy Salsbach a nase den e bario Nort di Saliña, yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Ной Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> Tur e tres yu hómbernan di e per- sonanan aki a bira konosí i famá riba tereno musikal: Angel (Salsbach Jazz Trio), Doy (Trio Los Alegres) i Papachi Salsbach (Típiko Boneriano). Doy Salsbach (83) desde 1964 ta establesé na Hulanda, na unda semper el forma un karera profeshonal den farándula, aktuando ku su grupo musikal asta den shownan na televishon hulandes. * speelde op Aruba in '''Trio Los Aventureros''' (1957-1964): Doy Salsbach, Stanley Albertus (dfm) y Martines Dania (dfm). Corto historia di Trio Los Aventureros cu a keda funda na 1958. Na 1959 den un concurso pa trio den teatro Aurora na Santa Cruz e ta sali campeon di Aruba.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBAANSECOURANT-1959-10/page/n79/mode/1up?q=Aventureros&view=theater Trio Los Aventureros Campeon di Aruba di 1959], Arubaanse Courant (26 di oktober 1959)</ref> E trio a presenta den diferente show di television manera e Show di Padu del Caribe y e Show di Rufo Wever. Corto tempo despues di nan fundacion nan a ser contrata pa entretene nos turistanan den hotel. No a dura hopi cu nan a crusa frontera bay Venezuela, Puerto Rico y Europa unda a traha den programa di diferente artista internashonal manera Liberace, Harry Belafonte, Claude François y Udo Jurgens..<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2013-02-09/page/n19/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Certificado di Merito pa Martines Dania di Trio Los Aventureros], Awemainta (9 di februari 2013)</ref> Un di nan cancionnan mas conoci ta “Te aworo” composita conhuntamente cu Wim Statius Muller y Hubert Booi y tabata e tema musical p’e pelicula cu ta carga e mesun titulo. De trio kwam in 1964 een toernee door Europa naar Nederland en slaagde in Europa reeds enige bekendheid te krijgen.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462225:mpeg21:a0091 Los Aventureros: succes in Europa], [[Amigoe]] (4 december 1964)</ref> Doy speelde met het trio Los Aventuros in de film Te Amoro, waarna hij in Nederland bleef hangen. Na Europa e trio ta graba su prome LP. E conocldo trio Arubano. Los Aventureros, kende basta tempo pasa a sali for di Aruba pa bai Eur(ï)a, segun noticia cu a worde ricibi for di Hulanda, na e momento ta haciendo un gira door di e continente Europeo. E trio lo actua na Belgica, Hulanda, Alemania y Francia. Manera ta conoci Los Aventureros, kendenan a toca anjanan largo den Aniba Carlb- bean Hotel, Puerto Rico, y Ve¬ nezuela, ta consisti di D.F.Salz- bach, M. Dania y S. Albertus * richtte in 1967 op in Nederland de '''Trio Los Alegres''' die Zuid amerikaanse muziek speelt, eerst samen met Silvia v.d. Molen en later zijn vrouw Jeannette Berlauwt en Hans Wieringa. In 1975 stond de trio hoog op de Nederlandse hitlijsten met "Coconut Woman". 1977: het trio "Los alegres" bekend van de Nederlandse TV en de Andre van Duin-show. De leider van het trio is Doy Salsbach, Bonaireaan van geboorte die reeds jaren in Nederland woont. * in 1991 richtte hij op Orquesta Colegio Latino, fundado i direktor di Orquesta Colegio Latino Doy Salsbach kreeg destijds op Aruba bekendheid met het trio Los Aventureros, hij werkte voor film, tv en nachtclubs op de Antillen, Puerto Rico en Venezuela. In verband met de premiere van de film "Te Aworo" waarbij Doy de tekst schreef voor de titelsong, kwam het trio in 1964 naar Nederland. Om de naam van dit trio te bevestigen bleef Doy als „Avonturier" in Nederland en formeerde eind 1966 Los Alegres.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470347:mpeg21:a0124 Los Alegres - pas LP - wil graag naar Antillen], [[Amigoe]] (22 december 1971)</ref>Doy Salsbach stelde dat na het opheffen van trio Los Aventureros de showbusiness door moest gaan en dat hij zich erg gelukkig voelt met Los Alegres, Trio Los Alegres was een Nederlands latintrio afkomstig uit Den Haag. De groep debuteert in 1968 met de single “Maria Christina” en bestaat dan uit zangeres Sylvia van der Molen en gitaristen Doy Salsbach en Hans Wierenga. Beginjaren zeventig horen we weinig van de groep, maar in 1975 zijn ze terug. De single “Coconut woman” wordt in samenwerking met Sweet Okay Supersister gemaakt. Zangeres Sylvia van der Molen is vervangen door de uit Rhenen afkomstige Jeanette Berlauwt.De single Yes I Do Like Your Bermuda kwam bij ons niet verder dan de Tipparade. In Nederland bereikte het nummer de éénentwintigste plaats in de Top 40. Na 15 jaar, besloot de groep om er mee te stoppen in 1983(Diverse bronnen en Wikpedia) De op Bonaire geboren Doy Salsbach, docerend en uitvoerend musicus in Latijns Amerikaanse- en Caribische dansstijlen, zal samen met zijn salsadansorkest Colegio Latino op donderdag 11 juni gelegenheid bieden om onder de titel "Fiesta Tropical" in Latijns Amerikaanse en Caribische sfeer te dansen in Musicon. De 14-koppige band Colegio Latino toert sinds 1990 door Nederland, België en Duitsland en verzorgt optredens met veel enthousiasme en opzwepende ritmes welke een zonnige en tropische sfeer aan uw feest toevoegt.Speciale vermelding: vier jaren achtereen op het North Sea Jazzfestival, waar het aanwezige publiek de zaal keer op keer veranderde in een danssalon met een swingende, vrolijke menigte. Doy’ Salsbach uitvoerend musicus en muziekdocent studeerde o.a. aan de Berklee School of Music (Boston U.S.A.) Als vertolker van Caribische muziek en jazz meegewerkt aan producties met o.a. Lou van Rees, Shirley Bassey, Timi Yuro, André van Duin, De Mounties, Joop van den Ende en aan het North Sea Jazzfestival. Plaatopnames gemaakt zijn eigen ensembles Los Aventureros en Los Alegres en o.a. met Super Sister, Sweet dBuster, Harry Sacksioni, Tineke Schouten en André van Duin. {{Appendix}} ---------- {{Databox}} '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''wals di Kòrsou''', ta un género musikal di [[Antias Hulandes]], ku tin su raiz den e forma klásiko di wals [[Oropa|oropeo]]. E estilo musikal aki a nasé na e isla di [[Kòrsou]] den di dos mita di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], i ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di [[Viena]], mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko di e region karibense. Influencia oropeo i Adaptashon Lokal Kontrali na e tumba i danza ku ta refleha e influensia Afrikano, e wals Antiano ta konektá mas ku e bailenan di orígen Iberiko. E prome walsnan di Kòrsou, ku a aparesé riba e isla rond 1865, tabata basá riba e mesun ritmo seif ku e walsnan Europeanan, pero ku un forma hopi mas simpel. Nan tabata konstruí den dos parti di 2 x 16 medida, i den esaki no tabatin introdukshon ni teksto. Mas o ménos 20 aña despues, e patronan rítmiko a kuminsá kambia, i asina a nase e estilu karakterístiko di e wals Kurasowés. Poliritmia i Hemiool Un di e karakterístikanan más sobresaliente di e wals Antiano ta su uzo di poliritmia, particularmente e fenómeno musikal yamá hemiool. Esaki ta un desplazamiento di aksent rítmiko ku tuma lugá ora un ritmonan di dos parti ta bini den un metrum di tres parti (3/4). E aksentnan rítmiko ta kambia e manera kon e puls ta sintí, i sugiere un dualismo rítmiko ku ta distingui e wals di Kòrsou di su ehèmpel Europeo. Na bes, e aksent ta kaye riba e promé i dos i mitar tel. Formanan Melódiko i Estruktura E wals Kurasowés por ta di dos òf tres parti, i generalmente ta konsisti di frasenan di 16 medida. Un wals di dos parti tin 32 medida; un di tres parti, 48. E melodia normalment ta suave, sin teksto, ku armonianan inventivo den e striktura musikal di miniatura. E reto pa komponista ta pa kreá un sekshon musikal ku ta stimulá pa bailá, pero ku tambe tin valor estétiko musikal. == Kompositor notabel == Algun kompositor notabel ku a duna forma na e wals antiano ta:<br> {{CUW}} * Jan Gerard Palm * Jacobo Palm * Rudolph Palm * John Palm * [[Joseph Sickman Corsen]] * Jacobo Conrad * Genie Palm * Paul de Lima * Janchi Boskaljon {{ABW}} * [[Padu Lampe]] * [[Rufo Wever]] Nan obra ta inklui tanto walsnan alegre komo sentimental, i hopi biaha e pieza tabata dediká na persona estimá ò pa ekspresá emoshnan profundo manera duel ò felisidat. Un ehèmpel notabel ta Engelenzang (Canto di Ángel) di Jan Gerard Palm. Estilo i Importansia Kultural Wals di Kòrsou ta konsiderá un elemento importante den e legado musikal klasiko di e Antias Hulandés. Aunke su forma bini di Europa, e estilo ta un ekspreshon musikal puramente Antiano, adaptá na e gusto i dinamika lokal, i a bira parti integral di e repertorio di musika klasiko lokal. Referensianan: Römer, René. Muziek en Dans. Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen (1977). Encyclopedie van de Nederlandse Antillen. Palm Stichting: http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf ------- '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''Wals di Kòrsou''', ta un género di músika di [[Antias Hulandes]], ku segun melodia, forma i ritmo, tin su origen den [[Oropa]]. E ta un produkto di e di dos mita di [[siglo 19]]. Kontrali na e [[tumba]] i [[danza]] ku ta refleha e influensia afrikano den Kariba, e wals antiano ta konekta ku bailenan predominante iberiko. Alrededor di aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues e patronchinan rítmiko a kuminsá kambia..<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=[[René Römer|Römer, René]]|titel= Muziek en Dans|werk=Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|datum=1977}}</ref> Kompositornan konosí di e wals antiano ta entre otro Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i John Palm di Kòrsou; [[Padu Lampe]] i [[Rufo Wever]] di [[Aruba]]. ==Wals, Antillian== Algun di e walsnan di Kòrsou ta mustra un orígen klaramente europeo (Schubert). E prome valsnan antillano rond di 1850 ainda no tabata influensia pa e bailenan iberiko di e kontinente, kontrali na e tumba y e danza, ku si ta refleha e influensia [[afrika]]no den e kuenca karibense. Algun aksènt ritmiko ta sugeri e efekto polirítmiko ku ta distinguí e vals antiano for di su ehèmpel oropeo.<ref>Enciclopedie van Curacao</ref> Bepaalde Curaçaosche walsen vertonen een duidelijke Europese oorsprong (Schubert). De eerste Antilliaanse walsen rond 1850 waren nog niet onder invloed van de Iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de tumba en de danza, die de Afrikaanse invloed in het Caribisch bekken reflecteren. Door bepaalde ritmische accenten wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt. nOTES * nl.wiki 9wals,muziek0:De Latijns-Amerikaanse wals is opvallend rijk aan syncopen, zowel in de melodie als de ritmische begeleiding. Het basisritme wordt hier bepaald door de hemiool, een accentverschuiving dat ontstaat wanneer in een driedelig metrum een tweedelig ritme wordt ingebracht. Kenmerk van de Europese wals is de begeleidingsfiguur met een zwaardere eerste tel (puls), meestal een basnoot, gevolgd door twee lichtere tellen (meestal een akkoordje). Bij de Curaçaose en de Venezolaanse wals daarentegen, valt de klemtoon veelal op de eerste en op de twee en een halve tel, waardoor het hemiool ritme ontstaat. Bekende componisten van Curaçaose walsen zijn onder andere Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm en John Palm. * De Antilliaanse wals staat beter bekend als ‘Curaçaose wals’. Ze is een produkt van de tweede helft van de 19de eeuw. Na aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues, un kambio a kuminsá den e patronan ritmiko.[ 3] E komponistanan di vals Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i Rudolf Palm a inspirá otro, ku loke finalmente na 1910 a resultá den dos tipo di vals Kurasowese, esta e vals Kurasowese di dos parti i di tres parti, tur dos sin introdukshon ku un patrón ritmiko separá i un liña melodiko suave sin teksto. Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten. Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=Romer, Rene|titel= Muziek en Dans uit:Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|werk= |datum= }}</ref> De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. -- * Antilliaanse wals vindt aansluiting bij de overwegend iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de [[tumba]] en de [[danza]], die de Afrikaanse invloed in het Caribisch Bekken reflecteren. Er zijn vrolijke 2-delige, en afwisselend sentimentele en opgewekte 3-delige walsen. Door het ritmisch dualisme van zes opeenvolgende achtsten in elke maat, wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt.(Encyclopedie van de Nederlands Antillen) El vals antillano conecta con las danzas predominantemente ibéricas del continente, a diferencia de la tumba y la danza, que reflejan la influencia africana en la cuenca del Caribe. Hay valses alegres a 2 voces y valses a 3 voces alternativamente sentimentales y alegres. El dualismo rítmico de seis corcheas consecutivas en cada compás sugiere el efecto polirrítmico que distingue al vals antillano de su ejemplo europeo. ------ * De Curaçaose wals kan worden gekenmerkt door een rijk gebruik aan syncopen, in zowel de melodie als in de ritmische begeleiding. Het basisritme is afgeleid van de hemiool, dat bijvoorbeeld ontstaat wanneer in een driedelig metrum (3/4) een tweedelig ritme (2/2 of 2/4) wordt ingebracht. De hemiool komt in de Curaçaose wals tot stand door ritmische figuren zoals weergegeven in figuur 1. Let op de accenten in de figuur 1 (aangegeven als >). De onderlinge afstand tussen de accenten blijft gelijk. De Curaçaose wals is doorgaans opgebouwd uit twee of drie delen van elk 16 maten. Zo kent een typische tweedelige wals 32 maten en een driedelige wals 48 maten. Het is de uitdaging voor de componist om binnen dit strakke regiem vaneen miniatuur met een beperkt aantal toegestane maten, een onstuimige, vindingrijke opeenvolging van akkoorden te verzinnen die niet alleen het oor strelen, maar waarmee ook eendanspaar vleugels onder de voeten krijgt. Verschillende van de walsen van Jan Gerard Palm zijn geschreven om een moment van verdriet of juist van geluk in muziek tot uitdrukking te brengen en om personen die hij liefhad te eren.<ref>http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf</ref> De wals Engelenzang (Canto de los Angeles) is niet alleen {{Appendix}} --------------- gpg3g53ksphzc50hr9tvmajqbjezyde 206695 206694 2026-10-11T19:46:18Z Caribiana 8320 206695 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ [[Wals antiano]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Macario Prudencia]] - [[Doy Salsbach]] - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] ---------------------------- Pending: [[Tumba]] (aanvulling) - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] - [[Moron Combo]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Marcario Prudencio]] - [[Doy Salsbach]] - [[Wals antiano]] * Pianista: [[Dominico Herrera]] - [[Harold Martina]] - [[Norman Moron]] - [[Wim Statius Muller]] ------------- '''Premio Edgard Supriano''' ta e premio ofisial di Asosiashon di Músiko i Artista di Kòrsou (AMAK). Pa medio di dje, e organisashon ta honra desde 1989 músiko, kantante, i gruponan musikal ku a distinguí nan mes den nan respektivo kategorianan durante e último aña.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/97117/stem-mee-op-de-premio-edgar-supriano-voor-het-eerst-met-gospel Stem mee op de Premio Edgar Supriano, voor het eerst met gospel], curacao.nu (11 di oktober 2026)</ref> Nòmbernan di e diferente nominadonan den e 12 kategorianan pa e premiashon, entre otro: .... y desde 2026 inkluso gospel. E premio ta un obra di arte, krea pa [[Giovanni Abath]]. == Ganadó == * 1989 - * 1991 - * 1993 - * 1996 - * 2000 - * 2002 - * 2004 - * 2006 - * 2007 - [[Ephrem J]] * 2008 * 2010 * 2013 - * 2015 - * 2018 - * 2020 - no tabatin pa motibu di COVID * 2021 - no tabatin pa motibu di COVID * 2022 - * 2025 - Amos Balentin * 2026 - ---------------------- {{infobox banda| variante =c | nomber = K-liber 4 Life | nomber original = | imagen = | imagen hanchura = | descripcion = | residencia = {{NLD}} | aña activo = | genero = | instrumento= bos | influencia = | distincion = }} '''K-liber 4 Life''' ta un agrupashon musikal hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan prome anaan nan a kanta primordialmente na [[papiamentu]], pero awendia nan ta canta tambe den otro idioma, entre otro hulandes. Na 2011, Pugistix a repatriá, i poko despues a sigui Teddo Juice. Mega Master, kende a permanese na Hulanda, a dicidi di sigui ku K-Liber 4 Life huntu cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). nl.wiki: K-liber 4 Life ta un agrupashon di músika hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan ta canta primordialmente na Papiamento, e idioma di e islanan ABC, pero awendia nan ta canta tambe den otro idiomanan, entre otro Hulandes. Na 2011, Pugistix a disidí di regresá su isla stimá, i Teddo Juice a sigui poko despues. Mega Master a keda Hulanda y a dicidi di sigui cu K-Liber 4 Life hunto cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). ==Biografia== E grupo antiano konosí komo K-Liber den añanan 90 ta e grupo di Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. E miembronan tur a nace na Curaçao pero ta biba na Hulanda (Den Helder). Nan a bira konosí pa medio di e esena kresiente di Bubblin’ den añanan 1990. Downloadnan ilegal tabata un faktor den nan popularidat, ekspandiendo nan alkanse den e esenanan mas chikitu di Bubblin’ den nort i sùit di Hulanda. Na 2004, nan a kibra pa e públiko hulandes mas amplio ku e kansion Viben. Na 2003, 2004 i 2005, nan a presentá frekuentemente i a lansa vários álbum. E último álbum, Schuurpapier, tambe ta kontené hopi kantika na idioma hulandes, miéntras ku e álbumnan anterior ta kontené prinsipalmente kantikanan di papiamentu ku de bes en kuando kansionnan hulandes, spañó òf ingles. Kompetensianan, premionan i nominashonnan Kategoria di Premio di Aña Músika 2004 Mobo Awards Best Album Schuurpapier 2005 Mihó Akto di Diskoteka 2004 Aktuashonnan E cabayeronan, tur tres originalmente di Curaçao pero bibando na Hulanda, a canta principalmente na ‘Papiamento’—e idioma di Aruba, Bonaire, y Curaçao—riba nan prome 3 albumnan, cu incursionnan ocasional den Hulandes, Ingles, of Spaño. Teddo Juice ta skirbi mayoria di e kantikanan di K-liber, Pugistix ta e produktor, i Mega Master ta tene tur kos bon huntu. E último álbum, ‘Schuurpapier’, pues ta nan di kuater álbum kaba, pero kontrali na e promé tres álbumnan, ‘HASIKIBOKE’, ‘Magnifico’, i ‘P K-Liber 2017 Na 2016, K-Liber a hasi un regreso. Nan a bolbe presentá na vários festival, diskoteka i evento urbano i a firma ku e agensia di reservashon RDJ Productions. Mega Master ta e unico ex miembro ainda activo den e actual formacion K-Liber Next Generation. ----------------- '''Dominico Herrera''' (☆ [[4 di mart]] [[1931]] na [[Boneiru]]) ta un musiko i kompositor di musika klasiko i musika bailabel antiano. == Biografia == Dominico Herrera a nase na Boneiru den un famia grandi, kaminda músika i arte en general a hunga un ròl hopi importante. Tur mucha tabata toka un instrumento, tin biaha asta vários, i tabata traha músika huntu. Dominico tabata prefera toca piano, pero tambe orgel y, den su hubentud, guitara. El a haña su promé lesnan di piano cerca su ruman muhe Teresita. Despues, na Korsou, el a haya les di entre otro [[Jacobo Palm|Shon Coco Palm]].<ref>Dominico Herrera doet Curaçaose muziek herleven. "Amigoe". Curaçao, 14-10-1989, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 15-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642782:mpeg21:p020</ref> * yu di Shon Julio Herrera i ruman di e maestro di skol/politico Julio Herrera? * Kaya Dominico Herrera na Korsou? * LP/CD Dominico Herrera is a composer and pianist from Bonaire, in the Netherlands Antilles (Caribbean’s region). He composes an instrumental songs inspired in the landscapes of his country. His music is a fusion between a large number of Caribbean and South American musical styles, with the piano as the main protagonist. {{Appendix}} ------------------ Harold Martina: een vooraanstaand Curaçaos musicus en ambassadeur van het muzikale erfgoed van Curaçao. Junny Alves June 12, 2026 '''Harold Martina''' is een Curaçaose concertpianist die internationaal erkenning verwierf door zijn uitzonderlijke technische beheersing en zijn verfijnde interpretaties van het klassieke pianorepertoire. Hij werd geboren in Willemstad, Curaçao, in 1935 en groeide op in een cultureel rijk milieu waarin muziek een belangrijke plaats innam. Zijn eerste pianolessen kreeg hij op Curaçao bij de bekende musicus Teun Don, die zijn uitzonderlijke talent al vroeg herkende. Op jonge leeftijd vertrok Martina naar Colombia om zijn muzikale opleiding voort te zetten aan het conservatorium van Medellín. Daar ontwikkelde hij zich snel tot een pianist van hoog niveau en studeerde hij cum laude af. Zijn artistieke ambitie bracht hem vervolgens naar Wenen, waar hij lessen volgde bij de gerenommeerde Oostenrijkse pianopedagoog Richard Hauser. In Europa verfijnde hij zijn interpretatieve stijl en bouwde hij een breed klassiek repertoire op met werken van componisten als Bach, Haydn, Brahms, Schumann en Bartók. In de jaren zestig trad Harold Martina op in verschillende internationale concertzalen. Een belangrijk moment in zijn carrière was zijn recital in het Concertgebouw van Amsterdam in 1962, een bijzonder optreden dat mede mogelijk werd gemaakt door culturele organisaties van de Nederlandse Antillen. Zijn concerten werden gewaardeerd om hun muzikaliteit, discipline en intellectuele diepgang. Naast zijn carrière als uitvoerend pianist speelde Martina ook een belangrijke rol als muziekpedagoog. Vooral in Colombia leverde hij een grote bijdrage aan de ontwikkeling van klassieke muziekeducatie en inspireerde hij generaties jonge pianisten. Hij stond bekend als een toegewijde docent met een sterke nadruk op muzikaal begrip, techniek en artistieke integriteit. Binnen de Curaçaose muziekgeschiedenis wordt Harold Martina beschouwd als een van de belangrijke vertegenwoordigers van de klassieke traditie van het eiland. Samen met andere prominente Curaçaose musici hielp hij de internationale zichtbaarheid van Caribische klassieke muziek en talenten te vergroten. Zijn levensloop weerspiegelt de culturele verbinding tussen Curaçao, Latijns-Amerika en Europa, en zijn nalatenschap leeft voort via zijn leerlingen, opnames en de blijvende waardering voor zijn artistieke bijdrage. PAPIAMENTU Harold Martina ta un pianista di konsierto di Kòrsou ku a haña rekonosementu internashonal pa medio di su dominio tékniko eksepshonal i interpretashonnan refiná di e repertorio di piano klásiko. El a nase na Kòrsou, na aña 1935 i a lanta den un ambiente kulturalmente riku kaminda musika tabata tin un lugar prominente. El a haña su promé lèsnan di piano na Kòrsou serka e musiko renombra Teun Don, kende for di trempan a rekonose su talento eksepshonal. Na un edat yòn, Martina a sali pa Colombia pa sigui ku su edukashon musikal na e Konservatorio di Medellín. Einan, el a desaroyá lihé den un pianista di nivel haltu i a gradua ku elogio. Su ambishon artístiko a hib’é Viena, kaminda el a studia serka e renombrá pedagogo di piano Austriaco Richard Hauser. Na Europa, el a refiná su estilo interpretativo i a konstruí un repertorio klásiko amplio ku obranan di kompositornan manera Bach, Haydn, Brahms, Schumann i Bartók. Den añanan 1960, Harold Martina a presentá den vários sala di konsierto internashonal. Un momento signifikativo den su karera tabata su resital na Concertgebouw na Amsterdam na 1962, un aktuashon remarkabel hasí posibel en parti dor di organisashonnan kultural di Antiyas Hulandes. Su konsiertonan tabata wòrdu apresiá pa nan musikalidat, disiplina i profundidat intelektual. Banda di su karera komo pianista , Martina tambe a hunga un ròl importante komo edukadó di músika. Partikularmente na Colombia, el a duna un kontribushon grandi na desaroyo di edukashon di músika klásiko i a inspirá generashonnan di pianista hóben. E tabata konosí komo un maestro dediká ku un énfasis fuerte riba komprenshon musikal, téknika i integridat artístiko. Den di historia di músika di Kòrsou, Harold Martina ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan importante di e tradishon klásiko di Kòrsou. Huntu ku otro músikonan prominente di Kòrsou, el a yuda oumentá e visibilidat internashonal di músika i talento klásiko karibense. Su historia di bida ta reflehá e konekshon kultural entre Kòrsou, Latino Amérika i Europa, i su legado ta biba pa medio di su studiantenan, grabashonnan i e apresio duradero pa su kontribushon artístiko. --------------- Jules Blasini: een Curaçaose musicus die een betekenisvolle bijdrage leverde aan de ontwikkeling en instandhouding van ons muzikaal erfgoed. Junny Alves Published Jul 16, 2026 '''Jules François Blasini''' (Curaçao,2 februari 1847- Curaçao 26 december 1887) was de zoon van Maria Elizabeth Leon en de Corsicaanse diplomaat Jean Blasini, die destijds Frans consul op Curaçao was. Al op jonge leeftijd bleek zijn uitzonderlijke muzikale talent. Hij kreeg les van de beroemde Curaçaose componist en muziekpedagoog Jan Gerard Palm, die hem als een van zijn meest begaafde leerlingen beschouwde. In 1863 gaf de zestienjarige Blasini al succesvolle pianorecitals op Curaçao. Dankzij aanbevelingen van invloedrijke Franse contacten werd hij in 1865 toegelaten tot het prestigieuze Conservatoire de Paris. Hij studeerde daar bij Georges Mathias, een directe leerling van Frédéric Chopin. Daarmee werd Blasini de enige op Curaçao geboren componist uit zijn tijd die een formele opleiding aan het conservatorium van Parijs volgde. Na zijn studie keerde Blasini terug naar Curaçao, waar hij naam maakte als virtuoos pianist. Hij stond bekend om zijn verfijnde techniek en zijn uitvoeringen van romantische pianomuziek. In 1878 behoorde hij tot de oprichters van het eerste symfonieorkest van Curaçao, waarin hij de pianopartij verzorgde. Blasini componeerde zowel dansmuziek als meer lyrische luistermuziek. Zijn werken vertonen invloeden van de Europese romantiek, gecombineerd met Curaçaose muzikale tradities. Zijn stijl wordt gekenmerkt door elegantie, subtiele ritmiek en een verfijnde melodische opbouw. Jules Blasini geldt als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de negentiende-eeuwse Curaçaose kunstmuziek. Zijn opleiding in Parijs bracht Europese muzikale invloeden naar Curaçao, terwijl zijn composities tegelijkertijd geworteld bleven in de lokale cultuur. Daardoor vormt hij een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de Curaçaose klassieke muziektraditie. PAPIAMENTU Jules François Blasini (Kòrsou, [[2 di febrüari]] [[1847]] – Kòrsou, [[26 di desèmber]] 1887) tabata yu di Maria Elizabeth Leon i e diplomátiko di e isla Corsica Jean (Juan) Blasini, kende tabata e kònsul franses na Kòrsou e tempu ei.<ref>Uit Nederlandsche Couranten.. "De Curaçaosche courant". [Willemstad], 20-10-1877. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000213466:mpeg21:p001</ref> Su talento musikal eksepshonal a bira bisto na un edat yòn. El a haña lès serka e famoso kompositor i pedagogo di músika di Kòrsou [[Jan Gerard Palm]], kende a konsider’é un di su alumnonan mas talentoso. Na 1863, Blasini di dieseis aña ya tabata duna resitalnan di piano exitoso na Kòrsou. Danki na rekomendashonnan di kontaktonan franses influente, el a wòrdu atmití na e prestigioso Konservatorio di Paris na 1865. Einan el a studia serka Georges Mathias, un alumno direkto di Frédéric Chopin. Esaki a hasi Blasini e úniko kompositor nasé na Kòrsou di su tempu ku a risibí formashon formal na Konservatorio di Paris. Despues di su estudio, Blasini a regresá Kòrsou, kaminda el a traha un nòmber komo pianista virtuoso. E tabata konosí pa su téknika refiná i su presentashonnan di músika romántiko di piano. Na 1878, e tabata un di e fundadornan di e promé orkesta sinfóniko di Kòrsou, den kua el a toka e parti di piano. Blasini a komponé tantu músika di baile komo músika di skucha mas líriko. Su obranan ta mustra influensianan di Romantismo Oropeo, kombiná ku tradishonnan musikal di Kòrsou. Su estilo ta karakterisá pa elegansia, ritmonan sutil, i un struktura melódiko refiná. Jules Blasini ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan mas importante di músika di arte Kurasoleño di siglo diesnuebe. Su formashon na Paris a trese influensianan musikal Oropeo pa Kòrsou, miéntras ku su komposishonnan simultáneamente a keda ankrá den e kultura lokal. Komo resultado, e ta forma un laso importante den desaroyo di e tradishon di músika klásiko di Kòrsou. Er is een straat in Brievengat naar hem genoemd: Kaya Jules Blasini.<ref>Autowassen te Brievengat. "Amigoe". Curaçao, 09-11-1992, p. 14. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643691:mpeg21:p014</ref> {{Appendix}} --------------- en.wiki:'''Happy Peanuts''' ta un banda bon konosí di e isla di Kòrsou. Nan estilonan ta inkluí tumba lokal i ritmo kombiná, i tambe merengue dominikano. Un di e forsanan impulsivo di tumba moderno i ritmo kombiná, Happy Peanuts ta meskla congas i timbales di impulso ku sintetizador i guitara eléktriko. Tambe úniko na Happy Peanuts ta nan estilo di merengue. Komo ku no tin tokadó di güira, e patronchi ta wòrdu toká riba e hi-hat dor di e tokadó di drumset. Nan cancion mas conoci ta sigui ta “Kareda di Buriku” (Careda di Burico), cu ta sinonimo di e cultura di Curaçao, y ta un cantica di baile hopi popular. ------------------ {{Variante|c}} {{infobox musico | variante = c | nomber = Diangelo Cicilia | alias = | imagen = | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = 1971 | luga nacemento = {{CUW}} | residencia = {{JPN}} | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | nationalidad = | educacion = Konservatorio di Rotterdam | aña activo = | genero = músika kontemporáneo | instrumento = [[kitara]] | ofishi = músiko, kitarista, dosente | influencia = | pais = | distincion = | website = https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html }} '''Diangelo Cicilia''' (☆ [[1971]] na [[Kòrsou]]) ta un kitarista [[Kòrsou|kurasoleño]]-[[Hulanda|hulandes]], ku ta biba i traha na [[Osaka]], [[Hapon]]. E ta spesialisá den músika kontemporáneo pa kitara. == Bida i karera == Diangelo Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa [[Hulanda]], kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na Konservatorio di Rotterdam serka Marin Kaaij, despues na e Konservatorio Real di Den Haag serka Enno Voorhorts. Posteriormente, el a sigui un un estudio avansá na e Konservatorio di New England na [[Boston]] serka Eliot Fisk.<ref name=:"0">[https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html Profil Diangelo Cicilia], ciciliamusic.com </ref> Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di Prins Bernhard Cultuurfonds i Fondsen Podiumkunsten.<ref name=:"0"/> ===Karera=== Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)], 12xholland.com</ref> Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, [[Nort Amérika|Nort]] i [[Sur Amérika]] i Hapon.<ref name=:"0"/> Desde 2000, e ta forma un duo ku su kasá, e tokadó di fió hapones Mariko Cicilia, bou di e nòmber ''Duo Cicilia''. Huntu nan ta presentá konsiertonan regularmente na Oropa i Hapon.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> Cicilia a duna konsierto i tayer den diferente pais, inkluyendo [[Antias Hulandes]], Hulanda, Merka i Hapon.<ref name=:"1"/> Na Hapon, e ta involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsierto i kolaborashon ku músikonan lokal. ===Otro aktividat=== Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo dosente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal, i tayer pa skol i otro inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di [[Antias Hulandes]].<ref name=:"1"/> Na 2004, el a partisipá den un konsierto na honor di e gitarista [[Julian Coco]] su 80 aña di bida.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], Caraibisch Uitzicht</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Cicilia, Diangelo}} [[Category:Hende]] [[Category:Músika]] [[Category:Kòrsou]] E ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo, inkluyendo numeroso estreno di komposishonnan dediká na dje, i ta partikularmente komprometé na sostené e generashon mas yòn di kompositornan hulandes. Su tokamentu eksepshonalmente virtuoso ta karakterisá pa un oido skèrpi pa zonido i sensitividat. Sostené pa e Fundashon Donemus, el a graba un CD ku ta inkluí obranan di Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier, i Jo Sporck. Tambe el a hasi numeroso grabashon di radio i televishon, prinsipalmente na Hulanda, Nort i Sur Amérika, i Hapon. He teamed up with his wife Mariko Cicilia, violinist from Japan, to form Duo Cicilia, that has been performing in Europe and Japan since 2000.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> El a kontribui supstansialmente na e konsierto dia 24 di yanὓari 2004, na honor di Julian Coco su 80 aña di bida, organisa pa e Asosashon di Músikonan Pro Guitarra.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], caraibisch uitzicht</ref> Diangelo Cicilia (1971): gitarist Discipline Klassiek gitaar, specialisatie Moderne Muziek. Afgestudeerd Klassiek gitaar, eerst DM aan het Rotterdams Conservatorium. Daarna UM aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag met als specialisatie hedendaagse muziek. Vervolgstudie aan The New England Conservatory in Bosten, VS, bij de Eliot Fisk. Tijdens dat studiejaar winnaar van de Wildcard competitie voor geïmproviseerde wereldmuziek. Concertreizen gemaakt naar de Nederlandse Antillen en de Verenigde staten. Momenteel werkzaam als muziekdocent en bezig met het instuderen en uitvoeren van voornamelijk nieuwe Nederlandse solo werken voor gitaar.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)]</ref> "...Verder zou ik heel graag de traditionele gitaar muziek uit de Nederlandse Antillen willen tonen. Ik ben zelf op Curacao geboren en heb daar tot mijn 14de jaar gewoond. Ik ben nog altijd gefascineerd door de mooie muziek voor gitaar die daar vandaan komt." Beknopt overzicht van zijn 12xHolland activiteiten in Hirado:<ref name=:"1"/> *concerten/recital (solo en met lokale musici) *schoolworkshops (rondom Nederlandse en Antilliaanse gitaarmuziek) *samenwerking met lokale Japanse muzikant om zo een werk te creëren voor het Hirado Cultural Festival op 3 November. *interesse voor lessen in Kyûdô (Japans boogschieten) en Japanse snaarinstrumenten. * co-founded a violin and guitar school in Japan * language teacher - certified for teaching English as a foreign language * Online Teaching Language and Music {{Appendix}} Diangelo Cicilia (* 1971 na Kòrsou) ta un gitarista kurasoleño-hulandes ku ta biba i traha na Osaka, Hapon. E ta spesialisá den músika contemporáneo pa gitara. Bida i edukashon Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa Hulanda, kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na e Konservatorio di Rotterdam ku Marin Kaaij, despues na e Koninklijk Conservatorium den Den Haag ku Enno Voorhorst. Posteriormente, el a sigui un estudio avansá na e New England Conservatory den Boston serka Eliot Fisk. Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di e Prins Bernhard Cultuurfonds i e Fondsen Podiumkunsten. Karera Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda. Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, Amérika i Hapon. Desde 2000, el ta forma duo ku su esposa, e violinista haponés Mariko Cicilia. Huntu nan a forma Duo Cicilia, ku ta presentá konsertonan regularmente na Europa i Hapon. Cicilia a duna konsertonan i taller den diferente pais, inkluyendo Hulanda, Estados Unidos i Hapon. Na Hapon, el a involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsertonan, taller pa skol i kolaborashonnan ku músikonan lokal. Otro aktividat Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo docente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal i inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di Antianan Hulandes. Na 2004, el a partisipá den un konserto na honor di e gitarista Julian Coco su 80 aña di bida. ---------- == Joropo == A declara e ‘joropo’ di Venezuela—un genero cu ta mescla musica, cancion y bailamento rapido di pareha—como un tesoro cultural intangible di UNESCO.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20251210.pdf A declara baile Venezolano ‘joropo’ un tesoro di UNESCO], BDA (10 di december 2025)</ref> E tin raiznan indigena, Africano y Europeo y a origina den a ‘llanos’ cerca di e frontera entre Venezuela y Colombia. Ta presenta joropo cu e zonido di instrumentonan incluyendo e harpa, maraca y violin mientras bailarinanan ta draai y nan pareha masculino ta bati pia riba suela den e ritmo rapido di e musica. E bailarinanan ta bisti shimisnan colorido y hende homber ta bisti bachi y un sombre. UNESCO a anuncia e designacion na un reunion na New Delhi den cual e organisacion cultural di e Organisacion di Nacionnan Uni (UN) a examina decenas candidato pa ser declara tesoronan cultural intocable. Joropo a ser declara un activo cultural nacional di Venezuela na 2014. {{Appendix}} --------- {{infobox persona| variante = c }} '''Angel Salsbach''' (☆ [[1 di mart]] [[1937]] na [[Boneiru]] – † [[20 di desèmber]] [[2025]]<ref>[https://kikotapasando.com/2025/12/20/angel-salsbach-gran-musiko-i-un-gran-politiko-a-bai-sosega/ Angel Salsbach gran musiko i un gran politiko a bai sosega], Kikotapasando.com (20 di desèmber 2025)</ref> na [[Kòrsou]]) ta un ingeniero, sientífiko, polítiko, eskritor, músiko, kompositor, filósofo, i Maestro di Reiki. Salsbach a skirbi dos musikal tokante historia di Kòrsou, di kual uno a wòrdu tradusí na aleman. Su pashon pa músika, spesialmente [[jazz]], a hasié konosí den e mundu di músika. El a kuminsá toka mandolin na edat di sinku aña.<ref>[https://www.curacaovakantieland.nl/over-ons-curacao-vakantieland/over-site-beheer-curacao-vakantieland-curacao-vakantieland/ Beroemde Curaçaoënaars], Curaçao Vakantieland</ref> E ta toka piano, tròmpèt i kontrabas tambe. E ta e fundadó di e Salsbach Jazz Trio.[2] Komo eskritor, el a skirbi vários buki pa mucha ku ta kroniká su eksperensianan kresiendo na Boneiru. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =70383858|titulo=Angel Salsbach}} {{References}} }} {{Stub}} Angel R. Salsbach (☆ 1 di mart 1937 na Bonaire – † 20 di desèmber 2025 na Kòrsou) ta un ingeniero, polítiko, sientífiko, eskritor, músiko, kompositor i Maestro di Reiki, konosí principalmente komo un pionero i figura legendario den escena di jazz di Kòrsou i di e Antia Hulandes. Salsbach Jazz Trio Bida i formashon Angel Salsbach a nase na Bonaire como yu di Hilario “Lachi” Salsbach i Andrea Salsbach-Martijn y tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabatin karera musikal, entre nan Dionisio “Doy” Salsbach, ku tabata miembro di Los Aventureros na Aruba, i Roberto “Papachi” Salsbach, integrantenan di Tipiko Boneriano. ufdcimages.uflib.ufl.edu Salsbach a kuminsá hinka su interess pa música hopi tempran, ta kominsá toka mandolin na edat di sinku anja i despues a deskubri otro instrumento manera piano, tròmpèt i kontrabas. Salsbach Jazz Trio == Carera musikal i Salsbach Jazz Trio == Den añanan 1960, Angel Salsbach a fundá e famos Salsbach Jazz Trio, junto ku e pianista Etzel Provence i e tokadó di drums Ramon Penzo. Salsbach Jazz Trio E trio no solamente a representa e komienzo di jazz moderno riba Kòrsou, sino tambe a promové un meskla unique di influensia jazz internashonal ku ritmonan i kultura lokal. Nan a prezentá regularmente den Luganan manera Centro Pro Arte, Negropont, Groot Kwartier i radio i TV na Kòrsou i Aruba, inkluí konsertonan klasiko i programanan edukativo pa skolnan. coleccion.aw Segun historianan di jazz den Aruba i Kòrsou, Salsbach Jazz Trio tabata un di e trio jazz mas prominente riba e islanan den e sesenta i sieuenta, ku Salsbach mes como leidende bassista i improvisadó. Nan tabatin repertorio ku ta bai for di jazz tradicional te na modalidadnan mas avansa, i nan a kompilá tema propio ku a reflehá influensianan kultur i sosial di komunidat lokal. percypinedo.com Konkret kontributo den musica Angel Salsbach a kontribuí na: Rekonosemento di jazz den Kòrsou i den Antia Hulandes komo un forma di ekspreshon artístiko independiente. percypinedo.com Presentashon i interpretashon di jazz klasiko i modern, repasando influensianan sosa manera Duke Ellington, Oscar Pettiford i Bud Powell den su trio oraz otro formashon. Salsbach Jazz Trio Esforsonan edukativo pa enseña i promoté jazz na skolnan i programa pa hobenan. Salsbach Jazz Trio Otras kontribushonnan i kreatividat Ademas di su labor komo músiko, Salsbach a skirbi varios buki i kronikanan tokante su bida i eksperensianan. Durante su bida tambe el a traha na nivel políticos i administratif den Kòrsou, inkluí participashon den Island Council i varios komisionnan pa kultura i edukashon, representando e Antia Hulandes den eventonan regional internacional. Salsbach Jazz Trio Salsbach tambe a formá Destinations – The Art of Vision, un kompania ku a promové desarrollo espiritual, terapianan i enseñansa pa amplio publiko, ku el mes mismo a lidera komo Master di Reiki i kondukto di diversas workshop i konsultashon espiritual. Martien Verstraaten Obstakulonan i resilensia Den 2001, Angel Salsbach a sufri un accidente serioso ku a kousa un stroke, ku resultá den afasia — un kondishon kaminda un hende ta perde e abilidat pa papia, lesa i skirbi. A pesar di esei, atravéz di terapia intensivo i perseveransia, el a logra rekonobrá hopi di e abilidatnan aki i posteriormente a skibi su propio buki Skirbi sin por lesa, ku ta relata su proseso di rekuperashon. Salsbach Jazz Trio {{DEFAULTSORT:Salsbach, Angel}} [[:Kategoria:Politiko]] [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Músika]] Komo resultado di un aksidente na 2001, Angel Salsbach a desaroyá afasia. E no por a papia, lesa ni skirbi mas. Pa medio di terapia i perseveransia, el a logra rekobrá e abilidatnan aki. Posishonnan okupá 1966 Co-fundador y candidato pa e “Union Reformista Antiano” na Curaçao 1983-1992 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Suplente Teniente Gobernador di Territorio Insular Curaçao 1986-1988 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN 1997-1999 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN Presidente di Hunta di Toezicht di Curaçao Ports Authority (CPA), Setel (kompania di telefon), Curoil (kompania di zeta), Curinta, ABC (kompania di bus), KODELA, i KAE. ------------- '''Eric M. la Croes''', (☆ - † november [[2016]]) tabata un etnomusikologo, folklorista i eskritor di Kòrsou. Eric M. La Croes († November 2016) tabata un prominente folklorista, etnomusikologo, edukadó i eskritor di Kòrsou. Reconoci pa su dedicacion profundo na cultura y musica tradicional di su patria, La Croes a hunga un rol crucial den preservacion y promocion di herencia cultural di Curaçao. == Biografia == Eric La Croes a nase na [[Kòrsou]] y a studia na [[Kolegio Alejandro Paula|Peter Stuyvesant College]] i despues na [[Hulanda]]. El a optené su lisensiatura den Sikologia Edukativo i Desaroyo di Mucha, i despues a spesialisá den etnomusikologia i antropologia ouditivo. E tabata dosente na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] (UNA), kaminda e tabata duna kursonan den áreanan manera sikologia edukativo, sikologia di desaroyo, etnomuzikologia i antropologia ouditivo. dcdp.uoc.cw. Tambe el a traha como investigador na Instituto Antiyano di Arqueologia y Antropologia (AAINA), aportando significativamente na estudio y documentacion di e tradicionnan cultural di e region. Kontribushonnan Kultural La Croes tabata un ferviente defensor di Curaçao su músika tradishonal, spesialmente e tambú, e isla su ritmo indígena. El a dediká su mes na rekohé, konserbá i siña e tradishonnan musikal aki, sigurando nan transmishon pa futuro generashonnan. El a outor di vários obra ku ta reflehá su kompromiso ku kultura lokal. Su publikashonnan ta inkluí: “Fuente di sabiduria” (Fuentenan di Sabiduria): Un kompilashon di proverbionan i sabiduria popular na Papiamentu. “Mucha ta pidi atenshon” (E Mucha Exigi Atencion): Un obra cu ta trata temanan di infancia y educacion dentro di e contexto cultural di Curaçao. Tambe el a partisipá den kreashon di obranan di teatro ku a trata aspektonan históriko i kultural di e isla. Un ehèmpel notabel ta su kolaborashon riba e obra “Tula,” ku ta dramatisá e rebelion di katibu di 1795 riba Kòrsou. La Croes tabata enkargá ku komponé kantikanan i kantikanan di katibu, manera e tambú i e kantika di rebelion, komo ku no tabata konosí ningun disko musikal for di e tempu ei. curacaovakantieland.nl == Obra == * 1976 - ''Sla habri i mi ta sere ku un sla será'' * 1977 - ''Sabidoría di nos bieunan'' * 1978 - ''Wawa ta konta'', Produkshon Shon Krioyo * 1979 - ''Trinta di mèi, mi ta konmemora bo'' * 1982 - ''Mentalidat : un kayente un frien!'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 1986 - ''Tutumba'' * 1988 - ''Tumba di karnaval de Curazao'', Caracas * 2004 - ''Poesia di mama di Girasol : Terapia di arte'' * 2004 - ''Karnaval : (muchu mas ku nos ta kere!)'' * 2009 - ''Fuente di sabiduria'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 2012 - ''Seú ta muzik kultural : (lagu'é manera e ta!!!)'' == Honor == Como reconocimento di su contribucion invaluable na cultura Curazoleño, Eric La Croes a haya e titulo di Ridder van de Orde van Oranje-Nassau na 2013. E honor aki a resalta su dedicacion y esfuersonan pa conserva y promove herencia cultural di su pais. Herensha E legado di Eric La Croes ta sigui biba pa e generacionnan actual y futuro na Curaçao. Su trabou komo edukadó, investigadó i defensor di kultura lokal a laga un marka indelibel riba e identidat kultural di e isla. Pa medio di su skirbimentonan, siñansanan, y composicionnan, La Croes a percura pa Curaçao su tradicionnan musical y cultural sigui wordo balora y celebra. {{Appendix}} ---------------- '''Eric la Croes''', onder andere auteur van ''Fuente di sabiduria'' (vrij vertaald is dat ‘Bronnen van wijsheid’) en Mucha ta pidi atenshon (Kind vraagt om aandacht), wordt omschreven als een ethnomusicoloog. Zelf noemt Eric La Croes zichzelf kulturista; Cultuurliefhebber. Eric la Croes is zeer sociaal en laat grote persoonlijke betrokkenheid zien bij zijn moederland. Hij schrijft gedichten, poëzie en muziek in Papiamentu, zijn moedertaal, en Nederlands. Hij maakt zich sterk voor de typisch oude Curaçaose volksmuziek zodat deze niet verloren gaat en stimuleert de jeugd om die te blijven spelen.<ref>https://curacaovakantieland.nl/reisgids/beroemde-curacaoenaars/ Beroemde Curacaoenaars], curacaovakantieland.nl</ref> * 1965 - Peter Stuyvesant College (Amigoe) * tabata traha na AAINA * Drs. Eric La Croes (Curaçao) teaches in the General Faculty of the University of the Netherlands Antilles, Curaçao. His areas of specialization include educational psychology, developmental psychology, ethnomusicology, and audio-anthropology. Formerly, he was a researcher at the Institute of Archaeology and Anthropology of the Antilles. He has published poetry and prose, as well as publishing books, articles and audio materials on the traditional music and rhythms of Curacao.<ref>https://dcdp.uoc.cw/AA00000309/00026</ref> * [[Gueni]] * [[Tapushi Literario]] * Ridder [[Orden di Oranje-Nassau]] (2013) nl.wiki: Een jaar later volgde Tula, een toneelstuk over de Curaçaose slavenopstand van 1795 en het eerste over de slavernijgeschiedenis vanuit de perspectief van een zwarte Curacaoënaar.[9] Het verhaal werd in hoofdlijnen gebaseerd op onderzoek van de historicus H.J. Hamelberg (1862-1918),[10] terwijl de werkliederen van de slaven, zoals de tambú en de kantika di rebelion, door etnomusicoloog Eric La Croes geschreven werden omdat er van de opstand geen liederen bekend waren.<ref>[https://arhive.org/details/BNA-DIG-RAPPORT-SLAVERNIJVERLEDEN-2021/mode/1up?q=pacheco+domacasse Slavernijverleden in expressievormen in: ''Ketenen van het Verleden: Rapport van Bevindingen Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden''], 26 juli 2021, bijlage 4C </ref> {{Appendix}} ---------------- '''Ephrem J''', nomber artistico di '''Ephrem Jonathan Ocalia''' (☆ [[24 di novèmber]] [[1984]] na [[Kòrsou]]) ta un kantante [[yu di Kòrsou]], residensia na Hulanda/Merka? Zijn vader, Ephrem Ocalia was ook zanger en was zijn eerste inspiratie als kind. Ephrem J werd aangemoedigd door zijn vader om ook de muziek in te gaan. Hij begon zijn zang try-outs door deel te nemen aan lokale talentenshows op Curaçao. Ephrem Jonathan Ocalia, beter bekend als Ephrem J ging eind 2006 solo na het winnen van 4 Premio Karabela en werd genomineerd als beste zanger in 2006. Hij lanceerde zijn eerste album als solist in juli 2007 en had een succesvol concert eind september 2007. De band van Ephrem J draait helemaal om slow groove, ballads en Latin R&B met een vleugje jazzy muziek. Ephrem Jonathan Ocalia werd geboren op Curaçao op 24 november 1984. Zijn vader, Ephrem Ocalia Sr., zong en was als kind zijn eerste inspiratiebron. Ephrem J begon zijn zangtry-outs zoals de meeste kinderen doen, door deel te nemen aan lokale talentenjachten. Hij werd al snel ontdekt als een getalenteerde jonge zanger en begon op zeer jonge leeftijd te zingen in lokale bands. Tijdens zijn schooltijd bleef hij zingen in lokale bands zoals de OK-band en kreeg hij begeleiding van ervaren zangers, hoewel hij een grotendeels autodidactische zanger bleef. Toen stopte hij met school, verliet al snel de OK Band en werd de leadzanger van de lokale band Guess, waarbij hij voornamelijk “ritmo kombinÃ?¡” zong, een lokale populaire dansmuziek. Eind 2006 was Ephrem J de meest gewaardeerde lokale jonge kunstenaar op Curaçao. Hij ontving verschillende prijzen voor beste mannenstem en lokale zanger van het jaar en werd de favoriete entertainmentzanger voor privéverjaardagsfeestjes, huwelijksfeesten en dergelijke. Sterk geïnspireerd door zangers als Luther Vandross en andere Amerikaanse en Latijns-Amerikaanse vocalisten, verliet Ephrem J de band Guess, om begin 2007 aan zijn solocarrière te beginnen. Op dat moment had Ephrem J verschillende composities – door hem geschreven terwijl hij dagdroomde over zijn toekomst. – van ballads, latin R&B en slow groove nummers en benaderde jazzmuzikanten Gregory Colina en Gedeon Chandler, om de nummers muzikaal te arrangeren. Vervolgens ging hij de opnamestudio in en bracht al snel zijn eerste album als solist uit. Zowel de cover “Speransa” (hoop) als “Stimabu So” bereikten de lokale radio-hitlijsten. Ondertussen was Ephrem J het middelpunt tijdens twee concerten en kreeg hij zeer drukke dagen als zanger voor vele privéfeesten. Hij betrad ook de wereld van reclamespots, zong een lokale jingle voor een populair condoommerk, verscheen op een billboard voor een bedrijf in spijkerbroeken en op verschillende reclameposters. Zijn populariteit groeide nog meer onder de lokale gemeenschap en werd eind 2007 opnieuw geëerd als zanger en ontving verschillende prijzen, waaronder de “Edgar Supriano-prijs” van de nationale vereniging van muzikanten en artiesten, AMAK, als zanger van het jaar. In 2008 begon hij het jaar opnieuw met grote impact, nam deel aan het Tumba Festival van het carnaval met een van de populairste bands Gio Fuertisimo en kreeg opnieuw erkenning als derde finalist onder de meer dan 60 deelnemers. Hij creëerde zijn internationale album, met enkele mooie ballads, slow rock en tropische muziek in de Spaanse taal. Zijn solocarrière kreeg een hoogtepunt toen hij de opdracht kreeg om te zingen bij de Marinierskapel van de Royal Marines (een harmonisch orkest) in Willemstad. In november 2008 bracht hij zijn eerste internationale album “Lating Evolution” uit. {{Appendix}} Ephrem J Cantante y Compositor, Despues de su primer gran exito "Amor en la luna" ha seguido trabajando incansablemente y esta logrando poco a poco llegar con su música donde quiere su corazón para todo el munoo La Historia de Ephrem Jonathan, Un artista del mundo ... Con un nombre que empieza a resonar con fuerza en diferentes países, Ephrem J mantiene firme la convicción que lo llevó desde chico a los escenarios: "Seré un artista internacional que pondrá en alto la bandera de Curazao y la de La Republica Dominicana". Aunque naciera en esta pequeña nación antillana, y ser allí donde ha crecido y desarrollado sus potencialidades artísticas, es un intérprete multicultural con raíces latinas y holandesas, algo que se nota, positivamente, en lo bien que maneja la diversas mezclas rítmicas que componen su repertorio. ---------------- {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Palm]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{infobox musico | variante = c | nomber completo = John Antonio Palm | alias = | imagen = John-palm-profil (cropped).jpg | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = [[13 di yüni]] [[1885]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento= [[24 di febrüari]] [[1925]] | luga fayecimento= | ofishi = músiko, kompositor | instrumento = klarinèt | pais = | distincion = }} '''Johan Antoine (John) Palm''' (☆ [[13 di yüni]] [[1885]] na [[Kòrsou]] – † [[24 di febrüari]] [[1925]] na [[Kòrsou]]) tabata un músiko i kompositor antiano. == Biografia == John Palm tabata un di e kuater yu di Maria Felicia Celestina di Kòrsou ku a fam Palm. Na 1905, meskos ku su ruman [[Rudolf Palm|Rudolf]] el a wòrdu rekonosé komo yu di Willem Axson Palm. E tabata un multi-instrumentalista; John Palm a nase den un famia musikal i tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu [[Jacobo Palm]] i su ruman [[Rudolf Palm]], el a siña toka piano, klarinèt i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinèt tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den varios konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita manera pa supla cu su boka, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinèt. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiamentu na otro di su mes klarinèt finalmente a resultá fatal. == Komposishonnan == Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Literatura == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} == Link eksterno == * [http://www.palmmusicfoundation.com Wèpsait Palm Music Foundation] {{Appendix}} John Palm (Curaçao, 13 di yüni 1885 – ibid., 24 di febrüari 1925) tabata un músiko i kompositor. Johan Antoine Palm – mihó konosí komo John Palm – tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu Jacobo Palm i su ruman hòmber Rudolph Palm, el a siña toka piano, klarinet i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinet tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den vários konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita embouchure, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinet. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiansa di su mes klarinet finalmente a resultá fatal. Komposishonnan Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Bronnen == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} *[http://books.caribseek.com/Curacao/Honderd_Jaar_Muziekleven_op_Curacao Honderd jaar muziekleven op Curaçao] {{DEFAULTSORT:Palm, John}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Músika]] -- Palm, Jacobo Jesus María (Shon Coco) (Curaçao 28 november 1887 - 1 juli 1982) kleinzoon van Jan Gerard Palm, veelzijdig instrumentalist en componist, is één der begaafdste muziekpedagogen die Curaçao heeft gekend; was jarenlang concertmeester van het inmiddels opgeheven Curaçaosch Philharmonisch Orkest; maakte vooral naam als pianist en organist. Zijn composities verraden een gedegen - overigens geheel door zelfstudie verkregen - kennis van de theorie. --------------- '''Jean Bernard Antonio (Tonie) Palm''' (1885 -1963) Tonie Palm werd geboren in 1885 als zoon van George Frederik Palm en Selly Guilhoux. George Frederik Palm was een broer van Willem Axson Palm. Tonie was koopman van beroep maar was ook componist en speelde piano en orgel. Jean Bernard Antonio PalmHij had een winkel in de Breedestraat, Otrobanda. De straat die daar omhoog ging stond bekend als Hanchi de Shon Tonie waar hij het eerste bedrijfje op Curaçao had waar potato chips werden gemaakt en waar hij samen met zijn neef Eddy Gorsira een handel in kreeften uit Sint Maarten had.<ref>[https://www.henkbeers.nl/FamPalm.htm Familie Palm]</ref> Hij was de componist van Curaçaose danzas in de stijl van de beroemde componist Juan Morel Campos uit Puerto Rico. Toen zijn moeder in 1916 kwam te sterven, werd hij hierdoor zo aangegrepen dat hij praktisch geheel stopte met het componeren. Wel heeft hij in 1945 nog het volkslied van Bonaire gecomponeerd. De melodie van dit volkslied heeft een tijd lang ook gediend als volkslied van de Nederlandse Antillen. Sinds enige jaren heeft de Nederlandse Antillen echter een eigen volkslied. Thuis had Tonie Palm een Pleyel piano waar hij altijd op speelde. Hij viel ook nog regelmatig in als organist in de Fortkerk en in de Synagoge. Hij heeft zijn oudste kinderen muziekles gegeven. Na 1948 kreeg hij problemen met zijn gehoor en stopte hij volledig met spelen. Zijn Pleyel piano heeft hij weggegeven. Hij had een kast vol handgeschreven muziek maar voordat hij stief heeft hij opdracht gegeven al die boeken aan Edgar Palm te geven. Op eigen verzoek is hij begraven met een doos oude familie foto's. Tonie Palm was getrouwd met Maria Emilia (Rosa) Inees (1908-1981) en had acht kinderen. Van zijn composities zijn vooral de walsen "Incurable", "Un amargo despertar", "Maria" en "El 33", zijn mazurka "El desengaño" en de danzas "Sorpresa inesperada" en "Vano empeño" populair gebleven. Tonie Palm had twee broers en twee zussen. Broer Frederik Wilhelm Palm, geboren in 1883, was apotheker van beroep en reisde naar Colombia, Costa Rica en Panama. Hij had een botica in Costa Rica, waar hij trouwde met Felicia Hernandez. Hij kreeg vier kinderen. Hij is rond 1935 met de kinderen teruggekeerd naar Curaçao en zou later nog bij de Shell gewerkt hebben. Zijn vrouw heeft het eiland nooit bezocht. Zus Seline Leonie Palm kon goed piano spelen. Zij trouwde met Johannes Philippus Evertsz (John) Gorsira, de shon van plantage Santa Martha. Zij woonde in Otrobanda op de hoek van de Trapsteeg en de Langestraat boven de familie Capello (van de winkel "La Bonanza" aan de Breededstraat) en bezat een groot verdiepingshuis met daarnaast een flink terrein met een koe en verkocht melk aan diverse vaste klanten. Zij verbleef bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog in Nederland en kon niet meer naar Curaçao vertrekken. Het werd een moeilijke tijd. Zij heeft al haar juwelen moeten verkopen om te overleven. In juni 1946 ging zij in New York wonen. Haar twee dochters Hertha en Nylka waren muzikaal en zongen met o.a. Pia Beck in de groep Samoa girls. In 1941 is met deze groep het nummer "In the mood" in de GTB-studio, Den Haag opgenomen. Dit nummer staat op de 1e CD 'Koppen op!' van de 4CD box 'Ongehoord 1940-1945; amusement en propaganda tijdens de bezetting'. Haar zoon Wilfred (Boy) Gorsira werd tandarts en trouwde met een dochter van de bekende verzetsman Andries Graafhuis uit Arnhem. -------------- ==Annvulling wals antiano== Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php Cultureel mozaïek van de Nederlandse Antillen(1977)–René A. Römer]Hoofdstuk VIII Muziek en dans</ref> Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes. De evolutie vond plaats volgens de in afbeelding opgenomen figuren. Tegen 1900 werden praktisch geen walsen meer gecomponeerd met het Weense ritme; bovendien zijn de Antillianen bij het spelen van de walsen bepaalde ritmische accenten hierin gaan leggen, waardoor langzamerhand het type wals ontstond dat wij thans de ‘Curaçaose wals’ noemen. De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. Het verschil tussen de Curaçaose wals en de andere walstypen is tweeledig: 1. de ritmische patroontjes; 2. de manier waarop de Antillianen deze speciale ritmiek in de Curaçaose wals brengen. In het begin stonden de Curaçaose walsen duidelijk onder invloed van buitenlandse muziek (Chopin, Strauss, Waldteufel, etc.): men luistere b.v. naar de walsen ‘El sueño’ van Gerrie Palm (± 1870), ‘Emilia’ van Chris Ulder (± 1883), ‘Un deseo’ van Jo S. Corsen (± 1886), de dichter-componist van de Antillen, wiens composities muzikale gedichten waren, ‘Estrella Solitaria’ van Janchi Boskaljon (± 1912), ‘Porque Sufrir’ van Paul de Lima (± 1916) en ‘Lo Bello’ van Jacobo Conrad (± 1914). Het einde van de 19de eeuw en de 20ste eeuw brachten ons enkele juweeltjes van Curaçaose walsen, vrij van buitenlandse invloeden en met typisch Antilliaans ritme. Men vergelijke b.v. de volgende walsen met bovengenoemde: ‘Inspiración’ van Rudolf Palm (± 1900), ‘Noche Alegre’ en ‘Dulce Scharloo’ van Jacobo Conrad (± 1915), ‘Ina’ van Albert Palm (± 1945), ‘La Encantadora’ van Rudolf Wever (± 1950), om enkele te noemen. Er bestaan ook enkele Curaçaose walsen met tekst, die zeer in de smaak zijn gevallen o.a. ‘Amor’ van Rudi Plaate, ‘Abo so’ van Padu Lampe en ‘Aura’ van Albert Palm, en twee walsen met het karakter van volkslied ‘Himno y Bandera’ van Boeis Haile en ‘Aruba dushi Tera’ van Rufo Wever en Padu Lampe. ----------- '''Wals antiano''', tambe konosí komo *wals di Kòrsou*, ta un género musikal ku tin su raíz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo 19, den un epóka ku músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E wals antiano ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e región karibeño. == Origen i desaroyo == Ku e introdukshon di forma musikal europeo na Kòrsou, e komunidat kreól a kominsá adaptá e wals vienés pa su propio gusto i tradishon. Kompará ku e wals oropeo, e wals antiano ta mas libre den tempo i fraseo, i ta integrá ornamentashonnan melódiko i ritmo mas sinkopá. E wals antiano tabata originalmente interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. El a bira un pilar di fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, ku su komposishon karakterisá pa un tono líriko, sentimental i hopi biaha nostalgiko. == Karakterístikanan musikal == * **Tempo**: mas fleksibel ku e wals vienés; por variá segun interpretashon. * **Ritmo**: tripel kompas, pero ku aksentonan sinkopá tipiko di estil karibeño. * **Melodía**: kantabel, hopi biaha ku ornamentashon kromátiko i ekspreshon rubato. * **Instrumentashon**: tradicionalmente piano i fio, despues expandí ku klarinèt i otro instrumentonan di kámara; mas resientemente tambe orkest di salon. --- ## Kompositornan prominente ### Kòrsou * **Jan Gerard Palm** (1831–1906) * **Jacobo Palm** (1887–1982) * **Rudolf Palm** (1880–1950) * **John Palm** (1885–1925) * **Joseph Sickman Corsen** (1853–1911) * **Jacobo Conrad** * **Genie Palm** * **Paul de Lima** * **Janchi Boskaljon** ### Aruba * **Padu Lampe** (1920–2019) * **Rufo Wever** (1917–1977) --- ## Komparashon ku wals vienés | Aspèk | Wals antiano | Wals vienés | | ----------------------- | ---------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------- | | **Orígen** | Kòrsou, siglo 19; adaptashon di forma oropeo | Viena, siglo 18 | | **Ritmo** | Tripel kompas ku sinkopa i aksentonan fleksibel | Tripel kompas, aksento konstante riba di promé tik | | **Tempo** | Variabel, interpretashon libre | Rápido i konstante | | **Melodía** | Líriko, sentimental, ornamentashon kromátiko, rubato | Elegante, lineá i mas estriktamente strukturá | | **Instrumentashon** | Piano, fio, klarinèt, orkest chikí; despues orkest di salon | Orkest sinfóniko grandi | | **Uso** | Fiestanan di famia, evento lokal, konserto folklóriko | Balnan aristokratiko, salon i konsierto europeo | | **Kompositornan** | Jan Gerard Palm, Rudolf Palm, Jacobo Palm, John Palm, Padu Lampe, Rufo Wever | Johann Strauss I & II, Franz Schubert | | **Nifikashon kultural** | Símbolo di meskla kultural antiano, patrimon kultural di Kòrsou i Aruba | Ikona di tradishon musikal austriako, herensia nashonal | --- ## Nifikashon kultural E wals antiano ta konsiderá parti esencial di herensia musikal di Antias Hulandes. E ta un símbolo di e meskla di tradishon oropeo ku ekspreshon karibeño, i ta wòrdu interpretá tanto den konsertonan klasiko komo den presentashonnan folklóriko. Pa hopi hende riba Kòrsou i Aruba, e wals ta keda relashoná ku memorianan familiar i un sentimiento di nostalshia kultural. --- ## Literatura * Jan Brokken (2006), *Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin*, Atlas Contact, Amsterdam. * Edgar Palm (1999), *An Outline of Antillean Music*, Walburg Pers, Zutphen. --- ## Link eksterno * \[Wals “La Alegría” di Jan Gerard Palm, interpreta pa Trio Armonia (YouTube)] * \[Wals antiano den konserto di orkest juvenil na Kòrsou (YouTube)] --- ¿Kier bo ku mi tambe agrega un **sekuensia tokante e bailenan** (meskos ku kuantu pasonan i estilo den e baile mes) komo ku nos a inkluí pa *Mazurka*? Wals antiano, tambe konosí komo wals di Kòrsou, ta un género musikal di Antias Hulandes, ku su raiz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo diesnuebe, ora músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e region karibense. Tradishonalmente, e wals antiano tabata wòrdu interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. E tabata popular na fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, i su komposishon generalmente tin un tono líriko i sentimental. Kompositor prominente Pais Nòmber Kòrsou Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolf Palm, John Palm, Joseph Sickman Corsen, Jacobo Conrad, Genie Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon Aruba Padu Lampe, Rufo Wever ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{multiple image | total_width = 250 | header = Mazurka | header_align = center | align = right | border = infobox | perrow = 1/2 | image2 = Frederic Chopin photo.jpeg | caption2 = Frédéric Chopin | width2 = 125 | heigth2 = 50 | image1 = Mazur1.jpg | caption1 = Mazurka interpretá pa e grupo di baile folklóriko polako “Mali Gorzowiacy" | image3 = Mazurka 1845.jpg|thumb| | caption3 = Mazurka na 1845 | caption_align = center }} '''Mazurka''', ku su origen den Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[Kòrsou]] i [[Aruba]], el a desaroyá komo un estilo lokal i a keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> == Origen == E mazurka a originá na Mazuria, region di [[Polonia]], komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. Durante [[siglo 19]], e género a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]], prinsipalmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849), ku despues lo tin influensia grandi riba e tradishon musikal antiano. For di Oropa, e mazurka a plama pa otro kontinente, inkluso [[Latinoamérika]], unda el a bira parti di músika folklóriko na [[Colombia]], Uruguay, [[Panama]], [[Costa Rica]], [[México]], [[Nicaragua]], [[Chile]], [[Puerto Rico]], [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal. Den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> == Historia == Den siglo 19 i kuminsamentu di [[siglo 20]], e mazurka tambe a bira popular na e islanan ABC i tabata sona na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesífikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé rònt di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] a komponé e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo, distinto for di e promé komposishonnan antiano ku tabata aksentuá e di tres konteo.<ref name=":1"/> Otro kompositornan konosí tabata [[Padu Lampe]] (1920-2019) i [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá "e Chopin antiano". Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a publiká e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual el a eksplorá e raisnan di músika antiano i e influensia ku Oropa tabatin riba dje, partikularmente ku relashon na mazurka. Despues di e tradukshon di e obra na polako den 2008, Brokken huntu ku pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a duna charla i presentashon tokante mazurka antiano na Polonia.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a mengua ku tempu, e mazurka a keda un parte bibu di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un laso entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta sirbi komo un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon polako a adapta i floresé den [[Karibe Hulandes]]. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i "rubato" rítmiko deliberá<ref>Den músika, "rubato" (tempu hòrta na [[italiano]]) ta un téknika, kaminda un interprete por rek òf komprimí sierto nota, kompas òf fase pa agregá tekstura i emoshon na e músika, sin kambia e ritmo òf struktura general di e piesa.</ref>, similar na e ekspresividat ku ta haña den mazurka di Chopin.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Konsekuentemente, e estilo lokal a desaroyá su propio tempu, fase i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den baile, e mazurka ta distinguí pa sekuensianan di moveshon kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. Den tradishon antiano por haña tres variante: * mazurka di dos moveshon: bibu i popular den fiestanan, frekuentemente akompaña ku [[Caha di Orgel|ka’i òrgel]]. * mazurka di tres moveshon: mas solèm i adaptá pa salon. * mazurka di kuater moveshon ku ta inkluí un sekshon falsu bailá na tempu di [[wals antiano|wals]], rekonosí pa su pasonan kompliká i estilo teatral.<ref name=":1"/> === Komparashon === {| class="wikitable" width="97%" ! Músika/baile !! Mazurka antiano !! Mazurka oropeo |- | Origen || Introdusí for di Polonia den siglo 19 i a evolushoná lokalmente || Region di Mazuria, Polonia |- | Uso || Enkuentronan sosial, fiestanan, selebrashonnan, generashonnan mas bieu || Salon, salanan di konsierto, bailenan folklóriko |- | Ritmo || Tripel kompas, patronchinan rítmiko kompleho, estilo "wals", aksento riba di dos i di tres konteo, sekshonnan tin biaha den sekuensianan di kuater parti || Tripel kompas, aksento típikamente riba di dos i di tres konteo |- | Tempu || Variabel, influensiá pa abilidat di e bailadó i interpretashon lokal || Bibu, bailabel |- | Karakterístikanan musikal || Aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko, "rubato" deliberá || Harmónikamente ekspresivo, "rubato" komun den komposishonnan di Chopin |- | Koreografia || Pasonan kompliká pa bailadónan eksperensiá, adaptá lokalmente || Pasonan folklóriko estilístiko, formalisá den salonnan oropeo |- | Kompositornan prominente|| Jan Gerard Palm, Rudolph Palm, Jacobo Palm, Rufo Wever, Padu Lampe, Wim Statius Muller || Frédéric Chopin, kompositornan folklóriko tradishonal |- | Nifikashon kultural || Tradishon bibu na Kòrsou i Aruba, símbolo di herensia lokal || Herensia nashonal polako, ampliamente rekonosé den kontekstonan klásiko i folklóriko |} == Literatura == * Jan Brokken (2006), ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin'', Editorial Atlas Contact, Amsterdam. * Jan Brokken (2018) ''Why Eleven Antilleans Knelt before Chopin’s Heart: The Music of the Netherlands Antilles'', tradusi na [[ingles]] pa Scott Rollins, University Press of Mississippi. == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=RoJc0-gnwS4 Musica Clasico: Mazurka], di tres video di e seri ''Músika di Aruba'' riba [[Youtube]] (5 di yüli 2020) * [https://www.youtube.com/watch?v=QglX8JGRbLA Mazurka "Eliza" di Jan Gerard Palm interpreta pa Trio Nos Otrobanda], video Youtube (3 di yanüari 2023) {{Appendix}} [[:Kategoria:Músika]] [[:Kategoria:Islanan ABC]] --- '''Mazurka''', originalmente di [[Polonia]], ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel ku un aksento típiko riba e di dos òf di tres konteo di un bara. Na e [[islanan ABC]], partikularmente [[Kòrsou]], el a keda un baile kultural importante, ku ainda ta wòrdu baila regularmente.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Mazurek, originalmente di Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[islanan ABC]], partikularmente Kòrsou, el a desaroyá un estilo lokal i ta keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1"/> == Historia == E mazurka a originá na [[Polonia]], evolushonando komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. El a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]] durante [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849). Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Den [[siglo 19]] i kuminsamentu di [[siglo 20]], mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesifikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé alrededor di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] tabata kompositor di e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo en bes di e di tres, manera den e mazurka original.<ref name=":1"/> Mas resientemente ta inklui e komposishonnan di [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá e Chopin antiano, i [[Randal Corsen]]. Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a saka e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual e ta deskribí e raisnan di músika antiano i e influensia ehersé pa Oropa, partikularmente den e kaso di mazurka. Na 2008, despues di e tradukshon di e buki na polako, e outor akompaña pa pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a biaha pa Polonia, unda a duna charla i presentashonnan di e mazurka antiano inspirá riba e komposishonnan di Chopin.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a baha ku tempu, e mazurka keda ainda un parte di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un lazo entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta bira un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon di Polonia a adapta i florecé den Karibe Hulandes. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo (Polonia) ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurka oropeo, partikularmente di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di e modelonan oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den e baile ta distinguí diferente sekuensia di moveshon, inkluso ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. E mazurka di dos moveshon ta bibu i ta mas komun ku músika di [[caha di Orgel|ka'i òrgel]]. E mazurka di tres moveshon ta mas solèm, agradabel pa skucha, i por lo general ta wòrdu usá komo baile di salon. E mazurka di kuater moveshon tin un sekshon falsu den e di tres moveshon, ku ta wòrdu baila normalmente na tempu di [[wals]].<ref>Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> E sekuensianan di e kuater moveshon ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> ------------- Mazurka ta un genero musikal polako basá riba bailenan folklóriko stilisá den tripel tempu, normalmente na un tempu bibu, ku karakter definí prinsipalmente dor di e "mazur" prominente su “aksentonan fuerte insistematikamente poné riba e di dos òf di tres tel”.<ref>Randel, D. M., Ed., ''The New Harvard Dictionary of Music'', Harvard University Press, 1986</ref> E mazurka ta un fushon estilisá di tres baile folkloriko polako: e mazur, e kujawiak, i e oberek. E mazurka, banda di e baile di polka, a bira popular na e salonnan di baile i salonnan di Oropa den [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e obranan notabel di [[Frédéric Chopin]]. E mazurka (na polako mazur, e mesun palabra ku e mazur) i mazurek (baile rural basá riba e mazur) hopi biaha ta wòrdu konfundí den literatura oksidental komo e mesun forma musikal.<ref>{{Cite journal|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Edgard Palm (un músiko-kompositor ku a pionero den investigashon musikal i awor ta e miembro di mas bieu di e famia Palm, ku a hunga un ròl krusial den e orígen i desaroyo di músika curasoleño for di siglo diesnuebe) ta opservá korektamente2 ku, pa straño ku e por parse, e mazurka no ta kasi mes popular mas den su pais natal, miéntras ku e tabata wòrdu baila regularmente riba Curaso pa hóbennan i hóbennan bieu pa mas ku un siglo. Pa hopi curazoleño di mas edad, e mazurka tabata hasta nan forma di baile faborito. Nos mazurka, kontrali na e wals, no ta karga e label “Kurasoleño,” tòg e ta diferensiá di e estilo Oropeo. Komo ku e diferensia aki ta un asuntu di estilo, e ta difísil pa definí. Un elemento típiko di Kòrsou ku bo no ta haña niun otro kaminda na Europa ta ku e di tres sekshon di nos mazurka di kuater parti (nos konosé tambe mazurka di dos i tres parti) ta den tempo di wals, e asina yamá “valsante.” E pasonan di baile di nos mazurka tambe ta asina kompleho ku nan ta solamente pa e bailarinnan mas eksperensia i rítmikamente eksakto.<ref>[Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Pa loke ta trata e músika mes, e mesun karakterístikanan ku ta konta pa e mazurka Oropeo ta destaká: un karakter akordeal skèrpi ku un tendensia pa disonansia deliberá ku no mester wòrdu resolvé (esaki ta konta tambe pa e mazurka di Chopin) i e rubato. E konsepto di rubato (literalmente “hòrta,” for di italiano rubare = hòrta), ku ta esensial pa e ritmo difísil di mazurka di Chopin i tambe pa músika di baile di Kòrsou, tambe ta bisto. karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] ----- Origen E mazurka a originá na Polonia, evolushonando komo un fushon estilisá di tres baile tradishonal: e mazur, e kujawiak, i e oberek. El a bira popular den salonnan oropeo durante siglo 19, partikularmente pa medio di e komposishonnan di Frédéric Chopin. Na Polonia, mazur komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku mazurek por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente. Historia i desaroyo Den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20, mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentronan sosial, eventonan festivo i selebrashonnan lokal. El a desaroyá un estilo lokal distintivo, tin biaha yamá valsante, karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] Musikalmente, mazurkanan di Kòrsou hopi bia ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurkanan Oropeo, partikularmente esnan di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di modelonan Oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon “Kurasoleño” úniko di e tradishon di mazurka. Kompositornan prominente di mazurkas di Curaçao ta inkluí Jan Gerard Palm (1831–1906), Rudolph Palm (1880–1950), i Jacobo Palm (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. == Karibe Hulandes == Na Curaçao, e mazurka tabata wòrdu baila den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20 den momento ku un selebrashon yega su punto kulminante. Aunke no ta yam'e mazurka antiano kontrali na e wals, tòg e ta diferensiá di e estilo oropeo. Mazurka ta pega na e patronchi rítmiko preskribí, ku eksepshon di un sekshon kòrtiku i sin klave, pero ta desviá for di e ehèmpel oropeo a traves di un uso abundante di — hopi bia kromátiko — ornamentashon, ku, pa kasualidat, no ta kita for di e struktura di e motibu ni (danki na nan ehekushon rápido) ta frena e tempu.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Kompositornan bon konosí di mazurkas di Kòrsou ta inkluí Jan Gerard Palm (1831-1906), Rudolph Palm (1880-1950), i Jacobo Palm (1887-1982). == Diferensia i Adaptashon == Aunke e mazurka Kòrsou a deriva di e mazurka polako, e ta diferenti na estilo i ritma. E sekshon di cuatro parti ku tempo di wals i pasonan kompleks ta un elemento tipiko lokal. E interpretación musikál ta inkluí akordeu skèrpi, disonansia deliberá i rubato, simia manera e mazurka di Chopin. Ornamentashon kromátiko i improvisashon den ejecución ta tipiko di nos interpretashon lokal. == Kompositornan Kòrsou == Algun di e kompositornan mas konosí ku a trabou ku mazurka na Kòrsou ta: Jan Gerard Palm (1831-1906) Rudolph Palm (1880-1950) Jacobo Palm (1887-1982) E tradishon di mazurka a keda viva na Kòrsou, representando un herensia di mezcla europeo y afro-karibe, i ta un elemento important di kultura lokal. {{Appendix}} De Antilliaanse mazurka houdt zich, behoudens een kort valsant gedeelte, aan het voorgeschreven ritmische patroon, maar wijkt af van het Europese voorbeeld door een overvloedig gebruik van - vaak chromatische - versierselen, die overigens de motiefopbouw niet aantasten, noch (dank zij hun snelle uitvoering) het tempo terughouden. The Mazurka (Polish: mazurek) is a Polish musical form based on stylised folk dances in triple meter, usually at a lively tempo, with character defined mostly by the prominent mazur's "strong accents unsystematically placed on the second or third beat".[2] The Mazurka, alongside the polka dance, became popular at the ballrooms and salons of Europe in the 19th century, particularly through the notable works by Frédéric Chopin. The mazurka (in Polish mazur, the same word as the mazur) and mazurek (rural dance based on the mazur) are often confused in Western literature as the same musical form.[3] ------------- == Tumba == (aanvullen) === Historia === Un baile di dos parti den 2/4 di tempu, ku na kuminsamentu di siglo 20 tabata konosí ainda komo un forma musikal simpel den kua poemanan satíriko tabata wòrdu lansa. Sinembargo, su orígen ya ta sentra rònt di e promé presensia di katibu riba Kòrsou. Desde su inisio, tumba a konosé un desaroyo profundo: E grupo “bad boys”, ku a pone chisme na músika (mira tambe @: Tambú), awor a kambia den un komunidat di kompositor, letra, areglista i músiko di kalidat haltu - últimamente asta graduadonan di konservatorionan - ku, pa mustra nan abilidatnan, ta partisipá den e festival anual, entre otro. Een tweedelige dans in tweekwartsmaat, die in het begin van de 20ste eeuw nog als een eenvoudige muzikale vorm waarin hekeldichten werden gegoten door het leven ging. Haar ontstaan wordt echter reeds rondom de allereerste aanwezigheid van slaven op Curaçao gecentreerd. Sinds haar ontstaan heeft de tumba een diepgaande ontwikkeling doorgemaakt: De "kwajongens" groep, die roddel op muziek zette (zie ook @: Tambú), is thans veranderd in een gemeenschap hoogwaardige komponisten, tekstschrijvers, arrangeurs en musici - de laatste tijd zelfs van aan conservatoria afgestudeerden - die ter stalling van hun kunsten onder andere jaarlijks aan de tumbafestival deelnemen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120010432/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Tumba], Encyclopedie van Curacao</ref> De oorspronkelijke tumba bestond uit twee delen van acht maten. De naam tumba is afkomstig uit de Bantu-cultuur (Kongo), waardoor het te verklaren is dat de tumba als dans- / muziekvorm ook voorkomt in Cuba en de Dominicaanse Republiek. Deze oorspronkelijke tumba, muzik di zumbi genaamd; in werkelijkheid muzik di sòmbi (= slaaf), was in eerste instantie een muzieksoort die in hoofdzaak met de benta werd voortgebracht. In het begin waren er daar twee varianten: De stijl van Johannes van Uyten in Banda'riba, het oostelijk deel van het eiland en die van Tom Plantein in Banda'bou, het westelijk deel. Zijn tumbastijl werd heel toepasselijk tumba di Westpunt genoemd. Tom Plantein schijnt ook als eerste de fluit in de oorspronkelijke tumba te hebben ingebracht. Tegen het einde van de 19de eeuw is de tumba heel ver van zijn eenvoudige oorsprong als muzik di sòmbi ontwikkeld en wordt er ook gebruik gemaakt van instrumenten als kuarta (4-snarig gitaar), de normale gitaar, wiri, tambú grandi en zelfs van de viool en de piano. Met de komst van de viool en de piano in de tumba is ook de West-Europese invloed op de produktie van dit muzieksoort een feit. Met deze invloed komt er ook een verandering in de wijze waarop de tumba geannoteerd wordt: De Europese school noteert de maat en schrijft noten; de Afrikaanse school anoteert het tempo. De eerste overgang in de tumba is de overbrenging van de door de benta gedomineerde muzik di sòmbi naar een tumba waar tokkelinstrumenten (gitaar) de boventoon gaan voeren. Dit betekent echter niet, dat de tumba dan geheel van zijn Afrikaanse oorsprong ontdaan wordt. De ontwikkeling die de tumba hierbij volgt schijnt zich voorheen ook in het Zwarte Continent zelf op ongeveer gelijke wijze te hebben voltrokken, althans voor wat betreft de tokkelinstrumenten. De Afrikaanse cultuur kent namelijk een overvloed aan tokkelinstrumenten, waar de Curaçaosche musici simpelweg niet van op de hoogte zijn. Reeds in het begin van de 19e eeuw gaat de piano een steeds belangrijker rol spelen in de vertolking van de tumba. Met zijn 88 toetsen heeft de piano het in zich om alle instrumenten die de tumba ooit gebruikte te emuleren. Mogelijk maakt de benaming tumba di salòn of tumba pa orkesta reeds dan zijn entree in het lexicon van deze muziek. Want, de Curaçaosche muzikale virtuoos Jan Gerard “Gerry” Palm (1831-1906) schijnt de eerste te zijn, die de vertaling van de tumba gespeeld voornamelijk op basis van tokkelinstrumenten naar de piano te hebben vertaald. Doktoor Palm houdt zich namelijk ook bezig met het komponeren van klassieke of klassiek georiënteerde muziek. Hij is echter zeker niet te beroerd om de tumba, de ex-muzik di zumbi, in zijn belevingswereld toe te laten maar trekt haar wel naar de bijna eenzame hoogte waarop de muzikale genie zich ophoudt. Noblesse oblige! Behalve meer kennis op een nieuw gebied, levert de bemoeienis met de tumba hem geen windeieren op: Toen hij eenmaal zeer bedreven was in het komponeren van de mooiste of scherpste tumba's werd Doktoor Palm met grote regelmaat benaderd door sollicitanten die hem steeds opnieuw de vraag stelden: "Shon Jerry por komponé un tumba pa mi....", waarna steeds opnieuw het lucratief getinte antwoord volgde: "Bai bo bin ku tré (s) yotín". Die tré yotín van die tijd was misschien wel vijftig hedendaagse guldens of zo waard. In het begin van de 20ste eeuw maakte de tumba ook nog de verbinding met de film. De stomme (geluidloze) films van die tijd, op Curaçao met pelikula di Charlie Chaplin aangeduid, vanwege de populariteit van de producties met die personage in de hoofdrol, werden namelijk met een piano-tumba orkest wat aangekleed. In dezelfde tijd ongeveer ondergaat de tumba een andere dramatische ontwikkeling. De piano had zich namelijk als de meest belangrijke instrument in de tumbamuziek ontwikkeld. Een feest was dan ook alleen een feest, als er op piano-tumbamuziek gedanst kon worden. Dat kon meestal alleen in de duurdere gelegenheden; het gewone volk moest het met de andere tumba stellen. De Engels Vicks familie bracht hier verandering in met de uitvinding van het draai-orgel mechanisme: Een cylinder-achtige instrument waar de klanken van de piano mee voortgebracht konden worden. Op zich was het best een duur apparaat; de prijs van een gemiddelde auto waard. Maar omdat het hele instrument wel veel kleiner en dus makkelijker verplaatsbaar en ook goedkoper was dan een echte piano, verschafte de draaiorgel de mogelijkheid om veel meer (dans) gelegenheden na te lopen, waardoor hij ook in de minder gegoede buurten ingezet kon worden. Opeens was het wel mogelijk voor de gemiddelde burger om op "piano" muziek feesten na te lopen en de draaiorgel werd snel erg populair. Op Curaçao waren het de heren Horacio Sprock, Dodo Palm en Henriquez, die als eerste de ka'i oru (draaiorgel) op het eiland introduceerden. Bekend uit deze tijd is de roddel die rondging over de reactie van de Nederlandse parlementatriër Van Kol, die bij het bezoeken van een tumba-feest geëxclameerde schijnt te hebben, dat de "mensen trekken zo aan elkaar". Daarmee het speciale genot dat de Curaçaoenaar uit het dansen van zijn geliefde tumba (en muziek in het algemeen) trekt, aangevende. Een belangrijke hindernis voor de ka'i oru vormde in die tijd wel de politieverordening, dat de machine niet per kar vervoerd mocht worden. Voor de goede gang van zaken en de côntrôle moest het wel 80 kilo wegende aparaat naar de bestemming worden gedragen. In de 1960er jaren maakte de tumba nieuwe ontwikkelingen door. Carlos Sillie maakte de binding met de klassieke dans (ballet), Harry Moen en zijn zanggroep Serenada beëxperimenteerden de tumba op zanggebied met acapella interpretaties op verschillende toonhoogten en auteurs als Ellis Juliana en Piërre Lauffer hiefen het tumba tekstschrijven op poëtische hoogten. In de 1980er jaren bracht allereerst Richard Hooi het fenomeen van de op de tumba gegrondveste poësía rítmiko, gevolgd in de eerste jaren van deze 21ste eeuw door Tio Harry met zijn interpretaties van deze tumba-ritmische poëzie en de experimenten van de nieuwste generatie met de rap-tumba. Op muzikaal gebied zorgden allereerst de Salsbach Jazz Trio en vervolgens aan de conservatorium (af)gestudeerde muzikanten als Cedric Dandaré, Erwin Prudencia en Randall Corsen voor de binding van tumba met jazz, terwijl Izaline Callister met haar prachtige, karaktervolle en inspirerende zang, de tumba wereldwijd openbaart. De tumba is een poly-ritmische muzieksoort, waarin elke instrument haar eigen ritme aanhoudt, samengebonden door een instrument, die de melodie voortbrengt. De meest merkwaardige verandering die de Curaçaosche tumba sinds de 1970er jaren heeft ondergaan is de zogenaamde tumba di karnaval, die veel overeenkomst vertoont met de tumba pregoná. In haar ruim dertigjarig bestaan, heeft de tumba di karnaval haar eigen vooraanstaande vertolkers voortgebracht: Tata di tumba (Lett.: tumba’s vader) Anselmus “Boy” Dap, die het festival liefst tien keer op zijn naam wist te schrijven, Elia Isenia, de eerste Reina di (koningin van) Tumba en Farley Lourens, die de titel Rey (koning) drie keer achter elkaar wist te winnen. De tumba di karnaval, is in feite nagenoeg de enige tumbavariant die anno 2008 nog wordt herkend; de jonge Curaçaoenaar slaat er buiten de karnavalsperiode bijna geen acht op; men prefereert de zogenaamde ritmo kombina. De nieuwste generatie moet dus kennelijk dieper in deze speciale muziek van zijn eigen (ei)land worden ingewijd. De tumbavariant van de cinquillo in de begeleidingsfiguur is uniek. ----------- == Tipico Santa Rosa == De versiering op en om de rotonde van Santa Rosa is een eerbetoon aan muzikant Nemenci ‘Chi’ Domitilia. De bekende mandolinespeler maakte deel uit van de muziekgroep Tipiko Santa Rosa. Bewoners zetten hem en zijn bijdrage aan de Curaçaose cultuur in het zonnetje door de rotonde aan hem op te dragen. -------------- {{Infobox banda | variante = c | nomber = Moron Combo | nomber original = | logo = | imagen = | descripcion = | alias = | funda = 1956 | fundador = Norman Moron | aña activo = 1956 - 1969 | origen = | genero = | influencia = | seya = | manager = | asocia = | miembro actual = | exmiembro = | website = }} '''Moron Combo''' tabata un banda musikal di [[Kòrsou]], fundá na [[1956]] pa Norman Moron. E kombo akí a konosé diferente konstelashon. Entre otro Donny Moron Di robes pa drechi: Norman Moron (piano/direkshon), René Samson (kantante), Bobby Allee (tròmpèt), Sixto (Laco) Felida (saksofon), Robby Moron (kantante/raspu), Bert van Putten (tròmbon), Wilfrido Mongen (konga), George Neman (timbal/kantante) Partikularidat: Nan tabata toka mas tantu na hotèlnan lokal i tambe na Telecuraçao i fiestanan privá. E banda a keda eksistí te den añanan 60. Na 1965 el a presenta pa prome biaha na Aruba.<ref>Moron Combo naar Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 07-09-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 22-01-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462410:mpeg21:p006</ref> == Literatura == * [https://www.jstor.org/stable/pdf/community.28156960.pdf Manifestashon Kultural], dia 5,6 i 7 di desember 1991 na Curacao Festival Center {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pedro Hermanus (Hermanito) Narvaez''' (☆ [[10 di mei]] [[1949]] na [[Kòrsou]]) ta un DJ, presentadó, maestro di seremonia, animadó, empresario, lokutor i personahe di radio y televishon di [[Kòrsou]]. El a okupá un rol signifikante den radiodifusion i mundo farandulero di [[Kòrsou]]. == Bida i karera == Hermanito Narvaez a nase na Kòrsou komo yu mas chikitu di e famia di seis yu di Luz Maria Villanueva i Santos Manuel Narvaez, ambos prosedente di [[Venezuela]]. Su tata a bin traha komo marinero pa Shell na Kòrsou. E tabatin seis ruman. Foi chikitu e tabata masha keto. El a bai skol básiko na St. Jozefschool, Canisius College i Schweitzercollege i a sigui pa HBS na [[Radulphus College]], sin kaba esaki. Despues el a drenta den radio i deporte, i tabata hunga vòlibòl. Den añanan 1960 e tabata enbolbí ku e programa radial pa hubentut di hitnan internashonal na [[Curom]]. Despues di tempu el a bira presentadó, kambiando e nòmber di e programa den PSH (''Post Scriptum Hermanito''), unda e tabata presenta e Top40. E conocido disc jockey Hermanito Narvaez - hopi gusta serca tienernan Antiyano, parcialmente pa motibo di su programa PSH - a casa cu srta. Linda Koek Hermanito, kende ta traha pa e radio emisora ​​Curom, a kontribuí na Amigoe su sekshonnan tiner vários biaha den pasado.<ref>WILLEMSTAD. – De bekende disc jockey Hermanito Narvaez – zeer populair bij de Antilliaanse tieners o.m. door zijn^ programma PSH – is gisteren in het huwelijk getreden met mej. Linda Koek Hermanito die voor het radiostation Curom werkt heeft in het verleden diverse malen medewerking verleend aan tienerrubrieken van de Amigoe. Van deze plaats onze gelukwensen.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-10-1974, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461182:mpeg21:p001</ref>Hermanito Narvaez a bira un DJ konosí bou di hóbennan antiano, parsialmente pa medio di su programa PSH pa e radio emisora ​​Curom. Den pasado el a kontribuí na e sekshonnan di tiner di Amigoe vários biaha den pasado. Later het programa ''HErmanito i su estilo'' riba djadumingu atardi. Su ruman Danier Narvaez tambe tabata traha na Curom. E ku su ruman Daniel tabata kompila e hitpereet pa publikashon den Amigoe. Di añanan 60 pa 80 Hermanito tabata na RADIO CUROM ( ku P.S.H. , Top 40 , Top 100 , Ambiente na Beach , Soul to Soul ,Festivalnan , Sertamennan , Karnaval ets ) .Di añanan 80 te final di dekada 90 na TeleCuraçao ( ku e.o. Karnaval , di Skina pa Skina , Tesoro di Kòrsou , Miss Kòrsou , Pagina Sosial , Miss Universe , Regatta Boneiru , Zomer Karnaval , Calle 8 , Kòrsou dòrná na lus , Academy Awards , Siman di Kultura , Seú ets). Di 2001 te 2020 riba TDS Kanal 80 (tur sorto di aktividat tantu lokal komo internashonal ) !!!I awor un etapa i eksperimentu nobo :You Tube ku e channel “ kanal80 total “ ( e idea tá pa kambia e nòmber den futuro ) !Según dianan pasa , Hermanito lo pone más i más di su produkshonnan di pasado , riba You Tube !<ref>https://24ora.com/cousou-hermanito-narvaez-riba-you-tube/ CORSOU: HERMANITO NARVÁEZ RIBA YOU TUBE], 24ora.com (10 di yanuari 2021)</ref> Un persona cu tambe a haci hopi pa nos carnaval ta “Hermanito” Narvaez cu merece e titulo di “Mister Karnaval”. Su aporte den e area aki a consisti di reportahenan di TV y radio, numeroso entrevista cu varios miembro di prensa di nos sociedad cu ta (in)directamente relaciona cu e carnaval y programanan cortico (diario) unda publico a keda informa di e evento di carnaval dia. Curacao.<ref>Geslaagd carnavals -slotfeest "Hermanito" overstelpt met plakaten/geschenken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 08-03-1976, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460208:mpeg21:p003</ref> Hermanito bracht een heleboel innovaties, zowel op de radio, als andere activiteiten. Hij begon met de top 10, die later top 40 en zelfs de top 100 van het jaar (in 1968 had je de 1 ste top 100 op de Antillen Hey Jude van de Beatles was no 1); carnavals uitzendingen op de radio; opnames van lokale artiesten; Tumba Festival; Ceremonie Meester op Miss Teenage en Miss Curacao verkiezingen; tiener programma’s op Telecuracao; life uitzendingen van songs festival vanuit Puerto Rico; nieuwe talenten etc. Maar ook begon Hermanito met de eerste Drive In Disco op Curaçao ook onder de naam P.S.H. Gedurende, vooral de jaren 70, en begin 80 was PSH, het allerbeste, bekendste en populairste op het gebied van D.J. entertainment. https://www.youtube.com/watch?v=2zA3_y_9DBs&ab_channel=ExtraCuracao 1991:presentator Tumbafestival voor Telecuracao en eindejaarsprogramma ''sperando tiru'' na 1990 * tienerdans marathon == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Narvaez, Hermanito}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Musiko]] ------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Infobox Artista | birthname = Macario Prudencia | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Macario (Makai) Prudencia''' (☆ [[1934]] na [[Kòrsou]] - † [[24 di mart]] [[2015]]) ta un músiko, kompositor i dosente di musika yu di hulandes-boneriano. El a krea [[Salsa Antiyano|salsa antiano]], un género di músika ku a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘[[ritmo kombina|ritmo kombiná]]’ di e isla di awendia.<ref name="Skempi">[https://www.skempi.com/artist/macario-prudencia Macario Prudencia]</ref> == Biografia == Makai begon zijn muzikale carrière op 15-jarige leeftijd bij ‘Estrellas Nacional’. Hij was tot de jaren 80 actief als congaspeler in diverse groepen. Zijn eerste hit ‘Raspa Bill’ dateert uit 1960. In 1969 scoorde hij een hit met ‘Super Jolly.’ In de jaren ‘70 was Makai erg populair met hits als ‘Bròs Bròs’, een nummer waarmee hij een Gouden Plaat won. De zanger/componist woonde ook geruime tijd in Nederland waar hij onder andere met ‘Dim Dam’, ‘San Dom’, Mi Televishon’, en ‘Wasmashin’ grote hits scoorde. Dit laatste nummer werd in de vertolking van de Surinaamse groep Trafassi een grote hit.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/10746-cultuurvader-overleden|titel=Cultuurvader overleden|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2015-03-24|bezochtdatum=2024-08-10}}</ref> Prudencia werd meerdere keren door de Asosiashon di Músiko di Kòrsou (Amak) gehuldigd, onder andere in 1981 en 1987. Vorig jaar nog organiseerde Amak een muzikale hulde aan de zanger die toen in het Betesda verbleef. El a fayesé dia 24 di mart 2015 na edat di 81 aña. ------ El a krea i ta e embahador internashonal di e ‘Salsa Antiano’. E género di músika aki a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘Ritmo Kombiná’ di e isla di awendia. El a wòrdu lantá pa un famia hopi musikal; su ruman hòmber, su primunan i su welo tabata toka instrumento musikal i su mama tabata gusta baila. Na edat di dies sinku aña, el a kuminsá toka e conga i a presentá ku vários grupo di músika riba e isla. Banda di e conga, su ruman homber Emilio tambe a siñ’e con pa toca guitara. Eventualmente el a evaluá su talento pa komponé i kanta kompletamente, su bos di kanto riku i kargá ku personalidat, asina el a disidí di desaroyá su mes karera musikal. Rònt di aña 1970, el a funda su mes grupo di músika yamá ‘Tipiko Prudencia’. E grupo tabata konsistí di su ruman hòmber Emilo (baho), Emilio su dos yu hòmbernan Axel (guitara kuatro) i Erwin (mandolina), su yu muhénan (kantantenan di reserva) i e mes komo kantante prinsipal. Poko despues di a forma e grupo aki el a sigui pa forma un banda mas grandi ainda ku yama ‘Continental Combo’ ku tabata presentá tur wikènt na e klup di anochi El Nido. Nan tabata un éksito grandi riba e isla. Bo no por a haña un persona ku no a disfrutá di nan éksitonan, entre nan ‘Bròs Bròs’ i ‘Kadushi’.<ref name="Skempi"/> Na 1975, el a risibí un plachi di oro di e tienda di joyas mundialmente konosí Spritzer & Fuhrman pa su klásiko sumamente popular i iresistibelmente optimista ‘Den Bo Bèshi’. El a interpretá e kansion aki ku un otro banda ku yama ‘Macay i Su Salsa Antiano’ ku tabata dirigí pa su primu ku a bin bèk for di Hulanda despues di a studia na un konservatorio den e stat di Utrecht.<ref name="Skempi"/> Na 1979 Prudencia a muda pa Hulanda, kaminda el a keda 14 aña i kaminda el a duna vários presentashon elogiá i a komponé hopi éksito manera ‘Dim Dam’, ‘Mi Televishon’ i ‘Wasmashin’. E ultimo a bira un hit mas grandi ainda na Hulanda despues cu el a wordo cover pa e banda Surinam Trafassi. Durante su añanan den eksterior el a wòrdu nominá tambe komo ‘E Mihó Kantante Antiyano Na Hulanda’ na 1988.<ref name="Skempi"/> Na 1993 el a muda bèk pa Curaçao kaminda el a sigui traha músika, lansando vários álbum ku bandanan lokal manera GIO Fuertisimo i ERA Outentiko ademas di kolaborashonnan ku e bahista Eric Calmes. Na 2014 el a wòrdu onrá ku un gran konsierto di homenahe na Brion Square, durante kua artistanan lokal a interpretá e hopi éksitonan lansa pa e leyenda kurasonano aki ku a duna un kontribushon inmensurabel na e esena musikal di e isla durante su karera largu.<ref name="Skempi"/> == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Prudencia, Macario}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Kantante]] ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox Artista | birthname = Dionisio F. Salsbach | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Dionisio F. (Doy) Salsbach''' (☆ [[1938]] na [[Boneiru]]) ta un musiko, kompositor i dosente di musika hulandes-boneriano. == Bida == Doy Salsbach a nase den e bario [[Nort di Saliña]], yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Нòfi Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> E tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabata musiko: Angel tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio i Roberto (Papachi) di Tipiko Boneriano. Salsbach ta muda pa Aruba unda e ta kuminsa su karera musikal ku Trio Los Aventureros. Tur tres ruman ta músiko. Angel pa hopi aña tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio. Doy a bai biba na Hulanda na 1964. Den e pais ei el a hasi nòmber den farándula ku Trio Los Aventureros i Trio Los Alegres. Ketu bai e ta dunando lès di muzik. E BENEHIBNU. Djaweps 7 aprel 2022 Doy Salsbach a bishita Ной Kultural KRALENDIJK — E konosido artista musikant boneriano Doy Salsbach siman pasá a bishitá Hòfi Kultural di Plataforma Kul- tural. Salsbach, kende taba- ta na Boneiru resientemente pa motibunan familiar, a probechá pa fortalesé kontaktonan ku e tabatin kaba ku Fundashon Históriko к Boneriano (FuHi- KuBo). Doy Salsbach a nase den e bario Nort di Saliña, yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Ной Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> Tur e tres yu hómbernan di e per- sonanan aki a bira konosí i famá riba tereno musikal: Angel (Salsbach Jazz Trio), Doy (Trio Los Alegres) i Papachi Salsbach (Típiko Boneriano). Doy Salsbach (83) desde 1964 ta establesé na Hulanda, na unda semper el forma un karera profeshonal den farándula, aktuando ku su grupo musikal asta den shownan na televishon hulandes. * speelde op Aruba in '''Trio Los Aventureros''' (1957-1964): Doy Salsbach, Stanley Albertus (dfm) y Martines Dania (dfm). Corto historia di Trio Los Aventureros cu a keda funda na 1958. Na 1959 den un concurso pa trio den teatro Aurora na Santa Cruz e ta sali campeon di Aruba.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBAANSECOURANT-1959-10/page/n79/mode/1up?q=Aventureros&view=theater Trio Los Aventureros Campeon di Aruba di 1959], Arubaanse Courant (26 di oktober 1959)</ref> E trio a presenta den diferente show di television manera e Show di Padu del Caribe y e Show di Rufo Wever. Corto tempo despues di nan fundacion nan a ser contrata pa entretene nos turistanan den hotel. No a dura hopi cu nan a crusa frontera bay Venezuela, Puerto Rico y Europa unda a traha den programa di diferente artista internashonal manera Liberace, Harry Belafonte, Claude François y Udo Jurgens..<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2013-02-09/page/n19/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Certificado di Merito pa Martines Dania di Trio Los Aventureros], Awemainta (9 di februari 2013)</ref> Un di nan cancionnan mas conoci ta “Te aworo” composita conhuntamente cu Wim Statius Muller y Hubert Booi y tabata e tema musical p’e pelicula cu ta carga e mesun titulo. De trio kwam in 1964 een toernee door Europa naar Nederland en slaagde in Europa reeds enige bekendheid te krijgen.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462225:mpeg21:a0091 Los Aventureros: succes in Europa], [[Amigoe]] (4 december 1964)</ref> Doy speelde met het trio Los Aventuros in de film Te Amoro, waarna hij in Nederland bleef hangen. Na Europa e trio ta graba su prome LP. E conocldo trio Arubano. Los Aventureros, kende basta tempo pasa a sali for di Aruba pa bai Eur(ï)a, segun noticia cu a worde ricibi for di Hulanda, na e momento ta haciendo un gira door di e continente Europeo. E trio lo actua na Belgica, Hulanda, Alemania y Francia. Manera ta conoci Los Aventureros, kendenan a toca anjanan largo den Aniba Carlb- bean Hotel, Puerto Rico, y Ve¬ nezuela, ta consisti di D.F.Salz- bach, M. Dania y S. Albertus * richtte in 1967 op in Nederland de '''Trio Los Alegres''' die Zuid amerikaanse muziek speelt, eerst samen met Silvia v.d. Molen en later zijn vrouw Jeannette Berlauwt en Hans Wieringa. In 1975 stond de trio hoog op de Nederlandse hitlijsten met "Coconut Woman". 1977: het trio "Los alegres" bekend van de Nederlandse TV en de Andre van Duin-show. De leider van het trio is Doy Salsbach, Bonaireaan van geboorte die reeds jaren in Nederland woont. * in 1991 richtte hij op Orquesta Colegio Latino, fundado i direktor di Orquesta Colegio Latino Doy Salsbach kreeg destijds op Aruba bekendheid met het trio Los Aventureros, hij werkte voor film, tv en nachtclubs op de Antillen, Puerto Rico en Venezuela. In verband met de premiere van de film "Te Aworo" waarbij Doy de tekst schreef voor de titelsong, kwam het trio in 1964 naar Nederland. Om de naam van dit trio te bevestigen bleef Doy als „Avonturier" in Nederland en formeerde eind 1966 Los Alegres.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470347:mpeg21:a0124 Los Alegres - pas LP - wil graag naar Antillen], [[Amigoe]] (22 december 1971)</ref>Doy Salsbach stelde dat na het opheffen van trio Los Aventureros de showbusiness door moest gaan en dat hij zich erg gelukkig voelt met Los Alegres, Trio Los Alegres was een Nederlands latintrio afkomstig uit Den Haag. De groep debuteert in 1968 met de single “Maria Christina” en bestaat dan uit zangeres Sylvia van der Molen en gitaristen Doy Salsbach en Hans Wierenga. Beginjaren zeventig horen we weinig van de groep, maar in 1975 zijn ze terug. De single “Coconut woman” wordt in samenwerking met Sweet Okay Supersister gemaakt. Zangeres Sylvia van der Molen is vervangen door de uit Rhenen afkomstige Jeanette Berlauwt.De single Yes I Do Like Your Bermuda kwam bij ons niet verder dan de Tipparade. In Nederland bereikte het nummer de éénentwintigste plaats in de Top 40. Na 15 jaar, besloot de groep om er mee te stoppen in 1983(Diverse bronnen en Wikpedia) De op Bonaire geboren Doy Salsbach, docerend en uitvoerend musicus in Latijns Amerikaanse- en Caribische dansstijlen, zal samen met zijn salsadansorkest Colegio Latino op donderdag 11 juni gelegenheid bieden om onder de titel "Fiesta Tropical" in Latijns Amerikaanse en Caribische sfeer te dansen in Musicon. De 14-koppige band Colegio Latino toert sinds 1990 door Nederland, België en Duitsland en verzorgt optredens met veel enthousiasme en opzwepende ritmes welke een zonnige en tropische sfeer aan uw feest toevoegt.Speciale vermelding: vier jaren achtereen op het North Sea Jazzfestival, waar het aanwezige publiek de zaal keer op keer veranderde in een danssalon met een swingende, vrolijke menigte. Doy’ Salsbach uitvoerend musicus en muziekdocent studeerde o.a. aan de Berklee School of Music (Boston U.S.A.) Als vertolker van Caribische muziek en jazz meegewerkt aan producties met o.a. Lou van Rees, Shirley Bassey, Timi Yuro, André van Duin, De Mounties, Joop van den Ende en aan het North Sea Jazzfestival. Plaatopnames gemaakt zijn eigen ensembles Los Aventureros en Los Alegres en o.a. met Super Sister, Sweet dBuster, Harry Sacksioni, Tineke Schouten en André van Duin. {{Appendix}} ---------- {{Databox}} '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''wals di Kòrsou''', ta un género musikal di [[Antias Hulandes]], ku tin su raiz den e forma klásiko di wals [[Oropa|oropeo]]. E estilo musikal aki a nasé na e isla di [[Kòrsou]] den di dos mita di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], i ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di [[Viena]], mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko di e region karibense. Influencia oropeo i Adaptashon Lokal Kontrali na e tumba i danza ku ta refleha e influensia Afrikano, e wals Antiano ta konektá mas ku e bailenan di orígen Iberiko. E prome walsnan di Kòrsou, ku a aparesé riba e isla rond 1865, tabata basá riba e mesun ritmo seif ku e walsnan Europeanan, pero ku un forma hopi mas simpel. Nan tabata konstruí den dos parti di 2 x 16 medida, i den esaki no tabatin introdukshon ni teksto. Mas o ménos 20 aña despues, e patronan rítmiko a kuminsá kambia, i asina a nase e estilu karakterístiko di e wals Kurasowés. Poliritmia i Hemiool Un di e karakterístikanan más sobresaliente di e wals Antiano ta su uzo di poliritmia, particularmente e fenómeno musikal yamá hemiool. Esaki ta un desplazamiento di aksent rítmiko ku tuma lugá ora un ritmonan di dos parti ta bini den un metrum di tres parti (3/4). E aksentnan rítmiko ta kambia e manera kon e puls ta sintí, i sugiere un dualismo rítmiko ku ta distingui e wals di Kòrsou di su ehèmpel Europeo. Na bes, e aksent ta kaye riba e promé i dos i mitar tel. Formanan Melódiko i Estruktura E wals Kurasowés por ta di dos òf tres parti, i generalmente ta konsisti di frasenan di 16 medida. Un wals di dos parti tin 32 medida; un di tres parti, 48. E melodia normalment ta suave, sin teksto, ku armonianan inventivo den e striktura musikal di miniatura. E reto pa komponista ta pa kreá un sekshon musikal ku ta stimulá pa bailá, pero ku tambe tin valor estétiko musikal. == Kompositor notabel == Algun kompositor notabel ku a duna forma na e wals antiano ta:<br> {{CUW}} * Jan Gerard Palm * Jacobo Palm * Rudolph Palm * John Palm * [[Joseph Sickman Corsen]] * Jacobo Conrad * Genie Palm * Paul de Lima * Janchi Boskaljon {{ABW}} * [[Padu Lampe]] * [[Rufo Wever]] Nan obra ta inklui tanto walsnan alegre komo sentimental, i hopi biaha e pieza tabata dediká na persona estimá ò pa ekspresá emoshnan profundo manera duel ò felisidat. Un ehèmpel notabel ta Engelenzang (Canto di Ángel) di Jan Gerard Palm. Estilo i Importansia Kultural Wals di Kòrsou ta konsiderá un elemento importante den e legado musikal klasiko di e Antias Hulandés. Aunke su forma bini di Europa, e estilo ta un ekspreshon musikal puramente Antiano, adaptá na e gusto i dinamika lokal, i a bira parti integral di e repertorio di musika klasiko lokal. Referensianan: Römer, René. Muziek en Dans. Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen (1977). Encyclopedie van de Nederlandse Antillen. Palm Stichting: http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf ------- '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''Wals di Kòrsou''', ta un género di músika di [[Antias Hulandes]], ku segun melodia, forma i ritmo, tin su origen den [[Oropa]]. E ta un produkto di e di dos mita di [[siglo 19]]. Kontrali na e [[tumba]] i [[danza]] ku ta refleha e influensia afrikano den Kariba, e wals antiano ta konekta ku bailenan predominante iberiko. Alrededor di aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues e patronchinan rítmiko a kuminsá kambia..<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=[[René Römer|Römer, René]]|titel= Muziek en Dans|werk=Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|datum=1977}}</ref> Kompositornan konosí di e wals antiano ta entre otro Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i John Palm di Kòrsou; [[Padu Lampe]] i [[Rufo Wever]] di [[Aruba]]. ==Wals, Antillian== Algun di e walsnan di Kòrsou ta mustra un orígen klaramente europeo (Schubert). E prome valsnan antillano rond di 1850 ainda no tabata influensia pa e bailenan iberiko di e kontinente, kontrali na e tumba y e danza, ku si ta refleha e influensia [[afrika]]no den e kuenca karibense. Algun aksènt ritmiko ta sugeri e efekto polirítmiko ku ta distinguí e vals antiano for di su ehèmpel oropeo.<ref>Enciclopedie van Curacao</ref> Bepaalde Curaçaosche walsen vertonen een duidelijke Europese oorsprong (Schubert). De eerste Antilliaanse walsen rond 1850 waren nog niet onder invloed van de Iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de tumba en de danza, die de Afrikaanse invloed in het Caribisch bekken reflecteren. Door bepaalde ritmische accenten wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt. nOTES * nl.wiki 9wals,muziek0:De Latijns-Amerikaanse wals is opvallend rijk aan syncopen, zowel in de melodie als de ritmische begeleiding. Het basisritme wordt hier bepaald door de hemiool, een accentverschuiving dat ontstaat wanneer in een driedelig metrum een tweedelig ritme wordt ingebracht. Kenmerk van de Europese wals is de begeleidingsfiguur met een zwaardere eerste tel (puls), meestal een basnoot, gevolgd door twee lichtere tellen (meestal een akkoordje). Bij de Curaçaose en de Venezolaanse wals daarentegen, valt de klemtoon veelal op de eerste en op de twee en een halve tel, waardoor het hemiool ritme ontstaat. Bekende componisten van Curaçaose walsen zijn onder andere Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm en John Palm. * De Antilliaanse wals staat beter bekend als ‘Curaçaose wals’. Ze is een produkt van de tweede helft van de 19de eeuw. Na aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues, un kambio a kuminsá den e patronan ritmiko.[ 3] E komponistanan di vals Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i Rudolf Palm a inspirá otro, ku loke finalmente na 1910 a resultá den dos tipo di vals Kurasowese, esta e vals Kurasowese di dos parti i di tres parti, tur dos sin introdukshon ku un patrón ritmiko separá i un liña melodiko suave sin teksto. Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten. Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=Romer, Rene|titel= Muziek en Dans uit:Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|werk= |datum= }}</ref> De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. -- * Antilliaanse wals vindt aansluiting bij de overwegend iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de [[tumba]] en de [[danza]], die de Afrikaanse invloed in het Caribisch Bekken reflecteren. Er zijn vrolijke 2-delige, en afwisselend sentimentele en opgewekte 3-delige walsen. Door het ritmisch dualisme van zes opeenvolgende achtsten in elke maat, wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt.(Encyclopedie van de Nederlands Antillen) El vals antillano conecta con las danzas predominantemente ibéricas del continente, a diferencia de la tumba y la danza, que reflejan la influencia africana en la cuenca del Caribe. Hay valses alegres a 2 voces y valses a 3 voces alternativamente sentimentales y alegres. El dualismo rítmico de seis corcheas consecutivas en cada compás sugiere el efecto polirrítmico que distingue al vals antillano de su ejemplo europeo. ------ * De Curaçaose wals kan worden gekenmerkt door een rijk gebruik aan syncopen, in zowel de melodie als in de ritmische begeleiding. Het basisritme is afgeleid van de hemiool, dat bijvoorbeeld ontstaat wanneer in een driedelig metrum (3/4) een tweedelig ritme (2/2 of 2/4) wordt ingebracht. De hemiool komt in de Curaçaose wals tot stand door ritmische figuren zoals weergegeven in figuur 1. Let op de accenten in de figuur 1 (aangegeven als >). De onderlinge afstand tussen de accenten blijft gelijk. De Curaçaose wals is doorgaans opgebouwd uit twee of drie delen van elk 16 maten. Zo kent een typische tweedelige wals 32 maten en een driedelige wals 48 maten. Het is de uitdaging voor de componist om binnen dit strakke regiem vaneen miniatuur met een beperkt aantal toegestane maten, een onstuimige, vindingrijke opeenvolging van akkoorden te verzinnen die niet alleen het oor strelen, maar waarmee ook eendanspaar vleugels onder de voeten krijgt. Verschillende van de walsen van Jan Gerard Palm zijn geschreven om een moment van verdriet of juist van geluk in muziek tot uitdrukking te brengen en om personen die hij liefhad te eren.<ref>http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf</ref> De wals Engelenzang (Canto de los Angeles) is niet alleen {{Appendix}} --------------- iwfdlu3zsz6di4n21iwdtfgb38a1d9g 206696 206695 2026-10-11T19:52:48Z Caribiana 8320 206696 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ [[Wals antiano]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Macario Prudencia]] - [[Doy Salsbach]] - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] ---------------------------- Pending: [[Tumba]] (aanvulling) - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] - [[Moron Combo]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Marcario Prudencio]] - [[Doy Salsbach]] - [[Wals antiano]] * Pianista: [[Dominico Herrera]] - [[Harold Martina]] - [[Norman Moron]] - [[Wim Statius Muller]] ------------- '''Premio Edgard Supriano''' ta e premio ofisial di Asosiashon di Músiko i Artista di Kòrsou (AMAK). Pa medio di dje, e organisashon ta honra desde 1989 músiko, kantante, i gruponan musikal ku a distinguí nan mes den nan respektivo kategorianan durante e último aña.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/97117/stem-mee-op-de-premio-edgar-supriano-voor-het-eerst-met-gospel Stem mee op de Premio Edgar Supriano, voor het eerst met gospel], curacao.nu (11 di oktober 2026)</ref> Nòmbernan di e diferente nominadonan den e 12 kategorianan pa e premiashon, entre otro: .... y desde 2026 inkluso gospel. E premio ta un obra di arte, krea pa [[Giovanni Abath]]. == Ganadó == * 1989 - * 1991 - * 1993 - * 1996 - * 2000 - * 2002 - * 2004 - * 2006 - * 2007 - [[Ephrem J]] * 2008 * 2010 * 2013 - * 2015 - * 2018 - * 2020 - no tabatin pa motibu di COVID * 2021 - no tabatin pa motibu di COVID * 2022 - * 2025 - Amos Balentin (kantante di Aña)<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/82655/amos-balentin-wint-premio-edgar-supriano</ref> * 2026 - ---------------------- {{infobox banda| variante =c | nomber = K-liber 4 Life | nomber original = | imagen = | imagen hanchura = | descripcion = | residencia = {{NLD}} | aña activo = | genero = | instrumento= bos | influencia = | distincion = }} '''K-liber 4 Life''' ta un agrupashon musikal hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan prome anaan nan a kanta primordialmente na [[papiamentu]], pero awendia nan ta canta tambe den otro idioma, entre otro hulandes. Na 2011, Pugistix a repatriá, i poko despues a sigui Teddo Juice. Mega Master, kende a permanese na Hulanda, a dicidi di sigui ku K-Liber 4 Life huntu cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). nl.wiki: K-liber 4 Life ta un agrupashon di músika hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan ta canta primordialmente na Papiamento, e idioma di e islanan ABC, pero awendia nan ta canta tambe den otro idiomanan, entre otro Hulandes. Na 2011, Pugistix a disidí di regresá su isla stimá, i Teddo Juice a sigui poko despues. Mega Master a keda Hulanda y a dicidi di sigui cu K-Liber 4 Life hunto cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). ==Biografia== E grupo antiano konosí komo K-Liber den añanan 90 ta e grupo di Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. E miembronan tur a nace na Curaçao pero ta biba na Hulanda (Den Helder). Nan a bira konosí pa medio di e esena kresiente di Bubblin’ den añanan 1990. Downloadnan ilegal tabata un faktor den nan popularidat, ekspandiendo nan alkanse den e esenanan mas chikitu di Bubblin’ den nort i sùit di Hulanda. Na 2004, nan a kibra pa e públiko hulandes mas amplio ku e kansion Viben. Na 2003, 2004 i 2005, nan a presentá frekuentemente i a lansa vários álbum. E último álbum, Schuurpapier, tambe ta kontené hopi kantika na idioma hulandes, miéntras ku e álbumnan anterior ta kontené prinsipalmente kantikanan di papiamentu ku de bes en kuando kansionnan hulandes, spañó òf ingles. Kompetensianan, premionan i nominashonnan Kategoria di Premio di Aña Músika 2004 Mobo Awards Best Album Schuurpapier 2005 Mihó Akto di Diskoteka 2004 Aktuashonnan E cabayeronan, tur tres originalmente di Curaçao pero bibando na Hulanda, a canta principalmente na ‘Papiamento’—e idioma di Aruba, Bonaire, y Curaçao—riba nan prome 3 albumnan, cu incursionnan ocasional den Hulandes, Ingles, of Spaño. Teddo Juice ta skirbi mayoria di e kantikanan di K-liber, Pugistix ta e produktor, i Mega Master ta tene tur kos bon huntu. E último álbum, ‘Schuurpapier’, pues ta nan di kuater álbum kaba, pero kontrali na e promé tres álbumnan, ‘HASIKIBOKE’, ‘Magnifico’, i ‘P K-Liber 2017 Na 2016, K-Liber a hasi un regreso. Nan a bolbe presentá na vários festival, diskoteka i evento urbano i a firma ku e agensia di reservashon RDJ Productions. Mega Master ta e unico ex miembro ainda activo den e actual formacion K-Liber Next Generation. ----------------- '''Dominico Herrera''' (☆ [[4 di mart]] [[1931]] na [[Boneiru]]) ta un musiko i kompositor di musika klasiko i musika bailabel antiano. == Biografia == Dominico Herrera a nase na Boneiru den un famia grandi, kaminda músika i arte en general a hunga un ròl hopi importante. Tur mucha tabata toka un instrumento, tin biaha asta vários, i tabata traha músika huntu. Dominico tabata prefera toca piano, pero tambe orgel y, den su hubentud, guitara. El a haña su promé lesnan di piano cerca su ruman muhe Teresita. Despues, na Korsou, el a haya les di entre otro [[Jacobo Palm|Shon Coco Palm]].<ref>Dominico Herrera doet Curaçaose muziek herleven. "Amigoe". Curaçao, 14-10-1989, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 15-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642782:mpeg21:p020</ref> * yu di Shon Julio Herrera i ruman di e maestro di skol/politico Julio Herrera? * Kaya Dominico Herrera na Korsou? * LP/CD Dominico Herrera is a composer and pianist from Bonaire, in the Netherlands Antilles (Caribbean’s region). He composes an instrumental songs inspired in the landscapes of his country. His music is a fusion between a large number of Caribbean and South American musical styles, with the piano as the main protagonist. {{Appendix}} ------------------ Harold Martina: een vooraanstaand Curaçaos musicus en ambassadeur van het muzikale erfgoed van Curaçao. Junny Alves June 12, 2026 '''Harold Martina''' is een Curaçaose concertpianist die internationaal erkenning verwierf door zijn uitzonderlijke technische beheersing en zijn verfijnde interpretaties van het klassieke pianorepertoire. Hij werd geboren in Willemstad, Curaçao, in 1935 en groeide op in een cultureel rijk milieu waarin muziek een belangrijke plaats innam. Zijn eerste pianolessen kreeg hij op Curaçao bij de bekende musicus Teun Don, die zijn uitzonderlijke talent al vroeg herkende. Op jonge leeftijd vertrok Martina naar Colombia om zijn muzikale opleiding voort te zetten aan het conservatorium van Medellín. Daar ontwikkelde hij zich snel tot een pianist van hoog niveau en studeerde hij cum laude af. Zijn artistieke ambitie bracht hem vervolgens naar Wenen, waar hij lessen volgde bij de gerenommeerde Oostenrijkse pianopedagoog Richard Hauser. In Europa verfijnde hij zijn interpretatieve stijl en bouwde hij een breed klassiek repertoire op met werken van componisten als Bach, Haydn, Brahms, Schumann en Bartók. In de jaren zestig trad Harold Martina op in verschillende internationale concertzalen. Een belangrijk moment in zijn carrière was zijn recital in het Concertgebouw van Amsterdam in 1962, een bijzonder optreden dat mede mogelijk werd gemaakt door culturele organisaties van de Nederlandse Antillen. Zijn concerten werden gewaardeerd om hun muzikaliteit, discipline en intellectuele diepgang. Naast zijn carrière als uitvoerend pianist speelde Martina ook een belangrijke rol als muziekpedagoog. Vooral in Colombia leverde hij een grote bijdrage aan de ontwikkeling van klassieke muziekeducatie en inspireerde hij generaties jonge pianisten. Hij stond bekend als een toegewijde docent met een sterke nadruk op muzikaal begrip, techniek en artistieke integriteit. Binnen de Curaçaose muziekgeschiedenis wordt Harold Martina beschouwd als een van de belangrijke vertegenwoordigers van de klassieke traditie van het eiland. Samen met andere prominente Curaçaose musici hielp hij de internationale zichtbaarheid van Caribische klassieke muziek en talenten te vergroten. Zijn levensloop weerspiegelt de culturele verbinding tussen Curaçao, Latijns-Amerika en Europa, en zijn nalatenschap leeft voort via zijn leerlingen, opnames en de blijvende waardering voor zijn artistieke bijdrage. PAPIAMENTU Harold Martina ta un pianista di konsierto di Kòrsou ku a haña rekonosementu internashonal pa medio di su dominio tékniko eksepshonal i interpretashonnan refiná di e repertorio di piano klásiko. El a nase na Kòrsou, na aña 1935 i a lanta den un ambiente kulturalmente riku kaminda musika tabata tin un lugar prominente. El a haña su promé lèsnan di piano na Kòrsou serka e musiko renombra Teun Don, kende for di trempan a rekonose su talento eksepshonal. Na un edat yòn, Martina a sali pa Colombia pa sigui ku su edukashon musikal na e Konservatorio di Medellín. Einan, el a desaroyá lihé den un pianista di nivel haltu i a gradua ku elogio. Su ambishon artístiko a hib’é Viena, kaminda el a studia serka e renombrá pedagogo di piano Austriaco Richard Hauser. Na Europa, el a refiná su estilo interpretativo i a konstruí un repertorio klásiko amplio ku obranan di kompositornan manera Bach, Haydn, Brahms, Schumann i Bartók. Den añanan 1960, Harold Martina a presentá den vários sala di konsierto internashonal. Un momento signifikativo den su karera tabata su resital na Concertgebouw na Amsterdam na 1962, un aktuashon remarkabel hasí posibel en parti dor di organisashonnan kultural di Antiyas Hulandes. Su konsiertonan tabata wòrdu apresiá pa nan musikalidat, disiplina i profundidat intelektual. Banda di su karera komo pianista , Martina tambe a hunga un ròl importante komo edukadó di músika. Partikularmente na Colombia, el a duna un kontribushon grandi na desaroyo di edukashon di músika klásiko i a inspirá generashonnan di pianista hóben. E tabata konosí komo un maestro dediká ku un énfasis fuerte riba komprenshon musikal, téknika i integridat artístiko. Den di historia di músika di Kòrsou, Harold Martina ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan importante di e tradishon klásiko di Kòrsou. Huntu ku otro músikonan prominente di Kòrsou, el a yuda oumentá e visibilidat internashonal di músika i talento klásiko karibense. Su historia di bida ta reflehá e konekshon kultural entre Kòrsou, Latino Amérika i Europa, i su legado ta biba pa medio di su studiantenan, grabashonnan i e apresio duradero pa su kontribushon artístiko. --------------- Jules Blasini: een Curaçaose musicus die een betekenisvolle bijdrage leverde aan de ontwikkeling en instandhouding van ons muzikaal erfgoed. Junny Alves Published Jul 16, 2026 '''Jules François Blasini''' (Curaçao,2 februari 1847- Curaçao 26 december 1887) was de zoon van Maria Elizabeth Leon en de Corsicaanse diplomaat Jean Blasini, die destijds Frans consul op Curaçao was. Al op jonge leeftijd bleek zijn uitzonderlijke muzikale talent. Hij kreeg les van de beroemde Curaçaose componist en muziekpedagoog Jan Gerard Palm, die hem als een van zijn meest begaafde leerlingen beschouwde. In 1863 gaf de zestienjarige Blasini al succesvolle pianorecitals op Curaçao. Dankzij aanbevelingen van invloedrijke Franse contacten werd hij in 1865 toegelaten tot het prestigieuze Conservatoire de Paris. Hij studeerde daar bij Georges Mathias, een directe leerling van Frédéric Chopin. Daarmee werd Blasini de enige op Curaçao geboren componist uit zijn tijd die een formele opleiding aan het conservatorium van Parijs volgde. Na zijn studie keerde Blasini terug naar Curaçao, waar hij naam maakte als virtuoos pianist. Hij stond bekend om zijn verfijnde techniek en zijn uitvoeringen van romantische pianomuziek. In 1878 behoorde hij tot de oprichters van het eerste symfonieorkest van Curaçao, waarin hij de pianopartij verzorgde. Blasini componeerde zowel dansmuziek als meer lyrische luistermuziek. Zijn werken vertonen invloeden van de Europese romantiek, gecombineerd met Curaçaose muzikale tradities. Zijn stijl wordt gekenmerkt door elegantie, subtiele ritmiek en een verfijnde melodische opbouw. Jules Blasini geldt als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de negentiende-eeuwse Curaçaose kunstmuziek. Zijn opleiding in Parijs bracht Europese muzikale invloeden naar Curaçao, terwijl zijn composities tegelijkertijd geworteld bleven in de lokale cultuur. Daardoor vormt hij een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de Curaçaose klassieke muziektraditie. PAPIAMENTU Jules François Blasini (Kòrsou, [[2 di febrüari]] [[1847]] – Kòrsou, [[26 di desèmber]] 1887) tabata yu di Maria Elizabeth Leon i e diplomátiko di e isla Corsica Jean (Juan) Blasini, kende tabata e kònsul franses na Kòrsou e tempu ei.<ref>Uit Nederlandsche Couranten.. "De Curaçaosche courant". [Willemstad], 20-10-1877. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000213466:mpeg21:p001</ref> Su talento musikal eksepshonal a bira bisto na un edat yòn. El a haña lès serka e famoso kompositor i pedagogo di músika di Kòrsou [[Jan Gerard Palm]], kende a konsider’é un di su alumnonan mas talentoso. Na 1863, Blasini di dieseis aña ya tabata duna resitalnan di piano exitoso na Kòrsou. Danki na rekomendashonnan di kontaktonan franses influente, el a wòrdu atmití na e prestigioso Konservatorio di Paris na 1865. Einan el a studia serka Georges Mathias, un alumno direkto di Frédéric Chopin. Esaki a hasi Blasini e úniko kompositor nasé na Kòrsou di su tempu ku a risibí formashon formal na Konservatorio di Paris. Despues di su estudio, Blasini a regresá Kòrsou, kaminda el a traha un nòmber komo pianista virtuoso. E tabata konosí pa su téknika refiná i su presentashonnan di músika romántiko di piano. Na 1878, e tabata un di e fundadornan di e promé orkesta sinfóniko di Kòrsou, den kua el a toka e parti di piano. Blasini a komponé tantu músika di baile komo músika di skucha mas líriko. Su obranan ta mustra influensianan di Romantismo Oropeo, kombiná ku tradishonnan musikal di Kòrsou. Su estilo ta karakterisá pa elegansia, ritmonan sutil, i un struktura melódiko refiná. Jules Blasini ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan mas importante di músika di arte Kurasoleño di siglo diesnuebe. Su formashon na Paris a trese influensianan musikal Oropeo pa Kòrsou, miéntras ku su komposishonnan simultáneamente a keda ankrá den e kultura lokal. Komo resultado, e ta forma un laso importante den desaroyo di e tradishon di músika klásiko di Kòrsou. Er is een straat in Brievengat naar hem genoemd: Kaya Jules Blasini.<ref>Autowassen te Brievengat. "Amigoe". Curaçao, 09-11-1992, p. 14. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643691:mpeg21:p014</ref> {{Appendix}} --------------- en.wiki:'''Happy Peanuts''' ta un banda bon konosí di e isla di Kòrsou. Nan estilonan ta inkluí tumba lokal i ritmo kombiná, i tambe merengue dominikano. Un di e forsanan impulsivo di tumba moderno i ritmo kombiná, Happy Peanuts ta meskla congas i timbales di impulso ku sintetizador i guitara eléktriko. Tambe úniko na Happy Peanuts ta nan estilo di merengue. Komo ku no tin tokadó di güira, e patronchi ta wòrdu toká riba e hi-hat dor di e tokadó di drumset. Nan cancion mas conoci ta sigui ta “Kareda di Buriku” (Careda di Burico), cu ta sinonimo di e cultura di Curaçao, y ta un cantica di baile hopi popular. ------------------ {{Variante|c}} {{infobox musico | variante = c | nomber = Diangelo Cicilia | alias = | imagen = | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = 1971 | luga nacemento = {{CUW}} | residencia = {{JPN}} | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | nationalidad = | educacion = Konservatorio di Rotterdam | aña activo = | genero = músika kontemporáneo | instrumento = [[kitara]] | ofishi = músiko, kitarista, dosente | influencia = | pais = | distincion = | website = https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html }} '''Diangelo Cicilia''' (☆ [[1971]] na [[Kòrsou]]) ta un kitarista [[Kòrsou|kurasoleño]]-[[Hulanda|hulandes]], ku ta biba i traha na [[Osaka]], [[Hapon]]. E ta spesialisá den músika kontemporáneo pa kitara. == Bida i karera == Diangelo Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa [[Hulanda]], kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na Konservatorio di Rotterdam serka Marin Kaaij, despues na e Konservatorio Real di Den Haag serka Enno Voorhorts. Posteriormente, el a sigui un un estudio avansá na e Konservatorio di New England na [[Boston]] serka Eliot Fisk.<ref name=:"0">[https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html Profil Diangelo Cicilia], ciciliamusic.com </ref> Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di Prins Bernhard Cultuurfonds i Fondsen Podiumkunsten.<ref name=:"0"/> ===Karera=== Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)], 12xholland.com</ref> Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, [[Nort Amérika|Nort]] i [[Sur Amérika]] i Hapon.<ref name=:"0"/> Desde 2000, e ta forma un duo ku su kasá, e tokadó di fió hapones Mariko Cicilia, bou di e nòmber ''Duo Cicilia''. Huntu nan ta presentá konsiertonan regularmente na Oropa i Hapon.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> Cicilia a duna konsierto i tayer den diferente pais, inkluyendo [[Antias Hulandes]], Hulanda, Merka i Hapon.<ref name=:"1"/> Na Hapon, e ta involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsierto i kolaborashon ku músikonan lokal. ===Otro aktividat=== Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo dosente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal, i tayer pa skol i otro inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di [[Antias Hulandes]].<ref name=:"1"/> Na 2004, el a partisipá den un konsierto na honor di e gitarista [[Julian Coco]] su 80 aña di bida.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], Caraibisch Uitzicht</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Cicilia, Diangelo}} [[Category:Hende]] [[Category:Músika]] [[Category:Kòrsou]] E ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo, inkluyendo numeroso estreno di komposishonnan dediká na dje, i ta partikularmente komprometé na sostené e generashon mas yòn di kompositornan hulandes. Su tokamentu eksepshonalmente virtuoso ta karakterisá pa un oido skèrpi pa zonido i sensitividat. Sostené pa e Fundashon Donemus, el a graba un CD ku ta inkluí obranan di Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier, i Jo Sporck. Tambe el a hasi numeroso grabashon di radio i televishon, prinsipalmente na Hulanda, Nort i Sur Amérika, i Hapon. He teamed up with his wife Mariko Cicilia, violinist from Japan, to form Duo Cicilia, that has been performing in Europe and Japan since 2000.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> El a kontribui supstansialmente na e konsierto dia 24 di yanὓari 2004, na honor di Julian Coco su 80 aña di bida, organisa pa e Asosashon di Músikonan Pro Guitarra.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], caraibisch uitzicht</ref> Diangelo Cicilia (1971): gitarist Discipline Klassiek gitaar, specialisatie Moderne Muziek. Afgestudeerd Klassiek gitaar, eerst DM aan het Rotterdams Conservatorium. Daarna UM aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag met als specialisatie hedendaagse muziek. Vervolgstudie aan The New England Conservatory in Bosten, VS, bij de Eliot Fisk. Tijdens dat studiejaar winnaar van de Wildcard competitie voor geïmproviseerde wereldmuziek. Concertreizen gemaakt naar de Nederlandse Antillen en de Verenigde staten. Momenteel werkzaam als muziekdocent en bezig met het instuderen en uitvoeren van voornamelijk nieuwe Nederlandse solo werken voor gitaar.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)]</ref> "...Verder zou ik heel graag de traditionele gitaar muziek uit de Nederlandse Antillen willen tonen. Ik ben zelf op Curacao geboren en heb daar tot mijn 14de jaar gewoond. Ik ben nog altijd gefascineerd door de mooie muziek voor gitaar die daar vandaan komt." Beknopt overzicht van zijn 12xHolland activiteiten in Hirado:<ref name=:"1"/> *concerten/recital (solo en met lokale musici) *schoolworkshops (rondom Nederlandse en Antilliaanse gitaarmuziek) *samenwerking met lokale Japanse muzikant om zo een werk te creëren voor het Hirado Cultural Festival op 3 November. *interesse voor lessen in Kyûdô (Japans boogschieten) en Japanse snaarinstrumenten. * co-founded a violin and guitar school in Japan * language teacher - certified for teaching English as a foreign language * Online Teaching Language and Music {{Appendix}} Diangelo Cicilia (* 1971 na Kòrsou) ta un gitarista kurasoleño-hulandes ku ta biba i traha na Osaka, Hapon. E ta spesialisá den músika contemporáneo pa gitara. Bida i edukashon Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa Hulanda, kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na e Konservatorio di Rotterdam ku Marin Kaaij, despues na e Koninklijk Conservatorium den Den Haag ku Enno Voorhorst. Posteriormente, el a sigui un estudio avansá na e New England Conservatory den Boston serka Eliot Fisk. Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di e Prins Bernhard Cultuurfonds i e Fondsen Podiumkunsten. Karera Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda. Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, Amérika i Hapon. Desde 2000, el ta forma duo ku su esposa, e violinista haponés Mariko Cicilia. Huntu nan a forma Duo Cicilia, ku ta presentá konsertonan regularmente na Europa i Hapon. Cicilia a duna konsertonan i taller den diferente pais, inkluyendo Hulanda, Estados Unidos i Hapon. Na Hapon, el a involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsertonan, taller pa skol i kolaborashonnan ku músikonan lokal. Otro aktividat Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo docente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal i inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di Antianan Hulandes. Na 2004, el a partisipá den un konserto na honor di e gitarista Julian Coco su 80 aña di bida. ---------- == Joropo == A declara e ‘joropo’ di Venezuela—un genero cu ta mescla musica, cancion y bailamento rapido di pareha—como un tesoro cultural intangible di UNESCO.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20251210.pdf A declara baile Venezolano ‘joropo’ un tesoro di UNESCO], BDA (10 di december 2025)</ref> E tin raiznan indigena, Africano y Europeo y a origina den a ‘llanos’ cerca di e frontera entre Venezuela y Colombia. Ta presenta joropo cu e zonido di instrumentonan incluyendo e harpa, maraca y violin mientras bailarinanan ta draai y nan pareha masculino ta bati pia riba suela den e ritmo rapido di e musica. E bailarinanan ta bisti shimisnan colorido y hende homber ta bisti bachi y un sombre. UNESCO a anuncia e designacion na un reunion na New Delhi den cual e organisacion cultural di e Organisacion di Nacionnan Uni (UN) a examina decenas candidato pa ser declara tesoronan cultural intocable. Joropo a ser declara un activo cultural nacional di Venezuela na 2014. {{Appendix}} --------- {{infobox persona| variante = c }} '''Angel Salsbach''' (☆ [[1 di mart]] [[1937]] na [[Boneiru]] – † [[20 di desèmber]] [[2025]]<ref>[https://kikotapasando.com/2025/12/20/angel-salsbach-gran-musiko-i-un-gran-politiko-a-bai-sosega/ Angel Salsbach gran musiko i un gran politiko a bai sosega], Kikotapasando.com (20 di desèmber 2025)</ref> na [[Kòrsou]]) ta un ingeniero, sientífiko, polítiko, eskritor, músiko, kompositor, filósofo, i Maestro di Reiki. Salsbach a skirbi dos musikal tokante historia di Kòrsou, di kual uno a wòrdu tradusí na aleman. Su pashon pa músika, spesialmente [[jazz]], a hasié konosí den e mundu di músika. El a kuminsá toka mandolin na edat di sinku aña.<ref>[https://www.curacaovakantieland.nl/over-ons-curacao-vakantieland/over-site-beheer-curacao-vakantieland-curacao-vakantieland/ Beroemde Curaçaoënaars], Curaçao Vakantieland</ref> E ta toka piano, tròmpèt i kontrabas tambe. E ta e fundadó di e Salsbach Jazz Trio.[2] Komo eskritor, el a skirbi vários buki pa mucha ku ta kroniká su eksperensianan kresiendo na Boneiru. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =70383858|titulo=Angel Salsbach}} {{References}} }} {{Stub}} Angel R. Salsbach (☆ 1 di mart 1937 na Bonaire – † 20 di desèmber 2025 na Kòrsou) ta un ingeniero, polítiko, sientífiko, eskritor, músiko, kompositor i Maestro di Reiki, konosí principalmente komo un pionero i figura legendario den escena di jazz di Kòrsou i di e Antia Hulandes. Salsbach Jazz Trio Bida i formashon Angel Salsbach a nase na Bonaire como yu di Hilario “Lachi” Salsbach i Andrea Salsbach-Martijn y tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabatin karera musikal, entre nan Dionisio “Doy” Salsbach, ku tabata miembro di Los Aventureros na Aruba, i Roberto “Papachi” Salsbach, integrantenan di Tipiko Boneriano. ufdcimages.uflib.ufl.edu Salsbach a kuminsá hinka su interess pa música hopi tempran, ta kominsá toka mandolin na edat di sinku anja i despues a deskubri otro instrumento manera piano, tròmpèt i kontrabas. Salsbach Jazz Trio == Carera musikal i Salsbach Jazz Trio == Den añanan 1960, Angel Salsbach a fundá e famos Salsbach Jazz Trio, junto ku e pianista Etzel Provence i e tokadó di drums Ramon Penzo. Salsbach Jazz Trio E trio no solamente a representa e komienzo di jazz moderno riba Kòrsou, sino tambe a promové un meskla unique di influensia jazz internashonal ku ritmonan i kultura lokal. Nan a prezentá regularmente den Luganan manera Centro Pro Arte, Negropont, Groot Kwartier i radio i TV na Kòrsou i Aruba, inkluí konsertonan klasiko i programanan edukativo pa skolnan. coleccion.aw Segun historianan di jazz den Aruba i Kòrsou, Salsbach Jazz Trio tabata un di e trio jazz mas prominente riba e islanan den e sesenta i sieuenta, ku Salsbach mes como leidende bassista i improvisadó. Nan tabatin repertorio ku ta bai for di jazz tradicional te na modalidadnan mas avansa, i nan a kompilá tema propio ku a reflehá influensianan kultur i sosial di komunidat lokal. percypinedo.com Konkret kontributo den musica Angel Salsbach a kontribuí na: Rekonosemento di jazz den Kòrsou i den Antia Hulandes komo un forma di ekspreshon artístiko independiente. percypinedo.com Presentashon i interpretashon di jazz klasiko i modern, repasando influensianan sosa manera Duke Ellington, Oscar Pettiford i Bud Powell den su trio oraz otro formashon. Salsbach Jazz Trio Esforsonan edukativo pa enseña i promoté jazz na skolnan i programa pa hobenan. Salsbach Jazz Trio Otras kontribushonnan i kreatividat Ademas di su labor komo músiko, Salsbach a skirbi varios buki i kronikanan tokante su bida i eksperensianan. Durante su bida tambe el a traha na nivel políticos i administratif den Kòrsou, inkluí participashon den Island Council i varios komisionnan pa kultura i edukashon, representando e Antia Hulandes den eventonan regional internacional. Salsbach Jazz Trio Salsbach tambe a formá Destinations – The Art of Vision, un kompania ku a promové desarrollo espiritual, terapianan i enseñansa pa amplio publiko, ku el mes mismo a lidera komo Master di Reiki i kondukto di diversas workshop i konsultashon espiritual. Martien Verstraaten Obstakulonan i resilensia Den 2001, Angel Salsbach a sufri un accidente serioso ku a kousa un stroke, ku resultá den afasia — un kondishon kaminda un hende ta perde e abilidat pa papia, lesa i skirbi. A pesar di esei, atravéz di terapia intensivo i perseveransia, el a logra rekonobrá hopi di e abilidatnan aki i posteriormente a skibi su propio buki Skirbi sin por lesa, ku ta relata su proseso di rekuperashon. Salsbach Jazz Trio {{DEFAULTSORT:Salsbach, Angel}} [[:Kategoria:Politiko]] [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Músika]] Komo resultado di un aksidente na 2001, Angel Salsbach a desaroyá afasia. E no por a papia, lesa ni skirbi mas. Pa medio di terapia i perseveransia, el a logra rekobrá e abilidatnan aki. Posishonnan okupá 1966 Co-fundador y candidato pa e “Union Reformista Antiano” na Curaçao 1983-1992 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Suplente Teniente Gobernador di Territorio Insular Curaçao 1986-1988 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN 1997-1999 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN Presidente di Hunta di Toezicht di Curaçao Ports Authority (CPA), Setel (kompania di telefon), Curoil (kompania di zeta), Curinta, ABC (kompania di bus), KODELA, i KAE. ------------- '''Eric M. la Croes''', (☆ - † november [[2016]]) tabata un etnomusikologo, folklorista i eskritor di Kòrsou. Eric M. La Croes († November 2016) tabata un prominente folklorista, etnomusikologo, edukadó i eskritor di Kòrsou. Reconoci pa su dedicacion profundo na cultura y musica tradicional di su patria, La Croes a hunga un rol crucial den preservacion y promocion di herencia cultural di Curaçao. == Biografia == Eric La Croes a nase na [[Kòrsou]] y a studia na [[Kolegio Alejandro Paula|Peter Stuyvesant College]] i despues na [[Hulanda]]. El a optené su lisensiatura den Sikologia Edukativo i Desaroyo di Mucha, i despues a spesialisá den etnomusikologia i antropologia ouditivo. E tabata dosente na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] (UNA), kaminda e tabata duna kursonan den áreanan manera sikologia edukativo, sikologia di desaroyo, etnomuzikologia i antropologia ouditivo. dcdp.uoc.cw. Tambe el a traha como investigador na Instituto Antiyano di Arqueologia y Antropologia (AAINA), aportando significativamente na estudio y documentacion di e tradicionnan cultural di e region. Kontribushonnan Kultural La Croes tabata un ferviente defensor di Curaçao su músika tradishonal, spesialmente e tambú, e isla su ritmo indígena. El a dediká su mes na rekohé, konserbá i siña e tradishonnan musikal aki, sigurando nan transmishon pa futuro generashonnan. El a outor di vários obra ku ta reflehá su kompromiso ku kultura lokal. Su publikashonnan ta inkluí: “Fuente di sabiduria” (Fuentenan di Sabiduria): Un kompilashon di proverbionan i sabiduria popular na Papiamentu. “Mucha ta pidi atenshon” (E Mucha Exigi Atencion): Un obra cu ta trata temanan di infancia y educacion dentro di e contexto cultural di Curaçao. Tambe el a partisipá den kreashon di obranan di teatro ku a trata aspektonan históriko i kultural di e isla. Un ehèmpel notabel ta su kolaborashon riba e obra “Tula,” ku ta dramatisá e rebelion di katibu di 1795 riba Kòrsou. La Croes tabata enkargá ku komponé kantikanan i kantikanan di katibu, manera e tambú i e kantika di rebelion, komo ku no tabata konosí ningun disko musikal for di e tempu ei. curacaovakantieland.nl == Obra == * 1976 - ''Sla habri i mi ta sere ku un sla será'' * 1977 - ''Sabidoría di nos bieunan'' * 1978 - ''Wawa ta konta'', Produkshon Shon Krioyo * 1979 - ''Trinta di mèi, mi ta konmemora bo'' * 1982 - ''Mentalidat : un kayente un frien!'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 1986 - ''Tutumba'' * 1988 - ''Tumba di karnaval de Curazao'', Caracas * 2004 - ''Poesia di mama di Girasol : Terapia di arte'' * 2004 - ''Karnaval : (muchu mas ku nos ta kere!)'' * 2009 - ''Fuente di sabiduria'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 2012 - ''Seú ta muzik kultural : (lagu'é manera e ta!!!)'' == Honor == Como reconocimento di su contribucion invaluable na cultura Curazoleño, Eric La Croes a haya e titulo di Ridder van de Orde van Oranje-Nassau na 2013. E honor aki a resalta su dedicacion y esfuersonan pa conserva y promove herencia cultural di su pais. Herensha E legado di Eric La Croes ta sigui biba pa e generacionnan actual y futuro na Curaçao. Su trabou komo edukadó, investigadó i defensor di kultura lokal a laga un marka indelibel riba e identidat kultural di e isla. Pa medio di su skirbimentonan, siñansanan, y composicionnan, La Croes a percura pa Curaçao su tradicionnan musical y cultural sigui wordo balora y celebra. {{Appendix}} ---------------- '''Eric la Croes''', onder andere auteur van ''Fuente di sabiduria'' (vrij vertaald is dat ‘Bronnen van wijsheid’) en Mucha ta pidi atenshon (Kind vraagt om aandacht), wordt omschreven als een ethnomusicoloog. Zelf noemt Eric La Croes zichzelf kulturista; Cultuurliefhebber. Eric la Croes is zeer sociaal en laat grote persoonlijke betrokkenheid zien bij zijn moederland. Hij schrijft gedichten, poëzie en muziek in Papiamentu, zijn moedertaal, en Nederlands. Hij maakt zich sterk voor de typisch oude Curaçaose volksmuziek zodat deze niet verloren gaat en stimuleert de jeugd om die te blijven spelen.<ref>https://curacaovakantieland.nl/reisgids/beroemde-curacaoenaars/ Beroemde Curacaoenaars], curacaovakantieland.nl</ref> * 1965 - Peter Stuyvesant College (Amigoe) * tabata traha na AAINA * Drs. Eric La Croes (Curaçao) teaches in the General Faculty of the University of the Netherlands Antilles, Curaçao. His areas of specialization include educational psychology, developmental psychology, ethnomusicology, and audio-anthropology. Formerly, he was a researcher at the Institute of Archaeology and Anthropology of the Antilles. He has published poetry and prose, as well as publishing books, articles and audio materials on the traditional music and rhythms of Curacao.<ref>https://dcdp.uoc.cw/AA00000309/00026</ref> * [[Gueni]] * [[Tapushi Literario]] * Ridder [[Orden di Oranje-Nassau]] (2013) nl.wiki: Een jaar later volgde Tula, een toneelstuk over de Curaçaose slavenopstand van 1795 en het eerste over de slavernijgeschiedenis vanuit de perspectief van een zwarte Curacaoënaar.[9] Het verhaal werd in hoofdlijnen gebaseerd op onderzoek van de historicus H.J. Hamelberg (1862-1918),[10] terwijl de werkliederen van de slaven, zoals de tambú en de kantika di rebelion, door etnomusicoloog Eric La Croes geschreven werden omdat er van de opstand geen liederen bekend waren.<ref>[https://arhive.org/details/BNA-DIG-RAPPORT-SLAVERNIJVERLEDEN-2021/mode/1up?q=pacheco+domacasse Slavernijverleden in expressievormen in: ''Ketenen van het Verleden: Rapport van Bevindingen Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden''], 26 juli 2021, bijlage 4C </ref> {{Appendix}} ---------------- '''Ephrem J''', nomber artistico di '''Ephrem Jonathan Ocalia''' (☆ [[24 di novèmber]] [[1984]] na [[Kòrsou]]) ta un kantante [[yu di Kòrsou]], residensia na Hulanda/Merka? Zijn vader, Ephrem Ocalia was ook zanger en was zijn eerste inspiratie als kind. Ephrem J werd aangemoedigd door zijn vader om ook de muziek in te gaan. Hij begon zijn zang try-outs door deel te nemen aan lokale talentenshows op Curaçao. Ephrem Jonathan Ocalia, beter bekend als Ephrem J ging eind 2006 solo na het winnen van 4 Premio Karabela en werd genomineerd als beste zanger in 2006. Hij lanceerde zijn eerste album als solist in juli 2007 en had een succesvol concert eind september 2007. De band van Ephrem J draait helemaal om slow groove, ballads en Latin R&B met een vleugje jazzy muziek. Ephrem Jonathan Ocalia werd geboren op Curaçao op 24 november 1984. Zijn vader, Ephrem Ocalia Sr., zong en was als kind zijn eerste inspiratiebron. Ephrem J begon zijn zangtry-outs zoals de meeste kinderen doen, door deel te nemen aan lokale talentenjachten. Hij werd al snel ontdekt als een getalenteerde jonge zanger en begon op zeer jonge leeftijd te zingen in lokale bands. Tijdens zijn schooltijd bleef hij zingen in lokale bands zoals de OK-band en kreeg hij begeleiding van ervaren zangers, hoewel hij een grotendeels autodidactische zanger bleef. Toen stopte hij met school, verliet al snel de OK Band en werd de leadzanger van de lokale band Guess, waarbij hij voornamelijk “ritmo kombinÃ?¡” zong, een lokale populaire dansmuziek. Eind 2006 was Ephrem J de meest gewaardeerde lokale jonge kunstenaar op Curaçao. Hij ontving verschillende prijzen voor beste mannenstem en lokale zanger van het jaar en werd de favoriete entertainmentzanger voor privéverjaardagsfeestjes, huwelijksfeesten en dergelijke. Sterk geïnspireerd door zangers als Luther Vandross en andere Amerikaanse en Latijns-Amerikaanse vocalisten, verliet Ephrem J de band Guess, om begin 2007 aan zijn solocarrière te beginnen. Op dat moment had Ephrem J verschillende composities – door hem geschreven terwijl hij dagdroomde over zijn toekomst. – van ballads, latin R&B en slow groove nummers en benaderde jazzmuzikanten Gregory Colina en Gedeon Chandler, om de nummers muzikaal te arrangeren. Vervolgens ging hij de opnamestudio in en bracht al snel zijn eerste album als solist uit. Zowel de cover “Speransa” (hoop) als “Stimabu So” bereikten de lokale radio-hitlijsten. Ondertussen was Ephrem J het middelpunt tijdens twee concerten en kreeg hij zeer drukke dagen als zanger voor vele privéfeesten. Hij betrad ook de wereld van reclamespots, zong een lokale jingle voor een populair condoommerk, verscheen op een billboard voor een bedrijf in spijkerbroeken en op verschillende reclameposters. Zijn populariteit groeide nog meer onder de lokale gemeenschap en werd eind 2007 opnieuw geëerd als zanger en ontving verschillende prijzen, waaronder de “Edgar Supriano-prijs” van de nationale vereniging van muzikanten en artiesten, AMAK, als zanger van het jaar. In 2008 begon hij het jaar opnieuw met grote impact, nam deel aan het Tumba Festival van het carnaval met een van de populairste bands Gio Fuertisimo en kreeg opnieuw erkenning als derde finalist onder de meer dan 60 deelnemers. Hij creëerde zijn internationale album, met enkele mooie ballads, slow rock en tropische muziek in de Spaanse taal. Zijn solocarrière kreeg een hoogtepunt toen hij de opdracht kreeg om te zingen bij de Marinierskapel van de Royal Marines (een harmonisch orkest) in Willemstad. In november 2008 bracht hij zijn eerste internationale album “Lating Evolution” uit. {{Appendix}} Ephrem J Cantante y Compositor, Despues de su primer gran exito "Amor en la luna" ha seguido trabajando incansablemente y esta logrando poco a poco llegar con su música donde quiere su corazón para todo el munoo La Historia de Ephrem Jonathan, Un artista del mundo ... Con un nombre que empieza a resonar con fuerza en diferentes países, Ephrem J mantiene firme la convicción que lo llevó desde chico a los escenarios: "Seré un artista internacional que pondrá en alto la bandera de Curazao y la de La Republica Dominicana". Aunque naciera en esta pequeña nación antillana, y ser allí donde ha crecido y desarrollado sus potencialidades artísticas, es un intérprete multicultural con raíces latinas y holandesas, algo que se nota, positivamente, en lo bien que maneja la diversas mezclas rítmicas que componen su repertorio. ---------------- {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Palm]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{infobox musico | variante = c | nomber completo = John Antonio Palm | alias = | imagen = John-palm-profil (cropped).jpg | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = [[13 di yüni]] [[1885]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento= [[24 di febrüari]] [[1925]] | luga fayecimento= | ofishi = músiko, kompositor | instrumento = klarinèt | pais = | distincion = }} '''Johan Antoine (John) Palm''' (☆ [[13 di yüni]] [[1885]] na [[Kòrsou]] – † [[24 di febrüari]] [[1925]] na [[Kòrsou]]) tabata un músiko i kompositor antiano. == Biografia == John Palm tabata un di e kuater yu di Maria Felicia Celestina di Kòrsou ku a fam Palm. Na 1905, meskos ku su ruman [[Rudolf Palm|Rudolf]] el a wòrdu rekonosé komo yu di Willem Axson Palm. E tabata un multi-instrumentalista; John Palm a nase den un famia musikal i tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu [[Jacobo Palm]] i su ruman [[Rudolf Palm]], el a siña toka piano, klarinèt i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinèt tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den varios konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita manera pa supla cu su boka, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinèt. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiamentu na otro di su mes klarinèt finalmente a resultá fatal. == Komposishonnan == Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Literatura == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} == Link eksterno == * [http://www.palmmusicfoundation.com Wèpsait Palm Music Foundation] {{Appendix}} John Palm (Curaçao, 13 di yüni 1885 – ibid., 24 di febrüari 1925) tabata un músiko i kompositor. Johan Antoine Palm – mihó konosí komo John Palm – tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu Jacobo Palm i su ruman hòmber Rudolph Palm, el a siña toka piano, klarinet i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinet tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den vários konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita embouchure, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinet. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiansa di su mes klarinet finalmente a resultá fatal. Komposishonnan Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Bronnen == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} *[http://books.caribseek.com/Curacao/Honderd_Jaar_Muziekleven_op_Curacao Honderd jaar muziekleven op Curaçao] {{DEFAULTSORT:Palm, John}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Músika]] -- Palm, Jacobo Jesus María (Shon Coco) (Curaçao 28 november 1887 - 1 juli 1982) kleinzoon van Jan Gerard Palm, veelzijdig instrumentalist en componist, is één der begaafdste muziekpedagogen die Curaçao heeft gekend; was jarenlang concertmeester van het inmiddels opgeheven Curaçaosch Philharmonisch Orkest; maakte vooral naam als pianist en organist. Zijn composities verraden een gedegen - overigens geheel door zelfstudie verkregen - kennis van de theorie. --------------- '''Jean Bernard Antonio (Tonie) Palm''' (1885 -1963) Tonie Palm werd geboren in 1885 als zoon van George Frederik Palm en Selly Guilhoux. George Frederik Palm was een broer van Willem Axson Palm. Tonie was koopman van beroep maar was ook componist en speelde piano en orgel. Jean Bernard Antonio PalmHij had een winkel in de Breedestraat, Otrobanda. De straat die daar omhoog ging stond bekend als Hanchi de Shon Tonie waar hij het eerste bedrijfje op Curaçao had waar potato chips werden gemaakt en waar hij samen met zijn neef Eddy Gorsira een handel in kreeften uit Sint Maarten had.<ref>[https://www.henkbeers.nl/FamPalm.htm Familie Palm]</ref> Hij was de componist van Curaçaose danzas in de stijl van de beroemde componist Juan Morel Campos uit Puerto Rico. Toen zijn moeder in 1916 kwam te sterven, werd hij hierdoor zo aangegrepen dat hij praktisch geheel stopte met het componeren. Wel heeft hij in 1945 nog het volkslied van Bonaire gecomponeerd. De melodie van dit volkslied heeft een tijd lang ook gediend als volkslied van de Nederlandse Antillen. Sinds enige jaren heeft de Nederlandse Antillen echter een eigen volkslied. Thuis had Tonie Palm een Pleyel piano waar hij altijd op speelde. Hij viel ook nog regelmatig in als organist in de Fortkerk en in de Synagoge. Hij heeft zijn oudste kinderen muziekles gegeven. Na 1948 kreeg hij problemen met zijn gehoor en stopte hij volledig met spelen. Zijn Pleyel piano heeft hij weggegeven. Hij had een kast vol handgeschreven muziek maar voordat hij stief heeft hij opdracht gegeven al die boeken aan Edgar Palm te geven. Op eigen verzoek is hij begraven met een doos oude familie foto's. Tonie Palm was getrouwd met Maria Emilia (Rosa) Inees (1908-1981) en had acht kinderen. Van zijn composities zijn vooral de walsen "Incurable", "Un amargo despertar", "Maria" en "El 33", zijn mazurka "El desengaño" en de danzas "Sorpresa inesperada" en "Vano empeño" populair gebleven. Tonie Palm had twee broers en twee zussen. Broer Frederik Wilhelm Palm, geboren in 1883, was apotheker van beroep en reisde naar Colombia, Costa Rica en Panama. Hij had een botica in Costa Rica, waar hij trouwde met Felicia Hernandez. Hij kreeg vier kinderen. Hij is rond 1935 met de kinderen teruggekeerd naar Curaçao en zou later nog bij de Shell gewerkt hebben. Zijn vrouw heeft het eiland nooit bezocht. Zus Seline Leonie Palm kon goed piano spelen. Zij trouwde met Johannes Philippus Evertsz (John) Gorsira, de shon van plantage Santa Martha. Zij woonde in Otrobanda op de hoek van de Trapsteeg en de Langestraat boven de familie Capello (van de winkel "La Bonanza" aan de Breededstraat) en bezat een groot verdiepingshuis met daarnaast een flink terrein met een koe en verkocht melk aan diverse vaste klanten. Zij verbleef bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog in Nederland en kon niet meer naar Curaçao vertrekken. Het werd een moeilijke tijd. Zij heeft al haar juwelen moeten verkopen om te overleven. In juni 1946 ging zij in New York wonen. Haar twee dochters Hertha en Nylka waren muzikaal en zongen met o.a. Pia Beck in de groep Samoa girls. In 1941 is met deze groep het nummer "In the mood" in de GTB-studio, Den Haag opgenomen. Dit nummer staat op de 1e CD 'Koppen op!' van de 4CD box 'Ongehoord 1940-1945; amusement en propaganda tijdens de bezetting'. Haar zoon Wilfred (Boy) Gorsira werd tandarts en trouwde met een dochter van de bekende verzetsman Andries Graafhuis uit Arnhem. -------------- ==Annvulling wals antiano== Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php Cultureel mozaïek van de Nederlandse Antillen(1977)–René A. Römer]Hoofdstuk VIII Muziek en dans</ref> Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes. De evolutie vond plaats volgens de in afbeelding opgenomen figuren. Tegen 1900 werden praktisch geen walsen meer gecomponeerd met het Weense ritme; bovendien zijn de Antillianen bij het spelen van de walsen bepaalde ritmische accenten hierin gaan leggen, waardoor langzamerhand het type wals ontstond dat wij thans de ‘Curaçaose wals’ noemen. De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. Het verschil tussen de Curaçaose wals en de andere walstypen is tweeledig: 1. de ritmische patroontjes; 2. de manier waarop de Antillianen deze speciale ritmiek in de Curaçaose wals brengen. In het begin stonden de Curaçaose walsen duidelijk onder invloed van buitenlandse muziek (Chopin, Strauss, Waldteufel, etc.): men luistere b.v. naar de walsen ‘El sueño’ van Gerrie Palm (± 1870), ‘Emilia’ van Chris Ulder (± 1883), ‘Un deseo’ van Jo S. Corsen (± 1886), de dichter-componist van de Antillen, wiens composities muzikale gedichten waren, ‘Estrella Solitaria’ van Janchi Boskaljon (± 1912), ‘Porque Sufrir’ van Paul de Lima (± 1916) en ‘Lo Bello’ van Jacobo Conrad (± 1914). Het einde van de 19de eeuw en de 20ste eeuw brachten ons enkele juweeltjes van Curaçaose walsen, vrij van buitenlandse invloeden en met typisch Antilliaans ritme. Men vergelijke b.v. de volgende walsen met bovengenoemde: ‘Inspiración’ van Rudolf Palm (± 1900), ‘Noche Alegre’ en ‘Dulce Scharloo’ van Jacobo Conrad (± 1915), ‘Ina’ van Albert Palm (± 1945), ‘La Encantadora’ van Rudolf Wever (± 1950), om enkele te noemen. Er bestaan ook enkele Curaçaose walsen met tekst, die zeer in de smaak zijn gevallen o.a. ‘Amor’ van Rudi Plaate, ‘Abo so’ van Padu Lampe en ‘Aura’ van Albert Palm, en twee walsen met het karakter van volkslied ‘Himno y Bandera’ van Boeis Haile en ‘Aruba dushi Tera’ van Rufo Wever en Padu Lampe. ----------- '''Wals antiano''', tambe konosí komo *wals di Kòrsou*, ta un género musikal ku tin su raíz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo 19, den un epóka ku músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E wals antiano ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e región karibeño. == Origen i desaroyo == Ku e introdukshon di forma musikal europeo na Kòrsou, e komunidat kreól a kominsá adaptá e wals vienés pa su propio gusto i tradishon. Kompará ku e wals oropeo, e wals antiano ta mas libre den tempo i fraseo, i ta integrá ornamentashonnan melódiko i ritmo mas sinkopá. E wals antiano tabata originalmente interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. El a bira un pilar di fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, ku su komposishon karakterisá pa un tono líriko, sentimental i hopi biaha nostalgiko. == Karakterístikanan musikal == * **Tempo**: mas fleksibel ku e wals vienés; por variá segun interpretashon. * **Ritmo**: tripel kompas, pero ku aksentonan sinkopá tipiko di estil karibeño. * **Melodía**: kantabel, hopi biaha ku ornamentashon kromátiko i ekspreshon rubato. * **Instrumentashon**: tradicionalmente piano i fio, despues expandí ku klarinèt i otro instrumentonan di kámara; mas resientemente tambe orkest di salon. --- ## Kompositornan prominente ### Kòrsou * **Jan Gerard Palm** (1831–1906) * **Jacobo Palm** (1887–1982) * **Rudolf Palm** (1880–1950) * **John Palm** (1885–1925) * **Joseph Sickman Corsen** (1853–1911) * **Jacobo Conrad** * **Genie Palm** * **Paul de Lima** * **Janchi Boskaljon** ### Aruba * **Padu Lampe** (1920–2019) * **Rufo Wever** (1917–1977) --- ## Komparashon ku wals vienés | Aspèk | Wals antiano | Wals vienés | | ----------------------- | ---------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------- | | **Orígen** | Kòrsou, siglo 19; adaptashon di forma oropeo | Viena, siglo 18 | | **Ritmo** | Tripel kompas ku sinkopa i aksentonan fleksibel | Tripel kompas, aksento konstante riba di promé tik | | **Tempo** | Variabel, interpretashon libre | Rápido i konstante | | **Melodía** | Líriko, sentimental, ornamentashon kromátiko, rubato | Elegante, lineá i mas estriktamente strukturá | | **Instrumentashon** | Piano, fio, klarinèt, orkest chikí; despues orkest di salon | Orkest sinfóniko grandi | | **Uso** | Fiestanan di famia, evento lokal, konserto folklóriko | Balnan aristokratiko, salon i konsierto europeo | | **Kompositornan** | Jan Gerard Palm, Rudolf Palm, Jacobo Palm, John Palm, Padu Lampe, Rufo Wever | Johann Strauss I & II, Franz Schubert | | **Nifikashon kultural** | Símbolo di meskla kultural antiano, patrimon kultural di Kòrsou i Aruba | Ikona di tradishon musikal austriako, herensia nashonal | --- ## Nifikashon kultural E wals antiano ta konsiderá parti esencial di herensia musikal di Antias Hulandes. E ta un símbolo di e meskla di tradishon oropeo ku ekspreshon karibeño, i ta wòrdu interpretá tanto den konsertonan klasiko komo den presentashonnan folklóriko. Pa hopi hende riba Kòrsou i Aruba, e wals ta keda relashoná ku memorianan familiar i un sentimiento di nostalshia kultural. --- ## Literatura * Jan Brokken (2006), *Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin*, Atlas Contact, Amsterdam. * Edgar Palm (1999), *An Outline of Antillean Music*, Walburg Pers, Zutphen. --- ## Link eksterno * \[Wals “La Alegría” di Jan Gerard Palm, interpreta pa Trio Armonia (YouTube)] * \[Wals antiano den konserto di orkest juvenil na Kòrsou (YouTube)] --- ¿Kier bo ku mi tambe agrega un **sekuensia tokante e bailenan** (meskos ku kuantu pasonan i estilo den e baile mes) komo ku nos a inkluí pa *Mazurka*? Wals antiano, tambe konosí komo wals di Kòrsou, ta un género musikal di Antias Hulandes, ku su raiz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo diesnuebe, ora músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e region karibense. Tradishonalmente, e wals antiano tabata wòrdu interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. E tabata popular na fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, i su komposishon generalmente tin un tono líriko i sentimental. Kompositor prominente Pais Nòmber Kòrsou Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolf Palm, John Palm, Joseph Sickman Corsen, Jacobo Conrad, Genie Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon Aruba Padu Lampe, Rufo Wever ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{multiple image | total_width = 250 | header = Mazurka | header_align = center | align = right | border = infobox | perrow = 1/2 | image2 = Frederic Chopin photo.jpeg | caption2 = Frédéric Chopin | width2 = 125 | heigth2 = 50 | image1 = Mazur1.jpg | caption1 = Mazurka interpretá pa e grupo di baile folklóriko polako “Mali Gorzowiacy" | image3 = Mazurka 1845.jpg|thumb| | caption3 = Mazurka na 1845 | caption_align = center }} '''Mazurka''', ku su origen den Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[Kòrsou]] i [[Aruba]], el a desaroyá komo un estilo lokal i a keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> == Origen == E mazurka a originá na Mazuria, region di [[Polonia]], komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. Durante [[siglo 19]], e género a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]], prinsipalmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849), ku despues lo tin influensia grandi riba e tradishon musikal antiano. For di Oropa, e mazurka a plama pa otro kontinente, inkluso [[Latinoamérika]], unda el a bira parti di músika folklóriko na [[Colombia]], Uruguay, [[Panama]], [[Costa Rica]], [[México]], [[Nicaragua]], [[Chile]], [[Puerto Rico]], [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal. Den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> == Historia == Den siglo 19 i kuminsamentu di [[siglo 20]], e mazurka tambe a bira popular na e islanan ABC i tabata sona na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesífikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé rònt di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] a komponé e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo, distinto for di e promé komposishonnan antiano ku tabata aksentuá e di tres konteo.<ref name=":1"/> Otro kompositornan konosí tabata [[Padu Lampe]] (1920-2019) i [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá "e Chopin antiano". Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a publiká e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual el a eksplorá e raisnan di músika antiano i e influensia ku Oropa tabatin riba dje, partikularmente ku relashon na mazurka. Despues di e tradukshon di e obra na polako den 2008, Brokken huntu ku pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a duna charla i presentashon tokante mazurka antiano na Polonia.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a mengua ku tempu, e mazurka a keda un parte bibu di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un laso entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta sirbi komo un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon polako a adapta i floresé den [[Karibe Hulandes]]. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i "rubato" rítmiko deliberá<ref>Den músika, "rubato" (tempu hòrta na [[italiano]]) ta un téknika, kaminda un interprete por rek òf komprimí sierto nota, kompas òf fase pa agregá tekstura i emoshon na e músika, sin kambia e ritmo òf struktura general di e piesa.</ref>, similar na e ekspresividat ku ta haña den mazurka di Chopin.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Konsekuentemente, e estilo lokal a desaroyá su propio tempu, fase i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den baile, e mazurka ta distinguí pa sekuensianan di moveshon kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. Den tradishon antiano por haña tres variante: * mazurka di dos moveshon: bibu i popular den fiestanan, frekuentemente akompaña ku [[Caha di Orgel|ka’i òrgel]]. * mazurka di tres moveshon: mas solèm i adaptá pa salon. * mazurka di kuater moveshon ku ta inkluí un sekshon falsu bailá na tempu di [[wals antiano|wals]], rekonosí pa su pasonan kompliká i estilo teatral.<ref name=":1"/> === Komparashon === {| class="wikitable" width="97%" ! Músika/baile !! Mazurka antiano !! Mazurka oropeo |- | Origen || Introdusí for di Polonia den siglo 19 i a evolushoná lokalmente || Region di Mazuria, Polonia |- | Uso || Enkuentronan sosial, fiestanan, selebrashonnan, generashonnan mas bieu || Salon, salanan di konsierto, bailenan folklóriko |- | Ritmo || Tripel kompas, patronchinan rítmiko kompleho, estilo "wals", aksento riba di dos i di tres konteo, sekshonnan tin biaha den sekuensianan di kuater parti || Tripel kompas, aksento típikamente riba di dos i di tres konteo |- | Tempu || Variabel, influensiá pa abilidat di e bailadó i interpretashon lokal || Bibu, bailabel |- | Karakterístikanan musikal || Aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko, "rubato" deliberá || Harmónikamente ekspresivo, "rubato" komun den komposishonnan di Chopin |- | Koreografia || Pasonan kompliká pa bailadónan eksperensiá, adaptá lokalmente || Pasonan folklóriko estilístiko, formalisá den salonnan oropeo |- | Kompositornan prominente|| Jan Gerard Palm, Rudolph Palm, Jacobo Palm, Rufo Wever, Padu Lampe, Wim Statius Muller || Frédéric Chopin, kompositornan folklóriko tradishonal |- | Nifikashon kultural || Tradishon bibu na Kòrsou i Aruba, símbolo di herensia lokal || Herensia nashonal polako, ampliamente rekonosé den kontekstonan klásiko i folklóriko |} == Literatura == * Jan Brokken (2006), ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin'', Editorial Atlas Contact, Amsterdam. * Jan Brokken (2018) ''Why Eleven Antilleans Knelt before Chopin’s Heart: The Music of the Netherlands Antilles'', tradusi na [[ingles]] pa Scott Rollins, University Press of Mississippi. == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=RoJc0-gnwS4 Musica Clasico: Mazurka], di tres video di e seri ''Músika di Aruba'' riba [[Youtube]] (5 di yüli 2020) * [https://www.youtube.com/watch?v=QglX8JGRbLA Mazurka "Eliza" di Jan Gerard Palm interpreta pa Trio Nos Otrobanda], video Youtube (3 di yanüari 2023) {{Appendix}} [[:Kategoria:Músika]] [[:Kategoria:Islanan ABC]] --- '''Mazurka''', originalmente di [[Polonia]], ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel ku un aksento típiko riba e di dos òf di tres konteo di un bara. Na e [[islanan ABC]], partikularmente [[Kòrsou]], el a keda un baile kultural importante, ku ainda ta wòrdu baila regularmente.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Mazurek, originalmente di Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[islanan ABC]], partikularmente Kòrsou, el a desaroyá un estilo lokal i ta keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1"/> == Historia == E mazurka a originá na [[Polonia]], evolushonando komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. El a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]] durante [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849). Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Den [[siglo 19]] i kuminsamentu di [[siglo 20]], mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesifikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé alrededor di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] tabata kompositor di e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo en bes di e di tres, manera den e mazurka original.<ref name=":1"/> Mas resientemente ta inklui e komposishonnan di [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá e Chopin antiano, i [[Randal Corsen]]. Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a saka e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual e ta deskribí e raisnan di músika antiano i e influensia ehersé pa Oropa, partikularmente den e kaso di mazurka. Na 2008, despues di e tradukshon di e buki na polako, e outor akompaña pa pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a biaha pa Polonia, unda a duna charla i presentashonnan di e mazurka antiano inspirá riba e komposishonnan di Chopin.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a baha ku tempu, e mazurka keda ainda un parte di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un lazo entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta bira un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon di Polonia a adapta i florecé den Karibe Hulandes. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo (Polonia) ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurka oropeo, partikularmente di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di e modelonan oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den e baile ta distinguí diferente sekuensia di moveshon, inkluso ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. E mazurka di dos moveshon ta bibu i ta mas komun ku músika di [[caha di Orgel|ka'i òrgel]]. E mazurka di tres moveshon ta mas solèm, agradabel pa skucha, i por lo general ta wòrdu usá komo baile di salon. E mazurka di kuater moveshon tin un sekshon falsu den e di tres moveshon, ku ta wòrdu baila normalmente na tempu di [[wals]].<ref>Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> E sekuensianan di e kuater moveshon ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> ------------- Mazurka ta un genero musikal polako basá riba bailenan folklóriko stilisá den tripel tempu, normalmente na un tempu bibu, ku karakter definí prinsipalmente dor di e "mazur" prominente su “aksentonan fuerte insistematikamente poné riba e di dos òf di tres tel”.<ref>Randel, D. M., Ed., ''The New Harvard Dictionary of Music'', Harvard University Press, 1986</ref> E mazurka ta un fushon estilisá di tres baile folkloriko polako: e mazur, e kujawiak, i e oberek. E mazurka, banda di e baile di polka, a bira popular na e salonnan di baile i salonnan di Oropa den [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e obranan notabel di [[Frédéric Chopin]]. E mazurka (na polako mazur, e mesun palabra ku e mazur) i mazurek (baile rural basá riba e mazur) hopi biaha ta wòrdu konfundí den literatura oksidental komo e mesun forma musikal.<ref>{{Cite journal|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Edgard Palm (un músiko-kompositor ku a pionero den investigashon musikal i awor ta e miembro di mas bieu di e famia Palm, ku a hunga un ròl krusial den e orígen i desaroyo di músika curasoleño for di siglo diesnuebe) ta opservá korektamente2 ku, pa straño ku e por parse, e mazurka no ta kasi mes popular mas den su pais natal, miéntras ku e tabata wòrdu baila regularmente riba Curaso pa hóbennan i hóbennan bieu pa mas ku un siglo. Pa hopi curazoleño di mas edad, e mazurka tabata hasta nan forma di baile faborito. Nos mazurka, kontrali na e wals, no ta karga e label “Kurasoleño,” tòg e ta diferensiá di e estilo Oropeo. Komo ku e diferensia aki ta un asuntu di estilo, e ta difísil pa definí. Un elemento típiko di Kòrsou ku bo no ta haña niun otro kaminda na Europa ta ku e di tres sekshon di nos mazurka di kuater parti (nos konosé tambe mazurka di dos i tres parti) ta den tempo di wals, e asina yamá “valsante.” E pasonan di baile di nos mazurka tambe ta asina kompleho ku nan ta solamente pa e bailarinnan mas eksperensia i rítmikamente eksakto.<ref>[Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Pa loke ta trata e músika mes, e mesun karakterístikanan ku ta konta pa e mazurka Oropeo ta destaká: un karakter akordeal skèrpi ku un tendensia pa disonansia deliberá ku no mester wòrdu resolvé (esaki ta konta tambe pa e mazurka di Chopin) i e rubato. E konsepto di rubato (literalmente “hòrta,” for di italiano rubare = hòrta), ku ta esensial pa e ritmo difísil di mazurka di Chopin i tambe pa músika di baile di Kòrsou, tambe ta bisto. karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] ----- Origen E mazurka a originá na Polonia, evolushonando komo un fushon estilisá di tres baile tradishonal: e mazur, e kujawiak, i e oberek. El a bira popular den salonnan oropeo durante siglo 19, partikularmente pa medio di e komposishonnan di Frédéric Chopin. Na Polonia, mazur komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku mazurek por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente. Historia i desaroyo Den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20, mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentronan sosial, eventonan festivo i selebrashonnan lokal. El a desaroyá un estilo lokal distintivo, tin biaha yamá valsante, karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] Musikalmente, mazurkanan di Kòrsou hopi bia ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurkanan Oropeo, partikularmente esnan di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di modelonan Oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon “Kurasoleño” úniko di e tradishon di mazurka. Kompositornan prominente di mazurkas di Curaçao ta inkluí Jan Gerard Palm (1831–1906), Rudolph Palm (1880–1950), i Jacobo Palm (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. == Karibe Hulandes == Na Curaçao, e mazurka tabata wòrdu baila den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20 den momento ku un selebrashon yega su punto kulminante. Aunke no ta yam'e mazurka antiano kontrali na e wals, tòg e ta diferensiá di e estilo oropeo. Mazurka ta pega na e patronchi rítmiko preskribí, ku eksepshon di un sekshon kòrtiku i sin klave, pero ta desviá for di e ehèmpel oropeo a traves di un uso abundante di — hopi bia kromátiko — ornamentashon, ku, pa kasualidat, no ta kita for di e struktura di e motibu ni (danki na nan ehekushon rápido) ta frena e tempu.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Kompositornan bon konosí di mazurkas di Kòrsou ta inkluí Jan Gerard Palm (1831-1906), Rudolph Palm (1880-1950), i Jacobo Palm (1887-1982). == Diferensia i Adaptashon == Aunke e mazurka Kòrsou a deriva di e mazurka polako, e ta diferenti na estilo i ritma. E sekshon di cuatro parti ku tempo di wals i pasonan kompleks ta un elemento tipiko lokal. E interpretación musikál ta inkluí akordeu skèrpi, disonansia deliberá i rubato, simia manera e mazurka di Chopin. Ornamentashon kromátiko i improvisashon den ejecución ta tipiko di nos interpretashon lokal. == Kompositornan Kòrsou == Algun di e kompositornan mas konosí ku a trabou ku mazurka na Kòrsou ta: Jan Gerard Palm (1831-1906) Rudolph Palm (1880-1950) Jacobo Palm (1887-1982) E tradishon di mazurka a keda viva na Kòrsou, representando un herensia di mezcla europeo y afro-karibe, i ta un elemento important di kultura lokal. {{Appendix}} De Antilliaanse mazurka houdt zich, behoudens een kort valsant gedeelte, aan het voorgeschreven ritmische patroon, maar wijkt af van het Europese voorbeeld door een overvloedig gebruik van - vaak chromatische - versierselen, die overigens de motiefopbouw niet aantasten, noch (dank zij hun snelle uitvoering) het tempo terughouden. The Mazurka (Polish: mazurek) is a Polish musical form based on stylised folk dances in triple meter, usually at a lively tempo, with character defined mostly by the prominent mazur's "strong accents unsystematically placed on the second or third beat".[2] The Mazurka, alongside the polka dance, became popular at the ballrooms and salons of Europe in the 19th century, particularly through the notable works by Frédéric Chopin. The mazurka (in Polish mazur, the same word as the mazur) and mazurek (rural dance based on the mazur) are often confused in Western literature as the same musical form.[3] ------------- == Tumba == (aanvullen) === Historia === Un baile di dos parti den 2/4 di tempu, ku na kuminsamentu di siglo 20 tabata konosí ainda komo un forma musikal simpel den kua poemanan satíriko tabata wòrdu lansa. Sinembargo, su orígen ya ta sentra rònt di e promé presensia di katibu riba Kòrsou. Desde su inisio, tumba a konosé un desaroyo profundo: E grupo “bad boys”, ku a pone chisme na músika (mira tambe @: Tambú), awor a kambia den un komunidat di kompositor, letra, areglista i músiko di kalidat haltu - últimamente asta graduadonan di konservatorionan - ku, pa mustra nan abilidatnan, ta partisipá den e festival anual, entre otro. Een tweedelige dans in tweekwartsmaat, die in het begin van de 20ste eeuw nog als een eenvoudige muzikale vorm waarin hekeldichten werden gegoten door het leven ging. Haar ontstaan wordt echter reeds rondom de allereerste aanwezigheid van slaven op Curaçao gecentreerd. Sinds haar ontstaan heeft de tumba een diepgaande ontwikkeling doorgemaakt: De "kwajongens" groep, die roddel op muziek zette (zie ook @: Tambú), is thans veranderd in een gemeenschap hoogwaardige komponisten, tekstschrijvers, arrangeurs en musici - de laatste tijd zelfs van aan conservatoria afgestudeerden - die ter stalling van hun kunsten onder andere jaarlijks aan de tumbafestival deelnemen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120010432/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Tumba], Encyclopedie van Curacao</ref> De oorspronkelijke tumba bestond uit twee delen van acht maten. De naam tumba is afkomstig uit de Bantu-cultuur (Kongo), waardoor het te verklaren is dat de tumba als dans- / muziekvorm ook voorkomt in Cuba en de Dominicaanse Republiek. Deze oorspronkelijke tumba, muzik di zumbi genaamd; in werkelijkheid muzik di sòmbi (= slaaf), was in eerste instantie een muzieksoort die in hoofdzaak met de benta werd voortgebracht. In het begin waren er daar twee varianten: De stijl van Johannes van Uyten in Banda'riba, het oostelijk deel van het eiland en die van Tom Plantein in Banda'bou, het westelijk deel. Zijn tumbastijl werd heel toepasselijk tumba di Westpunt genoemd. Tom Plantein schijnt ook als eerste de fluit in de oorspronkelijke tumba te hebben ingebracht. Tegen het einde van de 19de eeuw is de tumba heel ver van zijn eenvoudige oorsprong als muzik di sòmbi ontwikkeld en wordt er ook gebruik gemaakt van instrumenten als kuarta (4-snarig gitaar), de normale gitaar, wiri, tambú grandi en zelfs van de viool en de piano. Met de komst van de viool en de piano in de tumba is ook de West-Europese invloed op de produktie van dit muzieksoort een feit. Met deze invloed komt er ook een verandering in de wijze waarop de tumba geannoteerd wordt: De Europese school noteert de maat en schrijft noten; de Afrikaanse school anoteert het tempo. De eerste overgang in de tumba is de overbrenging van de door de benta gedomineerde muzik di sòmbi naar een tumba waar tokkelinstrumenten (gitaar) de boventoon gaan voeren. Dit betekent echter niet, dat de tumba dan geheel van zijn Afrikaanse oorsprong ontdaan wordt. De ontwikkeling die de tumba hierbij volgt schijnt zich voorheen ook in het Zwarte Continent zelf op ongeveer gelijke wijze te hebben voltrokken, althans voor wat betreft de tokkelinstrumenten. De Afrikaanse cultuur kent namelijk een overvloed aan tokkelinstrumenten, waar de Curaçaosche musici simpelweg niet van op de hoogte zijn. Reeds in het begin van de 19e eeuw gaat de piano een steeds belangrijker rol spelen in de vertolking van de tumba. Met zijn 88 toetsen heeft de piano het in zich om alle instrumenten die de tumba ooit gebruikte te emuleren. Mogelijk maakt de benaming tumba di salòn of tumba pa orkesta reeds dan zijn entree in het lexicon van deze muziek. Want, de Curaçaosche muzikale virtuoos Jan Gerard “Gerry” Palm (1831-1906) schijnt de eerste te zijn, die de vertaling van de tumba gespeeld voornamelijk op basis van tokkelinstrumenten naar de piano te hebben vertaald. Doktoor Palm houdt zich namelijk ook bezig met het komponeren van klassieke of klassiek georiënteerde muziek. Hij is echter zeker niet te beroerd om de tumba, de ex-muzik di zumbi, in zijn belevingswereld toe te laten maar trekt haar wel naar de bijna eenzame hoogte waarop de muzikale genie zich ophoudt. Noblesse oblige! Behalve meer kennis op een nieuw gebied, levert de bemoeienis met de tumba hem geen windeieren op: Toen hij eenmaal zeer bedreven was in het komponeren van de mooiste of scherpste tumba's werd Doktoor Palm met grote regelmaat benaderd door sollicitanten die hem steeds opnieuw de vraag stelden: "Shon Jerry por komponé un tumba pa mi....", waarna steeds opnieuw het lucratief getinte antwoord volgde: "Bai bo bin ku tré (s) yotín". Die tré yotín van die tijd was misschien wel vijftig hedendaagse guldens of zo waard. In het begin van de 20ste eeuw maakte de tumba ook nog de verbinding met de film. De stomme (geluidloze) films van die tijd, op Curaçao met pelikula di Charlie Chaplin aangeduid, vanwege de populariteit van de producties met die personage in de hoofdrol, werden namelijk met een piano-tumba orkest wat aangekleed. In dezelfde tijd ongeveer ondergaat de tumba een andere dramatische ontwikkeling. De piano had zich namelijk als de meest belangrijke instrument in de tumbamuziek ontwikkeld. Een feest was dan ook alleen een feest, als er op piano-tumbamuziek gedanst kon worden. Dat kon meestal alleen in de duurdere gelegenheden; het gewone volk moest het met de andere tumba stellen. De Engels Vicks familie bracht hier verandering in met de uitvinding van het draai-orgel mechanisme: Een cylinder-achtige instrument waar de klanken van de piano mee voortgebracht konden worden. Op zich was het best een duur apparaat; de prijs van een gemiddelde auto waard. Maar omdat het hele instrument wel veel kleiner en dus makkelijker verplaatsbaar en ook goedkoper was dan een echte piano, verschafte de draaiorgel de mogelijkheid om veel meer (dans) gelegenheden na te lopen, waardoor hij ook in de minder gegoede buurten ingezet kon worden. Opeens was het wel mogelijk voor de gemiddelde burger om op "piano" muziek feesten na te lopen en de draaiorgel werd snel erg populair. Op Curaçao waren het de heren Horacio Sprock, Dodo Palm en Henriquez, die als eerste de ka'i oru (draaiorgel) op het eiland introduceerden. Bekend uit deze tijd is de roddel die rondging over de reactie van de Nederlandse parlementatriër Van Kol, die bij het bezoeken van een tumba-feest geëxclameerde schijnt te hebben, dat de "mensen trekken zo aan elkaar". Daarmee het speciale genot dat de Curaçaoenaar uit het dansen van zijn geliefde tumba (en muziek in het algemeen) trekt, aangevende. Een belangrijke hindernis voor de ka'i oru vormde in die tijd wel de politieverordening, dat de machine niet per kar vervoerd mocht worden. Voor de goede gang van zaken en de côntrôle moest het wel 80 kilo wegende aparaat naar de bestemming worden gedragen. In de 1960er jaren maakte de tumba nieuwe ontwikkelingen door. Carlos Sillie maakte de binding met de klassieke dans (ballet), Harry Moen en zijn zanggroep Serenada beëxperimenteerden de tumba op zanggebied met acapella interpretaties op verschillende toonhoogten en auteurs als Ellis Juliana en Piërre Lauffer hiefen het tumba tekstschrijven op poëtische hoogten. In de 1980er jaren bracht allereerst Richard Hooi het fenomeen van de op de tumba gegrondveste poësía rítmiko, gevolgd in de eerste jaren van deze 21ste eeuw door Tio Harry met zijn interpretaties van deze tumba-ritmische poëzie en de experimenten van de nieuwste generatie met de rap-tumba. Op muzikaal gebied zorgden allereerst de Salsbach Jazz Trio en vervolgens aan de conservatorium (af)gestudeerde muzikanten als Cedric Dandaré, Erwin Prudencia en Randall Corsen voor de binding van tumba met jazz, terwijl Izaline Callister met haar prachtige, karaktervolle en inspirerende zang, de tumba wereldwijd openbaart. De tumba is een poly-ritmische muzieksoort, waarin elke instrument haar eigen ritme aanhoudt, samengebonden door een instrument, die de melodie voortbrengt. De meest merkwaardige verandering die de Curaçaosche tumba sinds de 1970er jaren heeft ondergaan is de zogenaamde tumba di karnaval, die veel overeenkomst vertoont met de tumba pregoná. In haar ruim dertigjarig bestaan, heeft de tumba di karnaval haar eigen vooraanstaande vertolkers voortgebracht: Tata di tumba (Lett.: tumba’s vader) Anselmus “Boy” Dap, die het festival liefst tien keer op zijn naam wist te schrijven, Elia Isenia, de eerste Reina di (koningin van) Tumba en Farley Lourens, die de titel Rey (koning) drie keer achter elkaar wist te winnen. De tumba di karnaval, is in feite nagenoeg de enige tumbavariant die anno 2008 nog wordt herkend; de jonge Curaçaoenaar slaat er buiten de karnavalsperiode bijna geen acht op; men prefereert de zogenaamde ritmo kombina. De nieuwste generatie moet dus kennelijk dieper in deze speciale muziek van zijn eigen (ei)land worden ingewijd. De tumbavariant van de cinquillo in de begeleidingsfiguur is uniek. ----------- == Tipico Santa Rosa == De versiering op en om de rotonde van Santa Rosa is een eerbetoon aan muzikant Nemenci ‘Chi’ Domitilia. De bekende mandolinespeler maakte deel uit van de muziekgroep Tipiko Santa Rosa. Bewoners zetten hem en zijn bijdrage aan de Curaçaose cultuur in het zonnetje door de rotonde aan hem op te dragen. -------------- {{Infobox banda | variante = c | nomber = Moron Combo | nomber original = | logo = | imagen = | descripcion = | alias = | funda = 1956 | fundador = Norman Moron | aña activo = 1956 - 1969 | origen = | genero = | influencia = | seya = | manager = | asocia = | miembro actual = | exmiembro = | website = }} '''Moron Combo''' tabata un banda musikal di [[Kòrsou]], fundá na [[1956]] pa Norman Moron. E kombo akí a konosé diferente konstelashon. Entre otro Donny Moron Di robes pa drechi: Norman Moron (piano/direkshon), René Samson (kantante), Bobby Allee (tròmpèt), Sixto (Laco) Felida (saksofon), Robby Moron (kantante/raspu), Bert van Putten (tròmbon), Wilfrido Mongen (konga), George Neman (timbal/kantante) Partikularidat: Nan tabata toka mas tantu na hotèlnan lokal i tambe na Telecuraçao i fiestanan privá. E banda a keda eksistí te den añanan 60. Na 1965 el a presenta pa prome biaha na Aruba.<ref>Moron Combo naar Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 07-09-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 22-01-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462410:mpeg21:p006</ref> == Literatura == * [https://www.jstor.org/stable/pdf/community.28156960.pdf Manifestashon Kultural], dia 5,6 i 7 di desember 1991 na Curacao Festival Center {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pedro Hermanus (Hermanito) Narvaez''' (☆ [[10 di mei]] [[1949]] na [[Kòrsou]]) ta un DJ, presentadó, maestro di seremonia, animadó, empresario, lokutor i personahe di radio y televishon di [[Kòrsou]]. El a okupá un rol signifikante den radiodifusion i mundo farandulero di [[Kòrsou]]. == Bida i karera == Hermanito Narvaez a nase na Kòrsou komo yu mas chikitu di e famia di seis yu di Luz Maria Villanueva i Santos Manuel Narvaez, ambos prosedente di [[Venezuela]]. Su tata a bin traha komo marinero pa Shell na Kòrsou. E tabatin seis ruman. Foi chikitu e tabata masha keto. El a bai skol básiko na St. Jozefschool, Canisius College i Schweitzercollege i a sigui pa HBS na [[Radulphus College]], sin kaba esaki. Despues el a drenta den radio i deporte, i tabata hunga vòlibòl. Den añanan 1960 e tabata enbolbí ku e programa radial pa hubentut di hitnan internashonal na [[Curom]]. Despues di tempu el a bira presentadó, kambiando e nòmber di e programa den PSH (''Post Scriptum Hermanito''), unda e tabata presenta e Top40. E conocido disc jockey Hermanito Narvaez - hopi gusta serca tienernan Antiyano, parcialmente pa motibo di su programa PSH - a casa cu srta. Linda Koek Hermanito, kende ta traha pa e radio emisora ​​Curom, a kontribuí na Amigoe su sekshonnan tiner vários biaha den pasado.<ref>WILLEMSTAD. – De bekende disc jockey Hermanito Narvaez – zeer populair bij de Antilliaanse tieners o.m. door zijn^ programma PSH – is gisteren in het huwelijk getreden met mej. Linda Koek Hermanito die voor het radiostation Curom werkt heeft in het verleden diverse malen medewerking verleend aan tienerrubrieken van de Amigoe. Van deze plaats onze gelukwensen.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-10-1974, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461182:mpeg21:p001</ref>Hermanito Narvaez a bira un DJ konosí bou di hóbennan antiano, parsialmente pa medio di su programa PSH pa e radio emisora ​​Curom. Den pasado el a kontribuí na e sekshonnan di tiner di Amigoe vários biaha den pasado. Later het programa ''HErmanito i su estilo'' riba djadumingu atardi. Su ruman Danier Narvaez tambe tabata traha na Curom. E ku su ruman Daniel tabata kompila e hitpereet pa publikashon den Amigoe. Di añanan 60 pa 80 Hermanito tabata na RADIO CUROM ( ku P.S.H. , Top 40 , Top 100 , Ambiente na Beach , Soul to Soul ,Festivalnan , Sertamennan , Karnaval ets ) .Di añanan 80 te final di dekada 90 na TeleCuraçao ( ku e.o. Karnaval , di Skina pa Skina , Tesoro di Kòrsou , Miss Kòrsou , Pagina Sosial , Miss Universe , Regatta Boneiru , Zomer Karnaval , Calle 8 , Kòrsou dòrná na lus , Academy Awards , Siman di Kultura , Seú ets). Di 2001 te 2020 riba TDS Kanal 80 (tur sorto di aktividat tantu lokal komo internashonal ) !!!I awor un etapa i eksperimentu nobo :You Tube ku e channel “ kanal80 total “ ( e idea tá pa kambia e nòmber den futuro ) !Según dianan pasa , Hermanito lo pone más i más di su produkshonnan di pasado , riba You Tube !<ref>https://24ora.com/cousou-hermanito-narvaez-riba-you-tube/ CORSOU: HERMANITO NARVÁEZ RIBA YOU TUBE], 24ora.com (10 di yanuari 2021)</ref> Un persona cu tambe a haci hopi pa nos carnaval ta “Hermanito” Narvaez cu merece e titulo di “Mister Karnaval”. Su aporte den e area aki a consisti di reportahenan di TV y radio, numeroso entrevista cu varios miembro di prensa di nos sociedad cu ta (in)directamente relaciona cu e carnaval y programanan cortico (diario) unda publico a keda informa di e evento di carnaval dia. Curacao.<ref>Geslaagd carnavals -slotfeest "Hermanito" overstelpt met plakaten/geschenken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 08-03-1976, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460208:mpeg21:p003</ref> Hermanito bracht een heleboel innovaties, zowel op de radio, als andere activiteiten. Hij begon met de top 10, die later top 40 en zelfs de top 100 van het jaar (in 1968 had je de 1 ste top 100 op de Antillen Hey Jude van de Beatles was no 1); carnavals uitzendingen op de radio; opnames van lokale artiesten; Tumba Festival; Ceremonie Meester op Miss Teenage en Miss Curacao verkiezingen; tiener programma’s op Telecuracao; life uitzendingen van songs festival vanuit Puerto Rico; nieuwe talenten etc. Maar ook begon Hermanito met de eerste Drive In Disco op Curaçao ook onder de naam P.S.H. Gedurende, vooral de jaren 70, en begin 80 was PSH, het allerbeste, bekendste en populairste op het gebied van D.J. entertainment. https://www.youtube.com/watch?v=2zA3_y_9DBs&ab_channel=ExtraCuracao 1991:presentator Tumbafestival voor Telecuracao en eindejaarsprogramma ''sperando tiru'' na 1990 * tienerdans marathon == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Narvaez, Hermanito}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Musiko]] ------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Infobox Artista | birthname = Macario Prudencia | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Macario (Makai) Prudencia''' (☆ [[1934]] na [[Kòrsou]] - † [[24 di mart]] [[2015]]) ta un músiko, kompositor i dosente di musika yu di hulandes-boneriano. El a krea [[Salsa Antiyano|salsa antiano]], un género di músika ku a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘[[ritmo kombina|ritmo kombiná]]’ di e isla di awendia.<ref name="Skempi">[https://www.skempi.com/artist/macario-prudencia Macario Prudencia]</ref> == Biografia == Makai begon zijn muzikale carrière op 15-jarige leeftijd bij ‘Estrellas Nacional’. Hij was tot de jaren 80 actief als congaspeler in diverse groepen. Zijn eerste hit ‘Raspa Bill’ dateert uit 1960. In 1969 scoorde hij een hit met ‘Super Jolly.’ In de jaren ‘70 was Makai erg populair met hits als ‘Bròs Bròs’, een nummer waarmee hij een Gouden Plaat won. De zanger/componist woonde ook geruime tijd in Nederland waar hij onder andere met ‘Dim Dam’, ‘San Dom’, Mi Televishon’, en ‘Wasmashin’ grote hits scoorde. Dit laatste nummer werd in de vertolking van de Surinaamse groep Trafassi een grote hit.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/10746-cultuurvader-overleden|titel=Cultuurvader overleden|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2015-03-24|bezochtdatum=2024-08-10}}</ref> Prudencia werd meerdere keren door de Asosiashon di Músiko di Kòrsou (Amak) gehuldigd, onder andere in 1981 en 1987. Vorig jaar nog organiseerde Amak een muzikale hulde aan de zanger die toen in het Betesda verbleef. El a fayesé dia 24 di mart 2015 na edat di 81 aña. ------ El a krea i ta e embahador internashonal di e ‘Salsa Antiano’. E género di músika aki a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘Ritmo Kombiná’ di e isla di awendia. El a wòrdu lantá pa un famia hopi musikal; su ruman hòmber, su primunan i su welo tabata toka instrumento musikal i su mama tabata gusta baila. Na edat di dies sinku aña, el a kuminsá toka e conga i a presentá ku vários grupo di músika riba e isla. Banda di e conga, su ruman homber Emilio tambe a siñ’e con pa toca guitara. Eventualmente el a evaluá su talento pa komponé i kanta kompletamente, su bos di kanto riku i kargá ku personalidat, asina el a disidí di desaroyá su mes karera musikal. Rònt di aña 1970, el a funda su mes grupo di músika yamá ‘Tipiko Prudencia’. E grupo tabata konsistí di su ruman hòmber Emilo (baho), Emilio su dos yu hòmbernan Axel (guitara kuatro) i Erwin (mandolina), su yu muhénan (kantantenan di reserva) i e mes komo kantante prinsipal. Poko despues di a forma e grupo aki el a sigui pa forma un banda mas grandi ainda ku yama ‘Continental Combo’ ku tabata presentá tur wikènt na e klup di anochi El Nido. Nan tabata un éksito grandi riba e isla. Bo no por a haña un persona ku no a disfrutá di nan éksitonan, entre nan ‘Bròs Bròs’ i ‘Kadushi’.<ref name="Skempi"/> Na 1975, el a risibí un plachi di oro di e tienda di joyas mundialmente konosí Spritzer & Fuhrman pa su klásiko sumamente popular i iresistibelmente optimista ‘Den Bo Bèshi’. El a interpretá e kansion aki ku un otro banda ku yama ‘Macay i Su Salsa Antiano’ ku tabata dirigí pa su primu ku a bin bèk for di Hulanda despues di a studia na un konservatorio den e stat di Utrecht.<ref name="Skempi"/> Na 1979 Prudencia a muda pa Hulanda, kaminda el a keda 14 aña i kaminda el a duna vários presentashon elogiá i a komponé hopi éksito manera ‘Dim Dam’, ‘Mi Televishon’ i ‘Wasmashin’. E ultimo a bira un hit mas grandi ainda na Hulanda despues cu el a wordo cover pa e banda Surinam Trafassi. Durante su añanan den eksterior el a wòrdu nominá tambe komo ‘E Mihó Kantante Antiyano Na Hulanda’ na 1988.<ref name="Skempi"/> Na 1993 el a muda bèk pa Curaçao kaminda el a sigui traha músika, lansando vários álbum ku bandanan lokal manera GIO Fuertisimo i ERA Outentiko ademas di kolaborashonnan ku e bahista Eric Calmes. Na 2014 el a wòrdu onrá ku un gran konsierto di homenahe na Brion Square, durante kua artistanan lokal a interpretá e hopi éksitonan lansa pa e leyenda kurasonano aki ku a duna un kontribushon inmensurabel na e esena musikal di e isla durante su karera largu.<ref name="Skempi"/> == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Prudencia, Macario}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Kantante]] ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox Artista | birthname = Dionisio F. Salsbach | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Dionisio F. (Doy) Salsbach''' (☆ [[1938]] na [[Boneiru]]) ta un musiko, kompositor i dosente di musika hulandes-boneriano. == Bida == Doy Salsbach a nase den e bario [[Nort di Saliña]], yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Нòfi Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> E tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabata musiko: Angel tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio i Roberto (Papachi) di Tipiko Boneriano. Salsbach ta muda pa Aruba unda e ta kuminsa su karera musikal ku Trio Los Aventureros. Tur tres ruman ta músiko. Angel pa hopi aña tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio. Doy a bai biba na Hulanda na 1964. Den e pais ei el a hasi nòmber den farándula ku Trio Los Aventureros i Trio Los Alegres. Ketu bai e ta dunando lès di muzik. E BENEHIBNU. Djaweps 7 aprel 2022 Doy Salsbach a bishita Ной Kultural KRALENDIJK — E konosido artista musikant boneriano Doy Salsbach siman pasá a bishitá Hòfi Kultural di Plataforma Kul- tural. Salsbach, kende taba- ta na Boneiru resientemente pa motibunan familiar, a probechá pa fortalesé kontaktonan ku e tabatin kaba ku Fundashon Históriko к Boneriano (FuHi- KuBo). Doy Salsbach a nase den e bario Nort di Saliña, yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Ной Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> Tur e tres yu hómbernan di e per- sonanan aki a bira konosí i famá riba tereno musikal: Angel (Salsbach Jazz Trio), Doy (Trio Los Alegres) i Papachi Salsbach (Típiko Boneriano). Doy Salsbach (83) desde 1964 ta establesé na Hulanda, na unda semper el forma un karera profeshonal den farándula, aktuando ku su grupo musikal asta den shownan na televishon hulandes. * speelde op Aruba in '''Trio Los Aventureros''' (1957-1964): Doy Salsbach, Stanley Albertus (dfm) y Martines Dania (dfm). Corto historia di Trio Los Aventureros cu a keda funda na 1958. Na 1959 den un concurso pa trio den teatro Aurora na Santa Cruz e ta sali campeon di Aruba.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBAANSECOURANT-1959-10/page/n79/mode/1up?q=Aventureros&view=theater Trio Los Aventureros Campeon di Aruba di 1959], Arubaanse Courant (26 di oktober 1959)</ref> E trio a presenta den diferente show di television manera e Show di Padu del Caribe y e Show di Rufo Wever. Corto tempo despues di nan fundacion nan a ser contrata pa entretene nos turistanan den hotel. No a dura hopi cu nan a crusa frontera bay Venezuela, Puerto Rico y Europa unda a traha den programa di diferente artista internashonal manera Liberace, Harry Belafonte, Claude François y Udo Jurgens..<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2013-02-09/page/n19/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Certificado di Merito pa Martines Dania di Trio Los Aventureros], Awemainta (9 di februari 2013)</ref> Un di nan cancionnan mas conoci ta “Te aworo” composita conhuntamente cu Wim Statius Muller y Hubert Booi y tabata e tema musical p’e pelicula cu ta carga e mesun titulo. De trio kwam in 1964 een toernee door Europa naar Nederland en slaagde in Europa reeds enige bekendheid te krijgen.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462225:mpeg21:a0091 Los Aventureros: succes in Europa], [[Amigoe]] (4 december 1964)</ref> Doy speelde met het trio Los Aventuros in de film Te Amoro, waarna hij in Nederland bleef hangen. Na Europa e trio ta graba su prome LP. E conocldo trio Arubano. Los Aventureros, kende basta tempo pasa a sali for di Aruba pa bai Eur(ï)a, segun noticia cu a worde ricibi for di Hulanda, na e momento ta haciendo un gira door di e continente Europeo. E trio lo actua na Belgica, Hulanda, Alemania y Francia. Manera ta conoci Los Aventureros, kendenan a toca anjanan largo den Aniba Carlb- bean Hotel, Puerto Rico, y Ve¬ nezuela, ta consisti di D.F.Salz- bach, M. Dania y S. Albertus * richtte in 1967 op in Nederland de '''Trio Los Alegres''' die Zuid amerikaanse muziek speelt, eerst samen met Silvia v.d. Molen en later zijn vrouw Jeannette Berlauwt en Hans Wieringa. In 1975 stond de trio hoog op de Nederlandse hitlijsten met "Coconut Woman". 1977: het trio "Los alegres" bekend van de Nederlandse TV en de Andre van Duin-show. De leider van het trio is Doy Salsbach, Bonaireaan van geboorte die reeds jaren in Nederland woont. * in 1991 richtte hij op Orquesta Colegio Latino, fundado i direktor di Orquesta Colegio Latino Doy Salsbach kreeg destijds op Aruba bekendheid met het trio Los Aventureros, hij werkte voor film, tv en nachtclubs op de Antillen, Puerto Rico en Venezuela. In verband met de premiere van de film "Te Aworo" waarbij Doy de tekst schreef voor de titelsong, kwam het trio in 1964 naar Nederland. Om de naam van dit trio te bevestigen bleef Doy als „Avonturier" in Nederland en formeerde eind 1966 Los Alegres.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470347:mpeg21:a0124 Los Alegres - pas LP - wil graag naar Antillen], [[Amigoe]] (22 december 1971)</ref>Doy Salsbach stelde dat na het opheffen van trio Los Aventureros de showbusiness door moest gaan en dat hij zich erg gelukkig voelt met Los Alegres, Trio Los Alegres was een Nederlands latintrio afkomstig uit Den Haag. De groep debuteert in 1968 met de single “Maria Christina” en bestaat dan uit zangeres Sylvia van der Molen en gitaristen Doy Salsbach en Hans Wierenga. Beginjaren zeventig horen we weinig van de groep, maar in 1975 zijn ze terug. De single “Coconut woman” wordt in samenwerking met Sweet Okay Supersister gemaakt. Zangeres Sylvia van der Molen is vervangen door de uit Rhenen afkomstige Jeanette Berlauwt.De single Yes I Do Like Your Bermuda kwam bij ons niet verder dan de Tipparade. In Nederland bereikte het nummer de éénentwintigste plaats in de Top 40. Na 15 jaar, besloot de groep om er mee te stoppen in 1983(Diverse bronnen en Wikpedia) De op Bonaire geboren Doy Salsbach, docerend en uitvoerend musicus in Latijns Amerikaanse- en Caribische dansstijlen, zal samen met zijn salsadansorkest Colegio Latino op donderdag 11 juni gelegenheid bieden om onder de titel "Fiesta Tropical" in Latijns Amerikaanse en Caribische sfeer te dansen in Musicon. De 14-koppige band Colegio Latino toert sinds 1990 door Nederland, België en Duitsland en verzorgt optredens met veel enthousiasme en opzwepende ritmes welke een zonnige en tropische sfeer aan uw feest toevoegt.Speciale vermelding: vier jaren achtereen op het North Sea Jazzfestival, waar het aanwezige publiek de zaal keer op keer veranderde in een danssalon met een swingende, vrolijke menigte. Doy’ Salsbach uitvoerend musicus en muziekdocent studeerde o.a. aan de Berklee School of Music (Boston U.S.A.) Als vertolker van Caribische muziek en jazz meegewerkt aan producties met o.a. Lou van Rees, Shirley Bassey, Timi Yuro, André van Duin, De Mounties, Joop van den Ende en aan het North Sea Jazzfestival. Plaatopnames gemaakt zijn eigen ensembles Los Aventureros en Los Alegres en o.a. met Super Sister, Sweet dBuster, Harry Sacksioni, Tineke Schouten en André van Duin. {{Appendix}} ---------- {{Databox}} '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''wals di Kòrsou''', ta un género musikal di [[Antias Hulandes]], ku tin su raiz den e forma klásiko di wals [[Oropa|oropeo]]. E estilo musikal aki a nasé na e isla di [[Kòrsou]] den di dos mita di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], i ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di [[Viena]], mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko di e region karibense. Influencia oropeo i Adaptashon Lokal Kontrali na e tumba i danza ku ta refleha e influensia Afrikano, e wals Antiano ta konektá mas ku e bailenan di orígen Iberiko. E prome walsnan di Kòrsou, ku a aparesé riba e isla rond 1865, tabata basá riba e mesun ritmo seif ku e walsnan Europeanan, pero ku un forma hopi mas simpel. Nan tabata konstruí den dos parti di 2 x 16 medida, i den esaki no tabatin introdukshon ni teksto. Mas o ménos 20 aña despues, e patronan rítmiko a kuminsá kambia, i asina a nase e estilu karakterístiko di e wals Kurasowés. Poliritmia i Hemiool Un di e karakterístikanan más sobresaliente di e wals Antiano ta su uzo di poliritmia, particularmente e fenómeno musikal yamá hemiool. Esaki ta un desplazamiento di aksent rítmiko ku tuma lugá ora un ritmonan di dos parti ta bini den un metrum di tres parti (3/4). E aksentnan rítmiko ta kambia e manera kon e puls ta sintí, i sugiere un dualismo rítmiko ku ta distingui e wals di Kòrsou di su ehèmpel Europeo. Na bes, e aksent ta kaye riba e promé i dos i mitar tel. Formanan Melódiko i Estruktura E wals Kurasowés por ta di dos òf tres parti, i generalmente ta konsisti di frasenan di 16 medida. Un wals di dos parti tin 32 medida; un di tres parti, 48. E melodia normalment ta suave, sin teksto, ku armonianan inventivo den e striktura musikal di miniatura. E reto pa komponista ta pa kreá un sekshon musikal ku ta stimulá pa bailá, pero ku tambe tin valor estétiko musikal. == Kompositor notabel == Algun kompositor notabel ku a duna forma na e wals antiano ta:<br> {{CUW}} * Jan Gerard Palm * Jacobo Palm * Rudolph Palm * John Palm * [[Joseph Sickman Corsen]] * Jacobo Conrad * Genie Palm * Paul de Lima * Janchi Boskaljon {{ABW}} * [[Padu Lampe]] * [[Rufo Wever]] Nan obra ta inklui tanto walsnan alegre komo sentimental, i hopi biaha e pieza tabata dediká na persona estimá ò pa ekspresá emoshnan profundo manera duel ò felisidat. Un ehèmpel notabel ta Engelenzang (Canto di Ángel) di Jan Gerard Palm. Estilo i Importansia Kultural Wals di Kòrsou ta konsiderá un elemento importante den e legado musikal klasiko di e Antias Hulandés. Aunke su forma bini di Europa, e estilo ta un ekspreshon musikal puramente Antiano, adaptá na e gusto i dinamika lokal, i a bira parti integral di e repertorio di musika klasiko lokal. Referensianan: Römer, René. Muziek en Dans. Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen (1977). Encyclopedie van de Nederlandse Antillen. Palm Stichting: http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf ------- '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''Wals di Kòrsou''', ta un género di músika di [[Antias Hulandes]], ku segun melodia, forma i ritmo, tin su origen den [[Oropa]]. E ta un produkto di e di dos mita di [[siglo 19]]. Kontrali na e [[tumba]] i [[danza]] ku ta refleha e influensia afrikano den Kariba, e wals antiano ta konekta ku bailenan predominante iberiko. Alrededor di aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues e patronchinan rítmiko a kuminsá kambia..<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=[[René Römer|Römer, René]]|titel= Muziek en Dans|werk=Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|datum=1977}}</ref> Kompositornan konosí di e wals antiano ta entre otro Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i John Palm di Kòrsou; [[Padu Lampe]] i [[Rufo Wever]] di [[Aruba]]. ==Wals, Antillian== Algun di e walsnan di Kòrsou ta mustra un orígen klaramente europeo (Schubert). E prome valsnan antillano rond di 1850 ainda no tabata influensia pa e bailenan iberiko di e kontinente, kontrali na e tumba y e danza, ku si ta refleha e influensia [[afrika]]no den e kuenca karibense. Algun aksènt ritmiko ta sugeri e efekto polirítmiko ku ta distinguí e vals antiano for di su ehèmpel oropeo.<ref>Enciclopedie van Curacao</ref> Bepaalde Curaçaosche walsen vertonen een duidelijke Europese oorsprong (Schubert). De eerste Antilliaanse walsen rond 1850 waren nog niet onder invloed van de Iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de tumba en de danza, die de Afrikaanse invloed in het Caribisch bekken reflecteren. Door bepaalde ritmische accenten wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt. nOTES * nl.wiki 9wals,muziek0:De Latijns-Amerikaanse wals is opvallend rijk aan syncopen, zowel in de melodie als de ritmische begeleiding. Het basisritme wordt hier bepaald door de hemiool, een accentverschuiving dat ontstaat wanneer in een driedelig metrum een tweedelig ritme wordt ingebracht. Kenmerk van de Europese wals is de begeleidingsfiguur met een zwaardere eerste tel (puls), meestal een basnoot, gevolgd door twee lichtere tellen (meestal een akkoordje). Bij de Curaçaose en de Venezolaanse wals daarentegen, valt de klemtoon veelal op de eerste en op de twee en een halve tel, waardoor het hemiool ritme ontstaat. Bekende componisten van Curaçaose walsen zijn onder andere Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm en John Palm. * De Antilliaanse wals staat beter bekend als ‘Curaçaose wals’. Ze is een produkt van de tweede helft van de 19de eeuw. Na aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues, un kambio a kuminsá den e patronan ritmiko.[ 3] E komponistanan di vals Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i Rudolf Palm a inspirá otro, ku loke finalmente na 1910 a resultá den dos tipo di vals Kurasowese, esta e vals Kurasowese di dos parti i di tres parti, tur dos sin introdukshon ku un patrón ritmiko separá i un liña melodiko suave sin teksto. Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten. Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=Romer, Rene|titel= Muziek en Dans uit:Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|werk= |datum= }}</ref> De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. -- * Antilliaanse wals vindt aansluiting bij de overwegend iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de [[tumba]] en de [[danza]], die de Afrikaanse invloed in het Caribisch Bekken reflecteren. Er zijn vrolijke 2-delige, en afwisselend sentimentele en opgewekte 3-delige walsen. Door het ritmisch dualisme van zes opeenvolgende achtsten in elke maat, wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt.(Encyclopedie van de Nederlands Antillen) El vals antillano conecta con las danzas predominantemente ibéricas del continente, a diferencia de la tumba y la danza, que reflejan la influencia africana en la cuenca del Caribe. Hay valses alegres a 2 voces y valses a 3 voces alternativamente sentimentales y alegres. El dualismo rítmico de seis corcheas consecutivas en cada compás sugiere el efecto polirrítmico que distingue al vals antillano de su ejemplo europeo. ------ * De Curaçaose wals kan worden gekenmerkt door een rijk gebruik aan syncopen, in zowel de melodie als in de ritmische begeleiding. Het basisritme is afgeleid van de hemiool, dat bijvoorbeeld ontstaat wanneer in een driedelig metrum (3/4) een tweedelig ritme (2/2 of 2/4) wordt ingebracht. De hemiool komt in de Curaçaose wals tot stand door ritmische figuren zoals weergegeven in figuur 1. Let op de accenten in de figuur 1 (aangegeven als >). De onderlinge afstand tussen de accenten blijft gelijk. De Curaçaose wals is doorgaans opgebouwd uit twee of drie delen van elk 16 maten. Zo kent een typische tweedelige wals 32 maten en een driedelige wals 48 maten. Het is de uitdaging voor de componist om binnen dit strakke regiem vaneen miniatuur met een beperkt aantal toegestane maten, een onstuimige, vindingrijke opeenvolging van akkoorden te verzinnen die niet alleen het oor strelen, maar waarmee ook eendanspaar vleugels onder de voeten krijgt. Verschillende van de walsen van Jan Gerard Palm zijn geschreven om een moment van verdriet of juist van geluk in muziek tot uitdrukking te brengen en om personen die hij liefhad te eren.<ref>http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf</ref> De wals Engelenzang (Canto de los Angeles) is niet alleen {{Appendix}} --------------- rxsxe78dwb45vbyh7x2bs9ag3jgkpw2 206697 206696 2026-10-11T20:01:05Z Caribiana 8320 206697 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ [[Wals antiano]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Macario Prudencia]] - [[Doy Salsbach]] - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] ---------------------------- Pending: [[Tumba]] (aanvulling) - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] - [[Moron Combo]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Marcario Prudencio]] - [[Doy Salsbach]] - [[Wals antiano]] * Pianista: [[Dominico Herrera]] - [[Harold Martina]] - [[Norman Moron]] - [[Wim Statius Muller]] ------------- '''Premio Edgard Supriano''' ta e premio ofisial di Asosiashon di Músiko i Artista di Kòrsou (AMAK). Pa medio di dje, e organisashon ta honra desde 1989 músiko, kantante, i gruponan musikal ku a distinguí nan mes den nan respektivo kategorianan durante e último aña.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/97117/stem-mee-op-de-premio-edgar-supriano-voor-het-eerst-met-gospel Stem mee op de Premio Edgar Supriano, voor het eerst met gospel], curacao.nu (11 di oktober 2026)</ref> Nòmbernan di e diferente nominadonan den e 12 kategorianan pa e premiashon, entre otro: .... y desde 2026 inkluso gospel. E premio ta un obra di arte unda ta resalta e trompet di Edgar Supriano, kreá pa [[Giovanni Abath]]. == Ganadó == * 1989 - * 1991 - * 1993 - * 1996 - * 2000 - * 2002 - * 2004 - * 2006 - * 2007 - [[Ephrem J]] * 2008 * 2010 * 2013 - * 2015 - * 2018 - * 2020 - no tabatin pa motibu di COVID * 2021 - no tabatin pa motibu di COVID * 2022 - * 2025 - Amos Balentin (kantante di Aña)<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/82655/amos-balentin-wint-premio-edgar-supriano</ref> * 2026 - ---------------------- {{infobox banda| variante =c | nomber = K-liber 4 Life | nomber original = | imagen = | imagen hanchura = | descripcion = | residencia = {{NLD}} | aña activo = | genero = | instrumento= bos | influencia = | distincion = }} '''K-liber 4 Life''' ta un agrupashon musikal hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan prome anaan nan a kanta primordialmente na [[papiamentu]], pero awendia nan ta canta tambe den otro idioma, entre otro hulandes. Na 2011, Pugistix a repatriá, i poko despues a sigui Teddo Juice. Mega Master, kende a permanese na Hulanda, a dicidi di sigui ku K-Liber 4 Life huntu cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). nl.wiki: K-liber 4 Life ta un agrupashon di músika hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan ta canta primordialmente na Papiamento, e idioma di e islanan ABC, pero awendia nan ta canta tambe den otro idiomanan, entre otro Hulandes. Na 2011, Pugistix a disidí di regresá su isla stimá, i Teddo Juice a sigui poko despues. Mega Master a keda Hulanda y a dicidi di sigui cu K-Liber 4 Life hunto cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). ==Biografia== E grupo antiano konosí komo K-Liber den añanan 90 ta e grupo di Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. E miembronan tur a nace na Curaçao pero ta biba na Hulanda (Den Helder). Nan a bira konosí pa medio di e esena kresiente di Bubblin’ den añanan 1990. Downloadnan ilegal tabata un faktor den nan popularidat, ekspandiendo nan alkanse den e esenanan mas chikitu di Bubblin’ den nort i sùit di Hulanda. Na 2004, nan a kibra pa e públiko hulandes mas amplio ku e kansion Viben. Na 2003, 2004 i 2005, nan a presentá frekuentemente i a lansa vários álbum. E último álbum, Schuurpapier, tambe ta kontené hopi kantika na idioma hulandes, miéntras ku e álbumnan anterior ta kontené prinsipalmente kantikanan di papiamentu ku de bes en kuando kansionnan hulandes, spañó òf ingles. Kompetensianan, premionan i nominashonnan Kategoria di Premio di Aña Músika 2004 Mobo Awards Best Album Schuurpapier 2005 Mihó Akto di Diskoteka 2004 Aktuashonnan E cabayeronan, tur tres originalmente di Curaçao pero bibando na Hulanda, a canta principalmente na ‘Papiamento’—e idioma di Aruba, Bonaire, y Curaçao—riba nan prome 3 albumnan, cu incursionnan ocasional den Hulandes, Ingles, of Spaño. Teddo Juice ta skirbi mayoria di e kantikanan di K-liber, Pugistix ta e produktor, i Mega Master ta tene tur kos bon huntu. E último álbum, ‘Schuurpapier’, pues ta nan di kuater álbum kaba, pero kontrali na e promé tres álbumnan, ‘HASIKIBOKE’, ‘Magnifico’, i ‘P K-Liber 2017 Na 2016, K-Liber a hasi un regreso. Nan a bolbe presentá na vários festival, diskoteka i evento urbano i a firma ku e agensia di reservashon RDJ Productions. Mega Master ta e unico ex miembro ainda activo den e actual formacion K-Liber Next Generation. ----------------- '''Dominico Herrera''' (☆ [[4 di mart]] [[1931]] na [[Boneiru]]) ta un musiko i kompositor di musika klasiko i musika bailabel antiano. == Biografia == Dominico Herrera a nase na Boneiru den un famia grandi, kaminda músika i arte en general a hunga un ròl hopi importante. Tur mucha tabata toka un instrumento, tin biaha asta vários, i tabata traha músika huntu. Dominico tabata prefera toca piano, pero tambe orgel y, den su hubentud, guitara. El a haña su promé lesnan di piano cerca su ruman muhe Teresita. Despues, na Korsou, el a haya les di entre otro [[Jacobo Palm|Shon Coco Palm]].<ref>Dominico Herrera doet Curaçaose muziek herleven. "Amigoe". Curaçao, 14-10-1989, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 15-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642782:mpeg21:p020</ref> * yu di Shon Julio Herrera i ruman di e maestro di skol/politico Julio Herrera? * Kaya Dominico Herrera na Korsou? * LP/CD Dominico Herrera is a composer and pianist from Bonaire, in the Netherlands Antilles (Caribbean’s region). He composes an instrumental songs inspired in the landscapes of his country. His music is a fusion between a large number of Caribbean and South American musical styles, with the piano as the main protagonist. {{Appendix}} ------------------ Harold Martina: een vooraanstaand Curaçaos musicus en ambassadeur van het muzikale erfgoed van Curaçao. Junny Alves June 12, 2026 '''Harold Martina''' is een Curaçaose concertpianist die internationaal erkenning verwierf door zijn uitzonderlijke technische beheersing en zijn verfijnde interpretaties van het klassieke pianorepertoire. Hij werd geboren in Willemstad, Curaçao, in 1935 en groeide op in een cultureel rijk milieu waarin muziek een belangrijke plaats innam. Zijn eerste pianolessen kreeg hij op Curaçao bij de bekende musicus Teun Don, die zijn uitzonderlijke talent al vroeg herkende. Op jonge leeftijd vertrok Martina naar Colombia om zijn muzikale opleiding voort te zetten aan het conservatorium van Medellín. Daar ontwikkelde hij zich snel tot een pianist van hoog niveau en studeerde hij cum laude af. Zijn artistieke ambitie bracht hem vervolgens naar Wenen, waar hij lessen volgde bij de gerenommeerde Oostenrijkse pianopedagoog Richard Hauser. In Europa verfijnde hij zijn interpretatieve stijl en bouwde hij een breed klassiek repertoire op met werken van componisten als Bach, Haydn, Brahms, Schumann en Bartók. In de jaren zestig trad Harold Martina op in verschillende internationale concertzalen. Een belangrijk moment in zijn carrière was zijn recital in het Concertgebouw van Amsterdam in 1962, een bijzonder optreden dat mede mogelijk werd gemaakt door culturele organisaties van de Nederlandse Antillen. Zijn concerten werden gewaardeerd om hun muzikaliteit, discipline en intellectuele diepgang. Naast zijn carrière als uitvoerend pianist speelde Martina ook een belangrijke rol als muziekpedagoog. Vooral in Colombia leverde hij een grote bijdrage aan de ontwikkeling van klassieke muziekeducatie en inspireerde hij generaties jonge pianisten. Hij stond bekend als een toegewijde docent met een sterke nadruk op muzikaal begrip, techniek en artistieke integriteit. Binnen de Curaçaose muziekgeschiedenis wordt Harold Martina beschouwd als een van de belangrijke vertegenwoordigers van de klassieke traditie van het eiland. Samen met andere prominente Curaçaose musici hielp hij de internationale zichtbaarheid van Caribische klassieke muziek en talenten te vergroten. Zijn levensloop weerspiegelt de culturele verbinding tussen Curaçao, Latijns-Amerika en Europa, en zijn nalatenschap leeft voort via zijn leerlingen, opnames en de blijvende waardering voor zijn artistieke bijdrage. PAPIAMENTU Harold Martina ta un pianista di konsierto di Kòrsou ku a haña rekonosementu internashonal pa medio di su dominio tékniko eksepshonal i interpretashonnan refiná di e repertorio di piano klásiko. El a nase na Kòrsou, na aña 1935 i a lanta den un ambiente kulturalmente riku kaminda musika tabata tin un lugar prominente. El a haña su promé lèsnan di piano na Kòrsou serka e musiko renombra Teun Don, kende for di trempan a rekonose su talento eksepshonal. Na un edat yòn, Martina a sali pa Colombia pa sigui ku su edukashon musikal na e Konservatorio di Medellín. Einan, el a desaroyá lihé den un pianista di nivel haltu i a gradua ku elogio. Su ambishon artístiko a hib’é Viena, kaminda el a studia serka e renombrá pedagogo di piano Austriaco Richard Hauser. Na Europa, el a refiná su estilo interpretativo i a konstruí un repertorio klásiko amplio ku obranan di kompositornan manera Bach, Haydn, Brahms, Schumann i Bartók. Den añanan 1960, Harold Martina a presentá den vários sala di konsierto internashonal. Un momento signifikativo den su karera tabata su resital na Concertgebouw na Amsterdam na 1962, un aktuashon remarkabel hasí posibel en parti dor di organisashonnan kultural di Antiyas Hulandes. Su konsiertonan tabata wòrdu apresiá pa nan musikalidat, disiplina i profundidat intelektual. Banda di su karera komo pianista , Martina tambe a hunga un ròl importante komo edukadó di músika. Partikularmente na Colombia, el a duna un kontribushon grandi na desaroyo di edukashon di músika klásiko i a inspirá generashonnan di pianista hóben. E tabata konosí komo un maestro dediká ku un énfasis fuerte riba komprenshon musikal, téknika i integridat artístiko. Den di historia di músika di Kòrsou, Harold Martina ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan importante di e tradishon klásiko di Kòrsou. Huntu ku otro músikonan prominente di Kòrsou, el a yuda oumentá e visibilidat internashonal di músika i talento klásiko karibense. Su historia di bida ta reflehá e konekshon kultural entre Kòrsou, Latino Amérika i Europa, i su legado ta biba pa medio di su studiantenan, grabashonnan i e apresio duradero pa su kontribushon artístiko. --------------- Jules Blasini: een Curaçaose musicus die een betekenisvolle bijdrage leverde aan de ontwikkeling en instandhouding van ons muzikaal erfgoed. Junny Alves Published Jul 16, 2026 '''Jules François Blasini''' (Curaçao,2 februari 1847- Curaçao 26 december 1887) was de zoon van Maria Elizabeth Leon en de Corsicaanse diplomaat Jean Blasini, die destijds Frans consul op Curaçao was. Al op jonge leeftijd bleek zijn uitzonderlijke muzikale talent. Hij kreeg les van de beroemde Curaçaose componist en muziekpedagoog Jan Gerard Palm, die hem als een van zijn meest begaafde leerlingen beschouwde. In 1863 gaf de zestienjarige Blasini al succesvolle pianorecitals op Curaçao. Dankzij aanbevelingen van invloedrijke Franse contacten werd hij in 1865 toegelaten tot het prestigieuze Conservatoire de Paris. Hij studeerde daar bij Georges Mathias, een directe leerling van Frédéric Chopin. Daarmee werd Blasini de enige op Curaçao geboren componist uit zijn tijd die een formele opleiding aan het conservatorium van Parijs volgde. Na zijn studie keerde Blasini terug naar Curaçao, waar hij naam maakte als virtuoos pianist. Hij stond bekend om zijn verfijnde techniek en zijn uitvoeringen van romantische pianomuziek. In 1878 behoorde hij tot de oprichters van het eerste symfonieorkest van Curaçao, waarin hij de pianopartij verzorgde. Blasini componeerde zowel dansmuziek als meer lyrische luistermuziek. Zijn werken vertonen invloeden van de Europese romantiek, gecombineerd met Curaçaose muzikale tradities. Zijn stijl wordt gekenmerkt door elegantie, subtiele ritmiek en een verfijnde melodische opbouw. Jules Blasini geldt als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de negentiende-eeuwse Curaçaose kunstmuziek. Zijn opleiding in Parijs bracht Europese muzikale invloeden naar Curaçao, terwijl zijn composities tegelijkertijd geworteld bleven in de lokale cultuur. Daardoor vormt hij een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de Curaçaose klassieke muziektraditie. PAPIAMENTU Jules François Blasini (Kòrsou, [[2 di febrüari]] [[1847]] – Kòrsou, [[26 di desèmber]] 1887) tabata yu di Maria Elizabeth Leon i e diplomátiko di e isla Corsica Jean (Juan) Blasini, kende tabata e kònsul franses na Kòrsou e tempu ei.<ref>Uit Nederlandsche Couranten.. "De Curaçaosche courant". [Willemstad], 20-10-1877. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000213466:mpeg21:p001</ref> Su talento musikal eksepshonal a bira bisto na un edat yòn. El a haña lès serka e famoso kompositor i pedagogo di músika di Kòrsou [[Jan Gerard Palm]], kende a konsider’é un di su alumnonan mas talentoso. Na 1863, Blasini di dieseis aña ya tabata duna resitalnan di piano exitoso na Kòrsou. Danki na rekomendashonnan di kontaktonan franses influente, el a wòrdu atmití na e prestigioso Konservatorio di Paris na 1865. Einan el a studia serka Georges Mathias, un alumno direkto di Frédéric Chopin. Esaki a hasi Blasini e úniko kompositor nasé na Kòrsou di su tempu ku a risibí formashon formal na Konservatorio di Paris. Despues di su estudio, Blasini a regresá Kòrsou, kaminda el a traha un nòmber komo pianista virtuoso. E tabata konosí pa su téknika refiná i su presentashonnan di músika romántiko di piano. Na 1878, e tabata un di e fundadornan di e promé orkesta sinfóniko di Kòrsou, den kua el a toka e parti di piano. Blasini a komponé tantu músika di baile komo músika di skucha mas líriko. Su obranan ta mustra influensianan di Romantismo Oropeo, kombiná ku tradishonnan musikal di Kòrsou. Su estilo ta karakterisá pa elegansia, ritmonan sutil, i un struktura melódiko refiná. Jules Blasini ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan mas importante di músika di arte Kurasoleño di siglo diesnuebe. Su formashon na Paris a trese influensianan musikal Oropeo pa Kòrsou, miéntras ku su komposishonnan simultáneamente a keda ankrá den e kultura lokal. Komo resultado, e ta forma un laso importante den desaroyo di e tradishon di músika klásiko di Kòrsou. Er is een straat in Brievengat naar hem genoemd: Kaya Jules Blasini.<ref>Autowassen te Brievengat. "Amigoe". Curaçao, 09-11-1992, p. 14. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643691:mpeg21:p014</ref> {{Appendix}} --------------- en.wiki:'''Happy Peanuts''' ta un banda bon konosí di e isla di Kòrsou. Nan estilonan ta inkluí tumba lokal i ritmo kombiná, i tambe merengue dominikano. Un di e forsanan impulsivo di tumba moderno i ritmo kombiná, Happy Peanuts ta meskla congas i timbales di impulso ku sintetizador i guitara eléktriko. Tambe úniko na Happy Peanuts ta nan estilo di merengue. Komo ku no tin tokadó di güira, e patronchi ta wòrdu toká riba e hi-hat dor di e tokadó di drumset. Nan cancion mas conoci ta sigui ta “Kareda di Buriku” (Careda di Burico), cu ta sinonimo di e cultura di Curaçao, y ta un cantica di baile hopi popular. ------------------ {{Variante|c}} {{infobox musico | variante = c | nomber = Diangelo Cicilia | alias = | imagen = | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = 1971 | luga nacemento = {{CUW}} | residencia = {{JPN}} | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | nationalidad = | educacion = Konservatorio di Rotterdam | aña activo = | genero = músika kontemporáneo | instrumento = [[kitara]] | ofishi = músiko, kitarista, dosente | influencia = | pais = | distincion = | website = https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html }} '''Diangelo Cicilia''' (☆ [[1971]] na [[Kòrsou]]) ta un kitarista [[Kòrsou|kurasoleño]]-[[Hulanda|hulandes]], ku ta biba i traha na [[Osaka]], [[Hapon]]. E ta spesialisá den músika kontemporáneo pa kitara. == Bida i karera == Diangelo Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa [[Hulanda]], kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na Konservatorio di Rotterdam serka Marin Kaaij, despues na e Konservatorio Real di Den Haag serka Enno Voorhorts. Posteriormente, el a sigui un un estudio avansá na e Konservatorio di New England na [[Boston]] serka Eliot Fisk.<ref name=:"0">[https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html Profil Diangelo Cicilia], ciciliamusic.com </ref> Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di Prins Bernhard Cultuurfonds i Fondsen Podiumkunsten.<ref name=:"0"/> ===Karera=== Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)], 12xholland.com</ref> Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, [[Nort Amérika|Nort]] i [[Sur Amérika]] i Hapon.<ref name=:"0"/> Desde 2000, e ta forma un duo ku su kasá, e tokadó di fió hapones Mariko Cicilia, bou di e nòmber ''Duo Cicilia''. Huntu nan ta presentá konsiertonan regularmente na Oropa i Hapon.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> Cicilia a duna konsierto i tayer den diferente pais, inkluyendo [[Antias Hulandes]], Hulanda, Merka i Hapon.<ref name=:"1"/> Na Hapon, e ta involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsierto i kolaborashon ku músikonan lokal. ===Otro aktividat=== Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo dosente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal, i tayer pa skol i otro inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di [[Antias Hulandes]].<ref name=:"1"/> Na 2004, el a partisipá den un konsierto na honor di e gitarista [[Julian Coco]] su 80 aña di bida.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], Caraibisch Uitzicht</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Cicilia, Diangelo}} [[Category:Hende]] [[Category:Músika]] [[Category:Kòrsou]] E ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo, inkluyendo numeroso estreno di komposishonnan dediká na dje, i ta partikularmente komprometé na sostené e generashon mas yòn di kompositornan hulandes. Su tokamentu eksepshonalmente virtuoso ta karakterisá pa un oido skèrpi pa zonido i sensitividat. Sostené pa e Fundashon Donemus, el a graba un CD ku ta inkluí obranan di Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier, i Jo Sporck. Tambe el a hasi numeroso grabashon di radio i televishon, prinsipalmente na Hulanda, Nort i Sur Amérika, i Hapon. He teamed up with his wife Mariko Cicilia, violinist from Japan, to form Duo Cicilia, that has been performing in Europe and Japan since 2000.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> El a kontribui supstansialmente na e konsierto dia 24 di yanὓari 2004, na honor di Julian Coco su 80 aña di bida, organisa pa e Asosashon di Músikonan Pro Guitarra.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], caraibisch uitzicht</ref> Diangelo Cicilia (1971): gitarist Discipline Klassiek gitaar, specialisatie Moderne Muziek. Afgestudeerd Klassiek gitaar, eerst DM aan het Rotterdams Conservatorium. Daarna UM aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag met als specialisatie hedendaagse muziek. Vervolgstudie aan The New England Conservatory in Bosten, VS, bij de Eliot Fisk. Tijdens dat studiejaar winnaar van de Wildcard competitie voor geïmproviseerde wereldmuziek. Concertreizen gemaakt naar de Nederlandse Antillen en de Verenigde staten. Momenteel werkzaam als muziekdocent en bezig met het instuderen en uitvoeren van voornamelijk nieuwe Nederlandse solo werken voor gitaar.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)]</ref> "...Verder zou ik heel graag de traditionele gitaar muziek uit de Nederlandse Antillen willen tonen. Ik ben zelf op Curacao geboren en heb daar tot mijn 14de jaar gewoond. Ik ben nog altijd gefascineerd door de mooie muziek voor gitaar die daar vandaan komt." Beknopt overzicht van zijn 12xHolland activiteiten in Hirado:<ref name=:"1"/> *concerten/recital (solo en met lokale musici) *schoolworkshops (rondom Nederlandse en Antilliaanse gitaarmuziek) *samenwerking met lokale Japanse muzikant om zo een werk te creëren voor het Hirado Cultural Festival op 3 November. *interesse voor lessen in Kyûdô (Japans boogschieten) en Japanse snaarinstrumenten. * co-founded a violin and guitar school in Japan * language teacher - certified for teaching English as a foreign language * Online Teaching Language and Music {{Appendix}} Diangelo Cicilia (* 1971 na Kòrsou) ta un gitarista kurasoleño-hulandes ku ta biba i traha na Osaka, Hapon. E ta spesialisá den músika contemporáneo pa gitara. Bida i edukashon Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa Hulanda, kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na e Konservatorio di Rotterdam ku Marin Kaaij, despues na e Koninklijk Conservatorium den Den Haag ku Enno Voorhorst. Posteriormente, el a sigui un estudio avansá na e New England Conservatory den Boston serka Eliot Fisk. Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di e Prins Bernhard Cultuurfonds i e Fondsen Podiumkunsten. Karera Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda. Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, Amérika i Hapon. Desde 2000, el ta forma duo ku su esposa, e violinista haponés Mariko Cicilia. Huntu nan a forma Duo Cicilia, ku ta presentá konsertonan regularmente na Europa i Hapon. Cicilia a duna konsertonan i taller den diferente pais, inkluyendo Hulanda, Estados Unidos i Hapon. Na Hapon, el a involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsertonan, taller pa skol i kolaborashonnan ku músikonan lokal. Otro aktividat Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo docente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal i inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di Antianan Hulandes. Na 2004, el a partisipá den un konserto na honor di e gitarista Julian Coco su 80 aña di bida. ---------- == Joropo == A declara e ‘joropo’ di Venezuela—un genero cu ta mescla musica, cancion y bailamento rapido di pareha—como un tesoro cultural intangible di UNESCO.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20251210.pdf A declara baile Venezolano ‘joropo’ un tesoro di UNESCO], BDA (10 di december 2025)</ref> E tin raiznan indigena, Africano y Europeo y a origina den a ‘llanos’ cerca di e frontera entre Venezuela y Colombia. Ta presenta joropo cu e zonido di instrumentonan incluyendo e harpa, maraca y violin mientras bailarinanan ta draai y nan pareha masculino ta bati pia riba suela den e ritmo rapido di e musica. E bailarinanan ta bisti shimisnan colorido y hende homber ta bisti bachi y un sombre. UNESCO a anuncia e designacion na un reunion na New Delhi den cual e organisacion cultural di e Organisacion di Nacionnan Uni (UN) a examina decenas candidato pa ser declara tesoronan cultural intocable. Joropo a ser declara un activo cultural nacional di Venezuela na 2014. {{Appendix}} --------- {{infobox persona| variante = c }} '''Angel Salsbach''' (☆ [[1 di mart]] [[1937]] na [[Boneiru]] – † [[20 di desèmber]] [[2025]]<ref>[https://kikotapasando.com/2025/12/20/angel-salsbach-gran-musiko-i-un-gran-politiko-a-bai-sosega/ Angel Salsbach gran musiko i un gran politiko a bai sosega], Kikotapasando.com (20 di desèmber 2025)</ref> na [[Kòrsou]]) ta un ingeniero, sientífiko, polítiko, eskritor, músiko, kompositor, filósofo, i Maestro di Reiki. Salsbach a skirbi dos musikal tokante historia di Kòrsou, di kual uno a wòrdu tradusí na aleman. Su pashon pa músika, spesialmente [[jazz]], a hasié konosí den e mundu di músika. El a kuminsá toka mandolin na edat di sinku aña.<ref>[https://www.curacaovakantieland.nl/over-ons-curacao-vakantieland/over-site-beheer-curacao-vakantieland-curacao-vakantieland/ Beroemde Curaçaoënaars], Curaçao Vakantieland</ref> E ta toka piano, tròmpèt i kontrabas tambe. E ta e fundadó di e Salsbach Jazz Trio.[2] Komo eskritor, el a skirbi vários buki pa mucha ku ta kroniká su eksperensianan kresiendo na Boneiru. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =70383858|titulo=Angel Salsbach}} {{References}} }} {{Stub}} Angel R. Salsbach (☆ 1 di mart 1937 na Bonaire – † 20 di desèmber 2025 na Kòrsou) ta un ingeniero, polítiko, sientífiko, eskritor, músiko, kompositor i Maestro di Reiki, konosí principalmente komo un pionero i figura legendario den escena di jazz di Kòrsou i di e Antia Hulandes. Salsbach Jazz Trio Bida i formashon Angel Salsbach a nase na Bonaire como yu di Hilario “Lachi” Salsbach i Andrea Salsbach-Martijn y tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabatin karera musikal, entre nan Dionisio “Doy” Salsbach, ku tabata miembro di Los Aventureros na Aruba, i Roberto “Papachi” Salsbach, integrantenan di Tipiko Boneriano. ufdcimages.uflib.ufl.edu Salsbach a kuminsá hinka su interess pa música hopi tempran, ta kominsá toka mandolin na edat di sinku anja i despues a deskubri otro instrumento manera piano, tròmpèt i kontrabas. Salsbach Jazz Trio == Carera musikal i Salsbach Jazz Trio == Den añanan 1960, Angel Salsbach a fundá e famos Salsbach Jazz Trio, junto ku e pianista Etzel Provence i e tokadó di drums Ramon Penzo. Salsbach Jazz Trio E trio no solamente a representa e komienzo di jazz moderno riba Kòrsou, sino tambe a promové un meskla unique di influensia jazz internashonal ku ritmonan i kultura lokal. Nan a prezentá regularmente den Luganan manera Centro Pro Arte, Negropont, Groot Kwartier i radio i TV na Kòrsou i Aruba, inkluí konsertonan klasiko i programanan edukativo pa skolnan. coleccion.aw Segun historianan di jazz den Aruba i Kòrsou, Salsbach Jazz Trio tabata un di e trio jazz mas prominente riba e islanan den e sesenta i sieuenta, ku Salsbach mes como leidende bassista i improvisadó. Nan tabatin repertorio ku ta bai for di jazz tradicional te na modalidadnan mas avansa, i nan a kompilá tema propio ku a reflehá influensianan kultur i sosial di komunidat lokal. percypinedo.com Konkret kontributo den musica Angel Salsbach a kontribuí na: Rekonosemento di jazz den Kòrsou i den Antia Hulandes komo un forma di ekspreshon artístiko independiente. percypinedo.com Presentashon i interpretashon di jazz klasiko i modern, repasando influensianan sosa manera Duke Ellington, Oscar Pettiford i Bud Powell den su trio oraz otro formashon. Salsbach Jazz Trio Esforsonan edukativo pa enseña i promoté jazz na skolnan i programa pa hobenan. Salsbach Jazz Trio Otras kontribushonnan i kreatividat Ademas di su labor komo músiko, Salsbach a skirbi varios buki i kronikanan tokante su bida i eksperensianan. Durante su bida tambe el a traha na nivel políticos i administratif den Kòrsou, inkluí participashon den Island Council i varios komisionnan pa kultura i edukashon, representando e Antia Hulandes den eventonan regional internacional. Salsbach Jazz Trio Salsbach tambe a formá Destinations – The Art of Vision, un kompania ku a promové desarrollo espiritual, terapianan i enseñansa pa amplio publiko, ku el mes mismo a lidera komo Master di Reiki i kondukto di diversas workshop i konsultashon espiritual. Martien Verstraaten Obstakulonan i resilensia Den 2001, Angel Salsbach a sufri un accidente serioso ku a kousa un stroke, ku resultá den afasia — un kondishon kaminda un hende ta perde e abilidat pa papia, lesa i skirbi. A pesar di esei, atravéz di terapia intensivo i perseveransia, el a logra rekonobrá hopi di e abilidatnan aki i posteriormente a skibi su propio buki Skirbi sin por lesa, ku ta relata su proseso di rekuperashon. Salsbach Jazz Trio {{DEFAULTSORT:Salsbach, Angel}} [[:Kategoria:Politiko]] [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Músika]] Komo resultado di un aksidente na 2001, Angel Salsbach a desaroyá afasia. E no por a papia, lesa ni skirbi mas. Pa medio di terapia i perseveransia, el a logra rekobrá e abilidatnan aki. Posishonnan okupá 1966 Co-fundador y candidato pa e “Union Reformista Antiano” na Curaçao 1983-1992 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Suplente Teniente Gobernador di Territorio Insular Curaçao 1986-1988 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN 1997-1999 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN Presidente di Hunta di Toezicht di Curaçao Ports Authority (CPA), Setel (kompania di telefon), Curoil (kompania di zeta), Curinta, ABC (kompania di bus), KODELA, i KAE. ------------- '''Eric M. la Croes''', (☆ - † november [[2016]]) tabata un etnomusikologo, folklorista i eskritor di Kòrsou. Eric M. La Croes († November 2016) tabata un prominente folklorista, etnomusikologo, edukadó i eskritor di Kòrsou. Reconoci pa su dedicacion profundo na cultura y musica tradicional di su patria, La Croes a hunga un rol crucial den preservacion y promocion di herencia cultural di Curaçao. == Biografia == Eric La Croes a nase na [[Kòrsou]] y a studia na [[Kolegio Alejandro Paula|Peter Stuyvesant College]] i despues na [[Hulanda]]. El a optené su lisensiatura den Sikologia Edukativo i Desaroyo di Mucha, i despues a spesialisá den etnomusikologia i antropologia ouditivo. E tabata dosente na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] (UNA), kaminda e tabata duna kursonan den áreanan manera sikologia edukativo, sikologia di desaroyo, etnomuzikologia i antropologia ouditivo. dcdp.uoc.cw. Tambe el a traha como investigador na Instituto Antiyano di Arqueologia y Antropologia (AAINA), aportando significativamente na estudio y documentacion di e tradicionnan cultural di e region. Kontribushonnan Kultural La Croes tabata un ferviente defensor di Curaçao su músika tradishonal, spesialmente e tambú, e isla su ritmo indígena. El a dediká su mes na rekohé, konserbá i siña e tradishonnan musikal aki, sigurando nan transmishon pa futuro generashonnan. El a outor di vários obra ku ta reflehá su kompromiso ku kultura lokal. Su publikashonnan ta inkluí: “Fuente di sabiduria” (Fuentenan di Sabiduria): Un kompilashon di proverbionan i sabiduria popular na Papiamentu. “Mucha ta pidi atenshon” (E Mucha Exigi Atencion): Un obra cu ta trata temanan di infancia y educacion dentro di e contexto cultural di Curaçao. Tambe el a partisipá den kreashon di obranan di teatro ku a trata aspektonan históriko i kultural di e isla. Un ehèmpel notabel ta su kolaborashon riba e obra “Tula,” ku ta dramatisá e rebelion di katibu di 1795 riba Kòrsou. La Croes tabata enkargá ku komponé kantikanan i kantikanan di katibu, manera e tambú i e kantika di rebelion, komo ku no tabata konosí ningun disko musikal for di e tempu ei. curacaovakantieland.nl == Obra == * 1976 - ''Sla habri i mi ta sere ku un sla será'' * 1977 - ''Sabidoría di nos bieunan'' * 1978 - ''Wawa ta konta'', Produkshon Shon Krioyo * 1979 - ''Trinta di mèi, mi ta konmemora bo'' * 1982 - ''Mentalidat : un kayente un frien!'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 1986 - ''Tutumba'' * 1988 - ''Tumba di karnaval de Curazao'', Caracas * 2004 - ''Poesia di mama di Girasol : Terapia di arte'' * 2004 - ''Karnaval : (muchu mas ku nos ta kere!)'' * 2009 - ''Fuente di sabiduria'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 2012 - ''Seú ta muzik kultural : (lagu'é manera e ta!!!)'' == Honor == Como reconocimento di su contribucion invaluable na cultura Curazoleño, Eric La Croes a haya e titulo di Ridder van de Orde van Oranje-Nassau na 2013. E honor aki a resalta su dedicacion y esfuersonan pa conserva y promove herencia cultural di su pais. Herensha E legado di Eric La Croes ta sigui biba pa e generacionnan actual y futuro na Curaçao. Su trabou komo edukadó, investigadó i defensor di kultura lokal a laga un marka indelibel riba e identidat kultural di e isla. Pa medio di su skirbimentonan, siñansanan, y composicionnan, La Croes a percura pa Curaçao su tradicionnan musical y cultural sigui wordo balora y celebra. {{Appendix}} ---------------- '''Eric la Croes''', onder andere auteur van ''Fuente di sabiduria'' (vrij vertaald is dat ‘Bronnen van wijsheid’) en Mucha ta pidi atenshon (Kind vraagt om aandacht), wordt omschreven als een ethnomusicoloog. Zelf noemt Eric La Croes zichzelf kulturista; Cultuurliefhebber. Eric la Croes is zeer sociaal en laat grote persoonlijke betrokkenheid zien bij zijn moederland. Hij schrijft gedichten, poëzie en muziek in Papiamentu, zijn moedertaal, en Nederlands. Hij maakt zich sterk voor de typisch oude Curaçaose volksmuziek zodat deze niet verloren gaat en stimuleert de jeugd om die te blijven spelen.<ref>https://curacaovakantieland.nl/reisgids/beroemde-curacaoenaars/ Beroemde Curacaoenaars], curacaovakantieland.nl</ref> * 1965 - Peter Stuyvesant College (Amigoe) * tabata traha na AAINA * Drs. Eric La Croes (Curaçao) teaches in the General Faculty of the University of the Netherlands Antilles, Curaçao. His areas of specialization include educational psychology, developmental psychology, ethnomusicology, and audio-anthropology. Formerly, he was a researcher at the Institute of Archaeology and Anthropology of the Antilles. He has published poetry and prose, as well as publishing books, articles and audio materials on the traditional music and rhythms of Curacao.<ref>https://dcdp.uoc.cw/AA00000309/00026</ref> * [[Gueni]] * [[Tapushi Literario]] * Ridder [[Orden di Oranje-Nassau]] (2013) nl.wiki: Een jaar later volgde Tula, een toneelstuk over de Curaçaose slavenopstand van 1795 en het eerste over de slavernijgeschiedenis vanuit de perspectief van een zwarte Curacaoënaar.[9] Het verhaal werd in hoofdlijnen gebaseerd op onderzoek van de historicus H.J. Hamelberg (1862-1918),[10] terwijl de werkliederen van de slaven, zoals de tambú en de kantika di rebelion, door etnomusicoloog Eric La Croes geschreven werden omdat er van de opstand geen liederen bekend waren.<ref>[https://arhive.org/details/BNA-DIG-RAPPORT-SLAVERNIJVERLEDEN-2021/mode/1up?q=pacheco+domacasse Slavernijverleden in expressievormen in: ''Ketenen van het Verleden: Rapport van Bevindingen Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden''], 26 juli 2021, bijlage 4C </ref> {{Appendix}} ---------------- '''Ephrem J''', nomber artistico di '''Ephrem Jonathan Ocalia''' (☆ [[24 di novèmber]] [[1984]] na [[Kòrsou]]) ta un kantante [[yu di Kòrsou]], residensia na Hulanda/Merka? Zijn vader, Ephrem Ocalia was ook zanger en was zijn eerste inspiratie als kind. Ephrem J werd aangemoedigd door zijn vader om ook de muziek in te gaan. Hij begon zijn zang try-outs door deel te nemen aan lokale talentenshows op Curaçao. Ephrem Jonathan Ocalia, beter bekend als Ephrem J ging eind 2006 solo na het winnen van 4 Premio Karabela en werd genomineerd als beste zanger in 2006. Hij lanceerde zijn eerste album als solist in juli 2007 en had een succesvol concert eind september 2007. De band van Ephrem J draait helemaal om slow groove, ballads en Latin R&B met een vleugje jazzy muziek. Ephrem Jonathan Ocalia werd geboren op Curaçao op 24 november 1984. Zijn vader, Ephrem Ocalia Sr., zong en was als kind zijn eerste inspiratiebron. Ephrem J begon zijn zangtry-outs zoals de meeste kinderen doen, door deel te nemen aan lokale talentenjachten. Hij werd al snel ontdekt als een getalenteerde jonge zanger en begon op zeer jonge leeftijd te zingen in lokale bands. Tijdens zijn schooltijd bleef hij zingen in lokale bands zoals de OK-band en kreeg hij begeleiding van ervaren zangers, hoewel hij een grotendeels autodidactische zanger bleef. Toen stopte hij met school, verliet al snel de OK Band en werd de leadzanger van de lokale band Guess, waarbij hij voornamelijk “ritmo kombinÃ?¡” zong, een lokale populaire dansmuziek. Eind 2006 was Ephrem J de meest gewaardeerde lokale jonge kunstenaar op Curaçao. Hij ontving verschillende prijzen voor beste mannenstem en lokale zanger van het jaar en werd de favoriete entertainmentzanger voor privéverjaardagsfeestjes, huwelijksfeesten en dergelijke. Sterk geïnspireerd door zangers als Luther Vandross en andere Amerikaanse en Latijns-Amerikaanse vocalisten, verliet Ephrem J de band Guess, om begin 2007 aan zijn solocarrière te beginnen. Op dat moment had Ephrem J verschillende composities – door hem geschreven terwijl hij dagdroomde over zijn toekomst. – van ballads, latin R&B en slow groove nummers en benaderde jazzmuzikanten Gregory Colina en Gedeon Chandler, om de nummers muzikaal te arrangeren. Vervolgens ging hij de opnamestudio in en bracht al snel zijn eerste album als solist uit. Zowel de cover “Speransa” (hoop) als “Stimabu So” bereikten de lokale radio-hitlijsten. Ondertussen was Ephrem J het middelpunt tijdens twee concerten en kreeg hij zeer drukke dagen als zanger voor vele privéfeesten. Hij betrad ook de wereld van reclamespots, zong een lokale jingle voor een populair condoommerk, verscheen op een billboard voor een bedrijf in spijkerbroeken en op verschillende reclameposters. Zijn populariteit groeide nog meer onder de lokale gemeenschap en werd eind 2007 opnieuw geëerd als zanger en ontving verschillende prijzen, waaronder de “Edgar Supriano-prijs” van de nationale vereniging van muzikanten en artiesten, AMAK, als zanger van het jaar. In 2008 begon hij het jaar opnieuw met grote impact, nam deel aan het Tumba Festival van het carnaval met een van de populairste bands Gio Fuertisimo en kreeg opnieuw erkenning als derde finalist onder de meer dan 60 deelnemers. Hij creëerde zijn internationale album, met enkele mooie ballads, slow rock en tropische muziek in de Spaanse taal. Zijn solocarrière kreeg een hoogtepunt toen hij de opdracht kreeg om te zingen bij de Marinierskapel van de Royal Marines (een harmonisch orkest) in Willemstad. In november 2008 bracht hij zijn eerste internationale album “Lating Evolution” uit. {{Appendix}} Ephrem J Cantante y Compositor, Despues de su primer gran exito "Amor en la luna" ha seguido trabajando incansablemente y esta logrando poco a poco llegar con su música donde quiere su corazón para todo el munoo La Historia de Ephrem Jonathan, Un artista del mundo ... Con un nombre que empieza a resonar con fuerza en diferentes países, Ephrem J mantiene firme la convicción que lo llevó desde chico a los escenarios: "Seré un artista internacional que pondrá en alto la bandera de Curazao y la de La Republica Dominicana". Aunque naciera en esta pequeña nación antillana, y ser allí donde ha crecido y desarrollado sus potencialidades artísticas, es un intérprete multicultural con raíces latinas y holandesas, algo que se nota, positivamente, en lo bien que maneja la diversas mezclas rítmicas que componen su repertorio. ---------------- {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Palm]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{infobox musico | variante = c | nomber completo = John Antonio Palm | alias = | imagen = John-palm-profil (cropped).jpg | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = [[13 di yüni]] [[1885]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento= [[24 di febrüari]] [[1925]] | luga fayecimento= | ofishi = músiko, kompositor | instrumento = klarinèt | pais = | distincion = }} '''Johan Antoine (John) Palm''' (☆ [[13 di yüni]] [[1885]] na [[Kòrsou]] – † [[24 di febrüari]] [[1925]] na [[Kòrsou]]) tabata un músiko i kompositor antiano. == Biografia == John Palm tabata un di e kuater yu di Maria Felicia Celestina di Kòrsou ku a fam Palm. Na 1905, meskos ku su ruman [[Rudolf Palm|Rudolf]] el a wòrdu rekonosé komo yu di Willem Axson Palm. E tabata un multi-instrumentalista; John Palm a nase den un famia musikal i tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu [[Jacobo Palm]] i su ruman [[Rudolf Palm]], el a siña toka piano, klarinèt i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinèt tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den varios konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita manera pa supla cu su boka, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinèt. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiamentu na otro di su mes klarinèt finalmente a resultá fatal. == Komposishonnan == Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Literatura == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} == Link eksterno == * [http://www.palmmusicfoundation.com Wèpsait Palm Music Foundation] {{Appendix}} John Palm (Curaçao, 13 di yüni 1885 – ibid., 24 di febrüari 1925) tabata un músiko i kompositor. Johan Antoine Palm – mihó konosí komo John Palm – tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu Jacobo Palm i su ruman hòmber Rudolph Palm, el a siña toka piano, klarinet i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinet tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den vários konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita embouchure, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinet. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiansa di su mes klarinet finalmente a resultá fatal. Komposishonnan Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Bronnen == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} *[http://books.caribseek.com/Curacao/Honderd_Jaar_Muziekleven_op_Curacao Honderd jaar muziekleven op Curaçao] {{DEFAULTSORT:Palm, John}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Músika]] -- Palm, Jacobo Jesus María (Shon Coco) (Curaçao 28 november 1887 - 1 juli 1982) kleinzoon van Jan Gerard Palm, veelzijdig instrumentalist en componist, is één der begaafdste muziekpedagogen die Curaçao heeft gekend; was jarenlang concertmeester van het inmiddels opgeheven Curaçaosch Philharmonisch Orkest; maakte vooral naam als pianist en organist. Zijn composities verraden een gedegen - overigens geheel door zelfstudie verkregen - kennis van de theorie. --------------- '''Jean Bernard Antonio (Tonie) Palm''' (1885 -1963) Tonie Palm werd geboren in 1885 als zoon van George Frederik Palm en Selly Guilhoux. George Frederik Palm was een broer van Willem Axson Palm. Tonie was koopman van beroep maar was ook componist en speelde piano en orgel. Jean Bernard Antonio PalmHij had een winkel in de Breedestraat, Otrobanda. De straat die daar omhoog ging stond bekend als Hanchi de Shon Tonie waar hij het eerste bedrijfje op Curaçao had waar potato chips werden gemaakt en waar hij samen met zijn neef Eddy Gorsira een handel in kreeften uit Sint Maarten had.<ref>[https://www.henkbeers.nl/FamPalm.htm Familie Palm]</ref> Hij was de componist van Curaçaose danzas in de stijl van de beroemde componist Juan Morel Campos uit Puerto Rico. Toen zijn moeder in 1916 kwam te sterven, werd hij hierdoor zo aangegrepen dat hij praktisch geheel stopte met het componeren. Wel heeft hij in 1945 nog het volkslied van Bonaire gecomponeerd. De melodie van dit volkslied heeft een tijd lang ook gediend als volkslied van de Nederlandse Antillen. Sinds enige jaren heeft de Nederlandse Antillen echter een eigen volkslied. Thuis had Tonie Palm een Pleyel piano waar hij altijd op speelde. Hij viel ook nog regelmatig in als organist in de Fortkerk en in de Synagoge. Hij heeft zijn oudste kinderen muziekles gegeven. Na 1948 kreeg hij problemen met zijn gehoor en stopte hij volledig met spelen. Zijn Pleyel piano heeft hij weggegeven. Hij had een kast vol handgeschreven muziek maar voordat hij stief heeft hij opdracht gegeven al die boeken aan Edgar Palm te geven. Op eigen verzoek is hij begraven met een doos oude familie foto's. Tonie Palm was getrouwd met Maria Emilia (Rosa) Inees (1908-1981) en had acht kinderen. Van zijn composities zijn vooral de walsen "Incurable", "Un amargo despertar", "Maria" en "El 33", zijn mazurka "El desengaño" en de danzas "Sorpresa inesperada" en "Vano empeño" populair gebleven. Tonie Palm had twee broers en twee zussen. Broer Frederik Wilhelm Palm, geboren in 1883, was apotheker van beroep en reisde naar Colombia, Costa Rica en Panama. Hij had een botica in Costa Rica, waar hij trouwde met Felicia Hernandez. Hij kreeg vier kinderen. Hij is rond 1935 met de kinderen teruggekeerd naar Curaçao en zou later nog bij de Shell gewerkt hebben. Zijn vrouw heeft het eiland nooit bezocht. Zus Seline Leonie Palm kon goed piano spelen. Zij trouwde met Johannes Philippus Evertsz (John) Gorsira, de shon van plantage Santa Martha. Zij woonde in Otrobanda op de hoek van de Trapsteeg en de Langestraat boven de familie Capello (van de winkel "La Bonanza" aan de Breededstraat) en bezat een groot verdiepingshuis met daarnaast een flink terrein met een koe en verkocht melk aan diverse vaste klanten. Zij verbleef bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog in Nederland en kon niet meer naar Curaçao vertrekken. Het werd een moeilijke tijd. Zij heeft al haar juwelen moeten verkopen om te overleven. In juni 1946 ging zij in New York wonen. Haar twee dochters Hertha en Nylka waren muzikaal en zongen met o.a. Pia Beck in de groep Samoa girls. In 1941 is met deze groep het nummer "In the mood" in de GTB-studio, Den Haag opgenomen. Dit nummer staat op de 1e CD 'Koppen op!' van de 4CD box 'Ongehoord 1940-1945; amusement en propaganda tijdens de bezetting'. Haar zoon Wilfred (Boy) Gorsira werd tandarts en trouwde met een dochter van de bekende verzetsman Andries Graafhuis uit Arnhem. -------------- ==Annvulling wals antiano== Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php Cultureel mozaïek van de Nederlandse Antillen(1977)–René A. Römer]Hoofdstuk VIII Muziek en dans</ref> Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes. De evolutie vond plaats volgens de in afbeelding opgenomen figuren. Tegen 1900 werden praktisch geen walsen meer gecomponeerd met het Weense ritme; bovendien zijn de Antillianen bij het spelen van de walsen bepaalde ritmische accenten hierin gaan leggen, waardoor langzamerhand het type wals ontstond dat wij thans de ‘Curaçaose wals’ noemen. De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. Het verschil tussen de Curaçaose wals en de andere walstypen is tweeledig: 1. de ritmische patroontjes; 2. de manier waarop de Antillianen deze speciale ritmiek in de Curaçaose wals brengen. In het begin stonden de Curaçaose walsen duidelijk onder invloed van buitenlandse muziek (Chopin, Strauss, Waldteufel, etc.): men luistere b.v. naar de walsen ‘El sueño’ van Gerrie Palm (± 1870), ‘Emilia’ van Chris Ulder (± 1883), ‘Un deseo’ van Jo S. Corsen (± 1886), de dichter-componist van de Antillen, wiens composities muzikale gedichten waren, ‘Estrella Solitaria’ van Janchi Boskaljon (± 1912), ‘Porque Sufrir’ van Paul de Lima (± 1916) en ‘Lo Bello’ van Jacobo Conrad (± 1914). Het einde van de 19de eeuw en de 20ste eeuw brachten ons enkele juweeltjes van Curaçaose walsen, vrij van buitenlandse invloeden en met typisch Antilliaans ritme. Men vergelijke b.v. de volgende walsen met bovengenoemde: ‘Inspiración’ van Rudolf Palm (± 1900), ‘Noche Alegre’ en ‘Dulce Scharloo’ van Jacobo Conrad (± 1915), ‘Ina’ van Albert Palm (± 1945), ‘La Encantadora’ van Rudolf Wever (± 1950), om enkele te noemen. Er bestaan ook enkele Curaçaose walsen met tekst, die zeer in de smaak zijn gevallen o.a. ‘Amor’ van Rudi Plaate, ‘Abo so’ van Padu Lampe en ‘Aura’ van Albert Palm, en twee walsen met het karakter van volkslied ‘Himno y Bandera’ van Boeis Haile en ‘Aruba dushi Tera’ van Rufo Wever en Padu Lampe. ----------- '''Wals antiano''', tambe konosí komo *wals di Kòrsou*, ta un género musikal ku tin su raíz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo 19, den un epóka ku músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E wals antiano ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e región karibeño. == Origen i desaroyo == Ku e introdukshon di forma musikal europeo na Kòrsou, e komunidat kreól a kominsá adaptá e wals vienés pa su propio gusto i tradishon. Kompará ku e wals oropeo, e wals antiano ta mas libre den tempo i fraseo, i ta integrá ornamentashonnan melódiko i ritmo mas sinkopá. E wals antiano tabata originalmente interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. El a bira un pilar di fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, ku su komposishon karakterisá pa un tono líriko, sentimental i hopi biaha nostalgiko. == Karakterístikanan musikal == * **Tempo**: mas fleksibel ku e wals vienés; por variá segun interpretashon. * **Ritmo**: tripel kompas, pero ku aksentonan sinkopá tipiko di estil karibeño. * **Melodía**: kantabel, hopi biaha ku ornamentashon kromátiko i ekspreshon rubato. * **Instrumentashon**: tradicionalmente piano i fio, despues expandí ku klarinèt i otro instrumentonan di kámara; mas resientemente tambe orkest di salon. --- ## Kompositornan prominente ### Kòrsou * **Jan Gerard Palm** (1831–1906) * **Jacobo Palm** (1887–1982) * **Rudolf Palm** (1880–1950) * **John Palm** (1885–1925) * **Joseph Sickman Corsen** (1853–1911) * **Jacobo Conrad** * **Genie Palm** * **Paul de Lima** * **Janchi Boskaljon** ### Aruba * **Padu Lampe** (1920–2019) * **Rufo Wever** (1917–1977) --- ## Komparashon ku wals vienés | Aspèk | Wals antiano | Wals vienés | | ----------------------- | ---------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------- | | **Orígen** | Kòrsou, siglo 19; adaptashon di forma oropeo | Viena, siglo 18 | | **Ritmo** | Tripel kompas ku sinkopa i aksentonan fleksibel | Tripel kompas, aksento konstante riba di promé tik | | **Tempo** | Variabel, interpretashon libre | Rápido i konstante | | **Melodía** | Líriko, sentimental, ornamentashon kromátiko, rubato | Elegante, lineá i mas estriktamente strukturá | | **Instrumentashon** | Piano, fio, klarinèt, orkest chikí; despues orkest di salon | Orkest sinfóniko grandi | | **Uso** | Fiestanan di famia, evento lokal, konserto folklóriko | Balnan aristokratiko, salon i konsierto europeo | | **Kompositornan** | Jan Gerard Palm, Rudolf Palm, Jacobo Palm, John Palm, Padu Lampe, Rufo Wever | Johann Strauss I & II, Franz Schubert | | **Nifikashon kultural** | Símbolo di meskla kultural antiano, patrimon kultural di Kòrsou i Aruba | Ikona di tradishon musikal austriako, herensia nashonal | --- ## Nifikashon kultural E wals antiano ta konsiderá parti esencial di herensia musikal di Antias Hulandes. E ta un símbolo di e meskla di tradishon oropeo ku ekspreshon karibeño, i ta wòrdu interpretá tanto den konsertonan klasiko komo den presentashonnan folklóriko. Pa hopi hende riba Kòrsou i Aruba, e wals ta keda relashoná ku memorianan familiar i un sentimiento di nostalshia kultural. --- ## Literatura * Jan Brokken (2006), *Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin*, Atlas Contact, Amsterdam. * Edgar Palm (1999), *An Outline of Antillean Music*, Walburg Pers, Zutphen. --- ## Link eksterno * \[Wals “La Alegría” di Jan Gerard Palm, interpreta pa Trio Armonia (YouTube)] * \[Wals antiano den konserto di orkest juvenil na Kòrsou (YouTube)] --- ¿Kier bo ku mi tambe agrega un **sekuensia tokante e bailenan** (meskos ku kuantu pasonan i estilo den e baile mes) komo ku nos a inkluí pa *Mazurka*? Wals antiano, tambe konosí komo wals di Kòrsou, ta un género musikal di Antias Hulandes, ku su raiz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo diesnuebe, ora músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e region karibense. Tradishonalmente, e wals antiano tabata wòrdu interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. E tabata popular na fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, i su komposishon generalmente tin un tono líriko i sentimental. Kompositor prominente Pais Nòmber Kòrsou Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolf Palm, John Palm, Joseph Sickman Corsen, Jacobo Conrad, Genie Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon Aruba Padu Lampe, Rufo Wever ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{multiple image | total_width = 250 | header = Mazurka | header_align = center | align = right | border = infobox | perrow = 1/2 | image2 = Frederic Chopin photo.jpeg | caption2 = Frédéric Chopin | width2 = 125 | heigth2 = 50 | image1 = Mazur1.jpg | caption1 = Mazurka interpretá pa e grupo di baile folklóriko polako “Mali Gorzowiacy" | image3 = Mazurka 1845.jpg|thumb| | caption3 = Mazurka na 1845 | caption_align = center }} '''Mazurka''', ku su origen den Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[Kòrsou]] i [[Aruba]], el a desaroyá komo un estilo lokal i a keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> == Origen == E mazurka a originá na Mazuria, region di [[Polonia]], komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. Durante [[siglo 19]], e género a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]], prinsipalmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849), ku despues lo tin influensia grandi riba e tradishon musikal antiano. For di Oropa, e mazurka a plama pa otro kontinente, inkluso [[Latinoamérika]], unda el a bira parti di músika folklóriko na [[Colombia]], Uruguay, [[Panama]], [[Costa Rica]], [[México]], [[Nicaragua]], [[Chile]], [[Puerto Rico]], [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal. Den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> == Historia == Den siglo 19 i kuminsamentu di [[siglo 20]], e mazurka tambe a bira popular na e islanan ABC i tabata sona na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesífikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé rònt di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] a komponé e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo, distinto for di e promé komposishonnan antiano ku tabata aksentuá e di tres konteo.<ref name=":1"/> Otro kompositornan konosí tabata [[Padu Lampe]] (1920-2019) i [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá "e Chopin antiano". Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a publiká e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual el a eksplorá e raisnan di músika antiano i e influensia ku Oropa tabatin riba dje, partikularmente ku relashon na mazurka. Despues di e tradukshon di e obra na polako den 2008, Brokken huntu ku pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a duna charla i presentashon tokante mazurka antiano na Polonia.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a mengua ku tempu, e mazurka a keda un parte bibu di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un laso entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta sirbi komo un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon polako a adapta i floresé den [[Karibe Hulandes]]. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i "rubato" rítmiko deliberá<ref>Den músika, "rubato" (tempu hòrta na [[italiano]]) ta un téknika, kaminda un interprete por rek òf komprimí sierto nota, kompas òf fase pa agregá tekstura i emoshon na e músika, sin kambia e ritmo òf struktura general di e piesa.</ref>, similar na e ekspresividat ku ta haña den mazurka di Chopin.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Konsekuentemente, e estilo lokal a desaroyá su propio tempu, fase i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den baile, e mazurka ta distinguí pa sekuensianan di moveshon kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. Den tradishon antiano por haña tres variante: * mazurka di dos moveshon: bibu i popular den fiestanan, frekuentemente akompaña ku [[Caha di Orgel|ka’i òrgel]]. * mazurka di tres moveshon: mas solèm i adaptá pa salon. * mazurka di kuater moveshon ku ta inkluí un sekshon falsu bailá na tempu di [[wals antiano|wals]], rekonosí pa su pasonan kompliká i estilo teatral.<ref name=":1"/> === Komparashon === {| class="wikitable" width="97%" ! Músika/baile !! Mazurka antiano !! Mazurka oropeo |- | Origen || Introdusí for di Polonia den siglo 19 i a evolushoná lokalmente || Region di Mazuria, Polonia |- | Uso || Enkuentronan sosial, fiestanan, selebrashonnan, generashonnan mas bieu || Salon, salanan di konsierto, bailenan folklóriko |- | Ritmo || Tripel kompas, patronchinan rítmiko kompleho, estilo "wals", aksento riba di dos i di tres konteo, sekshonnan tin biaha den sekuensianan di kuater parti || Tripel kompas, aksento típikamente riba di dos i di tres konteo |- | Tempu || Variabel, influensiá pa abilidat di e bailadó i interpretashon lokal || Bibu, bailabel |- | Karakterístikanan musikal || Aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko, "rubato" deliberá || Harmónikamente ekspresivo, "rubato" komun den komposishonnan di Chopin |- | Koreografia || Pasonan kompliká pa bailadónan eksperensiá, adaptá lokalmente || Pasonan folklóriko estilístiko, formalisá den salonnan oropeo |- | Kompositornan prominente|| Jan Gerard Palm, Rudolph Palm, Jacobo Palm, Rufo Wever, Padu Lampe, Wim Statius Muller || Frédéric Chopin, kompositornan folklóriko tradishonal |- | Nifikashon kultural || Tradishon bibu na Kòrsou i Aruba, símbolo di herensia lokal || Herensia nashonal polako, ampliamente rekonosé den kontekstonan klásiko i folklóriko |} == Literatura == * Jan Brokken (2006), ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin'', Editorial Atlas Contact, Amsterdam. * Jan Brokken (2018) ''Why Eleven Antilleans Knelt before Chopin’s Heart: The Music of the Netherlands Antilles'', tradusi na [[ingles]] pa Scott Rollins, University Press of Mississippi. == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=RoJc0-gnwS4 Musica Clasico: Mazurka], di tres video di e seri ''Músika di Aruba'' riba [[Youtube]] (5 di yüli 2020) * [https://www.youtube.com/watch?v=QglX8JGRbLA Mazurka "Eliza" di Jan Gerard Palm interpreta pa Trio Nos Otrobanda], video Youtube (3 di yanüari 2023) {{Appendix}} [[:Kategoria:Músika]] [[:Kategoria:Islanan ABC]] --- '''Mazurka''', originalmente di [[Polonia]], ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel ku un aksento típiko riba e di dos òf di tres konteo di un bara. Na e [[islanan ABC]], partikularmente [[Kòrsou]], el a keda un baile kultural importante, ku ainda ta wòrdu baila regularmente.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Mazurek, originalmente di Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[islanan ABC]], partikularmente Kòrsou, el a desaroyá un estilo lokal i ta keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1"/> == Historia == E mazurka a originá na [[Polonia]], evolushonando komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. El a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]] durante [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849). Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Den [[siglo 19]] i kuminsamentu di [[siglo 20]], mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesifikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé alrededor di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] tabata kompositor di e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo en bes di e di tres, manera den e mazurka original.<ref name=":1"/> Mas resientemente ta inklui e komposishonnan di [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá e Chopin antiano, i [[Randal Corsen]]. Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a saka e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual e ta deskribí e raisnan di músika antiano i e influensia ehersé pa Oropa, partikularmente den e kaso di mazurka. Na 2008, despues di e tradukshon di e buki na polako, e outor akompaña pa pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a biaha pa Polonia, unda a duna charla i presentashonnan di e mazurka antiano inspirá riba e komposishonnan di Chopin.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a baha ku tempu, e mazurka keda ainda un parte di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un lazo entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta bira un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon di Polonia a adapta i florecé den Karibe Hulandes. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo (Polonia) ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurka oropeo, partikularmente di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di e modelonan oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den e baile ta distinguí diferente sekuensia di moveshon, inkluso ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. E mazurka di dos moveshon ta bibu i ta mas komun ku músika di [[caha di Orgel|ka'i òrgel]]. E mazurka di tres moveshon ta mas solèm, agradabel pa skucha, i por lo general ta wòrdu usá komo baile di salon. E mazurka di kuater moveshon tin un sekshon falsu den e di tres moveshon, ku ta wòrdu baila normalmente na tempu di [[wals]].<ref>Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> E sekuensianan di e kuater moveshon ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> ------------- Mazurka ta un genero musikal polako basá riba bailenan folklóriko stilisá den tripel tempu, normalmente na un tempu bibu, ku karakter definí prinsipalmente dor di e "mazur" prominente su “aksentonan fuerte insistematikamente poné riba e di dos òf di tres tel”.<ref>Randel, D. M., Ed., ''The New Harvard Dictionary of Music'', Harvard University Press, 1986</ref> E mazurka ta un fushon estilisá di tres baile folkloriko polako: e mazur, e kujawiak, i e oberek. E mazurka, banda di e baile di polka, a bira popular na e salonnan di baile i salonnan di Oropa den [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e obranan notabel di [[Frédéric Chopin]]. E mazurka (na polako mazur, e mesun palabra ku e mazur) i mazurek (baile rural basá riba e mazur) hopi biaha ta wòrdu konfundí den literatura oksidental komo e mesun forma musikal.<ref>{{Cite journal|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Edgard Palm (un músiko-kompositor ku a pionero den investigashon musikal i awor ta e miembro di mas bieu di e famia Palm, ku a hunga un ròl krusial den e orígen i desaroyo di músika curasoleño for di siglo diesnuebe) ta opservá korektamente2 ku, pa straño ku e por parse, e mazurka no ta kasi mes popular mas den su pais natal, miéntras ku e tabata wòrdu baila regularmente riba Curaso pa hóbennan i hóbennan bieu pa mas ku un siglo. Pa hopi curazoleño di mas edad, e mazurka tabata hasta nan forma di baile faborito. Nos mazurka, kontrali na e wals, no ta karga e label “Kurasoleño,” tòg e ta diferensiá di e estilo Oropeo. Komo ku e diferensia aki ta un asuntu di estilo, e ta difísil pa definí. Un elemento típiko di Kòrsou ku bo no ta haña niun otro kaminda na Europa ta ku e di tres sekshon di nos mazurka di kuater parti (nos konosé tambe mazurka di dos i tres parti) ta den tempo di wals, e asina yamá “valsante.” E pasonan di baile di nos mazurka tambe ta asina kompleho ku nan ta solamente pa e bailarinnan mas eksperensia i rítmikamente eksakto.<ref>[Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Pa loke ta trata e músika mes, e mesun karakterístikanan ku ta konta pa e mazurka Oropeo ta destaká: un karakter akordeal skèrpi ku un tendensia pa disonansia deliberá ku no mester wòrdu resolvé (esaki ta konta tambe pa e mazurka di Chopin) i e rubato. E konsepto di rubato (literalmente “hòrta,” for di italiano rubare = hòrta), ku ta esensial pa e ritmo difísil di mazurka di Chopin i tambe pa músika di baile di Kòrsou, tambe ta bisto. karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] ----- Origen E mazurka a originá na Polonia, evolushonando komo un fushon estilisá di tres baile tradishonal: e mazur, e kujawiak, i e oberek. El a bira popular den salonnan oropeo durante siglo 19, partikularmente pa medio di e komposishonnan di Frédéric Chopin. Na Polonia, mazur komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku mazurek por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente. Historia i desaroyo Den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20, mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentronan sosial, eventonan festivo i selebrashonnan lokal. El a desaroyá un estilo lokal distintivo, tin biaha yamá valsante, karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] Musikalmente, mazurkanan di Kòrsou hopi bia ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurkanan Oropeo, partikularmente esnan di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di modelonan Oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon “Kurasoleño” úniko di e tradishon di mazurka. Kompositornan prominente di mazurkas di Curaçao ta inkluí Jan Gerard Palm (1831–1906), Rudolph Palm (1880–1950), i Jacobo Palm (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. == Karibe Hulandes == Na Curaçao, e mazurka tabata wòrdu baila den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20 den momento ku un selebrashon yega su punto kulminante. Aunke no ta yam'e mazurka antiano kontrali na e wals, tòg e ta diferensiá di e estilo oropeo. Mazurka ta pega na e patronchi rítmiko preskribí, ku eksepshon di un sekshon kòrtiku i sin klave, pero ta desviá for di e ehèmpel oropeo a traves di un uso abundante di — hopi bia kromátiko — ornamentashon, ku, pa kasualidat, no ta kita for di e struktura di e motibu ni (danki na nan ehekushon rápido) ta frena e tempu.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Kompositornan bon konosí di mazurkas di Kòrsou ta inkluí Jan Gerard Palm (1831-1906), Rudolph Palm (1880-1950), i Jacobo Palm (1887-1982). == Diferensia i Adaptashon == Aunke e mazurka Kòrsou a deriva di e mazurka polako, e ta diferenti na estilo i ritma. E sekshon di cuatro parti ku tempo di wals i pasonan kompleks ta un elemento tipiko lokal. E interpretación musikál ta inkluí akordeu skèrpi, disonansia deliberá i rubato, simia manera e mazurka di Chopin. Ornamentashon kromátiko i improvisashon den ejecución ta tipiko di nos interpretashon lokal. == Kompositornan Kòrsou == Algun di e kompositornan mas konosí ku a trabou ku mazurka na Kòrsou ta: Jan Gerard Palm (1831-1906) Rudolph Palm (1880-1950) Jacobo Palm (1887-1982) E tradishon di mazurka a keda viva na Kòrsou, representando un herensia di mezcla europeo y afro-karibe, i ta un elemento important di kultura lokal. {{Appendix}} De Antilliaanse mazurka houdt zich, behoudens een kort valsant gedeelte, aan het voorgeschreven ritmische patroon, maar wijkt af van het Europese voorbeeld door een overvloedig gebruik van - vaak chromatische - versierselen, die overigens de motiefopbouw niet aantasten, noch (dank zij hun snelle uitvoering) het tempo terughouden. The Mazurka (Polish: mazurek) is a Polish musical form based on stylised folk dances in triple meter, usually at a lively tempo, with character defined mostly by the prominent mazur's "strong accents unsystematically placed on the second or third beat".[2] The Mazurka, alongside the polka dance, became popular at the ballrooms and salons of Europe in the 19th century, particularly through the notable works by Frédéric Chopin. The mazurka (in Polish mazur, the same word as the mazur) and mazurek (rural dance based on the mazur) are often confused in Western literature as the same musical form.[3] ------------- == Tumba == (aanvullen) === Historia === Un baile di dos parti den 2/4 di tempu, ku na kuminsamentu di siglo 20 tabata konosí ainda komo un forma musikal simpel den kua poemanan satíriko tabata wòrdu lansa. Sinembargo, su orígen ya ta sentra rònt di e promé presensia di katibu riba Kòrsou. Desde su inisio, tumba a konosé un desaroyo profundo: E grupo “bad boys”, ku a pone chisme na músika (mira tambe @: Tambú), awor a kambia den un komunidat di kompositor, letra, areglista i músiko di kalidat haltu - últimamente asta graduadonan di konservatorionan - ku, pa mustra nan abilidatnan, ta partisipá den e festival anual, entre otro. Een tweedelige dans in tweekwartsmaat, die in het begin van de 20ste eeuw nog als een eenvoudige muzikale vorm waarin hekeldichten werden gegoten door het leven ging. Haar ontstaan wordt echter reeds rondom de allereerste aanwezigheid van slaven op Curaçao gecentreerd. Sinds haar ontstaan heeft de tumba een diepgaande ontwikkeling doorgemaakt: De "kwajongens" groep, die roddel op muziek zette (zie ook @: Tambú), is thans veranderd in een gemeenschap hoogwaardige komponisten, tekstschrijvers, arrangeurs en musici - de laatste tijd zelfs van aan conservatoria afgestudeerden - die ter stalling van hun kunsten onder andere jaarlijks aan de tumbafestival deelnemen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120010432/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Tumba], Encyclopedie van Curacao</ref> De oorspronkelijke tumba bestond uit twee delen van acht maten. De naam tumba is afkomstig uit de Bantu-cultuur (Kongo), waardoor het te verklaren is dat de tumba als dans- / muziekvorm ook voorkomt in Cuba en de Dominicaanse Republiek. Deze oorspronkelijke tumba, muzik di zumbi genaamd; in werkelijkheid muzik di sòmbi (= slaaf), was in eerste instantie een muzieksoort die in hoofdzaak met de benta werd voortgebracht. In het begin waren er daar twee varianten: De stijl van Johannes van Uyten in Banda'riba, het oostelijk deel van het eiland en die van Tom Plantein in Banda'bou, het westelijk deel. Zijn tumbastijl werd heel toepasselijk tumba di Westpunt genoemd. Tom Plantein schijnt ook als eerste de fluit in de oorspronkelijke tumba te hebben ingebracht. Tegen het einde van de 19de eeuw is de tumba heel ver van zijn eenvoudige oorsprong als muzik di sòmbi ontwikkeld en wordt er ook gebruik gemaakt van instrumenten als kuarta (4-snarig gitaar), de normale gitaar, wiri, tambú grandi en zelfs van de viool en de piano. Met de komst van de viool en de piano in de tumba is ook de West-Europese invloed op de produktie van dit muzieksoort een feit. Met deze invloed komt er ook een verandering in de wijze waarop de tumba geannoteerd wordt: De Europese school noteert de maat en schrijft noten; de Afrikaanse school anoteert het tempo. De eerste overgang in de tumba is de overbrenging van de door de benta gedomineerde muzik di sòmbi naar een tumba waar tokkelinstrumenten (gitaar) de boventoon gaan voeren. Dit betekent echter niet, dat de tumba dan geheel van zijn Afrikaanse oorsprong ontdaan wordt. De ontwikkeling die de tumba hierbij volgt schijnt zich voorheen ook in het Zwarte Continent zelf op ongeveer gelijke wijze te hebben voltrokken, althans voor wat betreft de tokkelinstrumenten. De Afrikaanse cultuur kent namelijk een overvloed aan tokkelinstrumenten, waar de Curaçaosche musici simpelweg niet van op de hoogte zijn. Reeds in het begin van de 19e eeuw gaat de piano een steeds belangrijker rol spelen in de vertolking van de tumba. Met zijn 88 toetsen heeft de piano het in zich om alle instrumenten die de tumba ooit gebruikte te emuleren. Mogelijk maakt de benaming tumba di salòn of tumba pa orkesta reeds dan zijn entree in het lexicon van deze muziek. Want, de Curaçaosche muzikale virtuoos Jan Gerard “Gerry” Palm (1831-1906) schijnt de eerste te zijn, die de vertaling van de tumba gespeeld voornamelijk op basis van tokkelinstrumenten naar de piano te hebben vertaald. Doktoor Palm houdt zich namelijk ook bezig met het komponeren van klassieke of klassiek georiënteerde muziek. Hij is echter zeker niet te beroerd om de tumba, de ex-muzik di zumbi, in zijn belevingswereld toe te laten maar trekt haar wel naar de bijna eenzame hoogte waarop de muzikale genie zich ophoudt. Noblesse oblige! Behalve meer kennis op een nieuw gebied, levert de bemoeienis met de tumba hem geen windeieren op: Toen hij eenmaal zeer bedreven was in het komponeren van de mooiste of scherpste tumba's werd Doktoor Palm met grote regelmaat benaderd door sollicitanten die hem steeds opnieuw de vraag stelden: "Shon Jerry por komponé un tumba pa mi....", waarna steeds opnieuw het lucratief getinte antwoord volgde: "Bai bo bin ku tré (s) yotín". Die tré yotín van die tijd was misschien wel vijftig hedendaagse guldens of zo waard. In het begin van de 20ste eeuw maakte de tumba ook nog de verbinding met de film. De stomme (geluidloze) films van die tijd, op Curaçao met pelikula di Charlie Chaplin aangeduid, vanwege de populariteit van de producties met die personage in de hoofdrol, werden namelijk met een piano-tumba orkest wat aangekleed. In dezelfde tijd ongeveer ondergaat de tumba een andere dramatische ontwikkeling. De piano had zich namelijk als de meest belangrijke instrument in de tumbamuziek ontwikkeld. Een feest was dan ook alleen een feest, als er op piano-tumbamuziek gedanst kon worden. Dat kon meestal alleen in de duurdere gelegenheden; het gewone volk moest het met de andere tumba stellen. De Engels Vicks familie bracht hier verandering in met de uitvinding van het draai-orgel mechanisme: Een cylinder-achtige instrument waar de klanken van de piano mee voortgebracht konden worden. Op zich was het best een duur apparaat; de prijs van een gemiddelde auto waard. Maar omdat het hele instrument wel veel kleiner en dus makkelijker verplaatsbaar en ook goedkoper was dan een echte piano, verschafte de draaiorgel de mogelijkheid om veel meer (dans) gelegenheden na te lopen, waardoor hij ook in de minder gegoede buurten ingezet kon worden. Opeens was het wel mogelijk voor de gemiddelde burger om op "piano" muziek feesten na te lopen en de draaiorgel werd snel erg populair. Op Curaçao waren het de heren Horacio Sprock, Dodo Palm en Henriquez, die als eerste de ka'i oru (draaiorgel) op het eiland introduceerden. Bekend uit deze tijd is de roddel die rondging over de reactie van de Nederlandse parlementatriër Van Kol, die bij het bezoeken van een tumba-feest geëxclameerde schijnt te hebben, dat de "mensen trekken zo aan elkaar". Daarmee het speciale genot dat de Curaçaoenaar uit het dansen van zijn geliefde tumba (en muziek in het algemeen) trekt, aangevende. Een belangrijke hindernis voor de ka'i oru vormde in die tijd wel de politieverordening, dat de machine niet per kar vervoerd mocht worden. Voor de goede gang van zaken en de côntrôle moest het wel 80 kilo wegende aparaat naar de bestemming worden gedragen. In de 1960er jaren maakte de tumba nieuwe ontwikkelingen door. Carlos Sillie maakte de binding met de klassieke dans (ballet), Harry Moen en zijn zanggroep Serenada beëxperimenteerden de tumba op zanggebied met acapella interpretaties op verschillende toonhoogten en auteurs als Ellis Juliana en Piërre Lauffer hiefen het tumba tekstschrijven op poëtische hoogten. In de 1980er jaren bracht allereerst Richard Hooi het fenomeen van de op de tumba gegrondveste poësía rítmiko, gevolgd in de eerste jaren van deze 21ste eeuw door Tio Harry met zijn interpretaties van deze tumba-ritmische poëzie en de experimenten van de nieuwste generatie met de rap-tumba. Op muzikaal gebied zorgden allereerst de Salsbach Jazz Trio en vervolgens aan de conservatorium (af)gestudeerde muzikanten als Cedric Dandaré, Erwin Prudencia en Randall Corsen voor de binding van tumba met jazz, terwijl Izaline Callister met haar prachtige, karaktervolle en inspirerende zang, de tumba wereldwijd openbaart. De tumba is een poly-ritmische muzieksoort, waarin elke instrument haar eigen ritme aanhoudt, samengebonden door een instrument, die de melodie voortbrengt. De meest merkwaardige verandering die de Curaçaosche tumba sinds de 1970er jaren heeft ondergaan is de zogenaamde tumba di karnaval, die veel overeenkomst vertoont met de tumba pregoná. In haar ruim dertigjarig bestaan, heeft de tumba di karnaval haar eigen vooraanstaande vertolkers voortgebracht: Tata di tumba (Lett.: tumba’s vader) Anselmus “Boy” Dap, die het festival liefst tien keer op zijn naam wist te schrijven, Elia Isenia, de eerste Reina di (koningin van) Tumba en Farley Lourens, die de titel Rey (koning) drie keer achter elkaar wist te winnen. De tumba di karnaval, is in feite nagenoeg de enige tumbavariant die anno 2008 nog wordt herkend; de jonge Curaçaoenaar slaat er buiten de karnavalsperiode bijna geen acht op; men prefereert de zogenaamde ritmo kombina. De nieuwste generatie moet dus kennelijk dieper in deze speciale muziek van zijn eigen (ei)land worden ingewijd. De tumbavariant van de cinquillo in de begeleidingsfiguur is uniek. ----------- == Tipico Santa Rosa == De versiering op en om de rotonde van Santa Rosa is een eerbetoon aan muzikant Nemenci ‘Chi’ Domitilia. De bekende mandolinespeler maakte deel uit van de muziekgroep Tipiko Santa Rosa. Bewoners zetten hem en zijn bijdrage aan de Curaçaose cultuur in het zonnetje door de rotonde aan hem op te dragen. -------------- {{Infobox banda | variante = c | nomber = Moron Combo | nomber original = | logo = | imagen = | descripcion = | alias = | funda = 1956 | fundador = Norman Moron | aña activo = 1956 - 1969 | origen = | genero = | influencia = | seya = | manager = | asocia = | miembro actual = | exmiembro = | website = }} '''Moron Combo''' tabata un banda musikal di [[Kòrsou]], fundá na [[1956]] pa Norman Moron. E kombo akí a konosé diferente konstelashon. Entre otro Donny Moron Di robes pa drechi: Norman Moron (piano/direkshon), René Samson (kantante), Bobby Allee (tròmpèt), Sixto (Laco) Felida (saksofon), Robby Moron (kantante/raspu), Bert van Putten (tròmbon), Wilfrido Mongen (konga), George Neman (timbal/kantante) Partikularidat: Nan tabata toka mas tantu na hotèlnan lokal i tambe na Telecuraçao i fiestanan privá. E banda a keda eksistí te den añanan 60. Na 1965 el a presenta pa prome biaha na Aruba.<ref>Moron Combo naar Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 07-09-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 22-01-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462410:mpeg21:p006</ref> == Literatura == * [https://www.jstor.org/stable/pdf/community.28156960.pdf Manifestashon Kultural], dia 5,6 i 7 di desember 1991 na Curacao Festival Center {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pedro Hermanus (Hermanito) Narvaez''' (☆ [[10 di mei]] [[1949]] na [[Kòrsou]]) ta un DJ, presentadó, maestro di seremonia, animadó, empresario, lokutor i personahe di radio y televishon di [[Kòrsou]]. El a okupá un rol signifikante den radiodifusion i mundo farandulero di [[Kòrsou]]. == Bida i karera == Hermanito Narvaez a nase na Kòrsou komo yu mas chikitu di e famia di seis yu di Luz Maria Villanueva i Santos Manuel Narvaez, ambos prosedente di [[Venezuela]]. Su tata a bin traha komo marinero pa Shell na Kòrsou. E tabatin seis ruman. Foi chikitu e tabata masha keto. El a bai skol básiko na St. Jozefschool, Canisius College i Schweitzercollege i a sigui pa HBS na [[Radulphus College]], sin kaba esaki. Despues el a drenta den radio i deporte, i tabata hunga vòlibòl. Den añanan 1960 e tabata enbolbí ku e programa radial pa hubentut di hitnan internashonal na [[Curom]]. Despues di tempu el a bira presentadó, kambiando e nòmber di e programa den PSH (''Post Scriptum Hermanito''), unda e tabata presenta e Top40. E conocido disc jockey Hermanito Narvaez - hopi gusta serca tienernan Antiyano, parcialmente pa motibo di su programa PSH - a casa cu srta. Linda Koek Hermanito, kende ta traha pa e radio emisora ​​Curom, a kontribuí na Amigoe su sekshonnan tiner vários biaha den pasado.<ref>WILLEMSTAD. – De bekende disc jockey Hermanito Narvaez – zeer populair bij de Antilliaanse tieners o.m. door zijn^ programma PSH – is gisteren in het huwelijk getreden met mej. Linda Koek Hermanito die voor het radiostation Curom werkt heeft in het verleden diverse malen medewerking verleend aan tienerrubrieken van de Amigoe. Van deze plaats onze gelukwensen.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-10-1974, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461182:mpeg21:p001</ref>Hermanito Narvaez a bira un DJ konosí bou di hóbennan antiano, parsialmente pa medio di su programa PSH pa e radio emisora ​​Curom. Den pasado el a kontribuí na e sekshonnan di tiner di Amigoe vários biaha den pasado. Later het programa ''HErmanito i su estilo'' riba djadumingu atardi. Su ruman Danier Narvaez tambe tabata traha na Curom. E ku su ruman Daniel tabata kompila e hitpereet pa publikashon den Amigoe. Di añanan 60 pa 80 Hermanito tabata na RADIO CUROM ( ku P.S.H. , Top 40 , Top 100 , Ambiente na Beach , Soul to Soul ,Festivalnan , Sertamennan , Karnaval ets ) .Di añanan 80 te final di dekada 90 na TeleCuraçao ( ku e.o. Karnaval , di Skina pa Skina , Tesoro di Kòrsou , Miss Kòrsou , Pagina Sosial , Miss Universe , Regatta Boneiru , Zomer Karnaval , Calle 8 , Kòrsou dòrná na lus , Academy Awards , Siman di Kultura , Seú ets). Di 2001 te 2020 riba TDS Kanal 80 (tur sorto di aktividat tantu lokal komo internashonal ) !!!I awor un etapa i eksperimentu nobo :You Tube ku e channel “ kanal80 total “ ( e idea tá pa kambia e nòmber den futuro ) !Según dianan pasa , Hermanito lo pone más i más di su produkshonnan di pasado , riba You Tube !<ref>https://24ora.com/cousou-hermanito-narvaez-riba-you-tube/ CORSOU: HERMANITO NARVÁEZ RIBA YOU TUBE], 24ora.com (10 di yanuari 2021)</ref> Un persona cu tambe a haci hopi pa nos carnaval ta “Hermanito” Narvaez cu merece e titulo di “Mister Karnaval”. Su aporte den e area aki a consisti di reportahenan di TV y radio, numeroso entrevista cu varios miembro di prensa di nos sociedad cu ta (in)directamente relaciona cu e carnaval y programanan cortico (diario) unda publico a keda informa di e evento di carnaval dia. Curacao.<ref>Geslaagd carnavals -slotfeest "Hermanito" overstelpt met plakaten/geschenken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 08-03-1976, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460208:mpeg21:p003</ref> Hermanito bracht een heleboel innovaties, zowel op de radio, als andere activiteiten. Hij begon met de top 10, die later top 40 en zelfs de top 100 van het jaar (in 1968 had je de 1 ste top 100 op de Antillen Hey Jude van de Beatles was no 1); carnavals uitzendingen op de radio; opnames van lokale artiesten; Tumba Festival; Ceremonie Meester op Miss Teenage en Miss Curacao verkiezingen; tiener programma’s op Telecuracao; life uitzendingen van songs festival vanuit Puerto Rico; nieuwe talenten etc. Maar ook begon Hermanito met de eerste Drive In Disco op Curaçao ook onder de naam P.S.H. Gedurende, vooral de jaren 70, en begin 80 was PSH, het allerbeste, bekendste en populairste op het gebied van D.J. entertainment. https://www.youtube.com/watch?v=2zA3_y_9DBs&ab_channel=ExtraCuracao 1991:presentator Tumbafestival voor Telecuracao en eindejaarsprogramma ''sperando tiru'' na 1990 * tienerdans marathon == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Narvaez, Hermanito}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Musiko]] ------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Infobox Artista | birthname = Macario Prudencia | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Macario (Makai) Prudencia''' (☆ [[1934]] na [[Kòrsou]] - † [[24 di mart]] [[2015]]) ta un músiko, kompositor i dosente di musika yu di hulandes-boneriano. El a krea [[Salsa Antiyano|salsa antiano]], un género di músika ku a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘[[ritmo kombina|ritmo kombiná]]’ di e isla di awendia.<ref name="Skempi">[https://www.skempi.com/artist/macario-prudencia Macario Prudencia]</ref> == Biografia == Makai begon zijn muzikale carrière op 15-jarige leeftijd bij ‘Estrellas Nacional’. Hij was tot de jaren 80 actief als congaspeler in diverse groepen. Zijn eerste hit ‘Raspa Bill’ dateert uit 1960. In 1969 scoorde hij een hit met ‘Super Jolly.’ In de jaren ‘70 was Makai erg populair met hits als ‘Bròs Bròs’, een nummer waarmee hij een Gouden Plaat won. De zanger/componist woonde ook geruime tijd in Nederland waar hij onder andere met ‘Dim Dam’, ‘San Dom’, Mi Televishon’, en ‘Wasmashin’ grote hits scoorde. Dit laatste nummer werd in de vertolking van de Surinaamse groep Trafassi een grote hit.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/10746-cultuurvader-overleden|titel=Cultuurvader overleden|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2015-03-24|bezochtdatum=2024-08-10}}</ref> Prudencia werd meerdere keren door de Asosiashon di Músiko di Kòrsou (Amak) gehuldigd, onder andere in 1981 en 1987. Vorig jaar nog organiseerde Amak een muzikale hulde aan de zanger die toen in het Betesda verbleef. El a fayesé dia 24 di mart 2015 na edat di 81 aña. ------ El a krea i ta e embahador internashonal di e ‘Salsa Antiano’. E género di músika aki a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘Ritmo Kombiná’ di e isla di awendia. El a wòrdu lantá pa un famia hopi musikal; su ruman hòmber, su primunan i su welo tabata toka instrumento musikal i su mama tabata gusta baila. Na edat di dies sinku aña, el a kuminsá toka e conga i a presentá ku vários grupo di músika riba e isla. Banda di e conga, su ruman homber Emilio tambe a siñ’e con pa toca guitara. Eventualmente el a evaluá su talento pa komponé i kanta kompletamente, su bos di kanto riku i kargá ku personalidat, asina el a disidí di desaroyá su mes karera musikal. Rònt di aña 1970, el a funda su mes grupo di músika yamá ‘Tipiko Prudencia’. E grupo tabata konsistí di su ruman hòmber Emilo (baho), Emilio su dos yu hòmbernan Axel (guitara kuatro) i Erwin (mandolina), su yu muhénan (kantantenan di reserva) i e mes komo kantante prinsipal. Poko despues di a forma e grupo aki el a sigui pa forma un banda mas grandi ainda ku yama ‘Continental Combo’ ku tabata presentá tur wikènt na e klup di anochi El Nido. Nan tabata un éksito grandi riba e isla. Bo no por a haña un persona ku no a disfrutá di nan éksitonan, entre nan ‘Bròs Bròs’ i ‘Kadushi’.<ref name="Skempi"/> Na 1975, el a risibí un plachi di oro di e tienda di joyas mundialmente konosí Spritzer & Fuhrman pa su klásiko sumamente popular i iresistibelmente optimista ‘Den Bo Bèshi’. El a interpretá e kansion aki ku un otro banda ku yama ‘Macay i Su Salsa Antiano’ ku tabata dirigí pa su primu ku a bin bèk for di Hulanda despues di a studia na un konservatorio den e stat di Utrecht.<ref name="Skempi"/> Na 1979 Prudencia a muda pa Hulanda, kaminda el a keda 14 aña i kaminda el a duna vários presentashon elogiá i a komponé hopi éksito manera ‘Dim Dam’, ‘Mi Televishon’ i ‘Wasmashin’. E ultimo a bira un hit mas grandi ainda na Hulanda despues cu el a wordo cover pa e banda Surinam Trafassi. Durante su añanan den eksterior el a wòrdu nominá tambe komo ‘E Mihó Kantante Antiyano Na Hulanda’ na 1988.<ref name="Skempi"/> Na 1993 el a muda bèk pa Curaçao kaminda el a sigui traha músika, lansando vários álbum ku bandanan lokal manera GIO Fuertisimo i ERA Outentiko ademas di kolaborashonnan ku e bahista Eric Calmes. Na 2014 el a wòrdu onrá ku un gran konsierto di homenahe na Brion Square, durante kua artistanan lokal a interpretá e hopi éksitonan lansa pa e leyenda kurasonano aki ku a duna un kontribushon inmensurabel na e esena musikal di e isla durante su karera largu.<ref name="Skempi"/> == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Prudencia, Macario}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Kantante]] ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox Artista | birthname = Dionisio F. Salsbach | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Dionisio F. (Doy) Salsbach''' (☆ [[1938]] na [[Boneiru]]) ta un musiko, kompositor i dosente di musika hulandes-boneriano. == Bida == Doy Salsbach a nase den e bario [[Nort di Saliña]], yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Нòfi Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> E tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabata musiko: Angel tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio i Roberto (Papachi) di Tipiko Boneriano. Salsbach ta muda pa Aruba unda e ta kuminsa su karera musikal ku Trio Los Aventureros. Tur tres ruman ta músiko. Angel pa hopi aña tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio. Doy a bai biba na Hulanda na 1964. Den e pais ei el a hasi nòmber den farándula ku Trio Los Aventureros i Trio Los Alegres. Ketu bai e ta dunando lès di muzik. E BENEHIBNU. Djaweps 7 aprel 2022 Doy Salsbach a bishita Ной Kultural KRALENDIJK — E konosido artista musikant boneriano Doy Salsbach siman pasá a bishitá Hòfi Kultural di Plataforma Kul- tural. Salsbach, kende taba- ta na Boneiru resientemente pa motibunan familiar, a probechá pa fortalesé kontaktonan ku e tabatin kaba ku Fundashon Históriko к Boneriano (FuHi- KuBo). Doy Salsbach a nase den e bario Nort di Saliña, yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Ной Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> Tur e tres yu hómbernan di e per- sonanan aki a bira konosí i famá riba tereno musikal: Angel (Salsbach Jazz Trio), Doy (Trio Los Alegres) i Papachi Salsbach (Típiko Boneriano). Doy Salsbach (83) desde 1964 ta establesé na Hulanda, na unda semper el forma un karera profeshonal den farándula, aktuando ku su grupo musikal asta den shownan na televishon hulandes. * speelde op Aruba in '''Trio Los Aventureros''' (1957-1964): Doy Salsbach, Stanley Albertus (dfm) y Martines Dania (dfm). Corto historia di Trio Los Aventureros cu a keda funda na 1958. Na 1959 den un concurso pa trio den teatro Aurora na Santa Cruz e ta sali campeon di Aruba.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBAANSECOURANT-1959-10/page/n79/mode/1up?q=Aventureros&view=theater Trio Los Aventureros Campeon di Aruba di 1959], Arubaanse Courant (26 di oktober 1959)</ref> E trio a presenta den diferente show di television manera e Show di Padu del Caribe y e Show di Rufo Wever. Corto tempo despues di nan fundacion nan a ser contrata pa entretene nos turistanan den hotel. No a dura hopi cu nan a crusa frontera bay Venezuela, Puerto Rico y Europa unda a traha den programa di diferente artista internashonal manera Liberace, Harry Belafonte, Claude François y Udo Jurgens..<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2013-02-09/page/n19/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Certificado di Merito pa Martines Dania di Trio Los Aventureros], Awemainta (9 di februari 2013)</ref> Un di nan cancionnan mas conoci ta “Te aworo” composita conhuntamente cu Wim Statius Muller y Hubert Booi y tabata e tema musical p’e pelicula cu ta carga e mesun titulo. De trio kwam in 1964 een toernee door Europa naar Nederland en slaagde in Europa reeds enige bekendheid te krijgen.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462225:mpeg21:a0091 Los Aventureros: succes in Europa], [[Amigoe]] (4 december 1964)</ref> Doy speelde met het trio Los Aventuros in de film Te Amoro, waarna hij in Nederland bleef hangen. Na Europa e trio ta graba su prome LP. E conocldo trio Arubano. Los Aventureros, kende basta tempo pasa a sali for di Aruba pa bai Eur(ï)a, segun noticia cu a worde ricibi for di Hulanda, na e momento ta haciendo un gira door di e continente Europeo. E trio lo actua na Belgica, Hulanda, Alemania y Francia. Manera ta conoci Los Aventureros, kendenan a toca anjanan largo den Aniba Carlb- bean Hotel, Puerto Rico, y Ve¬ nezuela, ta consisti di D.F.Salz- bach, M. Dania y S. Albertus * richtte in 1967 op in Nederland de '''Trio Los Alegres''' die Zuid amerikaanse muziek speelt, eerst samen met Silvia v.d. Molen en later zijn vrouw Jeannette Berlauwt en Hans Wieringa. In 1975 stond de trio hoog op de Nederlandse hitlijsten met "Coconut Woman". 1977: het trio "Los alegres" bekend van de Nederlandse TV en de Andre van Duin-show. De leider van het trio is Doy Salsbach, Bonaireaan van geboorte die reeds jaren in Nederland woont. * in 1991 richtte hij op Orquesta Colegio Latino, fundado i direktor di Orquesta Colegio Latino Doy Salsbach kreeg destijds op Aruba bekendheid met het trio Los Aventureros, hij werkte voor film, tv en nachtclubs op de Antillen, Puerto Rico en Venezuela. In verband met de premiere van de film "Te Aworo" waarbij Doy de tekst schreef voor de titelsong, kwam het trio in 1964 naar Nederland. Om de naam van dit trio te bevestigen bleef Doy als „Avonturier" in Nederland en formeerde eind 1966 Los Alegres.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470347:mpeg21:a0124 Los Alegres - pas LP - wil graag naar Antillen], [[Amigoe]] (22 december 1971)</ref>Doy Salsbach stelde dat na het opheffen van trio Los Aventureros de showbusiness door moest gaan en dat hij zich erg gelukkig voelt met Los Alegres, Trio Los Alegres was een Nederlands latintrio afkomstig uit Den Haag. De groep debuteert in 1968 met de single “Maria Christina” en bestaat dan uit zangeres Sylvia van der Molen en gitaristen Doy Salsbach en Hans Wierenga. Beginjaren zeventig horen we weinig van de groep, maar in 1975 zijn ze terug. De single “Coconut woman” wordt in samenwerking met Sweet Okay Supersister gemaakt. Zangeres Sylvia van der Molen is vervangen door de uit Rhenen afkomstige Jeanette Berlauwt.De single Yes I Do Like Your Bermuda kwam bij ons niet verder dan de Tipparade. In Nederland bereikte het nummer de éénentwintigste plaats in de Top 40. Na 15 jaar, besloot de groep om er mee te stoppen in 1983(Diverse bronnen en Wikpedia) De op Bonaire geboren Doy Salsbach, docerend en uitvoerend musicus in Latijns Amerikaanse- en Caribische dansstijlen, zal samen met zijn salsadansorkest Colegio Latino op donderdag 11 juni gelegenheid bieden om onder de titel "Fiesta Tropical" in Latijns Amerikaanse en Caribische sfeer te dansen in Musicon. De 14-koppige band Colegio Latino toert sinds 1990 door Nederland, België en Duitsland en verzorgt optredens met veel enthousiasme en opzwepende ritmes welke een zonnige en tropische sfeer aan uw feest toevoegt.Speciale vermelding: vier jaren achtereen op het North Sea Jazzfestival, waar het aanwezige publiek de zaal keer op keer veranderde in een danssalon met een swingende, vrolijke menigte. Doy’ Salsbach uitvoerend musicus en muziekdocent studeerde o.a. aan de Berklee School of Music (Boston U.S.A.) Als vertolker van Caribische muziek en jazz meegewerkt aan producties met o.a. Lou van Rees, Shirley Bassey, Timi Yuro, André van Duin, De Mounties, Joop van den Ende en aan het North Sea Jazzfestival. Plaatopnames gemaakt zijn eigen ensembles Los Aventureros en Los Alegres en o.a. met Super Sister, Sweet dBuster, Harry Sacksioni, Tineke Schouten en André van Duin. {{Appendix}} ---------- {{Databox}} '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''wals di Kòrsou''', ta un género musikal di [[Antias Hulandes]], ku tin su raiz den e forma klásiko di wals [[Oropa|oropeo]]. E estilo musikal aki a nasé na e isla di [[Kòrsou]] den di dos mita di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], i ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di [[Viena]], mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko di e region karibense. Influencia oropeo i Adaptashon Lokal Kontrali na e tumba i danza ku ta refleha e influensia Afrikano, e wals Antiano ta konektá mas ku e bailenan di orígen Iberiko. E prome walsnan di Kòrsou, ku a aparesé riba e isla rond 1865, tabata basá riba e mesun ritmo seif ku e walsnan Europeanan, pero ku un forma hopi mas simpel. Nan tabata konstruí den dos parti di 2 x 16 medida, i den esaki no tabatin introdukshon ni teksto. Mas o ménos 20 aña despues, e patronan rítmiko a kuminsá kambia, i asina a nase e estilu karakterístiko di e wals Kurasowés. Poliritmia i Hemiool Un di e karakterístikanan más sobresaliente di e wals Antiano ta su uzo di poliritmia, particularmente e fenómeno musikal yamá hemiool. Esaki ta un desplazamiento di aksent rítmiko ku tuma lugá ora un ritmonan di dos parti ta bini den un metrum di tres parti (3/4). E aksentnan rítmiko ta kambia e manera kon e puls ta sintí, i sugiere un dualismo rítmiko ku ta distingui e wals di Kòrsou di su ehèmpel Europeo. Na bes, e aksent ta kaye riba e promé i dos i mitar tel. Formanan Melódiko i Estruktura E wals Kurasowés por ta di dos òf tres parti, i generalmente ta konsisti di frasenan di 16 medida. Un wals di dos parti tin 32 medida; un di tres parti, 48. E melodia normalment ta suave, sin teksto, ku armonianan inventivo den e striktura musikal di miniatura. E reto pa komponista ta pa kreá un sekshon musikal ku ta stimulá pa bailá, pero ku tambe tin valor estétiko musikal. == Kompositor notabel == Algun kompositor notabel ku a duna forma na e wals antiano ta:<br> {{CUW}} * Jan Gerard Palm * Jacobo Palm * Rudolph Palm * John Palm * [[Joseph Sickman Corsen]] * Jacobo Conrad * Genie Palm * Paul de Lima * Janchi Boskaljon {{ABW}} * [[Padu Lampe]] * [[Rufo Wever]] Nan obra ta inklui tanto walsnan alegre komo sentimental, i hopi biaha e pieza tabata dediká na persona estimá ò pa ekspresá emoshnan profundo manera duel ò felisidat. Un ehèmpel notabel ta Engelenzang (Canto di Ángel) di Jan Gerard Palm. Estilo i Importansia Kultural Wals di Kòrsou ta konsiderá un elemento importante den e legado musikal klasiko di e Antias Hulandés. Aunke su forma bini di Europa, e estilo ta un ekspreshon musikal puramente Antiano, adaptá na e gusto i dinamika lokal, i a bira parti integral di e repertorio di musika klasiko lokal. Referensianan: Römer, René. Muziek en Dans. Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen (1977). Encyclopedie van de Nederlandse Antillen. Palm Stichting: http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf ------- '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''Wals di Kòrsou''', ta un género di músika di [[Antias Hulandes]], ku segun melodia, forma i ritmo, tin su origen den [[Oropa]]. E ta un produkto di e di dos mita di [[siglo 19]]. Kontrali na e [[tumba]] i [[danza]] ku ta refleha e influensia afrikano den Kariba, e wals antiano ta konekta ku bailenan predominante iberiko. Alrededor di aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues e patronchinan rítmiko a kuminsá kambia..<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=[[René Römer|Römer, René]]|titel= Muziek en Dans|werk=Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|datum=1977}}</ref> Kompositornan konosí di e wals antiano ta entre otro Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i John Palm di Kòrsou; [[Padu Lampe]] i [[Rufo Wever]] di [[Aruba]]. ==Wals, Antillian== Algun di e walsnan di Kòrsou ta mustra un orígen klaramente europeo (Schubert). E prome valsnan antillano rond di 1850 ainda no tabata influensia pa e bailenan iberiko di e kontinente, kontrali na e tumba y e danza, ku si ta refleha e influensia [[afrika]]no den e kuenca karibense. Algun aksènt ritmiko ta sugeri e efekto polirítmiko ku ta distinguí e vals antiano for di su ehèmpel oropeo.<ref>Enciclopedie van Curacao</ref> Bepaalde Curaçaosche walsen vertonen een duidelijke Europese oorsprong (Schubert). De eerste Antilliaanse walsen rond 1850 waren nog niet onder invloed van de Iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de tumba en de danza, die de Afrikaanse invloed in het Caribisch bekken reflecteren. Door bepaalde ritmische accenten wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt. nOTES * nl.wiki 9wals,muziek0:De Latijns-Amerikaanse wals is opvallend rijk aan syncopen, zowel in de melodie als de ritmische begeleiding. Het basisritme wordt hier bepaald door de hemiool, een accentverschuiving dat ontstaat wanneer in een driedelig metrum een tweedelig ritme wordt ingebracht. Kenmerk van de Europese wals is de begeleidingsfiguur met een zwaardere eerste tel (puls), meestal een basnoot, gevolgd door twee lichtere tellen (meestal een akkoordje). Bij de Curaçaose en de Venezolaanse wals daarentegen, valt de klemtoon veelal op de eerste en op de twee en een halve tel, waardoor het hemiool ritme ontstaat. Bekende componisten van Curaçaose walsen zijn onder andere Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm en John Palm. * De Antilliaanse wals staat beter bekend als ‘Curaçaose wals’. Ze is een produkt van de tweede helft van de 19de eeuw. Na aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues, un kambio a kuminsá den e patronan ritmiko.[ 3] E komponistanan di vals Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i Rudolf Palm a inspirá otro, ku loke finalmente na 1910 a resultá den dos tipo di vals Kurasowese, esta e vals Kurasowese di dos parti i di tres parti, tur dos sin introdukshon ku un patrón ritmiko separá i un liña melodiko suave sin teksto. Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten. Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=Romer, Rene|titel= Muziek en Dans uit:Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|werk= |datum= }}</ref> De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. -- * Antilliaanse wals vindt aansluiting bij de overwegend iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de [[tumba]] en de [[danza]], die de Afrikaanse invloed in het Caribisch Bekken reflecteren. Er zijn vrolijke 2-delige, en afwisselend sentimentele en opgewekte 3-delige walsen. Door het ritmisch dualisme van zes opeenvolgende achtsten in elke maat, wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt.(Encyclopedie van de Nederlands Antillen) El vals antillano conecta con las danzas predominantemente ibéricas del continente, a diferencia de la tumba y la danza, que reflejan la influencia africana en la cuenca del Caribe. Hay valses alegres a 2 voces y valses a 3 voces alternativamente sentimentales y alegres. El dualismo rítmico de seis corcheas consecutivas en cada compás sugiere el efecto polirrítmico que distingue al vals antillano de su ejemplo europeo. ------ * De Curaçaose wals kan worden gekenmerkt door een rijk gebruik aan syncopen, in zowel de melodie als in de ritmische begeleiding. Het basisritme is afgeleid van de hemiool, dat bijvoorbeeld ontstaat wanneer in een driedelig metrum (3/4) een tweedelig ritme (2/2 of 2/4) wordt ingebracht. De hemiool komt in de Curaçaose wals tot stand door ritmische figuren zoals weergegeven in figuur 1. Let op de accenten in de figuur 1 (aangegeven als >). De onderlinge afstand tussen de accenten blijft gelijk. De Curaçaose wals is doorgaans opgebouwd uit twee of drie delen van elk 16 maten. Zo kent een typische tweedelige wals 32 maten en een driedelige wals 48 maten. Het is de uitdaging voor de componist om binnen dit strakke regiem vaneen miniatuur met een beperkt aantal toegestane maten, een onstuimige, vindingrijke opeenvolging van akkoorden te verzinnen die niet alleen het oor strelen, maar waarmee ook eendanspaar vleugels onder de voeten krijgt. Verschillende van de walsen van Jan Gerard Palm zijn geschreven om een moment van verdriet of juist van geluk in muziek tot uitdrukking te brengen en om personen die hij liefhad te eren.<ref>http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf</ref> De wals Engelenzang (Canto de los Angeles) is niet alleen {{Appendix}} --------------- mp6oahf78zo7fxa9vj07yryyplbr6c8 206698 206697 2026-10-11T20:07:54Z Caribiana 8320 206698 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ [[Wals antiano]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Macario Prudencia]] - [[Doy Salsbach]] - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] ---------------------------- Pending: [[Tumba]] (aanvulling) - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] - [[Moron Combo]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Marcario Prudencio]] - [[Doy Salsbach]] - [[Wals antiano]] * Pianista: [[Dominico Herrera]] - [[Harold Martina]] - [[Norman Moron]] - [[Wim Statius Muller]] ------------- '''Premio Edgard Supriano''' ta e premio ofisial di Asosiashon di Músiko i Artista di Kòrsou (AMAK). Pa medio di dje, e organisashon ta honra desde 1989 músiko, kantante, i gruponan musikal lokal ku a distinguí nan mes den nan respektivo kategorianan durante e último aña ku ta kore di november pa november.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/97117/stem-mee-op-de-premio-edgar-supriano-voor-het-eerst-met-gospel Stem mee op de Premio Edgar Supriano, voor het eerst met gospel], curacao.nu (11 di oktober 2026)</ref> E kantika i komposicion mester ta original. Entre e categorianan tin; grupo di tambu, kantante di ana, kantika di ana, Nòmbernan di e diferente nominadonan den e 12 kategorianan pa e premiashon, entre otro: .... y desde 2026 inkluso gospel. E premio ta un obra di arte unda ta resalta e trompet di Edgar Supriano, kreá pa [[Giovanni Abath]]. == Ganadó == * 1989 - * 1991 - * 1993 - * 1996 - * 2000 - * 2002 - * 2004 - * 2006 - * 2007 - [[Ephrem J]] * 2008 * 2010 * 2013 - * 2015 - * 2018 - * 2020 - no tabatin pa motibu di COVID * 2021 - no tabatin pa motibu di COVID * 2022 - * 2025 - Amos Balentin (kantante di Aña)<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/82655/amos-balentin-wint-premio-edgar-supriano</ref> * 2026 - ---------------------- {{infobox banda| variante =c | nomber = K-liber 4 Life | nomber original = | imagen = | imagen hanchura = | descripcion = | residencia = {{NLD}} | aña activo = | genero = | instrumento= bos | influencia = | distincion = }} '''K-liber 4 Life''' ta un agrupashon musikal hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan prome anaan nan a kanta primordialmente na [[papiamentu]], pero awendia nan ta canta tambe den otro idioma, entre otro hulandes. Na 2011, Pugistix a repatriá, i poko despues a sigui Teddo Juice. Mega Master, kende a permanese na Hulanda, a dicidi di sigui ku K-Liber 4 Life huntu cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). nl.wiki: K-liber 4 Life ta un agrupashon di músika hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan ta canta primordialmente na Papiamento, e idioma di e islanan ABC, pero awendia nan ta canta tambe den otro idiomanan, entre otro Hulandes. Na 2011, Pugistix a disidí di regresá su isla stimá, i Teddo Juice a sigui poko despues. Mega Master a keda Hulanda y a dicidi di sigui cu K-Liber 4 Life hunto cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). ==Biografia== E grupo antiano konosí komo K-Liber den añanan 90 ta e grupo di Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. E miembronan tur a nace na Curaçao pero ta biba na Hulanda (Den Helder). Nan a bira konosí pa medio di e esena kresiente di Bubblin’ den añanan 1990. Downloadnan ilegal tabata un faktor den nan popularidat, ekspandiendo nan alkanse den e esenanan mas chikitu di Bubblin’ den nort i sùit di Hulanda. Na 2004, nan a kibra pa e públiko hulandes mas amplio ku e kansion Viben. Na 2003, 2004 i 2005, nan a presentá frekuentemente i a lansa vários álbum. E último álbum, Schuurpapier, tambe ta kontené hopi kantika na idioma hulandes, miéntras ku e álbumnan anterior ta kontené prinsipalmente kantikanan di papiamentu ku de bes en kuando kansionnan hulandes, spañó òf ingles. Kompetensianan, premionan i nominashonnan Kategoria di Premio di Aña Músika 2004 Mobo Awards Best Album Schuurpapier 2005 Mihó Akto di Diskoteka 2004 Aktuashonnan E cabayeronan, tur tres originalmente di Curaçao pero bibando na Hulanda, a canta principalmente na ‘Papiamento’—e idioma di Aruba, Bonaire, y Curaçao—riba nan prome 3 albumnan, cu incursionnan ocasional den Hulandes, Ingles, of Spaño. Teddo Juice ta skirbi mayoria di e kantikanan di K-liber, Pugistix ta e produktor, i Mega Master ta tene tur kos bon huntu. E último álbum, ‘Schuurpapier’, pues ta nan di kuater álbum kaba, pero kontrali na e promé tres álbumnan, ‘HASIKIBOKE’, ‘Magnifico’, i ‘P K-Liber 2017 Na 2016, K-Liber a hasi un regreso. Nan a bolbe presentá na vários festival, diskoteka i evento urbano i a firma ku e agensia di reservashon RDJ Productions. Mega Master ta e unico ex miembro ainda activo den e actual formacion K-Liber Next Generation. ----------------- '''Dominico Herrera''' (☆ [[4 di mart]] [[1931]] na [[Boneiru]]) ta un musiko i kompositor di musika klasiko i musika bailabel antiano. == Biografia == Dominico Herrera a nase na Boneiru den un famia grandi, kaminda músika i arte en general a hunga un ròl hopi importante. Tur mucha tabata toka un instrumento, tin biaha asta vários, i tabata traha músika huntu. Dominico tabata prefera toca piano, pero tambe orgel y, den su hubentud, guitara. El a haña su promé lesnan di piano cerca su ruman muhe Teresita. Despues, na Korsou, el a haya les di entre otro [[Jacobo Palm|Shon Coco Palm]].<ref>Dominico Herrera doet Curaçaose muziek herleven. "Amigoe". Curaçao, 14-10-1989, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 15-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642782:mpeg21:p020</ref> * yu di Shon Julio Herrera i ruman di e maestro di skol/politico Julio Herrera? * Kaya Dominico Herrera na Korsou? * LP/CD Dominico Herrera is a composer and pianist from Bonaire, in the Netherlands Antilles (Caribbean’s region). He composes an instrumental songs inspired in the landscapes of his country. His music is a fusion between a large number of Caribbean and South American musical styles, with the piano as the main protagonist. {{Appendix}} ------------------ Harold Martina: een vooraanstaand Curaçaos musicus en ambassadeur van het muzikale erfgoed van Curaçao. Junny Alves June 12, 2026 '''Harold Martina''' is een Curaçaose concertpianist die internationaal erkenning verwierf door zijn uitzonderlijke technische beheersing en zijn verfijnde interpretaties van het klassieke pianorepertoire. Hij werd geboren in Willemstad, Curaçao, in 1935 en groeide op in een cultureel rijk milieu waarin muziek een belangrijke plaats innam. Zijn eerste pianolessen kreeg hij op Curaçao bij de bekende musicus Teun Don, die zijn uitzonderlijke talent al vroeg herkende. Op jonge leeftijd vertrok Martina naar Colombia om zijn muzikale opleiding voort te zetten aan het conservatorium van Medellín. Daar ontwikkelde hij zich snel tot een pianist van hoog niveau en studeerde hij cum laude af. Zijn artistieke ambitie bracht hem vervolgens naar Wenen, waar hij lessen volgde bij de gerenommeerde Oostenrijkse pianopedagoog Richard Hauser. In Europa verfijnde hij zijn interpretatieve stijl en bouwde hij een breed klassiek repertoire op met werken van componisten als Bach, Haydn, Brahms, Schumann en Bartók. In de jaren zestig trad Harold Martina op in verschillende internationale concertzalen. Een belangrijk moment in zijn carrière was zijn recital in het Concertgebouw van Amsterdam in 1962, een bijzonder optreden dat mede mogelijk werd gemaakt door culturele organisaties van de Nederlandse Antillen. Zijn concerten werden gewaardeerd om hun muzikaliteit, discipline en intellectuele diepgang. Naast zijn carrière als uitvoerend pianist speelde Martina ook een belangrijke rol als muziekpedagoog. Vooral in Colombia leverde hij een grote bijdrage aan de ontwikkeling van klassieke muziekeducatie en inspireerde hij generaties jonge pianisten. Hij stond bekend als een toegewijde docent met een sterke nadruk op muzikaal begrip, techniek en artistieke integriteit. Binnen de Curaçaose muziekgeschiedenis wordt Harold Martina beschouwd als een van de belangrijke vertegenwoordigers van de klassieke traditie van het eiland. Samen met andere prominente Curaçaose musici hielp hij de internationale zichtbaarheid van Caribische klassieke muziek en talenten te vergroten. Zijn levensloop weerspiegelt de culturele verbinding tussen Curaçao, Latijns-Amerika en Europa, en zijn nalatenschap leeft voort via zijn leerlingen, opnames en de blijvende waardering voor zijn artistieke bijdrage. PAPIAMENTU Harold Martina ta un pianista di konsierto di Kòrsou ku a haña rekonosementu internashonal pa medio di su dominio tékniko eksepshonal i interpretashonnan refiná di e repertorio di piano klásiko. El a nase na Kòrsou, na aña 1935 i a lanta den un ambiente kulturalmente riku kaminda musika tabata tin un lugar prominente. El a haña su promé lèsnan di piano na Kòrsou serka e musiko renombra Teun Don, kende for di trempan a rekonose su talento eksepshonal. Na un edat yòn, Martina a sali pa Colombia pa sigui ku su edukashon musikal na e Konservatorio di Medellín. Einan, el a desaroyá lihé den un pianista di nivel haltu i a gradua ku elogio. Su ambishon artístiko a hib’é Viena, kaminda el a studia serka e renombrá pedagogo di piano Austriaco Richard Hauser. Na Europa, el a refiná su estilo interpretativo i a konstruí un repertorio klásiko amplio ku obranan di kompositornan manera Bach, Haydn, Brahms, Schumann i Bartók. Den añanan 1960, Harold Martina a presentá den vários sala di konsierto internashonal. Un momento signifikativo den su karera tabata su resital na Concertgebouw na Amsterdam na 1962, un aktuashon remarkabel hasí posibel en parti dor di organisashonnan kultural di Antiyas Hulandes. Su konsiertonan tabata wòrdu apresiá pa nan musikalidat, disiplina i profundidat intelektual. Banda di su karera komo pianista , Martina tambe a hunga un ròl importante komo edukadó di músika. Partikularmente na Colombia, el a duna un kontribushon grandi na desaroyo di edukashon di músika klásiko i a inspirá generashonnan di pianista hóben. E tabata konosí komo un maestro dediká ku un énfasis fuerte riba komprenshon musikal, téknika i integridat artístiko. Den di historia di músika di Kòrsou, Harold Martina ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan importante di e tradishon klásiko di Kòrsou. Huntu ku otro músikonan prominente di Kòrsou, el a yuda oumentá e visibilidat internashonal di músika i talento klásiko karibense. Su historia di bida ta reflehá e konekshon kultural entre Kòrsou, Latino Amérika i Europa, i su legado ta biba pa medio di su studiantenan, grabashonnan i e apresio duradero pa su kontribushon artístiko. --------------- Jules Blasini: een Curaçaose musicus die een betekenisvolle bijdrage leverde aan de ontwikkeling en instandhouding van ons muzikaal erfgoed. Junny Alves Published Jul 16, 2026 '''Jules François Blasini''' (Curaçao,2 februari 1847- Curaçao 26 december 1887) was de zoon van Maria Elizabeth Leon en de Corsicaanse diplomaat Jean Blasini, die destijds Frans consul op Curaçao was. Al op jonge leeftijd bleek zijn uitzonderlijke muzikale talent. Hij kreeg les van de beroemde Curaçaose componist en muziekpedagoog Jan Gerard Palm, die hem als een van zijn meest begaafde leerlingen beschouwde. In 1863 gaf de zestienjarige Blasini al succesvolle pianorecitals op Curaçao. Dankzij aanbevelingen van invloedrijke Franse contacten werd hij in 1865 toegelaten tot het prestigieuze Conservatoire de Paris. Hij studeerde daar bij Georges Mathias, een directe leerling van Frédéric Chopin. Daarmee werd Blasini de enige op Curaçao geboren componist uit zijn tijd die een formele opleiding aan het conservatorium van Parijs volgde. Na zijn studie keerde Blasini terug naar Curaçao, waar hij naam maakte als virtuoos pianist. Hij stond bekend om zijn verfijnde techniek en zijn uitvoeringen van romantische pianomuziek. In 1878 behoorde hij tot de oprichters van het eerste symfonieorkest van Curaçao, waarin hij de pianopartij verzorgde. Blasini componeerde zowel dansmuziek als meer lyrische luistermuziek. Zijn werken vertonen invloeden van de Europese romantiek, gecombineerd met Curaçaose muzikale tradities. Zijn stijl wordt gekenmerkt door elegantie, subtiele ritmiek en een verfijnde melodische opbouw. Jules Blasini geldt als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de negentiende-eeuwse Curaçaose kunstmuziek. Zijn opleiding in Parijs bracht Europese muzikale invloeden naar Curaçao, terwijl zijn composities tegelijkertijd geworteld bleven in de lokale cultuur. Daardoor vormt hij een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de Curaçaose klassieke muziektraditie. PAPIAMENTU Jules François Blasini (Kòrsou, [[2 di febrüari]] [[1847]] – Kòrsou, [[26 di desèmber]] 1887) tabata yu di Maria Elizabeth Leon i e diplomátiko di e isla Corsica Jean (Juan) Blasini, kende tabata e kònsul franses na Kòrsou e tempu ei.<ref>Uit Nederlandsche Couranten.. "De Curaçaosche courant". [Willemstad], 20-10-1877. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000213466:mpeg21:p001</ref> Su talento musikal eksepshonal a bira bisto na un edat yòn. El a haña lès serka e famoso kompositor i pedagogo di músika di Kòrsou [[Jan Gerard Palm]], kende a konsider’é un di su alumnonan mas talentoso. Na 1863, Blasini di dieseis aña ya tabata duna resitalnan di piano exitoso na Kòrsou. Danki na rekomendashonnan di kontaktonan franses influente, el a wòrdu atmití na e prestigioso Konservatorio di Paris na 1865. Einan el a studia serka Georges Mathias, un alumno direkto di Frédéric Chopin. Esaki a hasi Blasini e úniko kompositor nasé na Kòrsou di su tempu ku a risibí formashon formal na Konservatorio di Paris. Despues di su estudio, Blasini a regresá Kòrsou, kaminda el a traha un nòmber komo pianista virtuoso. E tabata konosí pa su téknika refiná i su presentashonnan di músika romántiko di piano. Na 1878, e tabata un di e fundadornan di e promé orkesta sinfóniko di Kòrsou, den kua el a toka e parti di piano. Blasini a komponé tantu músika di baile komo músika di skucha mas líriko. Su obranan ta mustra influensianan di Romantismo Oropeo, kombiná ku tradishonnan musikal di Kòrsou. Su estilo ta karakterisá pa elegansia, ritmonan sutil, i un struktura melódiko refiná. Jules Blasini ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan mas importante di músika di arte Kurasoleño di siglo diesnuebe. Su formashon na Paris a trese influensianan musikal Oropeo pa Kòrsou, miéntras ku su komposishonnan simultáneamente a keda ankrá den e kultura lokal. Komo resultado, e ta forma un laso importante den desaroyo di e tradishon di músika klásiko di Kòrsou. Er is een straat in Brievengat naar hem genoemd: Kaya Jules Blasini.<ref>Autowassen te Brievengat. "Amigoe". Curaçao, 09-11-1992, p. 14. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643691:mpeg21:p014</ref> {{Appendix}} --------------- en.wiki:'''Happy Peanuts''' ta un banda bon konosí di e isla di Kòrsou. Nan estilonan ta inkluí tumba lokal i ritmo kombiná, i tambe merengue dominikano. Un di e forsanan impulsivo di tumba moderno i ritmo kombiná, Happy Peanuts ta meskla congas i timbales di impulso ku sintetizador i guitara eléktriko. Tambe úniko na Happy Peanuts ta nan estilo di merengue. Komo ku no tin tokadó di güira, e patronchi ta wòrdu toká riba e hi-hat dor di e tokadó di drumset. Nan cancion mas conoci ta sigui ta “Kareda di Buriku” (Careda di Burico), cu ta sinonimo di e cultura di Curaçao, y ta un cantica di baile hopi popular. ------------------ {{Variante|c}} {{infobox musico | variante = c | nomber = Diangelo Cicilia | alias = | imagen = | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = 1971 | luga nacemento = {{CUW}} | residencia = {{JPN}} | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | nationalidad = | educacion = Konservatorio di Rotterdam | aña activo = | genero = músika kontemporáneo | instrumento = [[kitara]] | ofishi = músiko, kitarista, dosente | influencia = | pais = | distincion = | website = https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html }} '''Diangelo Cicilia''' (☆ [[1971]] na [[Kòrsou]]) ta un kitarista [[Kòrsou|kurasoleño]]-[[Hulanda|hulandes]], ku ta biba i traha na [[Osaka]], [[Hapon]]. E ta spesialisá den músika kontemporáneo pa kitara. == Bida i karera == Diangelo Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa [[Hulanda]], kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na Konservatorio di Rotterdam serka Marin Kaaij, despues na e Konservatorio Real di Den Haag serka Enno Voorhorts. Posteriormente, el a sigui un un estudio avansá na e Konservatorio di New England na [[Boston]] serka Eliot Fisk.<ref name=:"0">[https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html Profil Diangelo Cicilia], ciciliamusic.com </ref> Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di Prins Bernhard Cultuurfonds i Fondsen Podiumkunsten.<ref name=:"0"/> ===Karera=== Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)], 12xholland.com</ref> Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, [[Nort Amérika|Nort]] i [[Sur Amérika]] i Hapon.<ref name=:"0"/> Desde 2000, e ta forma un duo ku su kasá, e tokadó di fió hapones Mariko Cicilia, bou di e nòmber ''Duo Cicilia''. Huntu nan ta presentá konsiertonan regularmente na Oropa i Hapon.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> Cicilia a duna konsierto i tayer den diferente pais, inkluyendo [[Antias Hulandes]], Hulanda, Merka i Hapon.<ref name=:"1"/> Na Hapon, e ta involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsierto i kolaborashon ku músikonan lokal. ===Otro aktividat=== Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo dosente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal, i tayer pa skol i otro inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di [[Antias Hulandes]].<ref name=:"1"/> Na 2004, el a partisipá den un konsierto na honor di e gitarista [[Julian Coco]] su 80 aña di bida.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], Caraibisch Uitzicht</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Cicilia, Diangelo}} [[Category:Hende]] [[Category:Músika]] [[Category:Kòrsou]] E ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo, inkluyendo numeroso estreno di komposishonnan dediká na dje, i ta partikularmente komprometé na sostené e generashon mas yòn di kompositornan hulandes. Su tokamentu eksepshonalmente virtuoso ta karakterisá pa un oido skèrpi pa zonido i sensitividat. Sostené pa e Fundashon Donemus, el a graba un CD ku ta inkluí obranan di Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier, i Jo Sporck. Tambe el a hasi numeroso grabashon di radio i televishon, prinsipalmente na Hulanda, Nort i Sur Amérika, i Hapon. He teamed up with his wife Mariko Cicilia, violinist from Japan, to form Duo Cicilia, that has been performing in Europe and Japan since 2000.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> El a kontribui supstansialmente na e konsierto dia 24 di yanὓari 2004, na honor di Julian Coco su 80 aña di bida, organisa pa e Asosashon di Músikonan Pro Guitarra.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], caraibisch uitzicht</ref> Diangelo Cicilia (1971): gitarist Discipline Klassiek gitaar, specialisatie Moderne Muziek. Afgestudeerd Klassiek gitaar, eerst DM aan het Rotterdams Conservatorium. Daarna UM aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag met als specialisatie hedendaagse muziek. Vervolgstudie aan The New England Conservatory in Bosten, VS, bij de Eliot Fisk. Tijdens dat studiejaar winnaar van de Wildcard competitie voor geïmproviseerde wereldmuziek. Concertreizen gemaakt naar de Nederlandse Antillen en de Verenigde staten. Momenteel werkzaam als muziekdocent en bezig met het instuderen en uitvoeren van voornamelijk nieuwe Nederlandse solo werken voor gitaar.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)]</ref> "...Verder zou ik heel graag de traditionele gitaar muziek uit de Nederlandse Antillen willen tonen. Ik ben zelf op Curacao geboren en heb daar tot mijn 14de jaar gewoond. Ik ben nog altijd gefascineerd door de mooie muziek voor gitaar die daar vandaan komt." Beknopt overzicht van zijn 12xHolland activiteiten in Hirado:<ref name=:"1"/> *concerten/recital (solo en met lokale musici) *schoolworkshops (rondom Nederlandse en Antilliaanse gitaarmuziek) *samenwerking met lokale Japanse muzikant om zo een werk te creëren voor het Hirado Cultural Festival op 3 November. *interesse voor lessen in Kyûdô (Japans boogschieten) en Japanse snaarinstrumenten. * co-founded a violin and guitar school in Japan * language teacher - certified for teaching English as a foreign language * Online Teaching Language and Music {{Appendix}} Diangelo Cicilia (* 1971 na Kòrsou) ta un gitarista kurasoleño-hulandes ku ta biba i traha na Osaka, Hapon. E ta spesialisá den músika contemporáneo pa gitara. Bida i edukashon Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa Hulanda, kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na e Konservatorio di Rotterdam ku Marin Kaaij, despues na e Koninklijk Conservatorium den Den Haag ku Enno Voorhorst. Posteriormente, el a sigui un estudio avansá na e New England Conservatory den Boston serka Eliot Fisk. Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di e Prins Bernhard Cultuurfonds i e Fondsen Podiumkunsten. Karera Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda. Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, Amérika i Hapon. Desde 2000, el ta forma duo ku su esposa, e violinista haponés Mariko Cicilia. Huntu nan a forma Duo Cicilia, ku ta presentá konsertonan regularmente na Europa i Hapon. Cicilia a duna konsertonan i taller den diferente pais, inkluyendo Hulanda, Estados Unidos i Hapon. Na Hapon, el a involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsertonan, taller pa skol i kolaborashonnan ku músikonan lokal. Otro aktividat Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo docente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal i inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di Antianan Hulandes. Na 2004, el a partisipá den un konserto na honor di e gitarista Julian Coco su 80 aña di bida. ---------- == Joropo == A declara e ‘joropo’ di Venezuela—un genero cu ta mescla musica, cancion y bailamento rapido di pareha—como un tesoro cultural intangible di UNESCO.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20251210.pdf A declara baile Venezolano ‘joropo’ un tesoro di UNESCO], BDA (10 di december 2025)</ref> E tin raiznan indigena, Africano y Europeo y a origina den a ‘llanos’ cerca di e frontera entre Venezuela y Colombia. Ta presenta joropo cu e zonido di instrumentonan incluyendo e harpa, maraca y violin mientras bailarinanan ta draai y nan pareha masculino ta bati pia riba suela den e ritmo rapido di e musica. E bailarinanan ta bisti shimisnan colorido y hende homber ta bisti bachi y un sombre. UNESCO a anuncia e designacion na un reunion na New Delhi den cual e organisacion cultural di e Organisacion di Nacionnan Uni (UN) a examina decenas candidato pa ser declara tesoronan cultural intocable. Joropo a ser declara un activo cultural nacional di Venezuela na 2014. {{Appendix}} --------- {{infobox persona| variante = c }} '''Angel Salsbach''' (☆ [[1 di mart]] [[1937]] na [[Boneiru]] – † [[20 di desèmber]] [[2025]]<ref>[https://kikotapasando.com/2025/12/20/angel-salsbach-gran-musiko-i-un-gran-politiko-a-bai-sosega/ Angel Salsbach gran musiko i un gran politiko a bai sosega], Kikotapasando.com (20 di desèmber 2025)</ref> na [[Kòrsou]]) ta un ingeniero, sientífiko, polítiko, eskritor, músiko, kompositor, filósofo, i Maestro di Reiki. Salsbach a skirbi dos musikal tokante historia di Kòrsou, di kual uno a wòrdu tradusí na aleman. Su pashon pa músika, spesialmente [[jazz]], a hasié konosí den e mundu di músika. El a kuminsá toka mandolin na edat di sinku aña.<ref>[https://www.curacaovakantieland.nl/over-ons-curacao-vakantieland/over-site-beheer-curacao-vakantieland-curacao-vakantieland/ Beroemde Curaçaoënaars], Curaçao Vakantieland</ref> E ta toka piano, tròmpèt i kontrabas tambe. E ta e fundadó di e Salsbach Jazz Trio.[2] Komo eskritor, el a skirbi vários buki pa mucha ku ta kroniká su eksperensianan kresiendo na Boneiru. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =70383858|titulo=Angel Salsbach}} {{References}} }} {{Stub}} Angel R. Salsbach (☆ 1 di mart 1937 na Bonaire – † 20 di desèmber 2025 na Kòrsou) ta un ingeniero, polítiko, sientífiko, eskritor, músiko, kompositor i Maestro di Reiki, konosí principalmente komo un pionero i figura legendario den escena di jazz di Kòrsou i di e Antia Hulandes. Salsbach Jazz Trio Bida i formashon Angel Salsbach a nase na Bonaire como yu di Hilario “Lachi” Salsbach i Andrea Salsbach-Martijn y tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabatin karera musikal, entre nan Dionisio “Doy” Salsbach, ku tabata miembro di Los Aventureros na Aruba, i Roberto “Papachi” Salsbach, integrantenan di Tipiko Boneriano. ufdcimages.uflib.ufl.edu Salsbach a kuminsá hinka su interess pa música hopi tempran, ta kominsá toka mandolin na edat di sinku anja i despues a deskubri otro instrumento manera piano, tròmpèt i kontrabas. Salsbach Jazz Trio == Carera musikal i Salsbach Jazz Trio == Den añanan 1960, Angel Salsbach a fundá e famos Salsbach Jazz Trio, junto ku e pianista Etzel Provence i e tokadó di drums Ramon Penzo. Salsbach Jazz Trio E trio no solamente a representa e komienzo di jazz moderno riba Kòrsou, sino tambe a promové un meskla unique di influensia jazz internashonal ku ritmonan i kultura lokal. Nan a prezentá regularmente den Luganan manera Centro Pro Arte, Negropont, Groot Kwartier i radio i TV na Kòrsou i Aruba, inkluí konsertonan klasiko i programanan edukativo pa skolnan. coleccion.aw Segun historianan di jazz den Aruba i Kòrsou, Salsbach Jazz Trio tabata un di e trio jazz mas prominente riba e islanan den e sesenta i sieuenta, ku Salsbach mes como leidende bassista i improvisadó. Nan tabatin repertorio ku ta bai for di jazz tradicional te na modalidadnan mas avansa, i nan a kompilá tema propio ku a reflehá influensianan kultur i sosial di komunidat lokal. percypinedo.com Konkret kontributo den musica Angel Salsbach a kontribuí na: Rekonosemento di jazz den Kòrsou i den Antia Hulandes komo un forma di ekspreshon artístiko independiente. percypinedo.com Presentashon i interpretashon di jazz klasiko i modern, repasando influensianan sosa manera Duke Ellington, Oscar Pettiford i Bud Powell den su trio oraz otro formashon. Salsbach Jazz Trio Esforsonan edukativo pa enseña i promoté jazz na skolnan i programa pa hobenan. Salsbach Jazz Trio Otras kontribushonnan i kreatividat Ademas di su labor komo músiko, Salsbach a skirbi varios buki i kronikanan tokante su bida i eksperensianan. Durante su bida tambe el a traha na nivel políticos i administratif den Kòrsou, inkluí participashon den Island Council i varios komisionnan pa kultura i edukashon, representando e Antia Hulandes den eventonan regional internacional. Salsbach Jazz Trio Salsbach tambe a formá Destinations – The Art of Vision, un kompania ku a promové desarrollo espiritual, terapianan i enseñansa pa amplio publiko, ku el mes mismo a lidera komo Master di Reiki i kondukto di diversas workshop i konsultashon espiritual. Martien Verstraaten Obstakulonan i resilensia Den 2001, Angel Salsbach a sufri un accidente serioso ku a kousa un stroke, ku resultá den afasia — un kondishon kaminda un hende ta perde e abilidat pa papia, lesa i skirbi. A pesar di esei, atravéz di terapia intensivo i perseveransia, el a logra rekonobrá hopi di e abilidatnan aki i posteriormente a skibi su propio buki Skirbi sin por lesa, ku ta relata su proseso di rekuperashon. Salsbach Jazz Trio {{DEFAULTSORT:Salsbach, Angel}} [[:Kategoria:Politiko]] [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Músika]] Komo resultado di un aksidente na 2001, Angel Salsbach a desaroyá afasia. E no por a papia, lesa ni skirbi mas. Pa medio di terapia i perseveransia, el a logra rekobrá e abilidatnan aki. Posishonnan okupá 1966 Co-fundador y candidato pa e “Union Reformista Antiano” na Curaçao 1983-1992 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Suplente Teniente Gobernador di Territorio Insular Curaçao 1986-1988 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN 1997-1999 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN Presidente di Hunta di Toezicht di Curaçao Ports Authority (CPA), Setel (kompania di telefon), Curoil (kompania di zeta), Curinta, ABC (kompania di bus), KODELA, i KAE. ------------- '''Eric M. la Croes''', (☆ - † november [[2016]]) tabata un etnomusikologo, folklorista i eskritor di Kòrsou. Eric M. La Croes († November 2016) tabata un prominente folklorista, etnomusikologo, edukadó i eskritor di Kòrsou. Reconoci pa su dedicacion profundo na cultura y musica tradicional di su patria, La Croes a hunga un rol crucial den preservacion y promocion di herencia cultural di Curaçao. == Biografia == Eric La Croes a nase na [[Kòrsou]] y a studia na [[Kolegio Alejandro Paula|Peter Stuyvesant College]] i despues na [[Hulanda]]. El a optené su lisensiatura den Sikologia Edukativo i Desaroyo di Mucha, i despues a spesialisá den etnomusikologia i antropologia ouditivo. E tabata dosente na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] (UNA), kaminda e tabata duna kursonan den áreanan manera sikologia edukativo, sikologia di desaroyo, etnomuzikologia i antropologia ouditivo. dcdp.uoc.cw. Tambe el a traha como investigador na Instituto Antiyano di Arqueologia y Antropologia (AAINA), aportando significativamente na estudio y documentacion di e tradicionnan cultural di e region. Kontribushonnan Kultural La Croes tabata un ferviente defensor di Curaçao su músika tradishonal, spesialmente e tambú, e isla su ritmo indígena. El a dediká su mes na rekohé, konserbá i siña e tradishonnan musikal aki, sigurando nan transmishon pa futuro generashonnan. El a outor di vários obra ku ta reflehá su kompromiso ku kultura lokal. Su publikashonnan ta inkluí: “Fuente di sabiduria” (Fuentenan di Sabiduria): Un kompilashon di proverbionan i sabiduria popular na Papiamentu. “Mucha ta pidi atenshon” (E Mucha Exigi Atencion): Un obra cu ta trata temanan di infancia y educacion dentro di e contexto cultural di Curaçao. Tambe el a partisipá den kreashon di obranan di teatro ku a trata aspektonan históriko i kultural di e isla. Un ehèmpel notabel ta su kolaborashon riba e obra “Tula,” ku ta dramatisá e rebelion di katibu di 1795 riba Kòrsou. La Croes tabata enkargá ku komponé kantikanan i kantikanan di katibu, manera e tambú i e kantika di rebelion, komo ku no tabata konosí ningun disko musikal for di e tempu ei. curacaovakantieland.nl == Obra == * 1976 - ''Sla habri i mi ta sere ku un sla será'' * 1977 - ''Sabidoría di nos bieunan'' * 1978 - ''Wawa ta konta'', Produkshon Shon Krioyo * 1979 - ''Trinta di mèi, mi ta konmemora bo'' * 1982 - ''Mentalidat : un kayente un frien!'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 1986 - ''Tutumba'' * 1988 - ''Tumba di karnaval de Curazao'', Caracas * 2004 - ''Poesia di mama di Girasol : Terapia di arte'' * 2004 - ''Karnaval : (muchu mas ku nos ta kere!)'' * 2009 - ''Fuente di sabiduria'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 2012 - ''Seú ta muzik kultural : (lagu'é manera e ta!!!)'' == Honor == Como reconocimento di su contribucion invaluable na cultura Curazoleño, Eric La Croes a haya e titulo di Ridder van de Orde van Oranje-Nassau na 2013. E honor aki a resalta su dedicacion y esfuersonan pa conserva y promove herencia cultural di su pais. Herensha E legado di Eric La Croes ta sigui biba pa e generacionnan actual y futuro na Curaçao. Su trabou komo edukadó, investigadó i defensor di kultura lokal a laga un marka indelibel riba e identidat kultural di e isla. Pa medio di su skirbimentonan, siñansanan, y composicionnan, La Croes a percura pa Curaçao su tradicionnan musical y cultural sigui wordo balora y celebra. {{Appendix}} ---------------- '''Eric la Croes''', onder andere auteur van ''Fuente di sabiduria'' (vrij vertaald is dat ‘Bronnen van wijsheid’) en Mucha ta pidi atenshon (Kind vraagt om aandacht), wordt omschreven als een ethnomusicoloog. Zelf noemt Eric La Croes zichzelf kulturista; Cultuurliefhebber. Eric la Croes is zeer sociaal en laat grote persoonlijke betrokkenheid zien bij zijn moederland. Hij schrijft gedichten, poëzie en muziek in Papiamentu, zijn moedertaal, en Nederlands. Hij maakt zich sterk voor de typisch oude Curaçaose volksmuziek zodat deze niet verloren gaat en stimuleert de jeugd om die te blijven spelen.<ref>https://curacaovakantieland.nl/reisgids/beroemde-curacaoenaars/ Beroemde Curacaoenaars], curacaovakantieland.nl</ref> * 1965 - Peter Stuyvesant College (Amigoe) * tabata traha na AAINA * Drs. Eric La Croes (Curaçao) teaches in the General Faculty of the University of the Netherlands Antilles, Curaçao. His areas of specialization include educational psychology, developmental psychology, ethnomusicology, and audio-anthropology. Formerly, he was a researcher at the Institute of Archaeology and Anthropology of the Antilles. He has published poetry and prose, as well as publishing books, articles and audio materials on the traditional music and rhythms of Curacao.<ref>https://dcdp.uoc.cw/AA00000309/00026</ref> * [[Gueni]] * [[Tapushi Literario]] * Ridder [[Orden di Oranje-Nassau]] (2013) nl.wiki: Een jaar later volgde Tula, een toneelstuk over de Curaçaose slavenopstand van 1795 en het eerste over de slavernijgeschiedenis vanuit de perspectief van een zwarte Curacaoënaar.[9] Het verhaal werd in hoofdlijnen gebaseerd op onderzoek van de historicus H.J. Hamelberg (1862-1918),[10] terwijl de werkliederen van de slaven, zoals de tambú en de kantika di rebelion, door etnomusicoloog Eric La Croes geschreven werden omdat er van de opstand geen liederen bekend waren.<ref>[https://arhive.org/details/BNA-DIG-RAPPORT-SLAVERNIJVERLEDEN-2021/mode/1up?q=pacheco+domacasse Slavernijverleden in expressievormen in: ''Ketenen van het Verleden: Rapport van Bevindingen Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden''], 26 juli 2021, bijlage 4C </ref> {{Appendix}} ---------------- '''Ephrem J''', nomber artistico di '''Ephrem Jonathan Ocalia''' (☆ [[24 di novèmber]] [[1984]] na [[Kòrsou]]) ta un kantante [[yu di Kòrsou]], residensia na Hulanda/Merka? Zijn vader, Ephrem Ocalia was ook zanger en was zijn eerste inspiratie als kind. Ephrem J werd aangemoedigd door zijn vader om ook de muziek in te gaan. Hij begon zijn zang try-outs door deel te nemen aan lokale talentenshows op Curaçao. Ephrem Jonathan Ocalia, beter bekend als Ephrem J ging eind 2006 solo na het winnen van 4 Premio Karabela en werd genomineerd als beste zanger in 2006. Hij lanceerde zijn eerste album als solist in juli 2007 en had een succesvol concert eind september 2007. De band van Ephrem J draait helemaal om slow groove, ballads en Latin R&B met een vleugje jazzy muziek. Ephrem Jonathan Ocalia werd geboren op Curaçao op 24 november 1984. Zijn vader, Ephrem Ocalia Sr., zong en was als kind zijn eerste inspiratiebron. Ephrem J begon zijn zangtry-outs zoals de meeste kinderen doen, door deel te nemen aan lokale talentenjachten. Hij werd al snel ontdekt als een getalenteerde jonge zanger en begon op zeer jonge leeftijd te zingen in lokale bands. Tijdens zijn schooltijd bleef hij zingen in lokale bands zoals de OK-band en kreeg hij begeleiding van ervaren zangers, hoewel hij een grotendeels autodidactische zanger bleef. Toen stopte hij met school, verliet al snel de OK Band en werd de leadzanger van de lokale band Guess, waarbij hij voornamelijk “ritmo kombinÃ?¡” zong, een lokale populaire dansmuziek. Eind 2006 was Ephrem J de meest gewaardeerde lokale jonge kunstenaar op Curaçao. Hij ontving verschillende prijzen voor beste mannenstem en lokale zanger van het jaar en werd de favoriete entertainmentzanger voor privéverjaardagsfeestjes, huwelijksfeesten en dergelijke. Sterk geïnspireerd door zangers als Luther Vandross en andere Amerikaanse en Latijns-Amerikaanse vocalisten, verliet Ephrem J de band Guess, om begin 2007 aan zijn solocarrière te beginnen. Op dat moment had Ephrem J verschillende composities – door hem geschreven terwijl hij dagdroomde over zijn toekomst. – van ballads, latin R&B en slow groove nummers en benaderde jazzmuzikanten Gregory Colina en Gedeon Chandler, om de nummers muzikaal te arrangeren. Vervolgens ging hij de opnamestudio in en bracht al snel zijn eerste album als solist uit. Zowel de cover “Speransa” (hoop) als “Stimabu So” bereikten de lokale radio-hitlijsten. Ondertussen was Ephrem J het middelpunt tijdens twee concerten en kreeg hij zeer drukke dagen als zanger voor vele privéfeesten. Hij betrad ook de wereld van reclamespots, zong een lokale jingle voor een populair condoommerk, verscheen op een billboard voor een bedrijf in spijkerbroeken en op verschillende reclameposters. Zijn populariteit groeide nog meer onder de lokale gemeenschap en werd eind 2007 opnieuw geëerd als zanger en ontving verschillende prijzen, waaronder de “Edgar Supriano-prijs” van de nationale vereniging van muzikanten en artiesten, AMAK, als zanger van het jaar. In 2008 begon hij het jaar opnieuw met grote impact, nam deel aan het Tumba Festival van het carnaval met een van de populairste bands Gio Fuertisimo en kreeg opnieuw erkenning als derde finalist onder de meer dan 60 deelnemers. Hij creëerde zijn internationale album, met enkele mooie ballads, slow rock en tropische muziek in de Spaanse taal. Zijn solocarrière kreeg een hoogtepunt toen hij de opdracht kreeg om te zingen bij de Marinierskapel van de Royal Marines (een harmonisch orkest) in Willemstad. In november 2008 bracht hij zijn eerste internationale album “Lating Evolution” uit. {{Appendix}} Ephrem J Cantante y Compositor, Despues de su primer gran exito "Amor en la luna" ha seguido trabajando incansablemente y esta logrando poco a poco llegar con su música donde quiere su corazón para todo el munoo La Historia de Ephrem Jonathan, Un artista del mundo ... Con un nombre que empieza a resonar con fuerza en diferentes países, Ephrem J mantiene firme la convicción que lo llevó desde chico a los escenarios: "Seré un artista internacional que pondrá en alto la bandera de Curazao y la de La Republica Dominicana". Aunque naciera en esta pequeña nación antillana, y ser allí donde ha crecido y desarrollado sus potencialidades artísticas, es un intérprete multicultural con raíces latinas y holandesas, algo que se nota, positivamente, en lo bien que maneja la diversas mezclas rítmicas que componen su repertorio. ---------------- {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Palm]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{infobox musico | variante = c | nomber completo = John Antonio Palm | alias = | imagen = John-palm-profil (cropped).jpg | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = [[13 di yüni]] [[1885]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento= [[24 di febrüari]] [[1925]] | luga fayecimento= | ofishi = músiko, kompositor | instrumento = klarinèt | pais = | distincion = }} '''Johan Antoine (John) Palm''' (☆ [[13 di yüni]] [[1885]] na [[Kòrsou]] – † [[24 di febrüari]] [[1925]] na [[Kòrsou]]) tabata un músiko i kompositor antiano. == Biografia == John Palm tabata un di e kuater yu di Maria Felicia Celestina di Kòrsou ku a fam Palm. Na 1905, meskos ku su ruman [[Rudolf Palm|Rudolf]] el a wòrdu rekonosé komo yu di Willem Axson Palm. E tabata un multi-instrumentalista; John Palm a nase den un famia musikal i tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu [[Jacobo Palm]] i su ruman [[Rudolf Palm]], el a siña toka piano, klarinèt i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinèt tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den varios konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita manera pa supla cu su boka, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinèt. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiamentu na otro di su mes klarinèt finalmente a resultá fatal. == Komposishonnan == Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Literatura == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} == Link eksterno == * [http://www.palmmusicfoundation.com Wèpsait Palm Music Foundation] {{Appendix}} John Palm (Curaçao, 13 di yüni 1885 – ibid., 24 di febrüari 1925) tabata un músiko i kompositor. Johan Antoine Palm – mihó konosí komo John Palm – tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu Jacobo Palm i su ruman hòmber Rudolph Palm, el a siña toka piano, klarinet i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinet tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den vários konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita embouchure, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinet. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiansa di su mes klarinet finalmente a resultá fatal. Komposishonnan Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Bronnen == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} *[http://books.caribseek.com/Curacao/Honderd_Jaar_Muziekleven_op_Curacao Honderd jaar muziekleven op Curaçao] {{DEFAULTSORT:Palm, John}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Músika]] -- Palm, Jacobo Jesus María (Shon Coco) (Curaçao 28 november 1887 - 1 juli 1982) kleinzoon van Jan Gerard Palm, veelzijdig instrumentalist en componist, is één der begaafdste muziekpedagogen die Curaçao heeft gekend; was jarenlang concertmeester van het inmiddels opgeheven Curaçaosch Philharmonisch Orkest; maakte vooral naam als pianist en organist. Zijn composities verraden een gedegen - overigens geheel door zelfstudie verkregen - kennis van de theorie. --------------- '''Jean Bernard Antonio (Tonie) Palm''' (1885 -1963) Tonie Palm werd geboren in 1885 als zoon van George Frederik Palm en Selly Guilhoux. George Frederik Palm was een broer van Willem Axson Palm. Tonie was koopman van beroep maar was ook componist en speelde piano en orgel. Jean Bernard Antonio PalmHij had een winkel in de Breedestraat, Otrobanda. De straat die daar omhoog ging stond bekend als Hanchi de Shon Tonie waar hij het eerste bedrijfje op Curaçao had waar potato chips werden gemaakt en waar hij samen met zijn neef Eddy Gorsira een handel in kreeften uit Sint Maarten had.<ref>[https://www.henkbeers.nl/FamPalm.htm Familie Palm]</ref> Hij was de componist van Curaçaose danzas in de stijl van de beroemde componist Juan Morel Campos uit Puerto Rico. Toen zijn moeder in 1916 kwam te sterven, werd hij hierdoor zo aangegrepen dat hij praktisch geheel stopte met het componeren. Wel heeft hij in 1945 nog het volkslied van Bonaire gecomponeerd. De melodie van dit volkslied heeft een tijd lang ook gediend als volkslied van de Nederlandse Antillen. Sinds enige jaren heeft de Nederlandse Antillen echter een eigen volkslied. Thuis had Tonie Palm een Pleyel piano waar hij altijd op speelde. Hij viel ook nog regelmatig in als organist in de Fortkerk en in de Synagoge. Hij heeft zijn oudste kinderen muziekles gegeven. Na 1948 kreeg hij problemen met zijn gehoor en stopte hij volledig met spelen. Zijn Pleyel piano heeft hij weggegeven. Hij had een kast vol handgeschreven muziek maar voordat hij stief heeft hij opdracht gegeven al die boeken aan Edgar Palm te geven. Op eigen verzoek is hij begraven met een doos oude familie foto's. Tonie Palm was getrouwd met Maria Emilia (Rosa) Inees (1908-1981) en had acht kinderen. Van zijn composities zijn vooral de walsen "Incurable", "Un amargo despertar", "Maria" en "El 33", zijn mazurka "El desengaño" en de danzas "Sorpresa inesperada" en "Vano empeño" populair gebleven. Tonie Palm had twee broers en twee zussen. Broer Frederik Wilhelm Palm, geboren in 1883, was apotheker van beroep en reisde naar Colombia, Costa Rica en Panama. Hij had een botica in Costa Rica, waar hij trouwde met Felicia Hernandez. Hij kreeg vier kinderen. Hij is rond 1935 met de kinderen teruggekeerd naar Curaçao en zou later nog bij de Shell gewerkt hebben. Zijn vrouw heeft het eiland nooit bezocht. Zus Seline Leonie Palm kon goed piano spelen. Zij trouwde met Johannes Philippus Evertsz (John) Gorsira, de shon van plantage Santa Martha. Zij woonde in Otrobanda op de hoek van de Trapsteeg en de Langestraat boven de familie Capello (van de winkel "La Bonanza" aan de Breededstraat) en bezat een groot verdiepingshuis met daarnaast een flink terrein met een koe en verkocht melk aan diverse vaste klanten. Zij verbleef bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog in Nederland en kon niet meer naar Curaçao vertrekken. Het werd een moeilijke tijd. Zij heeft al haar juwelen moeten verkopen om te overleven. In juni 1946 ging zij in New York wonen. Haar twee dochters Hertha en Nylka waren muzikaal en zongen met o.a. Pia Beck in de groep Samoa girls. In 1941 is met deze groep het nummer "In the mood" in de GTB-studio, Den Haag opgenomen. Dit nummer staat op de 1e CD 'Koppen op!' van de 4CD box 'Ongehoord 1940-1945; amusement en propaganda tijdens de bezetting'. Haar zoon Wilfred (Boy) Gorsira werd tandarts en trouwde met een dochter van de bekende verzetsman Andries Graafhuis uit Arnhem. -------------- ==Annvulling wals antiano== Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php Cultureel mozaïek van de Nederlandse Antillen(1977)–René A. Römer]Hoofdstuk VIII Muziek en dans</ref> Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes. De evolutie vond plaats volgens de in afbeelding opgenomen figuren. Tegen 1900 werden praktisch geen walsen meer gecomponeerd met het Weense ritme; bovendien zijn de Antillianen bij het spelen van de walsen bepaalde ritmische accenten hierin gaan leggen, waardoor langzamerhand het type wals ontstond dat wij thans de ‘Curaçaose wals’ noemen. De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. Het verschil tussen de Curaçaose wals en de andere walstypen is tweeledig: 1. de ritmische patroontjes; 2. de manier waarop de Antillianen deze speciale ritmiek in de Curaçaose wals brengen. In het begin stonden de Curaçaose walsen duidelijk onder invloed van buitenlandse muziek (Chopin, Strauss, Waldteufel, etc.): men luistere b.v. naar de walsen ‘El sueño’ van Gerrie Palm (± 1870), ‘Emilia’ van Chris Ulder (± 1883), ‘Un deseo’ van Jo S. Corsen (± 1886), de dichter-componist van de Antillen, wiens composities muzikale gedichten waren, ‘Estrella Solitaria’ van Janchi Boskaljon (± 1912), ‘Porque Sufrir’ van Paul de Lima (± 1916) en ‘Lo Bello’ van Jacobo Conrad (± 1914). Het einde van de 19de eeuw en de 20ste eeuw brachten ons enkele juweeltjes van Curaçaose walsen, vrij van buitenlandse invloeden en met typisch Antilliaans ritme. Men vergelijke b.v. de volgende walsen met bovengenoemde: ‘Inspiración’ van Rudolf Palm (± 1900), ‘Noche Alegre’ en ‘Dulce Scharloo’ van Jacobo Conrad (± 1915), ‘Ina’ van Albert Palm (± 1945), ‘La Encantadora’ van Rudolf Wever (± 1950), om enkele te noemen. Er bestaan ook enkele Curaçaose walsen met tekst, die zeer in de smaak zijn gevallen o.a. ‘Amor’ van Rudi Plaate, ‘Abo so’ van Padu Lampe en ‘Aura’ van Albert Palm, en twee walsen met het karakter van volkslied ‘Himno y Bandera’ van Boeis Haile en ‘Aruba dushi Tera’ van Rufo Wever en Padu Lampe. ----------- '''Wals antiano''', tambe konosí komo *wals di Kòrsou*, ta un género musikal ku tin su raíz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo 19, den un epóka ku músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E wals antiano ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e región karibeño. == Origen i desaroyo == Ku e introdukshon di forma musikal europeo na Kòrsou, e komunidat kreól a kominsá adaptá e wals vienés pa su propio gusto i tradishon. Kompará ku e wals oropeo, e wals antiano ta mas libre den tempo i fraseo, i ta integrá ornamentashonnan melódiko i ritmo mas sinkopá. E wals antiano tabata originalmente interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. El a bira un pilar di fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, ku su komposishon karakterisá pa un tono líriko, sentimental i hopi biaha nostalgiko. == Karakterístikanan musikal == * **Tempo**: mas fleksibel ku e wals vienés; por variá segun interpretashon. * **Ritmo**: tripel kompas, pero ku aksentonan sinkopá tipiko di estil karibeño. * **Melodía**: kantabel, hopi biaha ku ornamentashon kromátiko i ekspreshon rubato. * **Instrumentashon**: tradicionalmente piano i fio, despues expandí ku klarinèt i otro instrumentonan di kámara; mas resientemente tambe orkest di salon. --- ## Kompositornan prominente ### Kòrsou * **Jan Gerard Palm** (1831–1906) * **Jacobo Palm** (1887–1982) * **Rudolf Palm** (1880–1950) * **John Palm** (1885–1925) * **Joseph Sickman Corsen** (1853–1911) * **Jacobo Conrad** * **Genie Palm** * **Paul de Lima** * **Janchi Boskaljon** ### Aruba * **Padu Lampe** (1920–2019) * **Rufo Wever** (1917–1977) --- ## Komparashon ku wals vienés | Aspèk | Wals antiano | Wals vienés | | ----------------------- | ---------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------- | | **Orígen** | Kòrsou, siglo 19; adaptashon di forma oropeo | Viena, siglo 18 | | **Ritmo** | Tripel kompas ku sinkopa i aksentonan fleksibel | Tripel kompas, aksento konstante riba di promé tik | | **Tempo** | Variabel, interpretashon libre | Rápido i konstante | | **Melodía** | Líriko, sentimental, ornamentashon kromátiko, rubato | Elegante, lineá i mas estriktamente strukturá | | **Instrumentashon** | Piano, fio, klarinèt, orkest chikí; despues orkest di salon | Orkest sinfóniko grandi | | **Uso** | Fiestanan di famia, evento lokal, konserto folklóriko | Balnan aristokratiko, salon i konsierto europeo | | **Kompositornan** | Jan Gerard Palm, Rudolf Palm, Jacobo Palm, John Palm, Padu Lampe, Rufo Wever | Johann Strauss I & II, Franz Schubert | | **Nifikashon kultural** | Símbolo di meskla kultural antiano, patrimon kultural di Kòrsou i Aruba | Ikona di tradishon musikal austriako, herensia nashonal | --- ## Nifikashon kultural E wals antiano ta konsiderá parti esencial di herensia musikal di Antias Hulandes. E ta un símbolo di e meskla di tradishon oropeo ku ekspreshon karibeño, i ta wòrdu interpretá tanto den konsertonan klasiko komo den presentashonnan folklóriko. Pa hopi hende riba Kòrsou i Aruba, e wals ta keda relashoná ku memorianan familiar i un sentimiento di nostalshia kultural. --- ## Literatura * Jan Brokken (2006), *Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin*, Atlas Contact, Amsterdam. * Edgar Palm (1999), *An Outline of Antillean Music*, Walburg Pers, Zutphen. --- ## Link eksterno * \[Wals “La Alegría” di Jan Gerard Palm, interpreta pa Trio Armonia (YouTube)] * \[Wals antiano den konserto di orkest juvenil na Kòrsou (YouTube)] --- ¿Kier bo ku mi tambe agrega un **sekuensia tokante e bailenan** (meskos ku kuantu pasonan i estilo den e baile mes) komo ku nos a inkluí pa *Mazurka*? Wals antiano, tambe konosí komo wals di Kòrsou, ta un género musikal di Antias Hulandes, ku su raiz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo diesnuebe, ora músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e region karibense. Tradishonalmente, e wals antiano tabata wòrdu interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. E tabata popular na fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, i su komposishon generalmente tin un tono líriko i sentimental. Kompositor prominente Pais Nòmber Kòrsou Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolf Palm, John Palm, Joseph Sickman Corsen, Jacobo Conrad, Genie Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon Aruba Padu Lampe, Rufo Wever ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{multiple image | total_width = 250 | header = Mazurka | header_align = center | align = right | border = infobox | perrow = 1/2 | image2 = Frederic Chopin photo.jpeg | caption2 = Frédéric Chopin | width2 = 125 | heigth2 = 50 | image1 = Mazur1.jpg | caption1 = Mazurka interpretá pa e grupo di baile folklóriko polako “Mali Gorzowiacy" | image3 = Mazurka 1845.jpg|thumb| | caption3 = Mazurka na 1845 | caption_align = center }} '''Mazurka''', ku su origen den Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[Kòrsou]] i [[Aruba]], el a desaroyá komo un estilo lokal i a keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> == Origen == E mazurka a originá na Mazuria, region di [[Polonia]], komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. Durante [[siglo 19]], e género a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]], prinsipalmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849), ku despues lo tin influensia grandi riba e tradishon musikal antiano. For di Oropa, e mazurka a plama pa otro kontinente, inkluso [[Latinoamérika]], unda el a bira parti di músika folklóriko na [[Colombia]], Uruguay, [[Panama]], [[Costa Rica]], [[México]], [[Nicaragua]], [[Chile]], [[Puerto Rico]], [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal. Den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> == Historia == Den siglo 19 i kuminsamentu di [[siglo 20]], e mazurka tambe a bira popular na e islanan ABC i tabata sona na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesífikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé rònt di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] a komponé e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo, distinto for di e promé komposishonnan antiano ku tabata aksentuá e di tres konteo.<ref name=":1"/> Otro kompositornan konosí tabata [[Padu Lampe]] (1920-2019) i [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá "e Chopin antiano". Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a publiká e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual el a eksplorá e raisnan di músika antiano i e influensia ku Oropa tabatin riba dje, partikularmente ku relashon na mazurka. Despues di e tradukshon di e obra na polako den 2008, Brokken huntu ku pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a duna charla i presentashon tokante mazurka antiano na Polonia.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a mengua ku tempu, e mazurka a keda un parte bibu di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un laso entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta sirbi komo un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon polako a adapta i floresé den [[Karibe Hulandes]]. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i "rubato" rítmiko deliberá<ref>Den músika, "rubato" (tempu hòrta na [[italiano]]) ta un téknika, kaminda un interprete por rek òf komprimí sierto nota, kompas òf fase pa agregá tekstura i emoshon na e músika, sin kambia e ritmo òf struktura general di e piesa.</ref>, similar na e ekspresividat ku ta haña den mazurka di Chopin.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Konsekuentemente, e estilo lokal a desaroyá su propio tempu, fase i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den baile, e mazurka ta distinguí pa sekuensianan di moveshon kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. Den tradishon antiano por haña tres variante: * mazurka di dos moveshon: bibu i popular den fiestanan, frekuentemente akompaña ku [[Caha di Orgel|ka’i òrgel]]. * mazurka di tres moveshon: mas solèm i adaptá pa salon. * mazurka di kuater moveshon ku ta inkluí un sekshon falsu bailá na tempu di [[wals antiano|wals]], rekonosí pa su pasonan kompliká i estilo teatral.<ref name=":1"/> === Komparashon === {| class="wikitable" width="97%" ! Músika/baile !! Mazurka antiano !! Mazurka oropeo |- | Origen || Introdusí for di Polonia den siglo 19 i a evolushoná lokalmente || Region di Mazuria, Polonia |- | Uso || Enkuentronan sosial, fiestanan, selebrashonnan, generashonnan mas bieu || Salon, salanan di konsierto, bailenan folklóriko |- | Ritmo || Tripel kompas, patronchinan rítmiko kompleho, estilo "wals", aksento riba di dos i di tres konteo, sekshonnan tin biaha den sekuensianan di kuater parti || Tripel kompas, aksento típikamente riba di dos i di tres konteo |- | Tempu || Variabel, influensiá pa abilidat di e bailadó i interpretashon lokal || Bibu, bailabel |- | Karakterístikanan musikal || Aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko, "rubato" deliberá || Harmónikamente ekspresivo, "rubato" komun den komposishonnan di Chopin |- | Koreografia || Pasonan kompliká pa bailadónan eksperensiá, adaptá lokalmente || Pasonan folklóriko estilístiko, formalisá den salonnan oropeo |- | Kompositornan prominente|| Jan Gerard Palm, Rudolph Palm, Jacobo Palm, Rufo Wever, Padu Lampe, Wim Statius Muller || Frédéric Chopin, kompositornan folklóriko tradishonal |- | Nifikashon kultural || Tradishon bibu na Kòrsou i Aruba, símbolo di herensia lokal || Herensia nashonal polako, ampliamente rekonosé den kontekstonan klásiko i folklóriko |} == Literatura == * Jan Brokken (2006), ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin'', Editorial Atlas Contact, Amsterdam. * Jan Brokken (2018) ''Why Eleven Antilleans Knelt before Chopin’s Heart: The Music of the Netherlands Antilles'', tradusi na [[ingles]] pa Scott Rollins, University Press of Mississippi. == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=RoJc0-gnwS4 Musica Clasico: Mazurka], di tres video di e seri ''Músika di Aruba'' riba [[Youtube]] (5 di yüli 2020) * [https://www.youtube.com/watch?v=QglX8JGRbLA Mazurka "Eliza" di Jan Gerard Palm interpreta pa Trio Nos Otrobanda], video Youtube (3 di yanüari 2023) {{Appendix}} [[:Kategoria:Músika]] [[:Kategoria:Islanan ABC]] --- '''Mazurka''', originalmente di [[Polonia]], ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel ku un aksento típiko riba e di dos òf di tres konteo di un bara. Na e [[islanan ABC]], partikularmente [[Kòrsou]], el a keda un baile kultural importante, ku ainda ta wòrdu baila regularmente.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Mazurek, originalmente di Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[islanan ABC]], partikularmente Kòrsou, el a desaroyá un estilo lokal i ta keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1"/> == Historia == E mazurka a originá na [[Polonia]], evolushonando komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. El a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]] durante [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849). Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Den [[siglo 19]] i kuminsamentu di [[siglo 20]], mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesifikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé alrededor di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] tabata kompositor di e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo en bes di e di tres, manera den e mazurka original.<ref name=":1"/> Mas resientemente ta inklui e komposishonnan di [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá e Chopin antiano, i [[Randal Corsen]]. Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a saka e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual e ta deskribí e raisnan di músika antiano i e influensia ehersé pa Oropa, partikularmente den e kaso di mazurka. Na 2008, despues di e tradukshon di e buki na polako, e outor akompaña pa pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a biaha pa Polonia, unda a duna charla i presentashonnan di e mazurka antiano inspirá riba e komposishonnan di Chopin.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a baha ku tempu, e mazurka keda ainda un parte di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un lazo entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta bira un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon di Polonia a adapta i florecé den Karibe Hulandes. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo (Polonia) ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurka oropeo, partikularmente di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di e modelonan oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den e baile ta distinguí diferente sekuensia di moveshon, inkluso ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. E mazurka di dos moveshon ta bibu i ta mas komun ku músika di [[caha di Orgel|ka'i òrgel]]. E mazurka di tres moveshon ta mas solèm, agradabel pa skucha, i por lo general ta wòrdu usá komo baile di salon. E mazurka di kuater moveshon tin un sekshon falsu den e di tres moveshon, ku ta wòrdu baila normalmente na tempu di [[wals]].<ref>Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> E sekuensianan di e kuater moveshon ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> ------------- Mazurka ta un genero musikal polako basá riba bailenan folklóriko stilisá den tripel tempu, normalmente na un tempu bibu, ku karakter definí prinsipalmente dor di e "mazur" prominente su “aksentonan fuerte insistematikamente poné riba e di dos òf di tres tel”.<ref>Randel, D. M., Ed., ''The New Harvard Dictionary of Music'', Harvard University Press, 1986</ref> E mazurka ta un fushon estilisá di tres baile folkloriko polako: e mazur, e kujawiak, i e oberek. E mazurka, banda di e baile di polka, a bira popular na e salonnan di baile i salonnan di Oropa den [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e obranan notabel di [[Frédéric Chopin]]. E mazurka (na polako mazur, e mesun palabra ku e mazur) i mazurek (baile rural basá riba e mazur) hopi biaha ta wòrdu konfundí den literatura oksidental komo e mesun forma musikal.<ref>{{Cite journal|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Edgard Palm (un músiko-kompositor ku a pionero den investigashon musikal i awor ta e miembro di mas bieu di e famia Palm, ku a hunga un ròl krusial den e orígen i desaroyo di músika curasoleño for di siglo diesnuebe) ta opservá korektamente2 ku, pa straño ku e por parse, e mazurka no ta kasi mes popular mas den su pais natal, miéntras ku e tabata wòrdu baila regularmente riba Curaso pa hóbennan i hóbennan bieu pa mas ku un siglo. Pa hopi curazoleño di mas edad, e mazurka tabata hasta nan forma di baile faborito. Nos mazurka, kontrali na e wals, no ta karga e label “Kurasoleño,” tòg e ta diferensiá di e estilo Oropeo. Komo ku e diferensia aki ta un asuntu di estilo, e ta difísil pa definí. Un elemento típiko di Kòrsou ku bo no ta haña niun otro kaminda na Europa ta ku e di tres sekshon di nos mazurka di kuater parti (nos konosé tambe mazurka di dos i tres parti) ta den tempo di wals, e asina yamá “valsante.” E pasonan di baile di nos mazurka tambe ta asina kompleho ku nan ta solamente pa e bailarinnan mas eksperensia i rítmikamente eksakto.<ref>[Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Pa loke ta trata e músika mes, e mesun karakterístikanan ku ta konta pa e mazurka Oropeo ta destaká: un karakter akordeal skèrpi ku un tendensia pa disonansia deliberá ku no mester wòrdu resolvé (esaki ta konta tambe pa e mazurka di Chopin) i e rubato. E konsepto di rubato (literalmente “hòrta,” for di italiano rubare = hòrta), ku ta esensial pa e ritmo difísil di mazurka di Chopin i tambe pa músika di baile di Kòrsou, tambe ta bisto. karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] ----- Origen E mazurka a originá na Polonia, evolushonando komo un fushon estilisá di tres baile tradishonal: e mazur, e kujawiak, i e oberek. El a bira popular den salonnan oropeo durante siglo 19, partikularmente pa medio di e komposishonnan di Frédéric Chopin. Na Polonia, mazur komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku mazurek por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente. Historia i desaroyo Den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20, mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentronan sosial, eventonan festivo i selebrashonnan lokal. El a desaroyá un estilo lokal distintivo, tin biaha yamá valsante, karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] Musikalmente, mazurkanan di Kòrsou hopi bia ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurkanan Oropeo, partikularmente esnan di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di modelonan Oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon “Kurasoleño” úniko di e tradishon di mazurka. Kompositornan prominente di mazurkas di Curaçao ta inkluí Jan Gerard Palm (1831–1906), Rudolph Palm (1880–1950), i Jacobo Palm (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. == Karibe Hulandes == Na Curaçao, e mazurka tabata wòrdu baila den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20 den momento ku un selebrashon yega su punto kulminante. Aunke no ta yam'e mazurka antiano kontrali na e wals, tòg e ta diferensiá di e estilo oropeo. Mazurka ta pega na e patronchi rítmiko preskribí, ku eksepshon di un sekshon kòrtiku i sin klave, pero ta desviá for di e ehèmpel oropeo a traves di un uso abundante di — hopi bia kromátiko — ornamentashon, ku, pa kasualidat, no ta kita for di e struktura di e motibu ni (danki na nan ehekushon rápido) ta frena e tempu.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Kompositornan bon konosí di mazurkas di Kòrsou ta inkluí Jan Gerard Palm (1831-1906), Rudolph Palm (1880-1950), i Jacobo Palm (1887-1982). == Diferensia i Adaptashon == Aunke e mazurka Kòrsou a deriva di e mazurka polako, e ta diferenti na estilo i ritma. E sekshon di cuatro parti ku tempo di wals i pasonan kompleks ta un elemento tipiko lokal. E interpretación musikál ta inkluí akordeu skèrpi, disonansia deliberá i rubato, simia manera e mazurka di Chopin. Ornamentashon kromátiko i improvisashon den ejecución ta tipiko di nos interpretashon lokal. == Kompositornan Kòrsou == Algun di e kompositornan mas konosí ku a trabou ku mazurka na Kòrsou ta: Jan Gerard Palm (1831-1906) Rudolph Palm (1880-1950) Jacobo Palm (1887-1982) E tradishon di mazurka a keda viva na Kòrsou, representando un herensia di mezcla europeo y afro-karibe, i ta un elemento important di kultura lokal. {{Appendix}} De Antilliaanse mazurka houdt zich, behoudens een kort valsant gedeelte, aan het voorgeschreven ritmische patroon, maar wijkt af van het Europese voorbeeld door een overvloedig gebruik van - vaak chromatische - versierselen, die overigens de motiefopbouw niet aantasten, noch (dank zij hun snelle uitvoering) het tempo terughouden. The Mazurka (Polish: mazurek) is a Polish musical form based on stylised folk dances in triple meter, usually at a lively tempo, with character defined mostly by the prominent mazur's "strong accents unsystematically placed on the second or third beat".[2] The Mazurka, alongside the polka dance, became popular at the ballrooms and salons of Europe in the 19th century, particularly through the notable works by Frédéric Chopin. The mazurka (in Polish mazur, the same word as the mazur) and mazurek (rural dance based on the mazur) are often confused in Western literature as the same musical form.[3] ------------- == Tumba == (aanvullen) === Historia === Un baile di dos parti den 2/4 di tempu, ku na kuminsamentu di siglo 20 tabata konosí ainda komo un forma musikal simpel den kua poemanan satíriko tabata wòrdu lansa. Sinembargo, su orígen ya ta sentra rònt di e promé presensia di katibu riba Kòrsou. Desde su inisio, tumba a konosé un desaroyo profundo: E grupo “bad boys”, ku a pone chisme na músika (mira tambe @: Tambú), awor a kambia den un komunidat di kompositor, letra, areglista i músiko di kalidat haltu - últimamente asta graduadonan di konservatorionan - ku, pa mustra nan abilidatnan, ta partisipá den e festival anual, entre otro. Een tweedelige dans in tweekwartsmaat, die in het begin van de 20ste eeuw nog als een eenvoudige muzikale vorm waarin hekeldichten werden gegoten door het leven ging. Haar ontstaan wordt echter reeds rondom de allereerste aanwezigheid van slaven op Curaçao gecentreerd. Sinds haar ontstaan heeft de tumba een diepgaande ontwikkeling doorgemaakt: De "kwajongens" groep, die roddel op muziek zette (zie ook @: Tambú), is thans veranderd in een gemeenschap hoogwaardige komponisten, tekstschrijvers, arrangeurs en musici - de laatste tijd zelfs van aan conservatoria afgestudeerden - die ter stalling van hun kunsten onder andere jaarlijks aan de tumbafestival deelnemen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120010432/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Tumba], Encyclopedie van Curacao</ref> De oorspronkelijke tumba bestond uit twee delen van acht maten. De naam tumba is afkomstig uit de Bantu-cultuur (Kongo), waardoor het te verklaren is dat de tumba als dans- / muziekvorm ook voorkomt in Cuba en de Dominicaanse Republiek. Deze oorspronkelijke tumba, muzik di zumbi genaamd; in werkelijkheid muzik di sòmbi (= slaaf), was in eerste instantie een muzieksoort die in hoofdzaak met de benta werd voortgebracht. In het begin waren er daar twee varianten: De stijl van Johannes van Uyten in Banda'riba, het oostelijk deel van het eiland en die van Tom Plantein in Banda'bou, het westelijk deel. Zijn tumbastijl werd heel toepasselijk tumba di Westpunt genoemd. Tom Plantein schijnt ook als eerste de fluit in de oorspronkelijke tumba te hebben ingebracht. Tegen het einde van de 19de eeuw is de tumba heel ver van zijn eenvoudige oorsprong als muzik di sòmbi ontwikkeld en wordt er ook gebruik gemaakt van instrumenten als kuarta (4-snarig gitaar), de normale gitaar, wiri, tambú grandi en zelfs van de viool en de piano. Met de komst van de viool en de piano in de tumba is ook de West-Europese invloed op de produktie van dit muzieksoort een feit. Met deze invloed komt er ook een verandering in de wijze waarop de tumba geannoteerd wordt: De Europese school noteert de maat en schrijft noten; de Afrikaanse school anoteert het tempo. De eerste overgang in de tumba is de overbrenging van de door de benta gedomineerde muzik di sòmbi naar een tumba waar tokkelinstrumenten (gitaar) de boventoon gaan voeren. Dit betekent echter niet, dat de tumba dan geheel van zijn Afrikaanse oorsprong ontdaan wordt. De ontwikkeling die de tumba hierbij volgt schijnt zich voorheen ook in het Zwarte Continent zelf op ongeveer gelijke wijze te hebben voltrokken, althans voor wat betreft de tokkelinstrumenten. De Afrikaanse cultuur kent namelijk een overvloed aan tokkelinstrumenten, waar de Curaçaosche musici simpelweg niet van op de hoogte zijn. Reeds in het begin van de 19e eeuw gaat de piano een steeds belangrijker rol spelen in de vertolking van de tumba. Met zijn 88 toetsen heeft de piano het in zich om alle instrumenten die de tumba ooit gebruikte te emuleren. Mogelijk maakt de benaming tumba di salòn of tumba pa orkesta reeds dan zijn entree in het lexicon van deze muziek. Want, de Curaçaosche muzikale virtuoos Jan Gerard “Gerry” Palm (1831-1906) schijnt de eerste te zijn, die de vertaling van de tumba gespeeld voornamelijk op basis van tokkelinstrumenten naar de piano te hebben vertaald. Doktoor Palm houdt zich namelijk ook bezig met het komponeren van klassieke of klassiek georiënteerde muziek. Hij is echter zeker niet te beroerd om de tumba, de ex-muzik di zumbi, in zijn belevingswereld toe te laten maar trekt haar wel naar de bijna eenzame hoogte waarop de muzikale genie zich ophoudt. Noblesse oblige! Behalve meer kennis op een nieuw gebied, levert de bemoeienis met de tumba hem geen windeieren op: Toen hij eenmaal zeer bedreven was in het komponeren van de mooiste of scherpste tumba's werd Doktoor Palm met grote regelmaat benaderd door sollicitanten die hem steeds opnieuw de vraag stelden: "Shon Jerry por komponé un tumba pa mi....", waarna steeds opnieuw het lucratief getinte antwoord volgde: "Bai bo bin ku tré (s) yotín". Die tré yotín van die tijd was misschien wel vijftig hedendaagse guldens of zo waard. In het begin van de 20ste eeuw maakte de tumba ook nog de verbinding met de film. De stomme (geluidloze) films van die tijd, op Curaçao met pelikula di Charlie Chaplin aangeduid, vanwege de populariteit van de producties met die personage in de hoofdrol, werden namelijk met een piano-tumba orkest wat aangekleed. In dezelfde tijd ongeveer ondergaat de tumba een andere dramatische ontwikkeling. De piano had zich namelijk als de meest belangrijke instrument in de tumbamuziek ontwikkeld. Een feest was dan ook alleen een feest, als er op piano-tumbamuziek gedanst kon worden. Dat kon meestal alleen in de duurdere gelegenheden; het gewone volk moest het met de andere tumba stellen. De Engels Vicks familie bracht hier verandering in met de uitvinding van het draai-orgel mechanisme: Een cylinder-achtige instrument waar de klanken van de piano mee voortgebracht konden worden. Op zich was het best een duur apparaat; de prijs van een gemiddelde auto waard. Maar omdat het hele instrument wel veel kleiner en dus makkelijker verplaatsbaar en ook goedkoper was dan een echte piano, verschafte de draaiorgel de mogelijkheid om veel meer (dans) gelegenheden na te lopen, waardoor hij ook in de minder gegoede buurten ingezet kon worden. Opeens was het wel mogelijk voor de gemiddelde burger om op "piano" muziek feesten na te lopen en de draaiorgel werd snel erg populair. Op Curaçao waren het de heren Horacio Sprock, Dodo Palm en Henriquez, die als eerste de ka'i oru (draaiorgel) op het eiland introduceerden. Bekend uit deze tijd is de roddel die rondging over de reactie van de Nederlandse parlementatriër Van Kol, die bij het bezoeken van een tumba-feest geëxclameerde schijnt te hebben, dat de "mensen trekken zo aan elkaar". Daarmee het speciale genot dat de Curaçaoenaar uit het dansen van zijn geliefde tumba (en muziek in het algemeen) trekt, aangevende. Een belangrijke hindernis voor de ka'i oru vormde in die tijd wel de politieverordening, dat de machine niet per kar vervoerd mocht worden. Voor de goede gang van zaken en de côntrôle moest het wel 80 kilo wegende aparaat naar de bestemming worden gedragen. In de 1960er jaren maakte de tumba nieuwe ontwikkelingen door. Carlos Sillie maakte de binding met de klassieke dans (ballet), Harry Moen en zijn zanggroep Serenada beëxperimenteerden de tumba op zanggebied met acapella interpretaties op verschillende toonhoogten en auteurs als Ellis Juliana en Piërre Lauffer hiefen het tumba tekstschrijven op poëtische hoogten. In de 1980er jaren bracht allereerst Richard Hooi het fenomeen van de op de tumba gegrondveste poësía rítmiko, gevolgd in de eerste jaren van deze 21ste eeuw door Tio Harry met zijn interpretaties van deze tumba-ritmische poëzie en de experimenten van de nieuwste generatie met de rap-tumba. Op muzikaal gebied zorgden allereerst de Salsbach Jazz Trio en vervolgens aan de conservatorium (af)gestudeerde muzikanten als Cedric Dandaré, Erwin Prudencia en Randall Corsen voor de binding van tumba met jazz, terwijl Izaline Callister met haar prachtige, karaktervolle en inspirerende zang, de tumba wereldwijd openbaart. De tumba is een poly-ritmische muzieksoort, waarin elke instrument haar eigen ritme aanhoudt, samengebonden door een instrument, die de melodie voortbrengt. De meest merkwaardige verandering die de Curaçaosche tumba sinds de 1970er jaren heeft ondergaan is de zogenaamde tumba di karnaval, die veel overeenkomst vertoont met de tumba pregoná. In haar ruim dertigjarig bestaan, heeft de tumba di karnaval haar eigen vooraanstaande vertolkers voortgebracht: Tata di tumba (Lett.: tumba’s vader) Anselmus “Boy” Dap, die het festival liefst tien keer op zijn naam wist te schrijven, Elia Isenia, de eerste Reina di (koningin van) Tumba en Farley Lourens, die de titel Rey (koning) drie keer achter elkaar wist te winnen. De tumba di karnaval, is in feite nagenoeg de enige tumbavariant die anno 2008 nog wordt herkend; de jonge Curaçaoenaar slaat er buiten de karnavalsperiode bijna geen acht op; men prefereert de zogenaamde ritmo kombina. De nieuwste generatie moet dus kennelijk dieper in deze speciale muziek van zijn eigen (ei)land worden ingewijd. De tumbavariant van de cinquillo in de begeleidingsfiguur is uniek. ----------- == Tipico Santa Rosa == De versiering op en om de rotonde van Santa Rosa is een eerbetoon aan muzikant Nemenci ‘Chi’ Domitilia. De bekende mandolinespeler maakte deel uit van de muziekgroep Tipiko Santa Rosa. Bewoners zetten hem en zijn bijdrage aan de Curaçaose cultuur in het zonnetje door de rotonde aan hem op te dragen. -------------- {{Infobox banda | variante = c | nomber = Moron Combo | nomber original = | logo = | imagen = | descripcion = | alias = | funda = 1956 | fundador = Norman Moron | aña activo = 1956 - 1969 | origen = | genero = | influencia = | seya = | manager = | asocia = | miembro actual = | exmiembro = | website = }} '''Moron Combo''' tabata un banda musikal di [[Kòrsou]], fundá na [[1956]] pa Norman Moron. E kombo akí a konosé diferente konstelashon. Entre otro Donny Moron Di robes pa drechi: Norman Moron (piano/direkshon), René Samson (kantante), Bobby Allee (tròmpèt), Sixto (Laco) Felida (saksofon), Robby Moron (kantante/raspu), Bert van Putten (tròmbon), Wilfrido Mongen (konga), George Neman (timbal/kantante) Partikularidat: Nan tabata toka mas tantu na hotèlnan lokal i tambe na Telecuraçao i fiestanan privá. E banda a keda eksistí te den añanan 60. Na 1965 el a presenta pa prome biaha na Aruba.<ref>Moron Combo naar Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 07-09-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 22-01-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462410:mpeg21:p006</ref> == Literatura == * [https://www.jstor.org/stable/pdf/community.28156960.pdf Manifestashon Kultural], dia 5,6 i 7 di desember 1991 na Curacao Festival Center {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pedro Hermanus (Hermanito) Narvaez''' (☆ [[10 di mei]] [[1949]] na [[Kòrsou]]) ta un DJ, presentadó, maestro di seremonia, animadó, empresario, lokutor i personahe di radio y televishon di [[Kòrsou]]. El a okupá un rol signifikante den radiodifusion i mundo farandulero di [[Kòrsou]]. == Bida i karera == Hermanito Narvaez a nase na Kòrsou komo yu mas chikitu di e famia di seis yu di Luz Maria Villanueva i Santos Manuel Narvaez, ambos prosedente di [[Venezuela]]. Su tata a bin traha komo marinero pa Shell na Kòrsou. E tabatin seis ruman. Foi chikitu e tabata masha keto. El a bai skol básiko na St. Jozefschool, Canisius College i Schweitzercollege i a sigui pa HBS na [[Radulphus College]], sin kaba esaki. Despues el a drenta den radio i deporte, i tabata hunga vòlibòl. Den añanan 1960 e tabata enbolbí ku e programa radial pa hubentut di hitnan internashonal na [[Curom]]. Despues di tempu el a bira presentadó, kambiando e nòmber di e programa den PSH (''Post Scriptum Hermanito''), unda e tabata presenta e Top40. E conocido disc jockey Hermanito Narvaez - hopi gusta serca tienernan Antiyano, parcialmente pa motibo di su programa PSH - a casa cu srta. Linda Koek Hermanito, kende ta traha pa e radio emisora ​​Curom, a kontribuí na Amigoe su sekshonnan tiner vários biaha den pasado.<ref>WILLEMSTAD. – De bekende disc jockey Hermanito Narvaez – zeer populair bij de Antilliaanse tieners o.m. door zijn^ programma PSH – is gisteren in het huwelijk getreden met mej. Linda Koek Hermanito die voor het radiostation Curom werkt heeft in het verleden diverse malen medewerking verleend aan tienerrubrieken van de Amigoe. Van deze plaats onze gelukwensen.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-10-1974, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461182:mpeg21:p001</ref>Hermanito Narvaez a bira un DJ konosí bou di hóbennan antiano, parsialmente pa medio di su programa PSH pa e radio emisora ​​Curom. Den pasado el a kontribuí na e sekshonnan di tiner di Amigoe vários biaha den pasado. Later het programa ''HErmanito i su estilo'' riba djadumingu atardi. Su ruman Danier Narvaez tambe tabata traha na Curom. E ku su ruman Daniel tabata kompila e hitpereet pa publikashon den Amigoe. Di añanan 60 pa 80 Hermanito tabata na RADIO CUROM ( ku P.S.H. , Top 40 , Top 100 , Ambiente na Beach , Soul to Soul ,Festivalnan , Sertamennan , Karnaval ets ) .Di añanan 80 te final di dekada 90 na TeleCuraçao ( ku e.o. Karnaval , di Skina pa Skina , Tesoro di Kòrsou , Miss Kòrsou , Pagina Sosial , Miss Universe , Regatta Boneiru , Zomer Karnaval , Calle 8 , Kòrsou dòrná na lus , Academy Awards , Siman di Kultura , Seú ets). Di 2001 te 2020 riba TDS Kanal 80 (tur sorto di aktividat tantu lokal komo internashonal ) !!!I awor un etapa i eksperimentu nobo :You Tube ku e channel “ kanal80 total “ ( e idea tá pa kambia e nòmber den futuro ) !Según dianan pasa , Hermanito lo pone más i más di su produkshonnan di pasado , riba You Tube !<ref>https://24ora.com/cousou-hermanito-narvaez-riba-you-tube/ CORSOU: HERMANITO NARVÁEZ RIBA YOU TUBE], 24ora.com (10 di yanuari 2021)</ref> Un persona cu tambe a haci hopi pa nos carnaval ta “Hermanito” Narvaez cu merece e titulo di “Mister Karnaval”. Su aporte den e area aki a consisti di reportahenan di TV y radio, numeroso entrevista cu varios miembro di prensa di nos sociedad cu ta (in)directamente relaciona cu e carnaval y programanan cortico (diario) unda publico a keda informa di e evento di carnaval dia. Curacao.<ref>Geslaagd carnavals -slotfeest "Hermanito" overstelpt met plakaten/geschenken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 08-03-1976, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460208:mpeg21:p003</ref> Hermanito bracht een heleboel innovaties, zowel op de radio, als andere activiteiten. Hij begon met de top 10, die later top 40 en zelfs de top 100 van het jaar (in 1968 had je de 1 ste top 100 op de Antillen Hey Jude van de Beatles was no 1); carnavals uitzendingen op de radio; opnames van lokale artiesten; Tumba Festival; Ceremonie Meester op Miss Teenage en Miss Curacao verkiezingen; tiener programma’s op Telecuracao; life uitzendingen van songs festival vanuit Puerto Rico; nieuwe talenten etc. Maar ook begon Hermanito met de eerste Drive In Disco op Curaçao ook onder de naam P.S.H. Gedurende, vooral de jaren 70, en begin 80 was PSH, het allerbeste, bekendste en populairste op het gebied van D.J. entertainment. https://www.youtube.com/watch?v=2zA3_y_9DBs&ab_channel=ExtraCuracao 1991:presentator Tumbafestival voor Telecuracao en eindejaarsprogramma ''sperando tiru'' na 1990 * tienerdans marathon == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Narvaez, Hermanito}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Musiko]] ------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Infobox Artista | birthname = Macario Prudencia | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Macario (Makai) Prudencia''' (☆ [[1934]] na [[Kòrsou]] - † [[24 di mart]] [[2015]]) ta un músiko, kompositor i dosente di musika yu di hulandes-boneriano. El a krea [[Salsa Antiyano|salsa antiano]], un género di músika ku a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘[[ritmo kombina|ritmo kombiná]]’ di e isla di awendia.<ref name="Skempi">[https://www.skempi.com/artist/macario-prudencia Macario Prudencia]</ref> == Biografia == Makai begon zijn muzikale carrière op 15-jarige leeftijd bij ‘Estrellas Nacional’. Hij was tot de jaren 80 actief als congaspeler in diverse groepen. Zijn eerste hit ‘Raspa Bill’ dateert uit 1960. In 1969 scoorde hij een hit met ‘Super Jolly.’ In de jaren ‘70 was Makai erg populair met hits als ‘Bròs Bròs’, een nummer waarmee hij een Gouden Plaat won. De zanger/componist woonde ook geruime tijd in Nederland waar hij onder andere met ‘Dim Dam’, ‘San Dom’, Mi Televishon’, en ‘Wasmashin’ grote hits scoorde. Dit laatste nummer werd in de vertolking van de Surinaamse groep Trafassi een grote hit.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/10746-cultuurvader-overleden|titel=Cultuurvader overleden|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2015-03-24|bezochtdatum=2024-08-10}}</ref> Prudencia werd meerdere keren door de Asosiashon di Músiko di Kòrsou (Amak) gehuldigd, onder andere in 1981 en 1987. Vorig jaar nog organiseerde Amak een muzikale hulde aan de zanger die toen in het Betesda verbleef. El a fayesé dia 24 di mart 2015 na edat di 81 aña. ------ El a krea i ta e embahador internashonal di e ‘Salsa Antiano’. E género di músika aki a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘Ritmo Kombiná’ di e isla di awendia. El a wòrdu lantá pa un famia hopi musikal; su ruman hòmber, su primunan i su welo tabata toka instrumento musikal i su mama tabata gusta baila. Na edat di dies sinku aña, el a kuminsá toka e conga i a presentá ku vários grupo di músika riba e isla. Banda di e conga, su ruman homber Emilio tambe a siñ’e con pa toca guitara. Eventualmente el a evaluá su talento pa komponé i kanta kompletamente, su bos di kanto riku i kargá ku personalidat, asina el a disidí di desaroyá su mes karera musikal. Rònt di aña 1970, el a funda su mes grupo di músika yamá ‘Tipiko Prudencia’. E grupo tabata konsistí di su ruman hòmber Emilo (baho), Emilio su dos yu hòmbernan Axel (guitara kuatro) i Erwin (mandolina), su yu muhénan (kantantenan di reserva) i e mes komo kantante prinsipal. Poko despues di a forma e grupo aki el a sigui pa forma un banda mas grandi ainda ku yama ‘Continental Combo’ ku tabata presentá tur wikènt na e klup di anochi El Nido. Nan tabata un éksito grandi riba e isla. Bo no por a haña un persona ku no a disfrutá di nan éksitonan, entre nan ‘Bròs Bròs’ i ‘Kadushi’.<ref name="Skempi"/> Na 1975, el a risibí un plachi di oro di e tienda di joyas mundialmente konosí Spritzer & Fuhrman pa su klásiko sumamente popular i iresistibelmente optimista ‘Den Bo Bèshi’. El a interpretá e kansion aki ku un otro banda ku yama ‘Macay i Su Salsa Antiano’ ku tabata dirigí pa su primu ku a bin bèk for di Hulanda despues di a studia na un konservatorio den e stat di Utrecht.<ref name="Skempi"/> Na 1979 Prudencia a muda pa Hulanda, kaminda el a keda 14 aña i kaminda el a duna vários presentashon elogiá i a komponé hopi éksito manera ‘Dim Dam’, ‘Mi Televishon’ i ‘Wasmashin’. E ultimo a bira un hit mas grandi ainda na Hulanda despues cu el a wordo cover pa e banda Surinam Trafassi. Durante su añanan den eksterior el a wòrdu nominá tambe komo ‘E Mihó Kantante Antiyano Na Hulanda’ na 1988.<ref name="Skempi"/> Na 1993 el a muda bèk pa Curaçao kaminda el a sigui traha músika, lansando vários álbum ku bandanan lokal manera GIO Fuertisimo i ERA Outentiko ademas di kolaborashonnan ku e bahista Eric Calmes. Na 2014 el a wòrdu onrá ku un gran konsierto di homenahe na Brion Square, durante kua artistanan lokal a interpretá e hopi éksitonan lansa pa e leyenda kurasonano aki ku a duna un kontribushon inmensurabel na e esena musikal di e isla durante su karera largu.<ref name="Skempi"/> == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Prudencia, Macario}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Kantante]] ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox Artista | birthname = Dionisio F. Salsbach | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Dionisio F. (Doy) Salsbach''' (☆ [[1938]] na [[Boneiru]]) ta un musiko, kompositor i dosente di musika hulandes-boneriano. == Bida == Doy Salsbach a nase den e bario [[Nort di Saliña]], yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Нòfi Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> E tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabata musiko: Angel tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio i Roberto (Papachi) di Tipiko Boneriano. Salsbach ta muda pa Aruba unda e ta kuminsa su karera musikal ku Trio Los Aventureros. Tur tres ruman ta músiko. Angel pa hopi aña tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio. Doy a bai biba na Hulanda na 1964. Den e pais ei el a hasi nòmber den farándula ku Trio Los Aventureros i Trio Los Alegres. Ketu bai e ta dunando lès di muzik. E BENEHIBNU. Djaweps 7 aprel 2022 Doy Salsbach a bishita Ной Kultural KRALENDIJK — E konosido artista musikant boneriano Doy Salsbach siman pasá a bishitá Hòfi Kultural di Plataforma Kul- tural. Salsbach, kende taba- ta na Boneiru resientemente pa motibunan familiar, a probechá pa fortalesé kontaktonan ku e tabatin kaba ku Fundashon Históriko к Boneriano (FuHi- KuBo). Doy Salsbach a nase den e bario Nort di Saliña, yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Ной Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> Tur e tres yu hómbernan di e per- sonanan aki a bira konosí i famá riba tereno musikal: Angel (Salsbach Jazz Trio), Doy (Trio Los Alegres) i Papachi Salsbach (Típiko Boneriano). Doy Salsbach (83) desde 1964 ta establesé na Hulanda, na unda semper el forma un karera profeshonal den farándula, aktuando ku su grupo musikal asta den shownan na televishon hulandes. * speelde op Aruba in '''Trio Los Aventureros''' (1957-1964): Doy Salsbach, Stanley Albertus (dfm) y Martines Dania (dfm). Corto historia di Trio Los Aventureros cu a keda funda na 1958. Na 1959 den un concurso pa trio den teatro Aurora na Santa Cruz e ta sali campeon di Aruba.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBAANSECOURANT-1959-10/page/n79/mode/1up?q=Aventureros&view=theater Trio Los Aventureros Campeon di Aruba di 1959], Arubaanse Courant (26 di oktober 1959)</ref> E trio a presenta den diferente show di television manera e Show di Padu del Caribe y e Show di Rufo Wever. Corto tempo despues di nan fundacion nan a ser contrata pa entretene nos turistanan den hotel. No a dura hopi cu nan a crusa frontera bay Venezuela, Puerto Rico y Europa unda a traha den programa di diferente artista internashonal manera Liberace, Harry Belafonte, Claude François y Udo Jurgens..<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2013-02-09/page/n19/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Certificado di Merito pa Martines Dania di Trio Los Aventureros], Awemainta (9 di februari 2013)</ref> Un di nan cancionnan mas conoci ta “Te aworo” composita conhuntamente cu Wim Statius Muller y Hubert Booi y tabata e tema musical p’e pelicula cu ta carga e mesun titulo. De trio kwam in 1964 een toernee door Europa naar Nederland en slaagde in Europa reeds enige bekendheid te krijgen.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462225:mpeg21:a0091 Los Aventureros: succes in Europa], [[Amigoe]] (4 december 1964)</ref> Doy speelde met het trio Los Aventuros in de film Te Amoro, waarna hij in Nederland bleef hangen. Na Europa e trio ta graba su prome LP. E conocldo trio Arubano. Los Aventureros, kende basta tempo pasa a sali for di Aruba pa bai Eur(ï)a, segun noticia cu a worde ricibi for di Hulanda, na e momento ta haciendo un gira door di e continente Europeo. E trio lo actua na Belgica, Hulanda, Alemania y Francia. Manera ta conoci Los Aventureros, kendenan a toca anjanan largo den Aniba Carlb- bean Hotel, Puerto Rico, y Ve¬ nezuela, ta consisti di D.F.Salz- bach, M. Dania y S. Albertus * richtte in 1967 op in Nederland de '''Trio Los Alegres''' die Zuid amerikaanse muziek speelt, eerst samen met Silvia v.d. Molen en later zijn vrouw Jeannette Berlauwt en Hans Wieringa. In 1975 stond de trio hoog op de Nederlandse hitlijsten met "Coconut Woman". 1977: het trio "Los alegres" bekend van de Nederlandse TV en de Andre van Duin-show. De leider van het trio is Doy Salsbach, Bonaireaan van geboorte die reeds jaren in Nederland woont. * in 1991 richtte hij op Orquesta Colegio Latino, fundado i direktor di Orquesta Colegio Latino Doy Salsbach kreeg destijds op Aruba bekendheid met het trio Los Aventureros, hij werkte voor film, tv en nachtclubs op de Antillen, Puerto Rico en Venezuela. In verband met de premiere van de film "Te Aworo" waarbij Doy de tekst schreef voor de titelsong, kwam het trio in 1964 naar Nederland. Om de naam van dit trio te bevestigen bleef Doy als „Avonturier" in Nederland en formeerde eind 1966 Los Alegres.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470347:mpeg21:a0124 Los Alegres - pas LP - wil graag naar Antillen], [[Amigoe]] (22 december 1971)</ref>Doy Salsbach stelde dat na het opheffen van trio Los Aventureros de showbusiness door moest gaan en dat hij zich erg gelukkig voelt met Los Alegres, Trio Los Alegres was een Nederlands latintrio afkomstig uit Den Haag. De groep debuteert in 1968 met de single “Maria Christina” en bestaat dan uit zangeres Sylvia van der Molen en gitaristen Doy Salsbach en Hans Wierenga. Beginjaren zeventig horen we weinig van de groep, maar in 1975 zijn ze terug. De single “Coconut woman” wordt in samenwerking met Sweet Okay Supersister gemaakt. Zangeres Sylvia van der Molen is vervangen door de uit Rhenen afkomstige Jeanette Berlauwt.De single Yes I Do Like Your Bermuda kwam bij ons niet verder dan de Tipparade. In Nederland bereikte het nummer de éénentwintigste plaats in de Top 40. Na 15 jaar, besloot de groep om er mee te stoppen in 1983(Diverse bronnen en Wikpedia) De op Bonaire geboren Doy Salsbach, docerend en uitvoerend musicus in Latijns Amerikaanse- en Caribische dansstijlen, zal samen met zijn salsadansorkest Colegio Latino op donderdag 11 juni gelegenheid bieden om onder de titel "Fiesta Tropical" in Latijns Amerikaanse en Caribische sfeer te dansen in Musicon. De 14-koppige band Colegio Latino toert sinds 1990 door Nederland, België en Duitsland en verzorgt optredens met veel enthousiasme en opzwepende ritmes welke een zonnige en tropische sfeer aan uw feest toevoegt.Speciale vermelding: vier jaren achtereen op het North Sea Jazzfestival, waar het aanwezige publiek de zaal keer op keer veranderde in een danssalon met een swingende, vrolijke menigte. Doy’ Salsbach uitvoerend musicus en muziekdocent studeerde o.a. aan de Berklee School of Music (Boston U.S.A.) Als vertolker van Caribische muziek en jazz meegewerkt aan producties met o.a. Lou van Rees, Shirley Bassey, Timi Yuro, André van Duin, De Mounties, Joop van den Ende en aan het North Sea Jazzfestival. Plaatopnames gemaakt zijn eigen ensembles Los Aventureros en Los Alegres en o.a. met Super Sister, Sweet dBuster, Harry Sacksioni, Tineke Schouten en André van Duin. {{Appendix}} ---------- {{Databox}} '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''wals di Kòrsou''', ta un género musikal di [[Antias Hulandes]], ku tin su raiz den e forma klásiko di wals [[Oropa|oropeo]]. E estilo musikal aki a nasé na e isla di [[Kòrsou]] den di dos mita di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], i ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di [[Viena]], mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko di e region karibense. Influencia oropeo i Adaptashon Lokal Kontrali na e tumba i danza ku ta refleha e influensia Afrikano, e wals Antiano ta konektá mas ku e bailenan di orígen Iberiko. E prome walsnan di Kòrsou, ku a aparesé riba e isla rond 1865, tabata basá riba e mesun ritmo seif ku e walsnan Europeanan, pero ku un forma hopi mas simpel. Nan tabata konstruí den dos parti di 2 x 16 medida, i den esaki no tabatin introdukshon ni teksto. Mas o ménos 20 aña despues, e patronan rítmiko a kuminsá kambia, i asina a nase e estilu karakterístiko di e wals Kurasowés. Poliritmia i Hemiool Un di e karakterístikanan más sobresaliente di e wals Antiano ta su uzo di poliritmia, particularmente e fenómeno musikal yamá hemiool. Esaki ta un desplazamiento di aksent rítmiko ku tuma lugá ora un ritmonan di dos parti ta bini den un metrum di tres parti (3/4). E aksentnan rítmiko ta kambia e manera kon e puls ta sintí, i sugiere un dualismo rítmiko ku ta distingui e wals di Kòrsou di su ehèmpel Europeo. Na bes, e aksent ta kaye riba e promé i dos i mitar tel. Formanan Melódiko i Estruktura E wals Kurasowés por ta di dos òf tres parti, i generalmente ta konsisti di frasenan di 16 medida. Un wals di dos parti tin 32 medida; un di tres parti, 48. E melodia normalment ta suave, sin teksto, ku armonianan inventivo den e striktura musikal di miniatura. E reto pa komponista ta pa kreá un sekshon musikal ku ta stimulá pa bailá, pero ku tambe tin valor estétiko musikal. == Kompositor notabel == Algun kompositor notabel ku a duna forma na e wals antiano ta:<br> {{CUW}} * Jan Gerard Palm * Jacobo Palm * Rudolph Palm * John Palm * [[Joseph Sickman Corsen]] * Jacobo Conrad * Genie Palm * Paul de Lima * Janchi Boskaljon {{ABW}} * [[Padu Lampe]] * [[Rufo Wever]] Nan obra ta inklui tanto walsnan alegre komo sentimental, i hopi biaha e pieza tabata dediká na persona estimá ò pa ekspresá emoshnan profundo manera duel ò felisidat. Un ehèmpel notabel ta Engelenzang (Canto di Ángel) di Jan Gerard Palm. Estilo i Importansia Kultural Wals di Kòrsou ta konsiderá un elemento importante den e legado musikal klasiko di e Antias Hulandés. Aunke su forma bini di Europa, e estilo ta un ekspreshon musikal puramente Antiano, adaptá na e gusto i dinamika lokal, i a bira parti integral di e repertorio di musika klasiko lokal. Referensianan: Römer, René. Muziek en Dans. Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen (1977). Encyclopedie van de Nederlandse Antillen. Palm Stichting: http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf ------- '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''Wals di Kòrsou''', ta un género di músika di [[Antias Hulandes]], ku segun melodia, forma i ritmo, tin su origen den [[Oropa]]. E ta un produkto di e di dos mita di [[siglo 19]]. Kontrali na e [[tumba]] i [[danza]] ku ta refleha e influensia afrikano den Kariba, e wals antiano ta konekta ku bailenan predominante iberiko. Alrededor di aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues e patronchinan rítmiko a kuminsá kambia..<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=[[René Römer|Römer, René]]|titel= Muziek en Dans|werk=Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|datum=1977}}</ref> Kompositornan konosí di e wals antiano ta entre otro Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i John Palm di Kòrsou; [[Padu Lampe]] i [[Rufo Wever]] di [[Aruba]]. ==Wals, Antillian== Algun di e walsnan di Kòrsou ta mustra un orígen klaramente europeo (Schubert). E prome valsnan antillano rond di 1850 ainda no tabata influensia pa e bailenan iberiko di e kontinente, kontrali na e tumba y e danza, ku si ta refleha e influensia [[afrika]]no den e kuenca karibense. Algun aksènt ritmiko ta sugeri e efekto polirítmiko ku ta distinguí e vals antiano for di su ehèmpel oropeo.<ref>Enciclopedie van Curacao</ref> Bepaalde Curaçaosche walsen vertonen een duidelijke Europese oorsprong (Schubert). De eerste Antilliaanse walsen rond 1850 waren nog niet onder invloed van de Iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de tumba en de danza, die de Afrikaanse invloed in het Caribisch bekken reflecteren. Door bepaalde ritmische accenten wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt. nOTES * nl.wiki 9wals,muziek0:De Latijns-Amerikaanse wals is opvallend rijk aan syncopen, zowel in de melodie als de ritmische begeleiding. Het basisritme wordt hier bepaald door de hemiool, een accentverschuiving dat ontstaat wanneer in een driedelig metrum een tweedelig ritme wordt ingebracht. Kenmerk van de Europese wals is de begeleidingsfiguur met een zwaardere eerste tel (puls), meestal een basnoot, gevolgd door twee lichtere tellen (meestal een akkoordje). Bij de Curaçaose en de Venezolaanse wals daarentegen, valt de klemtoon veelal op de eerste en op de twee en een halve tel, waardoor het hemiool ritme ontstaat. Bekende componisten van Curaçaose walsen zijn onder andere Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm en John Palm. * De Antilliaanse wals staat beter bekend als ‘Curaçaose wals’. Ze is een produkt van de tweede helft van de 19de eeuw. Na aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues, un kambio a kuminsá den e patronan ritmiko.[ 3] E komponistanan di vals Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i Rudolf Palm a inspirá otro, ku loke finalmente na 1910 a resultá den dos tipo di vals Kurasowese, esta e vals Kurasowese di dos parti i di tres parti, tur dos sin introdukshon ku un patrón ritmiko separá i un liña melodiko suave sin teksto. Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten. Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=Romer, Rene|titel= Muziek en Dans uit:Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|werk= |datum= }}</ref> De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. -- * Antilliaanse wals vindt aansluiting bij de overwegend iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de [[tumba]] en de [[danza]], die de Afrikaanse invloed in het Caribisch Bekken reflecteren. Er zijn vrolijke 2-delige, en afwisselend sentimentele en opgewekte 3-delige walsen. Door het ritmisch dualisme van zes opeenvolgende achtsten in elke maat, wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt.(Encyclopedie van de Nederlands Antillen) El vals antillano conecta con las danzas predominantemente ibéricas del continente, a diferencia de la tumba y la danza, que reflejan la influencia africana en la cuenca del Caribe. Hay valses alegres a 2 voces y valses a 3 voces alternativamente sentimentales y alegres. El dualismo rítmico de seis corcheas consecutivas en cada compás sugiere el efecto polirrítmico que distingue al vals antillano de su ejemplo europeo. ------ * De Curaçaose wals kan worden gekenmerkt door een rijk gebruik aan syncopen, in zowel de melodie als in de ritmische begeleiding. Het basisritme is afgeleid van de hemiool, dat bijvoorbeeld ontstaat wanneer in een driedelig metrum (3/4) een tweedelig ritme (2/2 of 2/4) wordt ingebracht. De hemiool komt in de Curaçaose wals tot stand door ritmische figuren zoals weergegeven in figuur 1. Let op de accenten in de figuur 1 (aangegeven als >). De onderlinge afstand tussen de accenten blijft gelijk. De Curaçaose wals is doorgaans opgebouwd uit twee of drie delen van elk 16 maten. Zo kent een typische tweedelige wals 32 maten en een driedelige wals 48 maten. Het is de uitdaging voor de componist om binnen dit strakke regiem vaneen miniatuur met een beperkt aantal toegestane maten, een onstuimige, vindingrijke opeenvolging van akkoorden te verzinnen die niet alleen het oor strelen, maar waarmee ook eendanspaar vleugels onder de voeten krijgt. Verschillende van de walsen van Jan Gerard Palm zijn geschreven om een moment van verdriet of juist van geluk in muziek tot uitdrukking te brengen en om personen die hij liefhad te eren.<ref>http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf</ref> De wals Engelenzang (Canto de los Angeles) is niet alleen {{Appendix}} --------------- hkb6j60hjp20nnrg5kebbor9m9snk82 206699 206698 2026-10-11T20:21:25Z Caribiana 8320 206699 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ [[Wals antiano]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Macario Prudencia]] - [[Doy Salsbach]] - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] ---------------------------- Pending: [[Tumba]] (aanvulling) - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] - [[Moron Combo]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Marcario Prudencio]] - [[Doy Salsbach]] - [[Wals antiano]] * Pianista: [[Dominico Herrera]] - [[Harold Martina]] - [[Norman Moron]] - [[Wim Statius Muller]] ------------- '''Premio Edgard Supriano''' ta e premio ofisial di Asosiashon di Músiko i Artista di Kòrsou (AMAK). Pa medio di dje, e organisashon ta honra desde 1989 músiko, kantante, i gruponan musikal lokal ku a distinguí nan mes den nan respektivo kategorianan durante e último aña ku ta kore di november pa november.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/97117/stem-mee-op-de-premio-edgar-supriano-voor-het-eerst-met-gospel Stem mee op de Premio Edgar Supriano, voor het eerst met gospel], curacao.nu (11 di oktober 2026)</ref> E kantika i komposicion mester ta original. Entre e categorianan tin; grupo di tambu, kantante di ana, kantika di ana, small entertainment band of the year, big entertainment band, agrupashon musikal kombek, grupo kultural di ana, banda di ritmo kombina Nòmbernan di e diferente nominadonan den e 12 kategorianan pa e premiashon, entre otro: .... y desde 2026 inkluso gospel. E premio ta un obra di arte unda ta resalta e trompet di Edgar Supriano, kreá pa [[Giovanni Abath]]. == Ganadó == * 1989 - * 1991 - * 1993 - * 1996 - * 2000 - * 2002 - * 2004 - * 2006 - * 2007 - [[Ephrem J]] * 2008 * 2010 * 2013 - * 2015 - * 2018 - * 2020 - no tabatin pa motibu di COVID * 2021 - no tabatin pa motibu di COVID * 2022 - * 2025 - Amos Balentin (kantante di Aña)<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/82655/amos-balentin-wint-premio-edgar-supriano</ref> * 2026 - ---------------------- {{infobox banda| variante =c | nomber = K-liber 4 Life | nomber original = | imagen = | imagen hanchura = | descripcion = | residencia = {{NLD}} | aña activo = | genero = | instrumento= bos | influencia = | distincion = }} '''K-liber 4 Life''' ta un agrupashon musikal hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan prome anaan nan a kanta primordialmente na [[papiamentu]], pero awendia nan ta canta tambe den otro idioma, entre otro hulandes. Na 2011, Pugistix a repatriá, i poko despues a sigui Teddo Juice. Mega Master, kende a permanese na Hulanda, a dicidi di sigui ku K-Liber 4 Life huntu cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). nl.wiki: K-liber 4 Life ta un agrupashon di músika hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan ta canta primordialmente na Papiamento, e idioma di e islanan ABC, pero awendia nan ta canta tambe den otro idiomanan, entre otro Hulandes. Na 2011, Pugistix a disidí di regresá su isla stimá, i Teddo Juice a sigui poko despues. Mega Master a keda Hulanda y a dicidi di sigui cu K-Liber 4 Life hunto cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). ==Biografia== E grupo antiano konosí komo K-Liber den añanan 90 ta e grupo di Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. E miembronan tur a nace na Curaçao pero ta biba na Hulanda (Den Helder). Nan a bira konosí pa medio di e esena kresiente di Bubblin’ den añanan 1990. Downloadnan ilegal tabata un faktor den nan popularidat, ekspandiendo nan alkanse den e esenanan mas chikitu di Bubblin’ den nort i sùit di Hulanda. Na 2004, nan a kibra pa e públiko hulandes mas amplio ku e kansion Viben. Na 2003, 2004 i 2005, nan a presentá frekuentemente i a lansa vários álbum. E último álbum, Schuurpapier, tambe ta kontené hopi kantika na idioma hulandes, miéntras ku e álbumnan anterior ta kontené prinsipalmente kantikanan di papiamentu ku de bes en kuando kansionnan hulandes, spañó òf ingles. Kompetensianan, premionan i nominashonnan Kategoria di Premio di Aña Músika 2004 Mobo Awards Best Album Schuurpapier 2005 Mihó Akto di Diskoteka 2004 Aktuashonnan E cabayeronan, tur tres originalmente di Curaçao pero bibando na Hulanda, a canta principalmente na ‘Papiamento’—e idioma di Aruba, Bonaire, y Curaçao—riba nan prome 3 albumnan, cu incursionnan ocasional den Hulandes, Ingles, of Spaño. Teddo Juice ta skirbi mayoria di e kantikanan di K-liber, Pugistix ta e produktor, i Mega Master ta tene tur kos bon huntu. E último álbum, ‘Schuurpapier’, pues ta nan di kuater álbum kaba, pero kontrali na e promé tres álbumnan, ‘HASIKIBOKE’, ‘Magnifico’, i ‘P K-Liber 2017 Na 2016, K-Liber a hasi un regreso. Nan a bolbe presentá na vários festival, diskoteka i evento urbano i a firma ku e agensia di reservashon RDJ Productions. Mega Master ta e unico ex miembro ainda activo den e actual formacion K-Liber Next Generation. ----------------- '''Dominico Herrera''' (☆ [[4 di mart]] [[1931]] na [[Boneiru]]) ta un musiko i kompositor di musika klasiko i musika bailabel antiano. == Biografia == Dominico Herrera a nase na Boneiru den un famia grandi, kaminda músika i arte en general a hunga un ròl hopi importante. Tur mucha tabata toka un instrumento, tin biaha asta vários, i tabata traha músika huntu. Dominico tabata prefera toca piano, pero tambe orgel y, den su hubentud, guitara. El a haña su promé lesnan di piano cerca su ruman muhe Teresita. Despues, na Korsou, el a haya les di entre otro [[Jacobo Palm|Shon Coco Palm]].<ref>Dominico Herrera doet Curaçaose muziek herleven. "Amigoe". Curaçao, 14-10-1989, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 15-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642782:mpeg21:p020</ref> * yu di Shon Julio Herrera i ruman di e maestro di skol/politico Julio Herrera? * Kaya Dominico Herrera na Korsou? * LP/CD Dominico Herrera is a composer and pianist from Bonaire, in the Netherlands Antilles (Caribbean’s region). He composes an instrumental songs inspired in the landscapes of his country. His music is a fusion between a large number of Caribbean and South American musical styles, with the piano as the main protagonist. {{Appendix}} ------------------ Harold Martina: een vooraanstaand Curaçaos musicus en ambassadeur van het muzikale erfgoed van Curaçao. Junny Alves June 12, 2026 '''Harold Martina''' is een Curaçaose concertpianist die internationaal erkenning verwierf door zijn uitzonderlijke technische beheersing en zijn verfijnde interpretaties van het klassieke pianorepertoire. Hij werd geboren in Willemstad, Curaçao, in 1935 en groeide op in een cultureel rijk milieu waarin muziek een belangrijke plaats innam. Zijn eerste pianolessen kreeg hij op Curaçao bij de bekende musicus Teun Don, die zijn uitzonderlijke talent al vroeg herkende. Op jonge leeftijd vertrok Martina naar Colombia om zijn muzikale opleiding voort te zetten aan het conservatorium van Medellín. Daar ontwikkelde hij zich snel tot een pianist van hoog niveau en studeerde hij cum laude af. Zijn artistieke ambitie bracht hem vervolgens naar Wenen, waar hij lessen volgde bij de gerenommeerde Oostenrijkse pianopedagoog Richard Hauser. In Europa verfijnde hij zijn interpretatieve stijl en bouwde hij een breed klassiek repertoire op met werken van componisten als Bach, Haydn, Brahms, Schumann en Bartók. In de jaren zestig trad Harold Martina op in verschillende internationale concertzalen. Een belangrijk moment in zijn carrière was zijn recital in het Concertgebouw van Amsterdam in 1962, een bijzonder optreden dat mede mogelijk werd gemaakt door culturele organisaties van de Nederlandse Antillen. Zijn concerten werden gewaardeerd om hun muzikaliteit, discipline en intellectuele diepgang. Naast zijn carrière als uitvoerend pianist speelde Martina ook een belangrijke rol als muziekpedagoog. Vooral in Colombia leverde hij een grote bijdrage aan de ontwikkeling van klassieke muziekeducatie en inspireerde hij generaties jonge pianisten. Hij stond bekend als een toegewijde docent met een sterke nadruk op muzikaal begrip, techniek en artistieke integriteit. Binnen de Curaçaose muziekgeschiedenis wordt Harold Martina beschouwd als een van de belangrijke vertegenwoordigers van de klassieke traditie van het eiland. Samen met andere prominente Curaçaose musici hielp hij de internationale zichtbaarheid van Caribische klassieke muziek en talenten te vergroten. Zijn levensloop weerspiegelt de culturele verbinding tussen Curaçao, Latijns-Amerika en Europa, en zijn nalatenschap leeft voort via zijn leerlingen, opnames en de blijvende waardering voor zijn artistieke bijdrage. PAPIAMENTU Harold Martina ta un pianista di konsierto di Kòrsou ku a haña rekonosementu internashonal pa medio di su dominio tékniko eksepshonal i interpretashonnan refiná di e repertorio di piano klásiko. El a nase na Kòrsou, na aña 1935 i a lanta den un ambiente kulturalmente riku kaminda musika tabata tin un lugar prominente. El a haña su promé lèsnan di piano na Kòrsou serka e musiko renombra Teun Don, kende for di trempan a rekonose su talento eksepshonal. Na un edat yòn, Martina a sali pa Colombia pa sigui ku su edukashon musikal na e Konservatorio di Medellín. Einan, el a desaroyá lihé den un pianista di nivel haltu i a gradua ku elogio. Su ambishon artístiko a hib’é Viena, kaminda el a studia serka e renombrá pedagogo di piano Austriaco Richard Hauser. Na Europa, el a refiná su estilo interpretativo i a konstruí un repertorio klásiko amplio ku obranan di kompositornan manera Bach, Haydn, Brahms, Schumann i Bartók. Den añanan 1960, Harold Martina a presentá den vários sala di konsierto internashonal. Un momento signifikativo den su karera tabata su resital na Concertgebouw na Amsterdam na 1962, un aktuashon remarkabel hasí posibel en parti dor di organisashonnan kultural di Antiyas Hulandes. Su konsiertonan tabata wòrdu apresiá pa nan musikalidat, disiplina i profundidat intelektual. Banda di su karera komo pianista , Martina tambe a hunga un ròl importante komo edukadó di músika. Partikularmente na Colombia, el a duna un kontribushon grandi na desaroyo di edukashon di músika klásiko i a inspirá generashonnan di pianista hóben. E tabata konosí komo un maestro dediká ku un énfasis fuerte riba komprenshon musikal, téknika i integridat artístiko. Den di historia di músika di Kòrsou, Harold Martina ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan importante di e tradishon klásiko di Kòrsou. Huntu ku otro músikonan prominente di Kòrsou, el a yuda oumentá e visibilidat internashonal di músika i talento klásiko karibense. Su historia di bida ta reflehá e konekshon kultural entre Kòrsou, Latino Amérika i Europa, i su legado ta biba pa medio di su studiantenan, grabashonnan i e apresio duradero pa su kontribushon artístiko. --------------- Jules Blasini: een Curaçaose musicus die een betekenisvolle bijdrage leverde aan de ontwikkeling en instandhouding van ons muzikaal erfgoed. Junny Alves Published Jul 16, 2026 '''Jules François Blasini''' (Curaçao,2 februari 1847- Curaçao 26 december 1887) was de zoon van Maria Elizabeth Leon en de Corsicaanse diplomaat Jean Blasini, die destijds Frans consul op Curaçao was. Al op jonge leeftijd bleek zijn uitzonderlijke muzikale talent. Hij kreeg les van de beroemde Curaçaose componist en muziekpedagoog Jan Gerard Palm, die hem als een van zijn meest begaafde leerlingen beschouwde. In 1863 gaf de zestienjarige Blasini al succesvolle pianorecitals op Curaçao. Dankzij aanbevelingen van invloedrijke Franse contacten werd hij in 1865 toegelaten tot het prestigieuze Conservatoire de Paris. Hij studeerde daar bij Georges Mathias, een directe leerling van Frédéric Chopin. Daarmee werd Blasini de enige op Curaçao geboren componist uit zijn tijd die een formele opleiding aan het conservatorium van Parijs volgde. Na zijn studie keerde Blasini terug naar Curaçao, waar hij naam maakte als virtuoos pianist. Hij stond bekend om zijn verfijnde techniek en zijn uitvoeringen van romantische pianomuziek. In 1878 behoorde hij tot de oprichters van het eerste symfonieorkest van Curaçao, waarin hij de pianopartij verzorgde. Blasini componeerde zowel dansmuziek als meer lyrische luistermuziek. Zijn werken vertonen invloeden van de Europese romantiek, gecombineerd met Curaçaose muzikale tradities. Zijn stijl wordt gekenmerkt door elegantie, subtiele ritmiek en een verfijnde melodische opbouw. Jules Blasini geldt als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de negentiende-eeuwse Curaçaose kunstmuziek. Zijn opleiding in Parijs bracht Europese muzikale invloeden naar Curaçao, terwijl zijn composities tegelijkertijd geworteld bleven in de lokale cultuur. Daardoor vormt hij een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de Curaçaose klassieke muziektraditie. PAPIAMENTU Jules François Blasini (Kòrsou, [[2 di febrüari]] [[1847]] – Kòrsou, [[26 di desèmber]] 1887) tabata yu di Maria Elizabeth Leon i e diplomátiko di e isla Corsica Jean (Juan) Blasini, kende tabata e kònsul franses na Kòrsou e tempu ei.<ref>Uit Nederlandsche Couranten.. "De Curaçaosche courant". [Willemstad], 20-10-1877. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000213466:mpeg21:p001</ref> Su talento musikal eksepshonal a bira bisto na un edat yòn. El a haña lès serka e famoso kompositor i pedagogo di músika di Kòrsou [[Jan Gerard Palm]], kende a konsider’é un di su alumnonan mas talentoso. Na 1863, Blasini di dieseis aña ya tabata duna resitalnan di piano exitoso na Kòrsou. Danki na rekomendashonnan di kontaktonan franses influente, el a wòrdu atmití na e prestigioso Konservatorio di Paris na 1865. Einan el a studia serka Georges Mathias, un alumno direkto di Frédéric Chopin. Esaki a hasi Blasini e úniko kompositor nasé na Kòrsou di su tempu ku a risibí formashon formal na Konservatorio di Paris. Despues di su estudio, Blasini a regresá Kòrsou, kaminda el a traha un nòmber komo pianista virtuoso. E tabata konosí pa su téknika refiná i su presentashonnan di músika romántiko di piano. Na 1878, e tabata un di e fundadornan di e promé orkesta sinfóniko di Kòrsou, den kua el a toka e parti di piano. Blasini a komponé tantu músika di baile komo músika di skucha mas líriko. Su obranan ta mustra influensianan di Romantismo Oropeo, kombiná ku tradishonnan musikal di Kòrsou. Su estilo ta karakterisá pa elegansia, ritmonan sutil, i un struktura melódiko refiná. Jules Blasini ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan mas importante di músika di arte Kurasoleño di siglo diesnuebe. Su formashon na Paris a trese influensianan musikal Oropeo pa Kòrsou, miéntras ku su komposishonnan simultáneamente a keda ankrá den e kultura lokal. Komo resultado, e ta forma un laso importante den desaroyo di e tradishon di músika klásiko di Kòrsou. Er is een straat in Brievengat naar hem genoemd: Kaya Jules Blasini.<ref>Autowassen te Brievengat. "Amigoe". Curaçao, 09-11-1992, p. 14. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643691:mpeg21:p014</ref> {{Appendix}} --------------- en.wiki:'''Happy Peanuts''' ta un banda bon konosí di e isla di Kòrsou. Nan estilonan ta inkluí tumba lokal i ritmo kombiná, i tambe merengue dominikano. Un di e forsanan impulsivo di tumba moderno i ritmo kombiná, Happy Peanuts ta meskla congas i timbales di impulso ku sintetizador i guitara eléktriko. Tambe úniko na Happy Peanuts ta nan estilo di merengue. Komo ku no tin tokadó di güira, e patronchi ta wòrdu toká riba e hi-hat dor di e tokadó di drumset. Nan cancion mas conoci ta sigui ta “Kareda di Buriku” (Careda di Burico), cu ta sinonimo di e cultura di Curaçao, y ta un cantica di baile hopi popular. ------------------ {{Variante|c}} {{infobox musico | variante = c | nomber = Diangelo Cicilia | alias = | imagen = | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = 1971 | luga nacemento = {{CUW}} | residencia = {{JPN}} | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | nationalidad = | educacion = Konservatorio di Rotterdam | aña activo = | genero = músika kontemporáneo | instrumento = [[kitara]] | ofishi = músiko, kitarista, dosente | influencia = | pais = | distincion = | website = https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html }} '''Diangelo Cicilia''' (☆ [[1971]] na [[Kòrsou]]) ta un kitarista [[Kòrsou|kurasoleño]]-[[Hulanda|hulandes]], ku ta biba i traha na [[Osaka]], [[Hapon]]. E ta spesialisá den músika kontemporáneo pa kitara. == Bida i karera == Diangelo Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa [[Hulanda]], kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na Konservatorio di Rotterdam serka Marin Kaaij, despues na e Konservatorio Real di Den Haag serka Enno Voorhorts. Posteriormente, el a sigui un un estudio avansá na e Konservatorio di New England na [[Boston]] serka Eliot Fisk.<ref name=:"0">[https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html Profil Diangelo Cicilia], ciciliamusic.com </ref> Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di Prins Bernhard Cultuurfonds i Fondsen Podiumkunsten.<ref name=:"0"/> ===Karera=== Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)], 12xholland.com</ref> Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, [[Nort Amérika|Nort]] i [[Sur Amérika]] i Hapon.<ref name=:"0"/> Desde 2000, e ta forma un duo ku su kasá, e tokadó di fió hapones Mariko Cicilia, bou di e nòmber ''Duo Cicilia''. Huntu nan ta presentá konsiertonan regularmente na Oropa i Hapon.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> Cicilia a duna konsierto i tayer den diferente pais, inkluyendo [[Antias Hulandes]], Hulanda, Merka i Hapon.<ref name=:"1"/> Na Hapon, e ta involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsierto i kolaborashon ku músikonan lokal. ===Otro aktividat=== Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo dosente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal, i tayer pa skol i otro inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di [[Antias Hulandes]].<ref name=:"1"/> Na 2004, el a partisipá den un konsierto na honor di e gitarista [[Julian Coco]] su 80 aña di bida.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], Caraibisch Uitzicht</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Cicilia, Diangelo}} [[Category:Hende]] [[Category:Músika]] [[Category:Kòrsou]] E ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo, inkluyendo numeroso estreno di komposishonnan dediká na dje, i ta partikularmente komprometé na sostené e generashon mas yòn di kompositornan hulandes. Su tokamentu eksepshonalmente virtuoso ta karakterisá pa un oido skèrpi pa zonido i sensitividat. Sostené pa e Fundashon Donemus, el a graba un CD ku ta inkluí obranan di Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier, i Jo Sporck. Tambe el a hasi numeroso grabashon di radio i televishon, prinsipalmente na Hulanda, Nort i Sur Amérika, i Hapon. He teamed up with his wife Mariko Cicilia, violinist from Japan, to form Duo Cicilia, that has been performing in Europe and Japan since 2000.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> El a kontribui supstansialmente na e konsierto dia 24 di yanὓari 2004, na honor di Julian Coco su 80 aña di bida, organisa pa e Asosashon di Músikonan Pro Guitarra.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], caraibisch uitzicht</ref> Diangelo Cicilia (1971): gitarist Discipline Klassiek gitaar, specialisatie Moderne Muziek. Afgestudeerd Klassiek gitaar, eerst DM aan het Rotterdams Conservatorium. Daarna UM aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag met als specialisatie hedendaagse muziek. Vervolgstudie aan The New England Conservatory in Bosten, VS, bij de Eliot Fisk. Tijdens dat studiejaar winnaar van de Wildcard competitie voor geïmproviseerde wereldmuziek. Concertreizen gemaakt naar de Nederlandse Antillen en de Verenigde staten. Momenteel werkzaam als muziekdocent en bezig met het instuderen en uitvoeren van voornamelijk nieuwe Nederlandse solo werken voor gitaar.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)]</ref> "...Verder zou ik heel graag de traditionele gitaar muziek uit de Nederlandse Antillen willen tonen. Ik ben zelf op Curacao geboren en heb daar tot mijn 14de jaar gewoond. Ik ben nog altijd gefascineerd door de mooie muziek voor gitaar die daar vandaan komt." Beknopt overzicht van zijn 12xHolland activiteiten in Hirado:<ref name=:"1"/> *concerten/recital (solo en met lokale musici) *schoolworkshops (rondom Nederlandse en Antilliaanse gitaarmuziek) *samenwerking met lokale Japanse muzikant om zo een werk te creëren voor het Hirado Cultural Festival op 3 November. *interesse voor lessen in Kyûdô (Japans boogschieten) en Japanse snaarinstrumenten. * co-founded a violin and guitar school in Japan * language teacher - certified for teaching English as a foreign language * Online Teaching Language and Music {{Appendix}} Diangelo Cicilia (* 1971 na Kòrsou) ta un gitarista kurasoleño-hulandes ku ta biba i traha na Osaka, Hapon. E ta spesialisá den músika contemporáneo pa gitara. Bida i edukashon Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa Hulanda, kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na e Konservatorio di Rotterdam ku Marin Kaaij, despues na e Koninklijk Conservatorium den Den Haag ku Enno Voorhorst. Posteriormente, el a sigui un estudio avansá na e New England Conservatory den Boston serka Eliot Fisk. Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di e Prins Bernhard Cultuurfonds i e Fondsen Podiumkunsten. Karera Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda. Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, Amérika i Hapon. Desde 2000, el ta forma duo ku su esposa, e violinista haponés Mariko Cicilia. Huntu nan a forma Duo Cicilia, ku ta presentá konsertonan regularmente na Europa i Hapon. Cicilia a duna konsertonan i taller den diferente pais, inkluyendo Hulanda, Estados Unidos i Hapon. Na Hapon, el a involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsertonan, taller pa skol i kolaborashonnan ku músikonan lokal. Otro aktividat Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo docente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal i inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di Antianan Hulandes. Na 2004, el a partisipá den un konserto na honor di e gitarista Julian Coco su 80 aña di bida. ---------- == Joropo == A declara e ‘joropo’ di Venezuela—un genero cu ta mescla musica, cancion y bailamento rapido di pareha—como un tesoro cultural intangible di UNESCO.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20251210.pdf A declara baile Venezolano ‘joropo’ un tesoro di UNESCO], BDA (10 di december 2025)</ref> E tin raiznan indigena, Africano y Europeo y a origina den a ‘llanos’ cerca di e frontera entre Venezuela y Colombia. Ta presenta joropo cu e zonido di instrumentonan incluyendo e harpa, maraca y violin mientras bailarinanan ta draai y nan pareha masculino ta bati pia riba suela den e ritmo rapido di e musica. E bailarinanan ta bisti shimisnan colorido y hende homber ta bisti bachi y un sombre. UNESCO a anuncia e designacion na un reunion na New Delhi den cual e organisacion cultural di e Organisacion di Nacionnan Uni (UN) a examina decenas candidato pa ser declara tesoronan cultural intocable. Joropo a ser declara un activo cultural nacional di Venezuela na 2014. {{Appendix}} --------- {{infobox persona| variante = c }} '''Angel Salsbach''' (☆ [[1 di mart]] [[1937]] na [[Boneiru]] – † [[20 di desèmber]] [[2025]]<ref>[https://kikotapasando.com/2025/12/20/angel-salsbach-gran-musiko-i-un-gran-politiko-a-bai-sosega/ Angel Salsbach gran musiko i un gran politiko a bai sosega], Kikotapasando.com (20 di desèmber 2025)</ref> na [[Kòrsou]]) ta un ingeniero, sientífiko, polítiko, eskritor, músiko, kompositor, filósofo, i Maestro di Reiki. Salsbach a skirbi dos musikal tokante historia di Kòrsou, di kual uno a wòrdu tradusí na aleman. Su pashon pa músika, spesialmente [[jazz]], a hasié konosí den e mundu di músika. El a kuminsá toka mandolin na edat di sinku aña.<ref>[https://www.curacaovakantieland.nl/over-ons-curacao-vakantieland/over-site-beheer-curacao-vakantieland-curacao-vakantieland/ Beroemde Curaçaoënaars], Curaçao Vakantieland</ref> E ta toka piano, tròmpèt i kontrabas tambe. E ta e fundadó di e Salsbach Jazz Trio.[2] Komo eskritor, el a skirbi vários buki pa mucha ku ta kroniká su eksperensianan kresiendo na Boneiru. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =70383858|titulo=Angel Salsbach}} {{References}} }} {{Stub}} Angel R. Salsbach (☆ 1 di mart 1937 na Bonaire – † 20 di desèmber 2025 na Kòrsou) ta un ingeniero, polítiko, sientífiko, eskritor, músiko, kompositor i Maestro di Reiki, konosí principalmente komo un pionero i figura legendario den escena di jazz di Kòrsou i di e Antia Hulandes. Salsbach Jazz Trio Bida i formashon Angel Salsbach a nase na Bonaire como yu di Hilario “Lachi” Salsbach i Andrea Salsbach-Martijn y tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabatin karera musikal, entre nan Dionisio “Doy” Salsbach, ku tabata miembro di Los Aventureros na Aruba, i Roberto “Papachi” Salsbach, integrantenan di Tipiko Boneriano. ufdcimages.uflib.ufl.edu Salsbach a kuminsá hinka su interess pa música hopi tempran, ta kominsá toka mandolin na edat di sinku anja i despues a deskubri otro instrumento manera piano, tròmpèt i kontrabas. Salsbach Jazz Trio == Carera musikal i Salsbach Jazz Trio == Den añanan 1960, Angel Salsbach a fundá e famos Salsbach Jazz Trio, junto ku e pianista Etzel Provence i e tokadó di drums Ramon Penzo. Salsbach Jazz Trio E trio no solamente a representa e komienzo di jazz moderno riba Kòrsou, sino tambe a promové un meskla unique di influensia jazz internashonal ku ritmonan i kultura lokal. Nan a prezentá regularmente den Luganan manera Centro Pro Arte, Negropont, Groot Kwartier i radio i TV na Kòrsou i Aruba, inkluí konsertonan klasiko i programanan edukativo pa skolnan. coleccion.aw Segun historianan di jazz den Aruba i Kòrsou, Salsbach Jazz Trio tabata un di e trio jazz mas prominente riba e islanan den e sesenta i sieuenta, ku Salsbach mes como leidende bassista i improvisadó. Nan tabatin repertorio ku ta bai for di jazz tradicional te na modalidadnan mas avansa, i nan a kompilá tema propio ku a reflehá influensianan kultur i sosial di komunidat lokal. percypinedo.com Konkret kontributo den musica Angel Salsbach a kontribuí na: Rekonosemento di jazz den Kòrsou i den Antia Hulandes komo un forma di ekspreshon artístiko independiente. percypinedo.com Presentashon i interpretashon di jazz klasiko i modern, repasando influensianan sosa manera Duke Ellington, Oscar Pettiford i Bud Powell den su trio oraz otro formashon. Salsbach Jazz Trio Esforsonan edukativo pa enseña i promoté jazz na skolnan i programa pa hobenan. Salsbach Jazz Trio Otras kontribushonnan i kreatividat Ademas di su labor komo músiko, Salsbach a skirbi varios buki i kronikanan tokante su bida i eksperensianan. Durante su bida tambe el a traha na nivel políticos i administratif den Kòrsou, inkluí participashon den Island Council i varios komisionnan pa kultura i edukashon, representando e Antia Hulandes den eventonan regional internacional. Salsbach Jazz Trio Salsbach tambe a formá Destinations – The Art of Vision, un kompania ku a promové desarrollo espiritual, terapianan i enseñansa pa amplio publiko, ku el mes mismo a lidera komo Master di Reiki i kondukto di diversas workshop i konsultashon espiritual. Martien Verstraaten Obstakulonan i resilensia Den 2001, Angel Salsbach a sufri un accidente serioso ku a kousa un stroke, ku resultá den afasia — un kondishon kaminda un hende ta perde e abilidat pa papia, lesa i skirbi. A pesar di esei, atravéz di terapia intensivo i perseveransia, el a logra rekonobrá hopi di e abilidatnan aki i posteriormente a skibi su propio buki Skirbi sin por lesa, ku ta relata su proseso di rekuperashon. Salsbach Jazz Trio {{DEFAULTSORT:Salsbach, Angel}} [[:Kategoria:Politiko]] [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Músika]] Komo resultado di un aksidente na 2001, Angel Salsbach a desaroyá afasia. E no por a papia, lesa ni skirbi mas. Pa medio di terapia i perseveransia, el a logra rekobrá e abilidatnan aki. Posishonnan okupá 1966 Co-fundador y candidato pa e “Union Reformista Antiano” na Curaçao 1983-1992 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Suplente Teniente Gobernador di Territorio Insular Curaçao 1986-1988 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN 1997-1999 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN Presidente di Hunta di Toezicht di Curaçao Ports Authority (CPA), Setel (kompania di telefon), Curoil (kompania di zeta), Curinta, ABC (kompania di bus), KODELA, i KAE. ------------- '''Eric M. la Croes''', (☆ - † november [[2016]]) tabata un etnomusikologo, folklorista i eskritor di Kòrsou. Eric M. La Croes († November 2016) tabata un prominente folklorista, etnomusikologo, edukadó i eskritor di Kòrsou. Reconoci pa su dedicacion profundo na cultura y musica tradicional di su patria, La Croes a hunga un rol crucial den preservacion y promocion di herencia cultural di Curaçao. == Biografia == Eric La Croes a nase na [[Kòrsou]] y a studia na [[Kolegio Alejandro Paula|Peter Stuyvesant College]] i despues na [[Hulanda]]. El a optené su lisensiatura den Sikologia Edukativo i Desaroyo di Mucha, i despues a spesialisá den etnomusikologia i antropologia ouditivo. E tabata dosente na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] (UNA), kaminda e tabata duna kursonan den áreanan manera sikologia edukativo, sikologia di desaroyo, etnomuzikologia i antropologia ouditivo. dcdp.uoc.cw. Tambe el a traha como investigador na Instituto Antiyano di Arqueologia y Antropologia (AAINA), aportando significativamente na estudio y documentacion di e tradicionnan cultural di e region. Kontribushonnan Kultural La Croes tabata un ferviente defensor di Curaçao su músika tradishonal, spesialmente e tambú, e isla su ritmo indígena. El a dediká su mes na rekohé, konserbá i siña e tradishonnan musikal aki, sigurando nan transmishon pa futuro generashonnan. El a outor di vários obra ku ta reflehá su kompromiso ku kultura lokal. Su publikashonnan ta inkluí: “Fuente di sabiduria” (Fuentenan di Sabiduria): Un kompilashon di proverbionan i sabiduria popular na Papiamentu. “Mucha ta pidi atenshon” (E Mucha Exigi Atencion): Un obra cu ta trata temanan di infancia y educacion dentro di e contexto cultural di Curaçao. Tambe el a partisipá den kreashon di obranan di teatro ku a trata aspektonan históriko i kultural di e isla. Un ehèmpel notabel ta su kolaborashon riba e obra “Tula,” ku ta dramatisá e rebelion di katibu di 1795 riba Kòrsou. La Croes tabata enkargá ku komponé kantikanan i kantikanan di katibu, manera e tambú i e kantika di rebelion, komo ku no tabata konosí ningun disko musikal for di e tempu ei. curacaovakantieland.nl == Obra == * 1976 - ''Sla habri i mi ta sere ku un sla será'' * 1977 - ''Sabidoría di nos bieunan'' * 1978 - ''Wawa ta konta'', Produkshon Shon Krioyo * 1979 - ''Trinta di mèi, mi ta konmemora bo'' * 1982 - ''Mentalidat : un kayente un frien!'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 1986 - ''Tutumba'' * 1988 - ''Tumba di karnaval de Curazao'', Caracas * 2004 - ''Poesia di mama di Girasol : Terapia di arte'' * 2004 - ''Karnaval : (muchu mas ku nos ta kere!)'' * 2009 - ''Fuente di sabiduria'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 2012 - ''Seú ta muzik kultural : (lagu'é manera e ta!!!)'' == Honor == Como reconocimento di su contribucion invaluable na cultura Curazoleño, Eric La Croes a haya e titulo di Ridder van de Orde van Oranje-Nassau na 2013. E honor aki a resalta su dedicacion y esfuersonan pa conserva y promove herencia cultural di su pais. Herensha E legado di Eric La Croes ta sigui biba pa e generacionnan actual y futuro na Curaçao. Su trabou komo edukadó, investigadó i defensor di kultura lokal a laga un marka indelibel riba e identidat kultural di e isla. Pa medio di su skirbimentonan, siñansanan, y composicionnan, La Croes a percura pa Curaçao su tradicionnan musical y cultural sigui wordo balora y celebra. {{Appendix}} ---------------- '''Eric la Croes''', onder andere auteur van ''Fuente di sabiduria'' (vrij vertaald is dat ‘Bronnen van wijsheid’) en Mucha ta pidi atenshon (Kind vraagt om aandacht), wordt omschreven als een ethnomusicoloog. Zelf noemt Eric La Croes zichzelf kulturista; Cultuurliefhebber. Eric la Croes is zeer sociaal en laat grote persoonlijke betrokkenheid zien bij zijn moederland. Hij schrijft gedichten, poëzie en muziek in Papiamentu, zijn moedertaal, en Nederlands. Hij maakt zich sterk voor de typisch oude Curaçaose volksmuziek zodat deze niet verloren gaat en stimuleert de jeugd om die te blijven spelen.<ref>https://curacaovakantieland.nl/reisgids/beroemde-curacaoenaars/ Beroemde Curacaoenaars], curacaovakantieland.nl</ref> * 1965 - Peter Stuyvesant College (Amigoe) * tabata traha na AAINA * Drs. Eric La Croes (Curaçao) teaches in the General Faculty of the University of the Netherlands Antilles, Curaçao. His areas of specialization include educational psychology, developmental psychology, ethnomusicology, and audio-anthropology. Formerly, he was a researcher at the Institute of Archaeology and Anthropology of the Antilles. He has published poetry and prose, as well as publishing books, articles and audio materials on the traditional music and rhythms of Curacao.<ref>https://dcdp.uoc.cw/AA00000309/00026</ref> * [[Gueni]] * [[Tapushi Literario]] * Ridder [[Orden di Oranje-Nassau]] (2013) nl.wiki: Een jaar later volgde Tula, een toneelstuk over de Curaçaose slavenopstand van 1795 en het eerste over de slavernijgeschiedenis vanuit de perspectief van een zwarte Curacaoënaar.[9] Het verhaal werd in hoofdlijnen gebaseerd op onderzoek van de historicus H.J. Hamelberg (1862-1918),[10] terwijl de werkliederen van de slaven, zoals de tambú en de kantika di rebelion, door etnomusicoloog Eric La Croes geschreven werden omdat er van de opstand geen liederen bekend waren.<ref>[https://arhive.org/details/BNA-DIG-RAPPORT-SLAVERNIJVERLEDEN-2021/mode/1up?q=pacheco+domacasse Slavernijverleden in expressievormen in: ''Ketenen van het Verleden: Rapport van Bevindingen Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden''], 26 juli 2021, bijlage 4C </ref> {{Appendix}} ---------------- '''Ephrem J''', nomber artistico di '''Ephrem Jonathan Ocalia''' (☆ [[24 di novèmber]] [[1984]] na [[Kòrsou]]) ta un kantante [[yu di Kòrsou]], residensia na Hulanda/Merka? Zijn vader, Ephrem Ocalia was ook zanger en was zijn eerste inspiratie als kind. Ephrem J werd aangemoedigd door zijn vader om ook de muziek in te gaan. Hij begon zijn zang try-outs door deel te nemen aan lokale talentenshows op Curaçao. Ephrem Jonathan Ocalia, beter bekend als Ephrem J ging eind 2006 solo na het winnen van 4 Premio Karabela en werd genomineerd als beste zanger in 2006. Hij lanceerde zijn eerste album als solist in juli 2007 en had een succesvol concert eind september 2007. De band van Ephrem J draait helemaal om slow groove, ballads en Latin R&B met een vleugje jazzy muziek. Ephrem Jonathan Ocalia werd geboren op Curaçao op 24 november 1984. Zijn vader, Ephrem Ocalia Sr., zong en was als kind zijn eerste inspiratiebron. Ephrem J begon zijn zangtry-outs zoals de meeste kinderen doen, door deel te nemen aan lokale talentenjachten. Hij werd al snel ontdekt als een getalenteerde jonge zanger en begon op zeer jonge leeftijd te zingen in lokale bands. Tijdens zijn schooltijd bleef hij zingen in lokale bands zoals de OK-band en kreeg hij begeleiding van ervaren zangers, hoewel hij een grotendeels autodidactische zanger bleef. Toen stopte hij met school, verliet al snel de OK Band en werd de leadzanger van de lokale band Guess, waarbij hij voornamelijk “ritmo kombinÃ?¡” zong, een lokale populaire dansmuziek. Eind 2006 was Ephrem J de meest gewaardeerde lokale jonge kunstenaar op Curaçao. Hij ontving verschillende prijzen voor beste mannenstem en lokale zanger van het jaar en werd de favoriete entertainmentzanger voor privéverjaardagsfeestjes, huwelijksfeesten en dergelijke. Sterk geïnspireerd door zangers als Luther Vandross en andere Amerikaanse en Latijns-Amerikaanse vocalisten, verliet Ephrem J de band Guess, om begin 2007 aan zijn solocarrière te beginnen. Op dat moment had Ephrem J verschillende composities – door hem geschreven terwijl hij dagdroomde over zijn toekomst. – van ballads, latin R&B en slow groove nummers en benaderde jazzmuzikanten Gregory Colina en Gedeon Chandler, om de nummers muzikaal te arrangeren. Vervolgens ging hij de opnamestudio in en bracht al snel zijn eerste album als solist uit. Zowel de cover “Speransa” (hoop) als “Stimabu So” bereikten de lokale radio-hitlijsten. Ondertussen was Ephrem J het middelpunt tijdens twee concerten en kreeg hij zeer drukke dagen als zanger voor vele privéfeesten. Hij betrad ook de wereld van reclamespots, zong een lokale jingle voor een populair condoommerk, verscheen op een billboard voor een bedrijf in spijkerbroeken en op verschillende reclameposters. Zijn populariteit groeide nog meer onder de lokale gemeenschap en werd eind 2007 opnieuw geëerd als zanger en ontving verschillende prijzen, waaronder de “Edgar Supriano-prijs” van de nationale vereniging van muzikanten en artiesten, AMAK, als zanger van het jaar. In 2008 begon hij het jaar opnieuw met grote impact, nam deel aan het Tumba Festival van het carnaval met een van de populairste bands Gio Fuertisimo en kreeg opnieuw erkenning als derde finalist onder de meer dan 60 deelnemers. Hij creëerde zijn internationale album, met enkele mooie ballads, slow rock en tropische muziek in de Spaanse taal. Zijn solocarrière kreeg een hoogtepunt toen hij de opdracht kreeg om te zingen bij de Marinierskapel van de Royal Marines (een harmonisch orkest) in Willemstad. In november 2008 bracht hij zijn eerste internationale album “Lating Evolution” uit. {{Appendix}} Ephrem J Cantante y Compositor, Despues de su primer gran exito "Amor en la luna" ha seguido trabajando incansablemente y esta logrando poco a poco llegar con su música donde quiere su corazón para todo el munoo La Historia de Ephrem Jonathan, Un artista del mundo ... Con un nombre que empieza a resonar con fuerza en diferentes países, Ephrem J mantiene firme la convicción que lo llevó desde chico a los escenarios: "Seré un artista internacional que pondrá en alto la bandera de Curazao y la de La Republica Dominicana". Aunque naciera en esta pequeña nación antillana, y ser allí donde ha crecido y desarrollado sus potencialidades artísticas, es un intérprete multicultural con raíces latinas y holandesas, algo que se nota, positivamente, en lo bien que maneja la diversas mezclas rítmicas que componen su repertorio. ---------------- {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Palm]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{infobox musico | variante = c | nomber completo = John Antonio Palm | alias = | imagen = John-palm-profil (cropped).jpg | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = [[13 di yüni]] [[1885]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento= [[24 di febrüari]] [[1925]] | luga fayecimento= | ofishi = músiko, kompositor | instrumento = klarinèt | pais = | distincion = }} '''Johan Antoine (John) Palm''' (☆ [[13 di yüni]] [[1885]] na [[Kòrsou]] – † [[24 di febrüari]] [[1925]] na [[Kòrsou]]) tabata un músiko i kompositor antiano. == Biografia == John Palm tabata un di e kuater yu di Maria Felicia Celestina di Kòrsou ku a fam Palm. Na 1905, meskos ku su ruman [[Rudolf Palm|Rudolf]] el a wòrdu rekonosé komo yu di Willem Axson Palm. E tabata un multi-instrumentalista; John Palm a nase den un famia musikal i tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu [[Jacobo Palm]] i su ruman [[Rudolf Palm]], el a siña toka piano, klarinèt i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinèt tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den varios konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita manera pa supla cu su boka, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinèt. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiamentu na otro di su mes klarinèt finalmente a resultá fatal. == Komposishonnan == Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Literatura == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} == Link eksterno == * [http://www.palmmusicfoundation.com Wèpsait Palm Music Foundation] {{Appendix}} John Palm (Curaçao, 13 di yüni 1885 – ibid., 24 di febrüari 1925) tabata un músiko i kompositor. Johan Antoine Palm – mihó konosí komo John Palm – tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu Jacobo Palm i su ruman hòmber Rudolph Palm, el a siña toka piano, klarinet i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinet tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den vários konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita embouchure, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinet. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiansa di su mes klarinet finalmente a resultá fatal. Komposishonnan Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Bronnen == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} *[http://books.caribseek.com/Curacao/Honderd_Jaar_Muziekleven_op_Curacao Honderd jaar muziekleven op Curaçao] {{DEFAULTSORT:Palm, John}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Músika]] -- Palm, Jacobo Jesus María (Shon Coco) (Curaçao 28 november 1887 - 1 juli 1982) kleinzoon van Jan Gerard Palm, veelzijdig instrumentalist en componist, is één der begaafdste muziekpedagogen die Curaçao heeft gekend; was jarenlang concertmeester van het inmiddels opgeheven Curaçaosch Philharmonisch Orkest; maakte vooral naam als pianist en organist. Zijn composities verraden een gedegen - overigens geheel door zelfstudie verkregen - kennis van de theorie. --------------- '''Jean Bernard Antonio (Tonie) Palm''' (1885 -1963) Tonie Palm werd geboren in 1885 als zoon van George Frederik Palm en Selly Guilhoux. George Frederik Palm was een broer van Willem Axson Palm. Tonie was koopman van beroep maar was ook componist en speelde piano en orgel. Jean Bernard Antonio PalmHij had een winkel in de Breedestraat, Otrobanda. De straat die daar omhoog ging stond bekend als Hanchi de Shon Tonie waar hij het eerste bedrijfje op Curaçao had waar potato chips werden gemaakt en waar hij samen met zijn neef Eddy Gorsira een handel in kreeften uit Sint Maarten had.<ref>[https://www.henkbeers.nl/FamPalm.htm Familie Palm]</ref> Hij was de componist van Curaçaose danzas in de stijl van de beroemde componist Juan Morel Campos uit Puerto Rico. Toen zijn moeder in 1916 kwam te sterven, werd hij hierdoor zo aangegrepen dat hij praktisch geheel stopte met het componeren. Wel heeft hij in 1945 nog het volkslied van Bonaire gecomponeerd. De melodie van dit volkslied heeft een tijd lang ook gediend als volkslied van de Nederlandse Antillen. Sinds enige jaren heeft de Nederlandse Antillen echter een eigen volkslied. Thuis had Tonie Palm een Pleyel piano waar hij altijd op speelde. Hij viel ook nog regelmatig in als organist in de Fortkerk en in de Synagoge. Hij heeft zijn oudste kinderen muziekles gegeven. Na 1948 kreeg hij problemen met zijn gehoor en stopte hij volledig met spelen. Zijn Pleyel piano heeft hij weggegeven. Hij had een kast vol handgeschreven muziek maar voordat hij stief heeft hij opdracht gegeven al die boeken aan Edgar Palm te geven. Op eigen verzoek is hij begraven met een doos oude familie foto's. Tonie Palm was getrouwd met Maria Emilia (Rosa) Inees (1908-1981) en had acht kinderen. Van zijn composities zijn vooral de walsen "Incurable", "Un amargo despertar", "Maria" en "El 33", zijn mazurka "El desengaño" en de danzas "Sorpresa inesperada" en "Vano empeño" populair gebleven. Tonie Palm had twee broers en twee zussen. Broer Frederik Wilhelm Palm, geboren in 1883, was apotheker van beroep en reisde naar Colombia, Costa Rica en Panama. Hij had een botica in Costa Rica, waar hij trouwde met Felicia Hernandez. Hij kreeg vier kinderen. Hij is rond 1935 met de kinderen teruggekeerd naar Curaçao en zou later nog bij de Shell gewerkt hebben. Zijn vrouw heeft het eiland nooit bezocht. Zus Seline Leonie Palm kon goed piano spelen. Zij trouwde met Johannes Philippus Evertsz (John) Gorsira, de shon van plantage Santa Martha. Zij woonde in Otrobanda op de hoek van de Trapsteeg en de Langestraat boven de familie Capello (van de winkel "La Bonanza" aan de Breededstraat) en bezat een groot verdiepingshuis met daarnaast een flink terrein met een koe en verkocht melk aan diverse vaste klanten. Zij verbleef bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog in Nederland en kon niet meer naar Curaçao vertrekken. Het werd een moeilijke tijd. Zij heeft al haar juwelen moeten verkopen om te overleven. In juni 1946 ging zij in New York wonen. Haar twee dochters Hertha en Nylka waren muzikaal en zongen met o.a. Pia Beck in de groep Samoa girls. In 1941 is met deze groep het nummer "In the mood" in de GTB-studio, Den Haag opgenomen. Dit nummer staat op de 1e CD 'Koppen op!' van de 4CD box 'Ongehoord 1940-1945; amusement en propaganda tijdens de bezetting'. Haar zoon Wilfred (Boy) Gorsira werd tandarts en trouwde met een dochter van de bekende verzetsman Andries Graafhuis uit Arnhem. -------------- ==Annvulling wals antiano== Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php Cultureel mozaïek van de Nederlandse Antillen(1977)–René A. Römer]Hoofdstuk VIII Muziek en dans</ref> Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes. De evolutie vond plaats volgens de in afbeelding opgenomen figuren. Tegen 1900 werden praktisch geen walsen meer gecomponeerd met het Weense ritme; bovendien zijn de Antillianen bij het spelen van de walsen bepaalde ritmische accenten hierin gaan leggen, waardoor langzamerhand het type wals ontstond dat wij thans de ‘Curaçaose wals’ noemen. De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. Het verschil tussen de Curaçaose wals en de andere walstypen is tweeledig: 1. de ritmische patroontjes; 2. de manier waarop de Antillianen deze speciale ritmiek in de Curaçaose wals brengen. In het begin stonden de Curaçaose walsen duidelijk onder invloed van buitenlandse muziek (Chopin, Strauss, Waldteufel, etc.): men luistere b.v. naar de walsen ‘El sueño’ van Gerrie Palm (± 1870), ‘Emilia’ van Chris Ulder (± 1883), ‘Un deseo’ van Jo S. Corsen (± 1886), de dichter-componist van de Antillen, wiens composities muzikale gedichten waren, ‘Estrella Solitaria’ van Janchi Boskaljon (± 1912), ‘Porque Sufrir’ van Paul de Lima (± 1916) en ‘Lo Bello’ van Jacobo Conrad (± 1914). Het einde van de 19de eeuw en de 20ste eeuw brachten ons enkele juweeltjes van Curaçaose walsen, vrij van buitenlandse invloeden en met typisch Antilliaans ritme. Men vergelijke b.v. de volgende walsen met bovengenoemde: ‘Inspiración’ van Rudolf Palm (± 1900), ‘Noche Alegre’ en ‘Dulce Scharloo’ van Jacobo Conrad (± 1915), ‘Ina’ van Albert Palm (± 1945), ‘La Encantadora’ van Rudolf Wever (± 1950), om enkele te noemen. Er bestaan ook enkele Curaçaose walsen met tekst, die zeer in de smaak zijn gevallen o.a. ‘Amor’ van Rudi Plaate, ‘Abo so’ van Padu Lampe en ‘Aura’ van Albert Palm, en twee walsen met het karakter van volkslied ‘Himno y Bandera’ van Boeis Haile en ‘Aruba dushi Tera’ van Rufo Wever en Padu Lampe. ----------- '''Wals antiano''', tambe konosí komo *wals di Kòrsou*, ta un género musikal ku tin su raíz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo 19, den un epóka ku músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E wals antiano ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e región karibeño. == Origen i desaroyo == Ku e introdukshon di forma musikal europeo na Kòrsou, e komunidat kreól a kominsá adaptá e wals vienés pa su propio gusto i tradishon. Kompará ku e wals oropeo, e wals antiano ta mas libre den tempo i fraseo, i ta integrá ornamentashonnan melódiko i ritmo mas sinkopá. E wals antiano tabata originalmente interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. El a bira un pilar di fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, ku su komposishon karakterisá pa un tono líriko, sentimental i hopi biaha nostalgiko. == Karakterístikanan musikal == * **Tempo**: mas fleksibel ku e wals vienés; por variá segun interpretashon. * **Ritmo**: tripel kompas, pero ku aksentonan sinkopá tipiko di estil karibeño. * **Melodía**: kantabel, hopi biaha ku ornamentashon kromátiko i ekspreshon rubato. * **Instrumentashon**: tradicionalmente piano i fio, despues expandí ku klarinèt i otro instrumentonan di kámara; mas resientemente tambe orkest di salon. --- ## Kompositornan prominente ### Kòrsou * **Jan Gerard Palm** (1831–1906) * **Jacobo Palm** (1887–1982) * **Rudolf Palm** (1880–1950) * **John Palm** (1885–1925) * **Joseph Sickman Corsen** (1853–1911) * **Jacobo Conrad** * **Genie Palm** * **Paul de Lima** * **Janchi Boskaljon** ### Aruba * **Padu Lampe** (1920–2019) * **Rufo Wever** (1917–1977) --- ## Komparashon ku wals vienés | Aspèk | Wals antiano | Wals vienés | | ----------------------- | ---------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------- | | **Orígen** | Kòrsou, siglo 19; adaptashon di forma oropeo | Viena, siglo 18 | | **Ritmo** | Tripel kompas ku sinkopa i aksentonan fleksibel | Tripel kompas, aksento konstante riba di promé tik | | **Tempo** | Variabel, interpretashon libre | Rápido i konstante | | **Melodía** | Líriko, sentimental, ornamentashon kromátiko, rubato | Elegante, lineá i mas estriktamente strukturá | | **Instrumentashon** | Piano, fio, klarinèt, orkest chikí; despues orkest di salon | Orkest sinfóniko grandi | | **Uso** | Fiestanan di famia, evento lokal, konserto folklóriko | Balnan aristokratiko, salon i konsierto europeo | | **Kompositornan** | Jan Gerard Palm, Rudolf Palm, Jacobo Palm, John Palm, Padu Lampe, Rufo Wever | Johann Strauss I & II, Franz Schubert | | **Nifikashon kultural** | Símbolo di meskla kultural antiano, patrimon kultural di Kòrsou i Aruba | Ikona di tradishon musikal austriako, herensia nashonal | --- ## Nifikashon kultural E wals antiano ta konsiderá parti esencial di herensia musikal di Antias Hulandes. E ta un símbolo di e meskla di tradishon oropeo ku ekspreshon karibeño, i ta wòrdu interpretá tanto den konsertonan klasiko komo den presentashonnan folklóriko. Pa hopi hende riba Kòrsou i Aruba, e wals ta keda relashoná ku memorianan familiar i un sentimiento di nostalshia kultural. --- ## Literatura * Jan Brokken (2006), *Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin*, Atlas Contact, Amsterdam. * Edgar Palm (1999), *An Outline of Antillean Music*, Walburg Pers, Zutphen. --- ## Link eksterno * \[Wals “La Alegría” di Jan Gerard Palm, interpreta pa Trio Armonia (YouTube)] * \[Wals antiano den konserto di orkest juvenil na Kòrsou (YouTube)] --- ¿Kier bo ku mi tambe agrega un **sekuensia tokante e bailenan** (meskos ku kuantu pasonan i estilo den e baile mes) komo ku nos a inkluí pa *Mazurka*? Wals antiano, tambe konosí komo wals di Kòrsou, ta un género musikal di Antias Hulandes, ku su raiz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo diesnuebe, ora músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e region karibense. Tradishonalmente, e wals antiano tabata wòrdu interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. E tabata popular na fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, i su komposishon generalmente tin un tono líriko i sentimental. Kompositor prominente Pais Nòmber Kòrsou Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolf Palm, John Palm, Joseph Sickman Corsen, Jacobo Conrad, Genie Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon Aruba Padu Lampe, Rufo Wever ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{multiple image | total_width = 250 | header = Mazurka | header_align = center | align = right | border = infobox | perrow = 1/2 | image2 = Frederic Chopin photo.jpeg | caption2 = Frédéric Chopin | width2 = 125 | heigth2 = 50 | image1 = Mazur1.jpg | caption1 = Mazurka interpretá pa e grupo di baile folklóriko polako “Mali Gorzowiacy" | image3 = Mazurka 1845.jpg|thumb| | caption3 = Mazurka na 1845 | caption_align = center }} '''Mazurka''', ku su origen den Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[Kòrsou]] i [[Aruba]], el a desaroyá komo un estilo lokal i a keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> == Origen == E mazurka a originá na Mazuria, region di [[Polonia]], komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. Durante [[siglo 19]], e género a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]], prinsipalmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849), ku despues lo tin influensia grandi riba e tradishon musikal antiano. For di Oropa, e mazurka a plama pa otro kontinente, inkluso [[Latinoamérika]], unda el a bira parti di músika folklóriko na [[Colombia]], Uruguay, [[Panama]], [[Costa Rica]], [[México]], [[Nicaragua]], [[Chile]], [[Puerto Rico]], [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal. Den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> == Historia == Den siglo 19 i kuminsamentu di [[siglo 20]], e mazurka tambe a bira popular na e islanan ABC i tabata sona na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesífikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé rònt di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] a komponé e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo, distinto for di e promé komposishonnan antiano ku tabata aksentuá e di tres konteo.<ref name=":1"/> Otro kompositornan konosí tabata [[Padu Lampe]] (1920-2019) i [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá "e Chopin antiano". Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a publiká e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual el a eksplorá e raisnan di músika antiano i e influensia ku Oropa tabatin riba dje, partikularmente ku relashon na mazurka. Despues di e tradukshon di e obra na polako den 2008, Brokken huntu ku pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a duna charla i presentashon tokante mazurka antiano na Polonia.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a mengua ku tempu, e mazurka a keda un parte bibu di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un laso entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta sirbi komo un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon polako a adapta i floresé den [[Karibe Hulandes]]. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i "rubato" rítmiko deliberá<ref>Den músika, "rubato" (tempu hòrta na [[italiano]]) ta un téknika, kaminda un interprete por rek òf komprimí sierto nota, kompas òf fase pa agregá tekstura i emoshon na e músika, sin kambia e ritmo òf struktura general di e piesa.</ref>, similar na e ekspresividat ku ta haña den mazurka di Chopin.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Konsekuentemente, e estilo lokal a desaroyá su propio tempu, fase i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den baile, e mazurka ta distinguí pa sekuensianan di moveshon kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. Den tradishon antiano por haña tres variante: * mazurka di dos moveshon: bibu i popular den fiestanan, frekuentemente akompaña ku [[Caha di Orgel|ka’i òrgel]]. * mazurka di tres moveshon: mas solèm i adaptá pa salon. * mazurka di kuater moveshon ku ta inkluí un sekshon falsu bailá na tempu di [[wals antiano|wals]], rekonosí pa su pasonan kompliká i estilo teatral.<ref name=":1"/> === Komparashon === {| class="wikitable" width="97%" ! Músika/baile !! Mazurka antiano !! Mazurka oropeo |- | Origen || Introdusí for di Polonia den siglo 19 i a evolushoná lokalmente || Region di Mazuria, Polonia |- | Uso || Enkuentronan sosial, fiestanan, selebrashonnan, generashonnan mas bieu || Salon, salanan di konsierto, bailenan folklóriko |- | Ritmo || Tripel kompas, patronchinan rítmiko kompleho, estilo "wals", aksento riba di dos i di tres konteo, sekshonnan tin biaha den sekuensianan di kuater parti || Tripel kompas, aksento típikamente riba di dos i di tres konteo |- | Tempu || Variabel, influensiá pa abilidat di e bailadó i interpretashon lokal || Bibu, bailabel |- | Karakterístikanan musikal || Aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko, "rubato" deliberá || Harmónikamente ekspresivo, "rubato" komun den komposishonnan di Chopin |- | Koreografia || Pasonan kompliká pa bailadónan eksperensiá, adaptá lokalmente || Pasonan folklóriko estilístiko, formalisá den salonnan oropeo |- | Kompositornan prominente|| Jan Gerard Palm, Rudolph Palm, Jacobo Palm, Rufo Wever, Padu Lampe, Wim Statius Muller || Frédéric Chopin, kompositornan folklóriko tradishonal |- | Nifikashon kultural || Tradishon bibu na Kòrsou i Aruba, símbolo di herensia lokal || Herensia nashonal polako, ampliamente rekonosé den kontekstonan klásiko i folklóriko |} == Literatura == * Jan Brokken (2006), ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin'', Editorial Atlas Contact, Amsterdam. * Jan Brokken (2018) ''Why Eleven Antilleans Knelt before Chopin’s Heart: The Music of the Netherlands Antilles'', tradusi na [[ingles]] pa Scott Rollins, University Press of Mississippi. == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=RoJc0-gnwS4 Musica Clasico: Mazurka], di tres video di e seri ''Músika di Aruba'' riba [[Youtube]] (5 di yüli 2020) * [https://www.youtube.com/watch?v=QglX8JGRbLA Mazurka "Eliza" di Jan Gerard Palm interpreta pa Trio Nos Otrobanda], video Youtube (3 di yanüari 2023) {{Appendix}} [[:Kategoria:Músika]] [[:Kategoria:Islanan ABC]] --- '''Mazurka''', originalmente di [[Polonia]], ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel ku un aksento típiko riba e di dos òf di tres konteo di un bara. Na e [[islanan ABC]], partikularmente [[Kòrsou]], el a keda un baile kultural importante, ku ainda ta wòrdu baila regularmente.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Mazurek, originalmente di Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[islanan ABC]], partikularmente Kòrsou, el a desaroyá un estilo lokal i ta keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1"/> == Historia == E mazurka a originá na [[Polonia]], evolushonando komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. El a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]] durante [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849). Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Den [[siglo 19]] i kuminsamentu di [[siglo 20]], mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesifikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé alrededor di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] tabata kompositor di e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo en bes di e di tres, manera den e mazurka original.<ref name=":1"/> Mas resientemente ta inklui e komposishonnan di [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá e Chopin antiano, i [[Randal Corsen]]. Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a saka e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual e ta deskribí e raisnan di músika antiano i e influensia ehersé pa Oropa, partikularmente den e kaso di mazurka. Na 2008, despues di e tradukshon di e buki na polako, e outor akompaña pa pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a biaha pa Polonia, unda a duna charla i presentashonnan di e mazurka antiano inspirá riba e komposishonnan di Chopin.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a baha ku tempu, e mazurka keda ainda un parte di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un lazo entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta bira un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon di Polonia a adapta i florecé den Karibe Hulandes. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo (Polonia) ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurka oropeo, partikularmente di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di e modelonan oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den e baile ta distinguí diferente sekuensia di moveshon, inkluso ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. E mazurka di dos moveshon ta bibu i ta mas komun ku músika di [[caha di Orgel|ka'i òrgel]]. E mazurka di tres moveshon ta mas solèm, agradabel pa skucha, i por lo general ta wòrdu usá komo baile di salon. E mazurka di kuater moveshon tin un sekshon falsu den e di tres moveshon, ku ta wòrdu baila normalmente na tempu di [[wals]].<ref>Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> E sekuensianan di e kuater moveshon ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> ------------- Mazurka ta un genero musikal polako basá riba bailenan folklóriko stilisá den tripel tempu, normalmente na un tempu bibu, ku karakter definí prinsipalmente dor di e "mazur" prominente su “aksentonan fuerte insistematikamente poné riba e di dos òf di tres tel”.<ref>Randel, D. M., Ed., ''The New Harvard Dictionary of Music'', Harvard University Press, 1986</ref> E mazurka ta un fushon estilisá di tres baile folkloriko polako: e mazur, e kujawiak, i e oberek. E mazurka, banda di e baile di polka, a bira popular na e salonnan di baile i salonnan di Oropa den [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e obranan notabel di [[Frédéric Chopin]]. E mazurka (na polako mazur, e mesun palabra ku e mazur) i mazurek (baile rural basá riba e mazur) hopi biaha ta wòrdu konfundí den literatura oksidental komo e mesun forma musikal.<ref>{{Cite journal|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Edgard Palm (un músiko-kompositor ku a pionero den investigashon musikal i awor ta e miembro di mas bieu di e famia Palm, ku a hunga un ròl krusial den e orígen i desaroyo di músika curasoleño for di siglo diesnuebe) ta opservá korektamente2 ku, pa straño ku e por parse, e mazurka no ta kasi mes popular mas den su pais natal, miéntras ku e tabata wòrdu baila regularmente riba Curaso pa hóbennan i hóbennan bieu pa mas ku un siglo. Pa hopi curazoleño di mas edad, e mazurka tabata hasta nan forma di baile faborito. Nos mazurka, kontrali na e wals, no ta karga e label “Kurasoleño,” tòg e ta diferensiá di e estilo Oropeo. Komo ku e diferensia aki ta un asuntu di estilo, e ta difísil pa definí. Un elemento típiko di Kòrsou ku bo no ta haña niun otro kaminda na Europa ta ku e di tres sekshon di nos mazurka di kuater parti (nos konosé tambe mazurka di dos i tres parti) ta den tempo di wals, e asina yamá “valsante.” E pasonan di baile di nos mazurka tambe ta asina kompleho ku nan ta solamente pa e bailarinnan mas eksperensia i rítmikamente eksakto.<ref>[Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Pa loke ta trata e músika mes, e mesun karakterístikanan ku ta konta pa e mazurka Oropeo ta destaká: un karakter akordeal skèrpi ku un tendensia pa disonansia deliberá ku no mester wòrdu resolvé (esaki ta konta tambe pa e mazurka di Chopin) i e rubato. E konsepto di rubato (literalmente “hòrta,” for di italiano rubare = hòrta), ku ta esensial pa e ritmo difísil di mazurka di Chopin i tambe pa músika di baile di Kòrsou, tambe ta bisto. karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] ----- Origen E mazurka a originá na Polonia, evolushonando komo un fushon estilisá di tres baile tradishonal: e mazur, e kujawiak, i e oberek. El a bira popular den salonnan oropeo durante siglo 19, partikularmente pa medio di e komposishonnan di Frédéric Chopin. Na Polonia, mazur komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku mazurek por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente. Historia i desaroyo Den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20, mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentronan sosial, eventonan festivo i selebrashonnan lokal. El a desaroyá un estilo lokal distintivo, tin biaha yamá valsante, karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] Musikalmente, mazurkanan di Kòrsou hopi bia ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurkanan Oropeo, partikularmente esnan di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di modelonan Oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon “Kurasoleño” úniko di e tradishon di mazurka. Kompositornan prominente di mazurkas di Curaçao ta inkluí Jan Gerard Palm (1831–1906), Rudolph Palm (1880–1950), i Jacobo Palm (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. == Karibe Hulandes == Na Curaçao, e mazurka tabata wòrdu baila den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20 den momento ku un selebrashon yega su punto kulminante. Aunke no ta yam'e mazurka antiano kontrali na e wals, tòg e ta diferensiá di e estilo oropeo. Mazurka ta pega na e patronchi rítmiko preskribí, ku eksepshon di un sekshon kòrtiku i sin klave, pero ta desviá for di e ehèmpel oropeo a traves di un uso abundante di — hopi bia kromátiko — ornamentashon, ku, pa kasualidat, no ta kita for di e struktura di e motibu ni (danki na nan ehekushon rápido) ta frena e tempu.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Kompositornan bon konosí di mazurkas di Kòrsou ta inkluí Jan Gerard Palm (1831-1906), Rudolph Palm (1880-1950), i Jacobo Palm (1887-1982). == Diferensia i Adaptashon == Aunke e mazurka Kòrsou a deriva di e mazurka polako, e ta diferenti na estilo i ritma. E sekshon di cuatro parti ku tempo di wals i pasonan kompleks ta un elemento tipiko lokal. E interpretación musikál ta inkluí akordeu skèrpi, disonansia deliberá i rubato, simia manera e mazurka di Chopin. Ornamentashon kromátiko i improvisashon den ejecución ta tipiko di nos interpretashon lokal. == Kompositornan Kòrsou == Algun di e kompositornan mas konosí ku a trabou ku mazurka na Kòrsou ta: Jan Gerard Palm (1831-1906) Rudolph Palm (1880-1950) Jacobo Palm (1887-1982) E tradishon di mazurka a keda viva na Kòrsou, representando un herensia di mezcla europeo y afro-karibe, i ta un elemento important di kultura lokal. {{Appendix}} De Antilliaanse mazurka houdt zich, behoudens een kort valsant gedeelte, aan het voorgeschreven ritmische patroon, maar wijkt af van het Europese voorbeeld door een overvloedig gebruik van - vaak chromatische - versierselen, die overigens de motiefopbouw niet aantasten, noch (dank zij hun snelle uitvoering) het tempo terughouden. The Mazurka (Polish: mazurek) is a Polish musical form based on stylised folk dances in triple meter, usually at a lively tempo, with character defined mostly by the prominent mazur's "strong accents unsystematically placed on the second or third beat".[2] The Mazurka, alongside the polka dance, became popular at the ballrooms and salons of Europe in the 19th century, particularly through the notable works by Frédéric Chopin. The mazurka (in Polish mazur, the same word as the mazur) and mazurek (rural dance based on the mazur) are often confused in Western literature as the same musical form.[3] ------------- == Tumba == (aanvullen) === Historia === Un baile di dos parti den 2/4 di tempu, ku na kuminsamentu di siglo 20 tabata konosí ainda komo un forma musikal simpel den kua poemanan satíriko tabata wòrdu lansa. Sinembargo, su orígen ya ta sentra rònt di e promé presensia di katibu riba Kòrsou. Desde su inisio, tumba a konosé un desaroyo profundo: E grupo “bad boys”, ku a pone chisme na músika (mira tambe @: Tambú), awor a kambia den un komunidat di kompositor, letra, areglista i músiko di kalidat haltu - últimamente asta graduadonan di konservatorionan - ku, pa mustra nan abilidatnan, ta partisipá den e festival anual, entre otro. Een tweedelige dans in tweekwartsmaat, die in het begin van de 20ste eeuw nog als een eenvoudige muzikale vorm waarin hekeldichten werden gegoten door het leven ging. Haar ontstaan wordt echter reeds rondom de allereerste aanwezigheid van slaven op Curaçao gecentreerd. Sinds haar ontstaan heeft de tumba een diepgaande ontwikkeling doorgemaakt: De "kwajongens" groep, die roddel op muziek zette (zie ook @: Tambú), is thans veranderd in een gemeenschap hoogwaardige komponisten, tekstschrijvers, arrangeurs en musici - de laatste tijd zelfs van aan conservatoria afgestudeerden - die ter stalling van hun kunsten onder andere jaarlijks aan de tumbafestival deelnemen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120010432/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Tumba], Encyclopedie van Curacao</ref> De oorspronkelijke tumba bestond uit twee delen van acht maten. De naam tumba is afkomstig uit de Bantu-cultuur (Kongo), waardoor het te verklaren is dat de tumba als dans- / muziekvorm ook voorkomt in Cuba en de Dominicaanse Republiek. Deze oorspronkelijke tumba, muzik di zumbi genaamd; in werkelijkheid muzik di sòmbi (= slaaf), was in eerste instantie een muzieksoort die in hoofdzaak met de benta werd voortgebracht. In het begin waren er daar twee varianten: De stijl van Johannes van Uyten in Banda'riba, het oostelijk deel van het eiland en die van Tom Plantein in Banda'bou, het westelijk deel. Zijn tumbastijl werd heel toepasselijk tumba di Westpunt genoemd. Tom Plantein schijnt ook als eerste de fluit in de oorspronkelijke tumba te hebben ingebracht. Tegen het einde van de 19de eeuw is de tumba heel ver van zijn eenvoudige oorsprong als muzik di sòmbi ontwikkeld en wordt er ook gebruik gemaakt van instrumenten als kuarta (4-snarig gitaar), de normale gitaar, wiri, tambú grandi en zelfs van de viool en de piano. Met de komst van de viool en de piano in de tumba is ook de West-Europese invloed op de produktie van dit muzieksoort een feit. Met deze invloed komt er ook een verandering in de wijze waarop de tumba geannoteerd wordt: De Europese school noteert de maat en schrijft noten; de Afrikaanse school anoteert het tempo. De eerste overgang in de tumba is de overbrenging van de door de benta gedomineerde muzik di sòmbi naar een tumba waar tokkelinstrumenten (gitaar) de boventoon gaan voeren. Dit betekent echter niet, dat de tumba dan geheel van zijn Afrikaanse oorsprong ontdaan wordt. De ontwikkeling die de tumba hierbij volgt schijnt zich voorheen ook in het Zwarte Continent zelf op ongeveer gelijke wijze te hebben voltrokken, althans voor wat betreft de tokkelinstrumenten. De Afrikaanse cultuur kent namelijk een overvloed aan tokkelinstrumenten, waar de Curaçaosche musici simpelweg niet van op de hoogte zijn. Reeds in het begin van de 19e eeuw gaat de piano een steeds belangrijker rol spelen in de vertolking van de tumba. Met zijn 88 toetsen heeft de piano het in zich om alle instrumenten die de tumba ooit gebruikte te emuleren. Mogelijk maakt de benaming tumba di salòn of tumba pa orkesta reeds dan zijn entree in het lexicon van deze muziek. Want, de Curaçaosche muzikale virtuoos Jan Gerard “Gerry” Palm (1831-1906) schijnt de eerste te zijn, die de vertaling van de tumba gespeeld voornamelijk op basis van tokkelinstrumenten naar de piano te hebben vertaald. Doktoor Palm houdt zich namelijk ook bezig met het komponeren van klassieke of klassiek georiënteerde muziek. Hij is echter zeker niet te beroerd om de tumba, de ex-muzik di zumbi, in zijn belevingswereld toe te laten maar trekt haar wel naar de bijna eenzame hoogte waarop de muzikale genie zich ophoudt. Noblesse oblige! Behalve meer kennis op een nieuw gebied, levert de bemoeienis met de tumba hem geen windeieren op: Toen hij eenmaal zeer bedreven was in het komponeren van de mooiste of scherpste tumba's werd Doktoor Palm met grote regelmaat benaderd door sollicitanten die hem steeds opnieuw de vraag stelden: "Shon Jerry por komponé un tumba pa mi....", waarna steeds opnieuw het lucratief getinte antwoord volgde: "Bai bo bin ku tré (s) yotín". Die tré yotín van die tijd was misschien wel vijftig hedendaagse guldens of zo waard. In het begin van de 20ste eeuw maakte de tumba ook nog de verbinding met de film. De stomme (geluidloze) films van die tijd, op Curaçao met pelikula di Charlie Chaplin aangeduid, vanwege de populariteit van de producties met die personage in de hoofdrol, werden namelijk met een piano-tumba orkest wat aangekleed. In dezelfde tijd ongeveer ondergaat de tumba een andere dramatische ontwikkeling. De piano had zich namelijk als de meest belangrijke instrument in de tumbamuziek ontwikkeld. Een feest was dan ook alleen een feest, als er op piano-tumbamuziek gedanst kon worden. Dat kon meestal alleen in de duurdere gelegenheden; het gewone volk moest het met de andere tumba stellen. De Engels Vicks familie bracht hier verandering in met de uitvinding van het draai-orgel mechanisme: Een cylinder-achtige instrument waar de klanken van de piano mee voortgebracht konden worden. Op zich was het best een duur apparaat; de prijs van een gemiddelde auto waard. Maar omdat het hele instrument wel veel kleiner en dus makkelijker verplaatsbaar en ook goedkoper was dan een echte piano, verschafte de draaiorgel de mogelijkheid om veel meer (dans) gelegenheden na te lopen, waardoor hij ook in de minder gegoede buurten ingezet kon worden. Opeens was het wel mogelijk voor de gemiddelde burger om op "piano" muziek feesten na te lopen en de draaiorgel werd snel erg populair. Op Curaçao waren het de heren Horacio Sprock, Dodo Palm en Henriquez, die als eerste de ka'i oru (draaiorgel) op het eiland introduceerden. Bekend uit deze tijd is de roddel die rondging over de reactie van de Nederlandse parlementatriër Van Kol, die bij het bezoeken van een tumba-feest geëxclameerde schijnt te hebben, dat de "mensen trekken zo aan elkaar". Daarmee het speciale genot dat de Curaçaoenaar uit het dansen van zijn geliefde tumba (en muziek in het algemeen) trekt, aangevende. Een belangrijke hindernis voor de ka'i oru vormde in die tijd wel de politieverordening, dat de machine niet per kar vervoerd mocht worden. Voor de goede gang van zaken en de côntrôle moest het wel 80 kilo wegende aparaat naar de bestemming worden gedragen. In de 1960er jaren maakte de tumba nieuwe ontwikkelingen door. Carlos Sillie maakte de binding met de klassieke dans (ballet), Harry Moen en zijn zanggroep Serenada beëxperimenteerden de tumba op zanggebied met acapella interpretaties op verschillende toonhoogten en auteurs als Ellis Juliana en Piërre Lauffer hiefen het tumba tekstschrijven op poëtische hoogten. In de 1980er jaren bracht allereerst Richard Hooi het fenomeen van de op de tumba gegrondveste poësía rítmiko, gevolgd in de eerste jaren van deze 21ste eeuw door Tio Harry met zijn interpretaties van deze tumba-ritmische poëzie en de experimenten van de nieuwste generatie met de rap-tumba. Op muzikaal gebied zorgden allereerst de Salsbach Jazz Trio en vervolgens aan de conservatorium (af)gestudeerde muzikanten als Cedric Dandaré, Erwin Prudencia en Randall Corsen voor de binding van tumba met jazz, terwijl Izaline Callister met haar prachtige, karaktervolle en inspirerende zang, de tumba wereldwijd openbaart. De tumba is een poly-ritmische muzieksoort, waarin elke instrument haar eigen ritme aanhoudt, samengebonden door een instrument, die de melodie voortbrengt. De meest merkwaardige verandering die de Curaçaosche tumba sinds de 1970er jaren heeft ondergaan is de zogenaamde tumba di karnaval, die veel overeenkomst vertoont met de tumba pregoná. In haar ruim dertigjarig bestaan, heeft de tumba di karnaval haar eigen vooraanstaande vertolkers voortgebracht: Tata di tumba (Lett.: tumba’s vader) Anselmus “Boy” Dap, die het festival liefst tien keer op zijn naam wist te schrijven, Elia Isenia, de eerste Reina di (koningin van) Tumba en Farley Lourens, die de titel Rey (koning) drie keer achter elkaar wist te winnen. De tumba di karnaval, is in feite nagenoeg de enige tumbavariant die anno 2008 nog wordt herkend; de jonge Curaçaoenaar slaat er buiten de karnavalsperiode bijna geen acht op; men prefereert de zogenaamde ritmo kombina. De nieuwste generatie moet dus kennelijk dieper in deze speciale muziek van zijn eigen (ei)land worden ingewijd. De tumbavariant van de cinquillo in de begeleidingsfiguur is uniek. ----------- == Tipico Santa Rosa == De versiering op en om de rotonde van Santa Rosa is een eerbetoon aan muzikant Nemenci ‘Chi’ Domitilia. De bekende mandolinespeler maakte deel uit van de muziekgroep Tipiko Santa Rosa. Bewoners zetten hem en zijn bijdrage aan de Curaçaose cultuur in het zonnetje door de rotonde aan hem op te dragen. -------------- {{Infobox banda | variante = c | nomber = Moron Combo | nomber original = | logo = | imagen = | descripcion = | alias = | funda = 1956 | fundador = Norman Moron | aña activo = 1956 - 1969 | origen = | genero = | influencia = | seya = | manager = | asocia = | miembro actual = | exmiembro = | website = }} '''Moron Combo''' tabata un banda musikal di [[Kòrsou]], fundá na [[1956]] pa Norman Moron. E kombo akí a konosé diferente konstelashon. Entre otro Donny Moron Di robes pa drechi: Norman Moron (piano/direkshon), René Samson (kantante), Bobby Allee (tròmpèt), Sixto (Laco) Felida (saksofon), Robby Moron (kantante/raspu), Bert van Putten (tròmbon), Wilfrido Mongen (konga), George Neman (timbal/kantante) Partikularidat: Nan tabata toka mas tantu na hotèlnan lokal i tambe na Telecuraçao i fiestanan privá. E banda a keda eksistí te den añanan 60. Na 1965 el a presenta pa prome biaha na Aruba.<ref>Moron Combo naar Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 07-09-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 22-01-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462410:mpeg21:p006</ref> == Literatura == * [https://www.jstor.org/stable/pdf/community.28156960.pdf Manifestashon Kultural], dia 5,6 i 7 di desember 1991 na Curacao Festival Center {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pedro Hermanus (Hermanito) Narvaez''' (☆ [[10 di mei]] [[1949]] na [[Kòrsou]]) ta un DJ, presentadó, maestro di seremonia, animadó, empresario, lokutor i personahe di radio y televishon di [[Kòrsou]]. El a okupá un rol signifikante den radiodifusion i mundo farandulero di [[Kòrsou]]. == Bida i karera == Hermanito Narvaez a nase na Kòrsou komo yu mas chikitu di e famia di seis yu di Luz Maria Villanueva i Santos Manuel Narvaez, ambos prosedente di [[Venezuela]]. Su tata a bin traha komo marinero pa Shell na Kòrsou. E tabatin seis ruman. Foi chikitu e tabata masha keto. El a bai skol básiko na St. Jozefschool, Canisius College i Schweitzercollege i a sigui pa HBS na [[Radulphus College]], sin kaba esaki. Despues el a drenta den radio i deporte, i tabata hunga vòlibòl. Den añanan 1960 e tabata enbolbí ku e programa radial pa hubentut di hitnan internashonal na [[Curom]]. Despues di tempu el a bira presentadó, kambiando e nòmber di e programa den PSH (''Post Scriptum Hermanito''), unda e tabata presenta e Top40. E conocido disc jockey Hermanito Narvaez - hopi gusta serca tienernan Antiyano, parcialmente pa motibo di su programa PSH - a casa cu srta. Linda Koek Hermanito, kende ta traha pa e radio emisora ​​Curom, a kontribuí na Amigoe su sekshonnan tiner vários biaha den pasado.<ref>WILLEMSTAD. – De bekende disc jockey Hermanito Narvaez – zeer populair bij de Antilliaanse tieners o.m. door zijn^ programma PSH – is gisteren in het huwelijk getreden met mej. Linda Koek Hermanito die voor het radiostation Curom werkt heeft in het verleden diverse malen medewerking verleend aan tienerrubrieken van de Amigoe. Van deze plaats onze gelukwensen.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-10-1974, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461182:mpeg21:p001</ref>Hermanito Narvaez a bira un DJ konosí bou di hóbennan antiano, parsialmente pa medio di su programa PSH pa e radio emisora ​​Curom. Den pasado el a kontribuí na e sekshonnan di tiner di Amigoe vários biaha den pasado. Later het programa ''HErmanito i su estilo'' riba djadumingu atardi. Su ruman Danier Narvaez tambe tabata traha na Curom. E ku su ruman Daniel tabata kompila e hitpereet pa publikashon den Amigoe. Di añanan 60 pa 80 Hermanito tabata na RADIO CUROM ( ku P.S.H. , Top 40 , Top 100 , Ambiente na Beach , Soul to Soul ,Festivalnan , Sertamennan , Karnaval ets ) .Di añanan 80 te final di dekada 90 na TeleCuraçao ( ku e.o. Karnaval , di Skina pa Skina , Tesoro di Kòrsou , Miss Kòrsou , Pagina Sosial , Miss Universe , Regatta Boneiru , Zomer Karnaval , Calle 8 , Kòrsou dòrná na lus , Academy Awards , Siman di Kultura , Seú ets). Di 2001 te 2020 riba TDS Kanal 80 (tur sorto di aktividat tantu lokal komo internashonal ) !!!I awor un etapa i eksperimentu nobo :You Tube ku e channel “ kanal80 total “ ( e idea tá pa kambia e nòmber den futuro ) !Según dianan pasa , Hermanito lo pone más i más di su produkshonnan di pasado , riba You Tube !<ref>https://24ora.com/cousou-hermanito-narvaez-riba-you-tube/ CORSOU: HERMANITO NARVÁEZ RIBA YOU TUBE], 24ora.com (10 di yanuari 2021)</ref> Un persona cu tambe a haci hopi pa nos carnaval ta “Hermanito” Narvaez cu merece e titulo di “Mister Karnaval”. Su aporte den e area aki a consisti di reportahenan di TV y radio, numeroso entrevista cu varios miembro di prensa di nos sociedad cu ta (in)directamente relaciona cu e carnaval y programanan cortico (diario) unda publico a keda informa di e evento di carnaval dia. Curacao.<ref>Geslaagd carnavals -slotfeest "Hermanito" overstelpt met plakaten/geschenken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 08-03-1976, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460208:mpeg21:p003</ref> Hermanito bracht een heleboel innovaties, zowel op de radio, als andere activiteiten. Hij begon met de top 10, die later top 40 en zelfs de top 100 van het jaar (in 1968 had je de 1 ste top 100 op de Antillen Hey Jude van de Beatles was no 1); carnavals uitzendingen op de radio; opnames van lokale artiesten; Tumba Festival; Ceremonie Meester op Miss Teenage en Miss Curacao verkiezingen; tiener programma’s op Telecuracao; life uitzendingen van songs festival vanuit Puerto Rico; nieuwe talenten etc. Maar ook begon Hermanito met de eerste Drive In Disco op Curaçao ook onder de naam P.S.H. Gedurende, vooral de jaren 70, en begin 80 was PSH, het allerbeste, bekendste en populairste op het gebied van D.J. entertainment. https://www.youtube.com/watch?v=2zA3_y_9DBs&ab_channel=ExtraCuracao 1991:presentator Tumbafestival voor Telecuracao en eindejaarsprogramma ''sperando tiru'' na 1990 * tienerdans marathon == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Narvaez, Hermanito}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Musiko]] ------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Infobox Artista | birthname = Macario Prudencia | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Macario (Makai) Prudencia''' (☆ [[1934]] na [[Kòrsou]] - † [[24 di mart]] [[2015]]) ta un músiko, kompositor i dosente di musika yu di hulandes-boneriano. El a krea [[Salsa Antiyano|salsa antiano]], un género di músika ku a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘[[ritmo kombina|ritmo kombiná]]’ di e isla di awendia.<ref name="Skempi">[https://www.skempi.com/artist/macario-prudencia Macario Prudencia]</ref> == Biografia == Makai begon zijn muzikale carrière op 15-jarige leeftijd bij ‘Estrellas Nacional’. Hij was tot de jaren 80 actief als congaspeler in diverse groepen. Zijn eerste hit ‘Raspa Bill’ dateert uit 1960. In 1969 scoorde hij een hit met ‘Super Jolly.’ In de jaren ‘70 was Makai erg populair met hits als ‘Bròs Bròs’, een nummer waarmee hij een Gouden Plaat won. De zanger/componist woonde ook geruime tijd in Nederland waar hij onder andere met ‘Dim Dam’, ‘San Dom’, Mi Televishon’, en ‘Wasmashin’ grote hits scoorde. Dit laatste nummer werd in de vertolking van de Surinaamse groep Trafassi een grote hit.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/10746-cultuurvader-overleden|titel=Cultuurvader overleden|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2015-03-24|bezochtdatum=2024-08-10}}</ref> Prudencia werd meerdere keren door de Asosiashon di Músiko di Kòrsou (Amak) gehuldigd, onder andere in 1981 en 1987. Vorig jaar nog organiseerde Amak een muzikale hulde aan de zanger die toen in het Betesda verbleef. El a fayesé dia 24 di mart 2015 na edat di 81 aña. ------ El a krea i ta e embahador internashonal di e ‘Salsa Antiano’. E género di músika aki a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘Ritmo Kombiná’ di e isla di awendia. El a wòrdu lantá pa un famia hopi musikal; su ruman hòmber, su primunan i su welo tabata toka instrumento musikal i su mama tabata gusta baila. Na edat di dies sinku aña, el a kuminsá toka e conga i a presentá ku vários grupo di músika riba e isla. Banda di e conga, su ruman homber Emilio tambe a siñ’e con pa toca guitara. Eventualmente el a evaluá su talento pa komponé i kanta kompletamente, su bos di kanto riku i kargá ku personalidat, asina el a disidí di desaroyá su mes karera musikal. Rònt di aña 1970, el a funda su mes grupo di músika yamá ‘Tipiko Prudencia’. E grupo tabata konsistí di su ruman hòmber Emilo (baho), Emilio su dos yu hòmbernan Axel (guitara kuatro) i Erwin (mandolina), su yu muhénan (kantantenan di reserva) i e mes komo kantante prinsipal. Poko despues di a forma e grupo aki el a sigui pa forma un banda mas grandi ainda ku yama ‘Continental Combo’ ku tabata presentá tur wikènt na e klup di anochi El Nido. Nan tabata un éksito grandi riba e isla. Bo no por a haña un persona ku no a disfrutá di nan éksitonan, entre nan ‘Bròs Bròs’ i ‘Kadushi’.<ref name="Skempi"/> Na 1975, el a risibí un plachi di oro di e tienda di joyas mundialmente konosí Spritzer & Fuhrman pa su klásiko sumamente popular i iresistibelmente optimista ‘Den Bo Bèshi’. El a interpretá e kansion aki ku un otro banda ku yama ‘Macay i Su Salsa Antiano’ ku tabata dirigí pa su primu ku a bin bèk for di Hulanda despues di a studia na un konservatorio den e stat di Utrecht.<ref name="Skempi"/> Na 1979 Prudencia a muda pa Hulanda, kaminda el a keda 14 aña i kaminda el a duna vários presentashon elogiá i a komponé hopi éksito manera ‘Dim Dam’, ‘Mi Televishon’ i ‘Wasmashin’. E ultimo a bira un hit mas grandi ainda na Hulanda despues cu el a wordo cover pa e banda Surinam Trafassi. Durante su añanan den eksterior el a wòrdu nominá tambe komo ‘E Mihó Kantante Antiyano Na Hulanda’ na 1988.<ref name="Skempi"/> Na 1993 el a muda bèk pa Curaçao kaminda el a sigui traha músika, lansando vários álbum ku bandanan lokal manera GIO Fuertisimo i ERA Outentiko ademas di kolaborashonnan ku e bahista Eric Calmes. Na 2014 el a wòrdu onrá ku un gran konsierto di homenahe na Brion Square, durante kua artistanan lokal a interpretá e hopi éksitonan lansa pa e leyenda kurasonano aki ku a duna un kontribushon inmensurabel na e esena musikal di e isla durante su karera largu.<ref name="Skempi"/> == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Prudencia, Macario}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Kantante]] ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox Artista | birthname = Dionisio F. Salsbach | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Dionisio F. (Doy) Salsbach''' (☆ [[1938]] na [[Boneiru]]) ta un musiko, kompositor i dosente di musika hulandes-boneriano. == Bida == Doy Salsbach a nase den e bario [[Nort di Saliña]], yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Нòfi Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> E tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabata musiko: Angel tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio i Roberto (Papachi) di Tipiko Boneriano. Salsbach ta muda pa Aruba unda e ta kuminsa su karera musikal ku Trio Los Aventureros. Tur tres ruman ta músiko. Angel pa hopi aña tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio. Doy a bai biba na Hulanda na 1964. Den e pais ei el a hasi nòmber den farándula ku Trio Los Aventureros i Trio Los Alegres. Ketu bai e ta dunando lès di muzik. E BENEHIBNU. Djaweps 7 aprel 2022 Doy Salsbach a bishita Ной Kultural KRALENDIJK — E konosido artista musikant boneriano Doy Salsbach siman pasá a bishitá Hòfi Kultural di Plataforma Kul- tural. Salsbach, kende taba- ta na Boneiru resientemente pa motibunan familiar, a probechá pa fortalesé kontaktonan ku e tabatin kaba ku Fundashon Históriko к Boneriano (FuHi- KuBo). Doy Salsbach a nase den e bario Nort di Saliña, yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Ной Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> Tur e tres yu hómbernan di e per- sonanan aki a bira konosí i famá riba tereno musikal: Angel (Salsbach Jazz Trio), Doy (Trio Los Alegres) i Papachi Salsbach (Típiko Boneriano). Doy Salsbach (83) desde 1964 ta establesé na Hulanda, na unda semper el forma un karera profeshonal den farándula, aktuando ku su grupo musikal asta den shownan na televishon hulandes. * speelde op Aruba in '''Trio Los Aventureros''' (1957-1964): Doy Salsbach, Stanley Albertus (dfm) y Martines Dania (dfm). Corto historia di Trio Los Aventureros cu a keda funda na 1958. Na 1959 den un concurso pa trio den teatro Aurora na Santa Cruz e ta sali campeon di Aruba.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBAANSECOURANT-1959-10/page/n79/mode/1up?q=Aventureros&view=theater Trio Los Aventureros Campeon di Aruba di 1959], Arubaanse Courant (26 di oktober 1959)</ref> E trio a presenta den diferente show di television manera e Show di Padu del Caribe y e Show di Rufo Wever. Corto tempo despues di nan fundacion nan a ser contrata pa entretene nos turistanan den hotel. No a dura hopi cu nan a crusa frontera bay Venezuela, Puerto Rico y Europa unda a traha den programa di diferente artista internashonal manera Liberace, Harry Belafonte, Claude François y Udo Jurgens..<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2013-02-09/page/n19/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Certificado di Merito pa Martines Dania di Trio Los Aventureros], Awemainta (9 di februari 2013)</ref> Un di nan cancionnan mas conoci ta “Te aworo” composita conhuntamente cu Wim Statius Muller y Hubert Booi y tabata e tema musical p’e pelicula cu ta carga e mesun titulo. De trio kwam in 1964 een toernee door Europa naar Nederland en slaagde in Europa reeds enige bekendheid te krijgen.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462225:mpeg21:a0091 Los Aventureros: succes in Europa], [[Amigoe]] (4 december 1964)</ref> Doy speelde met het trio Los Aventuros in de film Te Amoro, waarna hij in Nederland bleef hangen. Na Europa e trio ta graba su prome LP. E conocldo trio Arubano. Los Aventureros, kende basta tempo pasa a sali for di Aruba pa bai Eur(ï)a, segun noticia cu a worde ricibi for di Hulanda, na e momento ta haciendo un gira door di e continente Europeo. E trio lo actua na Belgica, Hulanda, Alemania y Francia. Manera ta conoci Los Aventureros, kendenan a toca anjanan largo den Aniba Carlb- bean Hotel, Puerto Rico, y Ve¬ nezuela, ta consisti di D.F.Salz- bach, M. Dania y S. Albertus * richtte in 1967 op in Nederland de '''Trio Los Alegres''' die Zuid amerikaanse muziek speelt, eerst samen met Silvia v.d. Molen en later zijn vrouw Jeannette Berlauwt en Hans Wieringa. In 1975 stond de trio hoog op de Nederlandse hitlijsten met "Coconut Woman". 1977: het trio "Los alegres" bekend van de Nederlandse TV en de Andre van Duin-show. De leider van het trio is Doy Salsbach, Bonaireaan van geboorte die reeds jaren in Nederland woont. * in 1991 richtte hij op Orquesta Colegio Latino, fundado i direktor di Orquesta Colegio Latino Doy Salsbach kreeg destijds op Aruba bekendheid met het trio Los Aventureros, hij werkte voor film, tv en nachtclubs op de Antillen, Puerto Rico en Venezuela. In verband met de premiere van de film "Te Aworo" waarbij Doy de tekst schreef voor de titelsong, kwam het trio in 1964 naar Nederland. Om de naam van dit trio te bevestigen bleef Doy als „Avonturier" in Nederland en formeerde eind 1966 Los Alegres.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470347:mpeg21:a0124 Los Alegres - pas LP - wil graag naar Antillen], [[Amigoe]] (22 december 1971)</ref>Doy Salsbach stelde dat na het opheffen van trio Los Aventureros de showbusiness door moest gaan en dat hij zich erg gelukkig voelt met Los Alegres, Trio Los Alegres was een Nederlands latintrio afkomstig uit Den Haag. De groep debuteert in 1968 met de single “Maria Christina” en bestaat dan uit zangeres Sylvia van der Molen en gitaristen Doy Salsbach en Hans Wierenga. Beginjaren zeventig horen we weinig van de groep, maar in 1975 zijn ze terug. De single “Coconut woman” wordt in samenwerking met Sweet Okay Supersister gemaakt. Zangeres Sylvia van der Molen is vervangen door de uit Rhenen afkomstige Jeanette Berlauwt.De single Yes I Do Like Your Bermuda kwam bij ons niet verder dan de Tipparade. In Nederland bereikte het nummer de éénentwintigste plaats in de Top 40. Na 15 jaar, besloot de groep om er mee te stoppen in 1983(Diverse bronnen en Wikpedia) De op Bonaire geboren Doy Salsbach, docerend en uitvoerend musicus in Latijns Amerikaanse- en Caribische dansstijlen, zal samen met zijn salsadansorkest Colegio Latino op donderdag 11 juni gelegenheid bieden om onder de titel "Fiesta Tropical" in Latijns Amerikaanse en Caribische sfeer te dansen in Musicon. De 14-koppige band Colegio Latino toert sinds 1990 door Nederland, België en Duitsland en verzorgt optredens met veel enthousiasme en opzwepende ritmes welke een zonnige en tropische sfeer aan uw feest toevoegt.Speciale vermelding: vier jaren achtereen op het North Sea Jazzfestival, waar het aanwezige publiek de zaal keer op keer veranderde in een danssalon met een swingende, vrolijke menigte. Doy’ Salsbach uitvoerend musicus en muziekdocent studeerde o.a. aan de Berklee School of Music (Boston U.S.A.) Als vertolker van Caribische muziek en jazz meegewerkt aan producties met o.a. Lou van Rees, Shirley Bassey, Timi Yuro, André van Duin, De Mounties, Joop van den Ende en aan het North Sea Jazzfestival. Plaatopnames gemaakt zijn eigen ensembles Los Aventureros en Los Alegres en o.a. met Super Sister, Sweet dBuster, Harry Sacksioni, Tineke Schouten en André van Duin. {{Appendix}} ---------- {{Databox}} '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''wals di Kòrsou''', ta un género musikal di [[Antias Hulandes]], ku tin su raiz den e forma klásiko di wals [[Oropa|oropeo]]. E estilo musikal aki a nasé na e isla di [[Kòrsou]] den di dos mita di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], i ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di [[Viena]], mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko di e region karibense. Influencia oropeo i Adaptashon Lokal Kontrali na e tumba i danza ku ta refleha e influensia Afrikano, e wals Antiano ta konektá mas ku e bailenan di orígen Iberiko. E prome walsnan di Kòrsou, ku a aparesé riba e isla rond 1865, tabata basá riba e mesun ritmo seif ku e walsnan Europeanan, pero ku un forma hopi mas simpel. Nan tabata konstruí den dos parti di 2 x 16 medida, i den esaki no tabatin introdukshon ni teksto. Mas o ménos 20 aña despues, e patronan rítmiko a kuminsá kambia, i asina a nase e estilu karakterístiko di e wals Kurasowés. Poliritmia i Hemiool Un di e karakterístikanan más sobresaliente di e wals Antiano ta su uzo di poliritmia, particularmente e fenómeno musikal yamá hemiool. Esaki ta un desplazamiento di aksent rítmiko ku tuma lugá ora un ritmonan di dos parti ta bini den un metrum di tres parti (3/4). E aksentnan rítmiko ta kambia e manera kon e puls ta sintí, i sugiere un dualismo rítmiko ku ta distingui e wals di Kòrsou di su ehèmpel Europeo. Na bes, e aksent ta kaye riba e promé i dos i mitar tel. Formanan Melódiko i Estruktura E wals Kurasowés por ta di dos òf tres parti, i generalmente ta konsisti di frasenan di 16 medida. Un wals di dos parti tin 32 medida; un di tres parti, 48. E melodia normalment ta suave, sin teksto, ku armonianan inventivo den e striktura musikal di miniatura. E reto pa komponista ta pa kreá un sekshon musikal ku ta stimulá pa bailá, pero ku tambe tin valor estétiko musikal. == Kompositor notabel == Algun kompositor notabel ku a duna forma na e wals antiano ta:<br> {{CUW}} * Jan Gerard Palm * Jacobo Palm * Rudolph Palm * John Palm * [[Joseph Sickman Corsen]] * Jacobo Conrad * Genie Palm * Paul de Lima * Janchi Boskaljon {{ABW}} * [[Padu Lampe]] * [[Rufo Wever]] Nan obra ta inklui tanto walsnan alegre komo sentimental, i hopi biaha e pieza tabata dediká na persona estimá ò pa ekspresá emoshnan profundo manera duel ò felisidat. Un ehèmpel notabel ta Engelenzang (Canto di Ángel) di Jan Gerard Palm. Estilo i Importansia Kultural Wals di Kòrsou ta konsiderá un elemento importante den e legado musikal klasiko di e Antias Hulandés. Aunke su forma bini di Europa, e estilo ta un ekspreshon musikal puramente Antiano, adaptá na e gusto i dinamika lokal, i a bira parti integral di e repertorio di musika klasiko lokal. Referensianan: Römer, René. Muziek en Dans. Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen (1977). Encyclopedie van de Nederlandse Antillen. Palm Stichting: http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf ------- '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''Wals di Kòrsou''', ta un género di músika di [[Antias Hulandes]], ku segun melodia, forma i ritmo, tin su origen den [[Oropa]]. E ta un produkto di e di dos mita di [[siglo 19]]. Kontrali na e [[tumba]] i [[danza]] ku ta refleha e influensia afrikano den Kariba, e wals antiano ta konekta ku bailenan predominante iberiko. Alrededor di aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues e patronchinan rítmiko a kuminsá kambia..<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=[[René Römer|Römer, René]]|titel= Muziek en Dans|werk=Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|datum=1977}}</ref> Kompositornan konosí di e wals antiano ta entre otro Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i John Palm di Kòrsou; [[Padu Lampe]] i [[Rufo Wever]] di [[Aruba]]. ==Wals, Antillian== Algun di e walsnan di Kòrsou ta mustra un orígen klaramente europeo (Schubert). E prome valsnan antillano rond di 1850 ainda no tabata influensia pa e bailenan iberiko di e kontinente, kontrali na e tumba y e danza, ku si ta refleha e influensia [[afrika]]no den e kuenca karibense. Algun aksènt ritmiko ta sugeri e efekto polirítmiko ku ta distinguí e vals antiano for di su ehèmpel oropeo.<ref>Enciclopedie van Curacao</ref> Bepaalde Curaçaosche walsen vertonen een duidelijke Europese oorsprong (Schubert). De eerste Antilliaanse walsen rond 1850 waren nog niet onder invloed van de Iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de tumba en de danza, die de Afrikaanse invloed in het Caribisch bekken reflecteren. Door bepaalde ritmische accenten wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt. nOTES * nl.wiki 9wals,muziek0:De Latijns-Amerikaanse wals is opvallend rijk aan syncopen, zowel in de melodie als de ritmische begeleiding. Het basisritme wordt hier bepaald door de hemiool, een accentverschuiving dat ontstaat wanneer in een driedelig metrum een tweedelig ritme wordt ingebracht. Kenmerk van de Europese wals is de begeleidingsfiguur met een zwaardere eerste tel (puls), meestal een basnoot, gevolgd door twee lichtere tellen (meestal een akkoordje). Bij de Curaçaose en de Venezolaanse wals daarentegen, valt de klemtoon veelal op de eerste en op de twee en een halve tel, waardoor het hemiool ritme ontstaat. Bekende componisten van Curaçaose walsen zijn onder andere Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm en John Palm. * De Antilliaanse wals staat beter bekend als ‘Curaçaose wals’. Ze is een produkt van de tweede helft van de 19de eeuw. Na aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues, un kambio a kuminsá den e patronan ritmiko.[ 3] E komponistanan di vals Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i Rudolf Palm a inspirá otro, ku loke finalmente na 1910 a resultá den dos tipo di vals Kurasowese, esta e vals Kurasowese di dos parti i di tres parti, tur dos sin introdukshon ku un patrón ritmiko separá i un liña melodiko suave sin teksto. Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten. Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=Romer, Rene|titel= Muziek en Dans uit:Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|werk= |datum= }}</ref> De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. -- * Antilliaanse wals vindt aansluiting bij de overwegend iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de [[tumba]] en de [[danza]], die de Afrikaanse invloed in het Caribisch Bekken reflecteren. Er zijn vrolijke 2-delige, en afwisselend sentimentele en opgewekte 3-delige walsen. Door het ritmisch dualisme van zes opeenvolgende achtsten in elke maat, wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt.(Encyclopedie van de Nederlands Antillen) El vals antillano conecta con las danzas predominantemente ibéricas del continente, a diferencia de la tumba y la danza, que reflejan la influencia africana en la cuenca del Caribe. Hay valses alegres a 2 voces y valses a 3 voces alternativamente sentimentales y alegres. El dualismo rítmico de seis corcheas consecutivas en cada compás sugiere el efecto polirrítmico que distingue al vals antillano de su ejemplo europeo. ------ * De Curaçaose wals kan worden gekenmerkt door een rijk gebruik aan syncopen, in zowel de melodie als in de ritmische begeleiding. Het basisritme is afgeleid van de hemiool, dat bijvoorbeeld ontstaat wanneer in een driedelig metrum (3/4) een tweedelig ritme (2/2 of 2/4) wordt ingebracht. De hemiool komt in de Curaçaose wals tot stand door ritmische figuren zoals weergegeven in figuur 1. Let op de accenten in de figuur 1 (aangegeven als >). De onderlinge afstand tussen de accenten blijft gelijk. De Curaçaose wals is doorgaans opgebouwd uit twee of drie delen van elk 16 maten. Zo kent een typische tweedelige wals 32 maten en een driedelige wals 48 maten. Het is de uitdaging voor de componist om binnen dit strakke regiem vaneen miniatuur met een beperkt aantal toegestane maten, een onstuimige, vindingrijke opeenvolging van akkoorden te verzinnen die niet alleen het oor strelen, maar waarmee ook eendanspaar vleugels onder de voeten krijgt. Verschillende van de walsen van Jan Gerard Palm zijn geschreven om een moment van verdriet of juist van geluk in muziek tot uitdrukking te brengen en om personen die hij liefhad te eren.<ref>http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf</ref> De wals Engelenzang (Canto de los Angeles) is niet alleen {{Appendix}} --------------- mzhdr6v1pu4gcbm2b1y1e7xmxefylxg 206700 206699 2026-10-11T20:35:38Z Caribiana 8320 206700 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ [[Wals antiano]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Macario Prudencia]] - [[Doy Salsbach]] - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] ---------------------------- Pending: [[Tumba]] (aanvulling) - [[Vernon Chatlein]] - [[Tipico Santa Rosa]] - [[Moron Combo]] - [[Hermanito Narvaez]] - [[Marcario Prudencio]] - [[Doy Salsbach]] - [[Wals antiano]] * Pianista: [[Dominico Herrera]] - [[Harold Martina]] - [[Norman Moron]] - [[Wim Statius Muller]] ------------- '''Premio Edgard Supriano''' ta e premio ofisial di Asosiashon di Músiko i Artista di Kòrsou (AMAK). Pa medio di dje, e organisashon ta honra desde 1989 músiko, kantante, i gruponan musikal lokal ku a distinguí nan mes den nan respektivo kategorianan durante e último aña ku ta kore di november pa november.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/97117/stem-mee-op-de-premio-edgar-supriano-voor-het-eerst-met-gospel Stem mee op de Premio Edgar Supriano, voor het eerst met gospel], curacao.nu (11 di oktober 2026)</ref> E kantika i komposicion mester ta original. Entre e categorianan tin; grupo di tambu, kantante di ana, kantika di ana, small entertainment band of the year, big entertainment band, agrupashon musikal kombek, grupo kultural di ana, banda di ritmo kombina, artista nobo di ana, artista urbano Nòmbernan di e diferente nominadonan den e 12 kategorianan pa e premiashon, entre otro: .... y desde 2026 inkluso gospel. E premio ta un obra di arte unda ta resalta e trompet di Edgar Supriano, kreá pa [[Giovanni Abath]]. == Ganadó == * 1989 - * 1991 - * 1993 - * 1996 - * 2000 - * 2002 - * 2004 - * 2006 - * 2007 - [[Ephrem J]] * 2008 * 2010 * 2013 - * 2015 - * 2018 - * 2020 - no tabatin pa motibu di COVID * 2021 - no tabatin pa motibu di COVID * 2022 - * 2025 - Amos Balentin (kantante di Aña)<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/82655/amos-balentin-wint-premio-edgar-supriano</ref> * 2026 - ---------------------- {{infobox banda| variante =c | nomber = K-liber 4 Life | nomber original = | imagen = | imagen hanchura = | descripcion = | residencia = {{NLD}} | aña activo = | genero = | instrumento= bos | influencia = | distincion = }} '''K-liber 4 Life''' ta un agrupashon musikal hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan prome anaan nan a kanta primordialmente na [[papiamentu]], pero awendia nan ta canta tambe den otro idioma, entre otro hulandes. Na 2011, Pugistix a repatriá, i poko despues a sigui Teddo Juice. Mega Master, kende a permanese na Hulanda, a dicidi di sigui ku K-Liber 4 Life huntu cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). nl.wiki: K-liber 4 Life ta un agrupashon di músika hulandes di desendensia Kòrsou, fundá pa Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. Nan ta canta primordialmente na Papiamento, e idioma di e islanan ABC, pero awendia nan ta canta tambe den otro idiomanan, entre otro Hulandes. Na 2011, Pugistix a disidí di regresá su isla stimá, i Teddo Juice a sigui poko despues. Mega Master a keda Hulanda y a dicidi di sigui cu K-Liber 4 Life hunto cu Joey Cura (Joël Hato) & Shaqeel Zimmerman (Shaqq). ==Biografia== E grupo antiano konosí komo K-Liber den añanan 90 ta e grupo di Teddo Juice, Pugistix, i Mega Master. E miembronan tur a nace na Curaçao pero ta biba na Hulanda (Den Helder). Nan a bira konosí pa medio di e esena kresiente di Bubblin’ den añanan 1990. Downloadnan ilegal tabata un faktor den nan popularidat, ekspandiendo nan alkanse den e esenanan mas chikitu di Bubblin’ den nort i sùit di Hulanda. Na 2004, nan a kibra pa e públiko hulandes mas amplio ku e kansion Viben. Na 2003, 2004 i 2005, nan a presentá frekuentemente i a lansa vários álbum. E último álbum, Schuurpapier, tambe ta kontené hopi kantika na idioma hulandes, miéntras ku e álbumnan anterior ta kontené prinsipalmente kantikanan di papiamentu ku de bes en kuando kansionnan hulandes, spañó òf ingles. Kompetensianan, premionan i nominashonnan Kategoria di Premio di Aña Músika 2004 Mobo Awards Best Album Schuurpapier 2005 Mihó Akto di Diskoteka 2004 Aktuashonnan E cabayeronan, tur tres originalmente di Curaçao pero bibando na Hulanda, a canta principalmente na ‘Papiamento’—e idioma di Aruba, Bonaire, y Curaçao—riba nan prome 3 albumnan, cu incursionnan ocasional den Hulandes, Ingles, of Spaño. Teddo Juice ta skirbi mayoria di e kantikanan di K-liber, Pugistix ta e produktor, i Mega Master ta tene tur kos bon huntu. E último álbum, ‘Schuurpapier’, pues ta nan di kuater álbum kaba, pero kontrali na e promé tres álbumnan, ‘HASIKIBOKE’, ‘Magnifico’, i ‘P K-Liber 2017 Na 2016, K-Liber a hasi un regreso. Nan a bolbe presentá na vários festival, diskoteka i evento urbano i a firma ku e agensia di reservashon RDJ Productions. Mega Master ta e unico ex miembro ainda activo den e actual formacion K-Liber Next Generation. ----------------- '''Dominico Herrera''' (☆ [[4 di mart]] [[1931]] na [[Boneiru]]) ta un musiko i kompositor di musika klasiko i musika bailabel antiano. == Biografia == Dominico Herrera a nase na Boneiru den un famia grandi, kaminda músika i arte en general a hunga un ròl hopi importante. Tur mucha tabata toka un instrumento, tin biaha asta vários, i tabata traha músika huntu. Dominico tabata prefera toca piano, pero tambe orgel y, den su hubentud, guitara. El a haña su promé lesnan di piano cerca su ruman muhe Teresita. Despues, na Korsou, el a haya les di entre otro [[Jacobo Palm|Shon Coco Palm]].<ref>Dominico Herrera doet Curaçaose muziek herleven. "Amigoe". Curaçao, 14-10-1989, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 15-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642782:mpeg21:p020</ref> * yu di Shon Julio Herrera i ruman di e maestro di skol/politico Julio Herrera? * Kaya Dominico Herrera na Korsou? * LP/CD Dominico Herrera is a composer and pianist from Bonaire, in the Netherlands Antilles (Caribbean’s region). He composes an instrumental songs inspired in the landscapes of his country. His music is a fusion between a large number of Caribbean and South American musical styles, with the piano as the main protagonist. {{Appendix}} ------------------ Harold Martina: een vooraanstaand Curaçaos musicus en ambassadeur van het muzikale erfgoed van Curaçao. Junny Alves June 12, 2026 '''Harold Martina''' is een Curaçaose concertpianist die internationaal erkenning verwierf door zijn uitzonderlijke technische beheersing en zijn verfijnde interpretaties van het klassieke pianorepertoire. Hij werd geboren in Willemstad, Curaçao, in 1935 en groeide op in een cultureel rijk milieu waarin muziek een belangrijke plaats innam. Zijn eerste pianolessen kreeg hij op Curaçao bij de bekende musicus Teun Don, die zijn uitzonderlijke talent al vroeg herkende. Op jonge leeftijd vertrok Martina naar Colombia om zijn muzikale opleiding voort te zetten aan het conservatorium van Medellín. Daar ontwikkelde hij zich snel tot een pianist van hoog niveau en studeerde hij cum laude af. Zijn artistieke ambitie bracht hem vervolgens naar Wenen, waar hij lessen volgde bij de gerenommeerde Oostenrijkse pianopedagoog Richard Hauser. In Europa verfijnde hij zijn interpretatieve stijl en bouwde hij een breed klassiek repertoire op met werken van componisten als Bach, Haydn, Brahms, Schumann en Bartók. In de jaren zestig trad Harold Martina op in verschillende internationale concertzalen. Een belangrijk moment in zijn carrière was zijn recital in het Concertgebouw van Amsterdam in 1962, een bijzonder optreden dat mede mogelijk werd gemaakt door culturele organisaties van de Nederlandse Antillen. Zijn concerten werden gewaardeerd om hun muzikaliteit, discipline en intellectuele diepgang. Naast zijn carrière als uitvoerend pianist speelde Martina ook een belangrijke rol als muziekpedagoog. Vooral in Colombia leverde hij een grote bijdrage aan de ontwikkeling van klassieke muziekeducatie en inspireerde hij generaties jonge pianisten. Hij stond bekend als een toegewijde docent met een sterke nadruk op muzikaal begrip, techniek en artistieke integriteit. Binnen de Curaçaose muziekgeschiedenis wordt Harold Martina beschouwd als een van de belangrijke vertegenwoordigers van de klassieke traditie van het eiland. Samen met andere prominente Curaçaose musici hielp hij de internationale zichtbaarheid van Caribische klassieke muziek en talenten te vergroten. Zijn levensloop weerspiegelt de culturele verbinding tussen Curaçao, Latijns-Amerika en Europa, en zijn nalatenschap leeft voort via zijn leerlingen, opnames en de blijvende waardering voor zijn artistieke bijdrage. PAPIAMENTU Harold Martina ta un pianista di konsierto di Kòrsou ku a haña rekonosementu internashonal pa medio di su dominio tékniko eksepshonal i interpretashonnan refiná di e repertorio di piano klásiko. El a nase na Kòrsou, na aña 1935 i a lanta den un ambiente kulturalmente riku kaminda musika tabata tin un lugar prominente. El a haña su promé lèsnan di piano na Kòrsou serka e musiko renombra Teun Don, kende for di trempan a rekonose su talento eksepshonal. Na un edat yòn, Martina a sali pa Colombia pa sigui ku su edukashon musikal na e Konservatorio di Medellín. Einan, el a desaroyá lihé den un pianista di nivel haltu i a gradua ku elogio. Su ambishon artístiko a hib’é Viena, kaminda el a studia serka e renombrá pedagogo di piano Austriaco Richard Hauser. Na Europa, el a refiná su estilo interpretativo i a konstruí un repertorio klásiko amplio ku obranan di kompositornan manera Bach, Haydn, Brahms, Schumann i Bartók. Den añanan 1960, Harold Martina a presentá den vários sala di konsierto internashonal. Un momento signifikativo den su karera tabata su resital na Concertgebouw na Amsterdam na 1962, un aktuashon remarkabel hasí posibel en parti dor di organisashonnan kultural di Antiyas Hulandes. Su konsiertonan tabata wòrdu apresiá pa nan musikalidat, disiplina i profundidat intelektual. Banda di su karera komo pianista , Martina tambe a hunga un ròl importante komo edukadó di músika. Partikularmente na Colombia, el a duna un kontribushon grandi na desaroyo di edukashon di músika klásiko i a inspirá generashonnan di pianista hóben. E tabata konosí komo un maestro dediká ku un énfasis fuerte riba komprenshon musikal, téknika i integridat artístiko. Den di historia di músika di Kòrsou, Harold Martina ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan importante di e tradishon klásiko di Kòrsou. Huntu ku otro músikonan prominente di Kòrsou, el a yuda oumentá e visibilidat internashonal di músika i talento klásiko karibense. Su historia di bida ta reflehá e konekshon kultural entre Kòrsou, Latino Amérika i Europa, i su legado ta biba pa medio di su studiantenan, grabashonnan i e apresio duradero pa su kontribushon artístiko. --------------- Jules Blasini: een Curaçaose musicus die een betekenisvolle bijdrage leverde aan de ontwikkeling en instandhouding van ons muzikaal erfgoed. Junny Alves Published Jul 16, 2026 '''Jules François Blasini''' (Curaçao,2 februari 1847- Curaçao 26 december 1887) was de zoon van Maria Elizabeth Leon en de Corsicaanse diplomaat Jean Blasini, die destijds Frans consul op Curaçao was. Al op jonge leeftijd bleek zijn uitzonderlijke muzikale talent. Hij kreeg les van de beroemde Curaçaose componist en muziekpedagoog Jan Gerard Palm, die hem als een van zijn meest begaafde leerlingen beschouwde. In 1863 gaf de zestienjarige Blasini al succesvolle pianorecitals op Curaçao. Dankzij aanbevelingen van invloedrijke Franse contacten werd hij in 1865 toegelaten tot het prestigieuze Conservatoire de Paris. Hij studeerde daar bij Georges Mathias, een directe leerling van Frédéric Chopin. Daarmee werd Blasini de enige op Curaçao geboren componist uit zijn tijd die een formele opleiding aan het conservatorium van Parijs volgde. Na zijn studie keerde Blasini terug naar Curaçao, waar hij naam maakte als virtuoos pianist. Hij stond bekend om zijn verfijnde techniek en zijn uitvoeringen van romantische pianomuziek. In 1878 behoorde hij tot de oprichters van het eerste symfonieorkest van Curaçao, waarin hij de pianopartij verzorgde. Blasini componeerde zowel dansmuziek als meer lyrische luistermuziek. Zijn werken vertonen invloeden van de Europese romantiek, gecombineerd met Curaçaose muzikale tradities. Zijn stijl wordt gekenmerkt door elegantie, subtiele ritmiek en een verfijnde melodische opbouw. Jules Blasini geldt als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de negentiende-eeuwse Curaçaose kunstmuziek. Zijn opleiding in Parijs bracht Europese muzikale invloeden naar Curaçao, terwijl zijn composities tegelijkertijd geworteld bleven in de lokale cultuur. Daardoor vormt hij een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de Curaçaose klassieke muziektraditie. PAPIAMENTU Jules François Blasini (Kòrsou, [[2 di febrüari]] [[1847]] – Kòrsou, [[26 di desèmber]] 1887) tabata yu di Maria Elizabeth Leon i e diplomátiko di e isla Corsica Jean (Juan) Blasini, kende tabata e kònsul franses na Kòrsou e tempu ei.<ref>Uit Nederlandsche Couranten.. "De Curaçaosche courant". [Willemstad], 20-10-1877. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000213466:mpeg21:p001</ref> Su talento musikal eksepshonal a bira bisto na un edat yòn. El a haña lès serka e famoso kompositor i pedagogo di músika di Kòrsou [[Jan Gerard Palm]], kende a konsider’é un di su alumnonan mas talentoso. Na 1863, Blasini di dieseis aña ya tabata duna resitalnan di piano exitoso na Kòrsou. Danki na rekomendashonnan di kontaktonan franses influente, el a wòrdu atmití na e prestigioso Konservatorio di Paris na 1865. Einan el a studia serka Georges Mathias, un alumno direkto di Frédéric Chopin. Esaki a hasi Blasini e úniko kompositor nasé na Kòrsou di su tempu ku a risibí formashon formal na Konservatorio di Paris. Despues di su estudio, Blasini a regresá Kòrsou, kaminda el a traha un nòmber komo pianista virtuoso. E tabata konosí pa su téknika refiná i su presentashonnan di músika romántiko di piano. Na 1878, e tabata un di e fundadornan di e promé orkesta sinfóniko di Kòrsou, den kua el a toka e parti di piano. Blasini a komponé tantu músika di baile komo músika di skucha mas líriko. Su obranan ta mustra influensianan di Romantismo Oropeo, kombiná ku tradishonnan musikal di Kòrsou. Su estilo ta karakterisá pa elegansia, ritmonan sutil, i un struktura melódiko refiná. Jules Blasini ta wòrdu konsiderá komo un di e representantenan mas importante di músika di arte Kurasoleño di siglo diesnuebe. Su formashon na Paris a trese influensianan musikal Oropeo pa Kòrsou, miéntras ku su komposishonnan simultáneamente a keda ankrá den e kultura lokal. Komo resultado, e ta forma un laso importante den desaroyo di e tradishon di músika klásiko di Kòrsou. Er is een straat in Brievengat naar hem genoemd: Kaya Jules Blasini.<ref>Autowassen te Brievengat. "Amigoe". Curaçao, 09-11-1992, p. 14. Geraadpleegd op Delpher op 02-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643691:mpeg21:p014</ref> {{Appendix}} --------------- en.wiki:'''Happy Peanuts''' ta un banda bon konosí di e isla di Kòrsou. Nan estilonan ta inkluí tumba lokal i ritmo kombiná, i tambe merengue dominikano. Un di e forsanan impulsivo di tumba moderno i ritmo kombiná, Happy Peanuts ta meskla congas i timbales di impulso ku sintetizador i guitara eléktriko. Tambe úniko na Happy Peanuts ta nan estilo di merengue. Komo ku no tin tokadó di güira, e patronchi ta wòrdu toká riba e hi-hat dor di e tokadó di drumset. Nan cancion mas conoci ta sigui ta “Kareda di Buriku” (Careda di Burico), cu ta sinonimo di e cultura di Curaçao, y ta un cantica di baile hopi popular. ------------------ {{Variante|c}} {{infobox musico | variante = c | nomber = Diangelo Cicilia | alias = | imagen = | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = 1971 | luga nacemento = {{CUW}} | residencia = {{JPN}} | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | nationalidad = | educacion = Konservatorio di Rotterdam | aña activo = | genero = músika kontemporáneo | instrumento = [[kitara]] | ofishi = músiko, kitarista, dosente | influencia = | pais = | distincion = | website = https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html }} '''Diangelo Cicilia''' (☆ [[1971]] na [[Kòrsou]]) ta un kitarista [[Kòrsou|kurasoleño]]-[[Hulanda|hulandes]], ku ta biba i traha na [[Osaka]], [[Hapon]]. E ta spesialisá den músika kontemporáneo pa kitara. == Bida i karera == Diangelo Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa [[Hulanda]], kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na Konservatorio di Rotterdam serka Marin Kaaij, despues na e Konservatorio Real di Den Haag serka Enno Voorhorts. Posteriormente, el a sigui un un estudio avansá na e Konservatorio di New England na [[Boston]] serka Eliot Fisk.<ref name=:"0">[https://ciciliamusic.com/diangelo-english.html Profil Diangelo Cicilia], ciciliamusic.com </ref> Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di Prins Bernhard Cultuurfonds i Fondsen Podiumkunsten.<ref name=:"0"/> ===Karera=== Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)], 12xholland.com</ref> Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, [[Nort Amérika|Nort]] i [[Sur Amérika]] i Hapon.<ref name=:"0"/> Desde 2000, e ta forma un duo ku su kasá, e tokadó di fió hapones Mariko Cicilia, bou di e nòmber ''Duo Cicilia''. Huntu nan ta presentá konsiertonan regularmente na Oropa i Hapon.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> Cicilia a duna konsierto i tayer den diferente pais, inkluyendo [[Antias Hulandes]], Hulanda, Merka i Hapon.<ref name=:"1"/> Na Hapon, e ta involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsierto i kolaborashon ku músikonan lokal. ===Otro aktividat=== Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo dosente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal, i tayer pa skol i otro inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di [[Antias Hulandes]].<ref name=:"1"/> Na 2004, el a partisipá den un konsierto na honor di e gitarista [[Julian Coco]] su 80 aña di bida.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], Caraibisch Uitzicht</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Cicilia, Diangelo}} [[Category:Hende]] [[Category:Músika]] [[Category:Kòrsou]] E ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo, inkluyendo numeroso estreno di komposishonnan dediká na dje, i ta partikularmente komprometé na sostené e generashon mas yòn di kompositornan hulandes. Su tokamentu eksepshonalmente virtuoso ta karakterisá pa un oido skèrpi pa zonido i sensitividat. Sostené pa e Fundashon Donemus, el a graba un CD ku ta inkluí obranan di Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier, i Jo Sporck. Tambe el a hasi numeroso grabashon di radio i televishon, prinsipalmente na Hulanda, Nort i Sur Amérika, i Hapon. He teamed up with his wife Mariko Cicilia, violinist from Japan, to form Duo Cicilia, that has been performing in Europe and Japan since 2000.<ref>[https://ciciliamusic.com/duo-english.html Duo Cicilia], ciciliamusic.com</ref> El a kontribui supstansialmente na e konsierto dia 24 di yanὓari 2004, na honor di Julian Coco su 80 aña di bida, organisa pa e Asosashon di Músikonan Pro Guitarra.<ref>Liberta Rosario, [https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/in-memoriam-shon-coco-9-januari-1924-%e2%80%a0-4-februari-2013/ In Memoriam Shon Coco, 9 januari 1924 – † 4 februari 2013], caraibisch uitzicht</ref> Diangelo Cicilia (1971): gitarist Discipline Klassiek gitaar, specialisatie Moderne Muziek. Afgestudeerd Klassiek gitaar, eerst DM aan het Rotterdams Conservatorium. Daarna UM aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag met als specialisatie hedendaagse muziek. Vervolgstudie aan The New England Conservatory in Bosten, VS, bij de Eliot Fisk. Tijdens dat studiejaar winnaar van de Wildcard competitie voor geïmproviseerde wereldmuziek. Concertreizen gemaakt naar de Nederlandse Antillen en de Verenigde staten. Momenteel werkzaam als muziekdocent en bezig met het instuderen en uitvoeren van voornamelijk nieuwe Nederlandse solo werken voor gitaar.<ref name=:"1">[https://www.12xholland.com/2004/Ned04/deeln04/diangelo-n.html Diangelo Cicilia (muziek)]</ref> "...Verder zou ik heel graag de traditionele gitaar muziek uit de Nederlandse Antillen willen tonen. Ik ben zelf op Curacao geboren en heb daar tot mijn 14de jaar gewoond. Ik ben nog altijd gefascineerd door de mooie muziek voor gitaar die daar vandaan komt." Beknopt overzicht van zijn 12xHolland activiteiten in Hirado:<ref name=:"1"/> *concerten/recital (solo en met lokale musici) *schoolworkshops (rondom Nederlandse en Antilliaanse gitaarmuziek) *samenwerking met lokale Japanse muzikant om zo een werk te creëren voor het Hirado Cultural Festival op 3 November. *interesse voor lessen in Kyûdô (Japans boogschieten) en Japanse snaarinstrumenten. * co-founded a violin and guitar school in Japan * language teacher - certified for teaching English as a foreign language * Online Teaching Language and Music {{Appendix}} Diangelo Cicilia (* 1971 na Kòrsou) ta un gitarista kurasoleño-hulandes ku ta biba i traha na Osaka, Hapon. E ta spesialisá den músika contemporáneo pa gitara. Bida i edukashon Cicilia a nase i lanta na Kòrsou. Na edat di 14 aña el a muda pa Hulanda, kaminda el a sigui su formashon musikal. El a studia na e Konservatorio di Rotterdam ku Marin Kaaij, despues na e Koninklijk Conservatorium den Den Haag ku Enno Voorhorst. Posteriormente, el a sigui un estudio avansá na e New England Conservatory den Boston serka Eliot Fisk. Durante su formashon, el a risibí varios beka, entre otro di e Prins Bernhard Cultuurfonds i e Fondsen Podiumkunsten. Karera Cicilia ta interpretá prinsipalmente músika contemporáneo i a estrená diferente komposishon, algun di nan dediká spesífikamente na dje. Su trabou ta enfoká riba promové obra di kompositornan, en partikular di Hulanda. Ku sosten di Donemus, el a graba un CD ku obranan di, entre otro, Luciano Berio, Frank Crijns, Paul Goodman, Florian Magnus Maier i Jo Sporck. Ademas, el a partisipá den grabashonnan pa radio i televishon na Hulanda, Amérika i Hapon. Desde 2000, el ta forma duo ku su esposa, e violinista haponés Mariko Cicilia. Huntu nan a forma Duo Cicilia, ku ta presentá konsertonan regularmente na Europa i Hapon. Cicilia a duna konsertonan i taller den diferente pais, inkluyendo Hulanda, Estados Unidos i Hapon. Na Hapon, el a involukrá den proyektonan edukativo i kultural, manera konsertonan, taller pa skol i kolaborashonnan ku músikonan lokal. Otro aktividat Ademas di su trabou komo intérprete, Cicilia ta aktivo komo docente di músika. El a kontribuí na proyektonan kultural i edukativo, inkluyendo kolaborashonnan internashonal i inisiativanan pa promové músika di Kòrsou i di Antianan Hulandes. Na 2004, el a partisipá den un konserto na honor di e gitarista Julian Coco su 80 aña di bida. ---------- == Joropo == A declara e ‘joropo’ di Venezuela—un genero cu ta mescla musica, cancion y bailamento rapido di pareha—como un tesoro cultural intangible di UNESCO.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20251210.pdf A declara baile Venezolano ‘joropo’ un tesoro di UNESCO], BDA (10 di december 2025)</ref> E tin raiznan indigena, Africano y Europeo y a origina den a ‘llanos’ cerca di e frontera entre Venezuela y Colombia. Ta presenta joropo cu e zonido di instrumentonan incluyendo e harpa, maraca y violin mientras bailarinanan ta draai y nan pareha masculino ta bati pia riba suela den e ritmo rapido di e musica. E bailarinanan ta bisti shimisnan colorido y hende homber ta bisti bachi y un sombre. UNESCO a anuncia e designacion na un reunion na New Delhi den cual e organisacion cultural di e Organisacion di Nacionnan Uni (UN) a examina decenas candidato pa ser declara tesoronan cultural intocable. Joropo a ser declara un activo cultural nacional di Venezuela na 2014. {{Appendix}} --------- {{infobox persona| variante = c }} '''Angel Salsbach''' (☆ [[1 di mart]] [[1937]] na [[Boneiru]] – † [[20 di desèmber]] [[2025]]<ref>[https://kikotapasando.com/2025/12/20/angel-salsbach-gran-musiko-i-un-gran-politiko-a-bai-sosega/ Angel Salsbach gran musiko i un gran politiko a bai sosega], Kikotapasando.com (20 di desèmber 2025)</ref> na [[Kòrsou]]) ta un ingeniero, sientífiko, polítiko, eskritor, músiko, kompositor, filósofo, i Maestro di Reiki. Salsbach a skirbi dos musikal tokante historia di Kòrsou, di kual uno a wòrdu tradusí na aleman. Su pashon pa músika, spesialmente [[jazz]], a hasié konosí den e mundu di músika. El a kuminsá toka mandolin na edat di sinku aña.<ref>[https://www.curacaovakantieland.nl/over-ons-curacao-vakantieland/over-site-beheer-curacao-vakantieland-curacao-vakantieland/ Beroemde Curaçaoënaars], Curaçao Vakantieland</ref> E ta toka piano, tròmpèt i kontrabas tambe. E ta e fundadó di e Salsbach Jazz Trio.[2] Komo eskritor, el a skirbi vários buki pa mucha ku ta kroniká su eksperensianan kresiendo na Boneiru. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =70383858|titulo=Angel Salsbach}} {{References}} }} {{Stub}} Angel R. Salsbach (☆ 1 di mart 1937 na Bonaire – † 20 di desèmber 2025 na Kòrsou) ta un ingeniero, polítiko, sientífiko, eskritor, músiko, kompositor i Maestro di Reiki, konosí principalmente komo un pionero i figura legendario den escena di jazz di Kòrsou i di e Antia Hulandes. Salsbach Jazz Trio Bida i formashon Angel Salsbach a nase na Bonaire como yu di Hilario “Lachi” Salsbach i Andrea Salsbach-Martijn y tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabatin karera musikal, entre nan Dionisio “Doy” Salsbach, ku tabata miembro di Los Aventureros na Aruba, i Roberto “Papachi” Salsbach, integrantenan di Tipiko Boneriano. ufdcimages.uflib.ufl.edu Salsbach a kuminsá hinka su interess pa música hopi tempran, ta kominsá toka mandolin na edat di sinku anja i despues a deskubri otro instrumento manera piano, tròmpèt i kontrabas. Salsbach Jazz Trio == Carera musikal i Salsbach Jazz Trio == Den añanan 1960, Angel Salsbach a fundá e famos Salsbach Jazz Trio, junto ku e pianista Etzel Provence i e tokadó di drums Ramon Penzo. Salsbach Jazz Trio E trio no solamente a representa e komienzo di jazz moderno riba Kòrsou, sino tambe a promové un meskla unique di influensia jazz internashonal ku ritmonan i kultura lokal. Nan a prezentá regularmente den Luganan manera Centro Pro Arte, Negropont, Groot Kwartier i radio i TV na Kòrsou i Aruba, inkluí konsertonan klasiko i programanan edukativo pa skolnan. coleccion.aw Segun historianan di jazz den Aruba i Kòrsou, Salsbach Jazz Trio tabata un di e trio jazz mas prominente riba e islanan den e sesenta i sieuenta, ku Salsbach mes como leidende bassista i improvisadó. Nan tabatin repertorio ku ta bai for di jazz tradicional te na modalidadnan mas avansa, i nan a kompilá tema propio ku a reflehá influensianan kultur i sosial di komunidat lokal. percypinedo.com Konkret kontributo den musica Angel Salsbach a kontribuí na: Rekonosemento di jazz den Kòrsou i den Antia Hulandes komo un forma di ekspreshon artístiko independiente. percypinedo.com Presentashon i interpretashon di jazz klasiko i modern, repasando influensianan sosa manera Duke Ellington, Oscar Pettiford i Bud Powell den su trio oraz otro formashon. Salsbach Jazz Trio Esforsonan edukativo pa enseña i promoté jazz na skolnan i programa pa hobenan. Salsbach Jazz Trio Otras kontribushonnan i kreatividat Ademas di su labor komo músiko, Salsbach a skirbi varios buki i kronikanan tokante su bida i eksperensianan. Durante su bida tambe el a traha na nivel políticos i administratif den Kòrsou, inkluí participashon den Island Council i varios komisionnan pa kultura i edukashon, representando e Antia Hulandes den eventonan regional internacional. Salsbach Jazz Trio Salsbach tambe a formá Destinations – The Art of Vision, un kompania ku a promové desarrollo espiritual, terapianan i enseñansa pa amplio publiko, ku el mes mismo a lidera komo Master di Reiki i kondukto di diversas workshop i konsultashon espiritual. Martien Verstraaten Obstakulonan i resilensia Den 2001, Angel Salsbach a sufri un accidente serioso ku a kousa un stroke, ku resultá den afasia — un kondishon kaminda un hende ta perde e abilidat pa papia, lesa i skirbi. A pesar di esei, atravéz di terapia intensivo i perseveransia, el a logra rekonobrá hopi di e abilidatnan aki i posteriormente a skibi su propio buki Skirbi sin por lesa, ku ta relata su proseso di rekuperashon. Salsbach Jazz Trio {{DEFAULTSORT:Salsbach, Angel}} [[:Kategoria:Politiko]] [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Músika]] Komo resultado di un aksidente na 2001, Angel Salsbach a desaroyá afasia. E no por a papia, lesa ni skirbi mas. Pa medio di terapia i perseveransia, el a logra rekobrá e abilidatnan aki. Posishonnan okupá 1966 Co-fundador y candidato pa e “Union Reformista Antiano” na Curaçao 1983-1992 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Miembro di Konseho Insular pa Partido MAN 1995-1999 Suplente Teniente Gobernador di Territorio Insular Curaçao 1986-1988 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN 1997-1999 Gezaghebber suplente di Teritorio Insular Curaçao pa Partido MAN Presidente di Hunta di Toezicht di Curaçao Ports Authority (CPA), Setel (kompania di telefon), Curoil (kompania di zeta), Curinta, ABC (kompania di bus), KODELA, i KAE. ------------- '''Eric M. la Croes''', (☆ - † november [[2016]]) tabata un etnomusikologo, folklorista i eskritor di Kòrsou. Eric M. La Croes († November 2016) tabata un prominente folklorista, etnomusikologo, edukadó i eskritor di Kòrsou. Reconoci pa su dedicacion profundo na cultura y musica tradicional di su patria, La Croes a hunga un rol crucial den preservacion y promocion di herencia cultural di Curaçao. == Biografia == Eric La Croes a nase na [[Kòrsou]] y a studia na [[Kolegio Alejandro Paula|Peter Stuyvesant College]] i despues na [[Hulanda]]. El a optené su lisensiatura den Sikologia Edukativo i Desaroyo di Mucha, i despues a spesialisá den etnomusikologia i antropologia ouditivo. E tabata dosente na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] (UNA), kaminda e tabata duna kursonan den áreanan manera sikologia edukativo, sikologia di desaroyo, etnomuzikologia i antropologia ouditivo. dcdp.uoc.cw. Tambe el a traha como investigador na Instituto Antiyano di Arqueologia y Antropologia (AAINA), aportando significativamente na estudio y documentacion di e tradicionnan cultural di e region. Kontribushonnan Kultural La Croes tabata un ferviente defensor di Curaçao su músika tradishonal, spesialmente e tambú, e isla su ritmo indígena. El a dediká su mes na rekohé, konserbá i siña e tradishonnan musikal aki, sigurando nan transmishon pa futuro generashonnan. El a outor di vários obra ku ta reflehá su kompromiso ku kultura lokal. Su publikashonnan ta inkluí: “Fuente di sabiduria” (Fuentenan di Sabiduria): Un kompilashon di proverbionan i sabiduria popular na Papiamentu. “Mucha ta pidi atenshon” (E Mucha Exigi Atencion): Un obra cu ta trata temanan di infancia y educacion dentro di e contexto cultural di Curaçao. Tambe el a partisipá den kreashon di obranan di teatro ku a trata aspektonan históriko i kultural di e isla. Un ehèmpel notabel ta su kolaborashon riba e obra “Tula,” ku ta dramatisá e rebelion di katibu di 1795 riba Kòrsou. La Croes tabata enkargá ku komponé kantikanan i kantikanan di katibu, manera e tambú i e kantika di rebelion, komo ku no tabata konosí ningun disko musikal for di e tempu ei. curacaovakantieland.nl == Obra == * 1976 - ''Sla habri i mi ta sere ku un sla será'' * 1977 - ''Sabidoría di nos bieunan'' * 1978 - ''Wawa ta konta'', Produkshon Shon Krioyo * 1979 - ''Trinta di mèi, mi ta konmemora bo'' * 1982 - ''Mentalidat : un kayente un frien!'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 1986 - ''Tutumba'' * 1988 - ''Tumba di karnaval de Curazao'', Caracas * 2004 - ''Poesia di mama di Girasol : Terapia di arte'' * 2004 - ''Karnaval : (muchu mas ku nos ta kere!)'' * 2009 - ''Fuente di sabiduria'', Produkshon Shon Krioyo, Willemstad * 2012 - ''Seú ta muzik kultural : (lagu'é manera e ta!!!)'' == Honor == Como reconocimento di su contribucion invaluable na cultura Curazoleño, Eric La Croes a haya e titulo di Ridder van de Orde van Oranje-Nassau na 2013. E honor aki a resalta su dedicacion y esfuersonan pa conserva y promove herencia cultural di su pais. Herensha E legado di Eric La Croes ta sigui biba pa e generacionnan actual y futuro na Curaçao. Su trabou komo edukadó, investigadó i defensor di kultura lokal a laga un marka indelibel riba e identidat kultural di e isla. Pa medio di su skirbimentonan, siñansanan, y composicionnan, La Croes a percura pa Curaçao su tradicionnan musical y cultural sigui wordo balora y celebra. {{Appendix}} ---------------- '''Eric la Croes''', onder andere auteur van ''Fuente di sabiduria'' (vrij vertaald is dat ‘Bronnen van wijsheid’) en Mucha ta pidi atenshon (Kind vraagt om aandacht), wordt omschreven als een ethnomusicoloog. Zelf noemt Eric La Croes zichzelf kulturista; Cultuurliefhebber. Eric la Croes is zeer sociaal en laat grote persoonlijke betrokkenheid zien bij zijn moederland. Hij schrijft gedichten, poëzie en muziek in Papiamentu, zijn moedertaal, en Nederlands. Hij maakt zich sterk voor de typisch oude Curaçaose volksmuziek zodat deze niet verloren gaat en stimuleert de jeugd om die te blijven spelen.<ref>https://curacaovakantieland.nl/reisgids/beroemde-curacaoenaars/ Beroemde Curacaoenaars], curacaovakantieland.nl</ref> * 1965 - Peter Stuyvesant College (Amigoe) * tabata traha na AAINA * Drs. Eric La Croes (Curaçao) teaches in the General Faculty of the University of the Netherlands Antilles, Curaçao. His areas of specialization include educational psychology, developmental psychology, ethnomusicology, and audio-anthropology. Formerly, he was a researcher at the Institute of Archaeology and Anthropology of the Antilles. He has published poetry and prose, as well as publishing books, articles and audio materials on the traditional music and rhythms of Curacao.<ref>https://dcdp.uoc.cw/AA00000309/00026</ref> * [[Gueni]] * [[Tapushi Literario]] * Ridder [[Orden di Oranje-Nassau]] (2013) nl.wiki: Een jaar later volgde Tula, een toneelstuk over de Curaçaose slavenopstand van 1795 en het eerste over de slavernijgeschiedenis vanuit de perspectief van een zwarte Curacaoënaar.[9] Het verhaal werd in hoofdlijnen gebaseerd op onderzoek van de historicus H.J. Hamelberg (1862-1918),[10] terwijl de werkliederen van de slaven, zoals de tambú en de kantika di rebelion, door etnomusicoloog Eric La Croes geschreven werden omdat er van de opstand geen liederen bekend waren.<ref>[https://arhive.org/details/BNA-DIG-RAPPORT-SLAVERNIJVERLEDEN-2021/mode/1up?q=pacheco+domacasse Slavernijverleden in expressievormen in: ''Ketenen van het Verleden: Rapport van Bevindingen Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden''], 26 juli 2021, bijlage 4C </ref> {{Appendix}} ---------------- '''Ephrem J''', nomber artistico di '''Ephrem Jonathan Ocalia''' (☆ [[24 di novèmber]] [[1984]] na [[Kòrsou]]) ta un kantante [[yu di Kòrsou]], residensia na Hulanda/Merka? Zijn vader, Ephrem Ocalia was ook zanger en was zijn eerste inspiratie als kind. Ephrem J werd aangemoedigd door zijn vader om ook de muziek in te gaan. Hij begon zijn zang try-outs door deel te nemen aan lokale talentenshows op Curaçao. Ephrem Jonathan Ocalia, beter bekend als Ephrem J ging eind 2006 solo na het winnen van 4 Premio Karabela en werd genomineerd als beste zanger in 2006. Hij lanceerde zijn eerste album als solist in juli 2007 en had een succesvol concert eind september 2007. De band van Ephrem J draait helemaal om slow groove, ballads en Latin R&B met een vleugje jazzy muziek. Ephrem Jonathan Ocalia werd geboren op Curaçao op 24 november 1984. Zijn vader, Ephrem Ocalia Sr., zong en was als kind zijn eerste inspiratiebron. Ephrem J begon zijn zangtry-outs zoals de meeste kinderen doen, door deel te nemen aan lokale talentenjachten. Hij werd al snel ontdekt als een getalenteerde jonge zanger en begon op zeer jonge leeftijd te zingen in lokale bands. Tijdens zijn schooltijd bleef hij zingen in lokale bands zoals de OK-band en kreeg hij begeleiding van ervaren zangers, hoewel hij een grotendeels autodidactische zanger bleef. Toen stopte hij met school, verliet al snel de OK Band en werd de leadzanger van de lokale band Guess, waarbij hij voornamelijk “ritmo kombinÃ?¡” zong, een lokale populaire dansmuziek. Eind 2006 was Ephrem J de meest gewaardeerde lokale jonge kunstenaar op Curaçao. Hij ontving verschillende prijzen voor beste mannenstem en lokale zanger van het jaar en werd de favoriete entertainmentzanger voor privéverjaardagsfeestjes, huwelijksfeesten en dergelijke. Sterk geïnspireerd door zangers als Luther Vandross en andere Amerikaanse en Latijns-Amerikaanse vocalisten, verliet Ephrem J de band Guess, om begin 2007 aan zijn solocarrière te beginnen. Op dat moment had Ephrem J verschillende composities – door hem geschreven terwijl hij dagdroomde over zijn toekomst. – van ballads, latin R&B en slow groove nummers en benaderde jazzmuzikanten Gregory Colina en Gedeon Chandler, om de nummers muzikaal te arrangeren. Vervolgens ging hij de opnamestudio in en bracht al snel zijn eerste album als solist uit. Zowel de cover “Speransa” (hoop) als “Stimabu So” bereikten de lokale radio-hitlijsten. Ondertussen was Ephrem J het middelpunt tijdens twee concerten en kreeg hij zeer drukke dagen als zanger voor vele privéfeesten. Hij betrad ook de wereld van reclamespots, zong een lokale jingle voor een populair condoommerk, verscheen op een billboard voor een bedrijf in spijkerbroeken en op verschillende reclameposters. Zijn populariteit groeide nog meer onder de lokale gemeenschap en werd eind 2007 opnieuw geëerd als zanger en ontving verschillende prijzen, waaronder de “Edgar Supriano-prijs” van de nationale vereniging van muzikanten en artiesten, AMAK, als zanger van het jaar. In 2008 begon hij het jaar opnieuw met grote impact, nam deel aan het Tumba Festival van het carnaval met een van de populairste bands Gio Fuertisimo en kreeg opnieuw erkenning als derde finalist onder de meer dan 60 deelnemers. Hij creëerde zijn internationale album, met enkele mooie ballads, slow rock en tropische muziek in de Spaanse taal. Zijn solocarrière kreeg een hoogtepunt toen hij de opdracht kreeg om te zingen bij de Marinierskapel van de Royal Marines (een harmonisch orkest) in Willemstad. In november 2008 bracht hij zijn eerste internationale album “Lating Evolution” uit. {{Appendix}} Ephrem J Cantante y Compositor, Despues de su primer gran exito "Amor en la luna" ha seguido trabajando incansablemente y esta logrando poco a poco llegar con su música donde quiere su corazón para todo el munoo La Historia de Ephrem Jonathan, Un artista del mundo ... Con un nombre que empieza a resonar con fuerza en diferentes países, Ephrem J mantiene firme la convicción que lo llevó desde chico a los escenarios: "Seré un artista internacional que pondrá en alto la bandera de Curazao y la de La Republica Dominicana". Aunque naciera en esta pequeña nación antillana, y ser allí donde ha crecido y desarrollado sus potencialidades artísticas, es un intérprete multicultural con raíces latinas y holandesas, algo que se nota, positivamente, en lo bien que maneja la diversas mezclas rítmicas que componen su repertorio. ---------------- {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Palm]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{infobox musico | variante = c | nomber completo = John Antonio Palm | alias = | imagen = John-palm-profil (cropped).jpg | imagen hanchura= 235 | descripcion = | fecha nacemento = [[13 di yüni]] [[1885]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento= [[24 di febrüari]] [[1925]] | luga fayecimento= | ofishi = músiko, kompositor | instrumento = klarinèt | pais = | distincion = }} '''Johan Antoine (John) Palm''' (☆ [[13 di yüni]] [[1885]] na [[Kòrsou]] – † [[24 di febrüari]] [[1925]] na [[Kòrsou]]) tabata un músiko i kompositor antiano. == Biografia == John Palm tabata un di e kuater yu di Maria Felicia Celestina di Kòrsou ku a fam Palm. Na 1905, meskos ku su ruman [[Rudolf Palm|Rudolf]] el a wòrdu rekonosé komo yu di Willem Axson Palm. E tabata un multi-instrumentalista; John Palm a nase den un famia musikal i tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu [[Jacobo Palm]] i su ruman [[Rudolf Palm]], el a siña toka piano, klarinèt i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinèt tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den varios konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita manera pa supla cu su boka, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinèt. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiamentu na otro di su mes klarinèt finalmente a resultá fatal. == Komposishonnan == Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Literatura == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} == Link eksterno == * [http://www.palmmusicfoundation.com Wèpsait Palm Music Foundation] {{Appendix}} John Palm (Curaçao, 13 di yüni 1885 – ibid., 24 di febrüari 1925) tabata un músiko i kompositor. Johan Antoine Palm – mihó konosí komo John Palm – tabata un instrumentalista prolifiko. Meskos ku su primu Jacobo Palm i su ruman hòmber Rudolph Palm, el a siña toka piano, klarinet i fluit serka su welo, e músiko i kompositor [[Jan Gerard Palm]] (1831-1906). E klarinet tabata su instrumènt faborito. Komo solista, el a presentá kuné den vários konhunto i orkesta musikal, inkluyendo “Los Dispuestos” i e seksteto “Los seis.” E tabata konosí pa su bunita embouchure, ku a permitié entregá bunita solonan di klarinet. El a fayesé na e edat di 39 aña pa motibu di komplikashonnan di tuberkulosis. E fiansa di su mes klarinet finalmente a resultá fatal. Komposishonnan Un kantidat limitá di komposishonnan di John Palm a keda konserbá. Nan ta e walsnan di dos parti “La Belleza”, "Club X", "Emma", "La Veloce", "Ma Pensee", "Gozar sufriendo" i "Nocturno". == Bronnen == * {{cite book|author=Halman, Johannes I.M. en Rojer, Robert A.|title=Jan Gerard Palm: Leven en werk van een muzikale patriarch op Curaçao|publisher=KITLV, Leiden|year=2008}} * {{cite book|author=Palm, Edgar|title=Muziek en musici van de Nederlandse Antillen|publisher=Curaçaose Drukkerij, Curaçao|year=1978}} * {{cite book|author=Boskaljon, Rudolph|title=Honderd jaar muziekleven op Curaçao|publisher=Van Gorcum & comp. NV, Assen|year=1958}} *[http://books.caribseek.com/Curacao/Honderd_Jaar_Muziekleven_op_Curacao Honderd jaar muziekleven op Curaçao] {{DEFAULTSORT:Palm, John}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Músika]] -- Palm, Jacobo Jesus María (Shon Coco) (Curaçao 28 november 1887 - 1 juli 1982) kleinzoon van Jan Gerard Palm, veelzijdig instrumentalist en componist, is één der begaafdste muziekpedagogen die Curaçao heeft gekend; was jarenlang concertmeester van het inmiddels opgeheven Curaçaosch Philharmonisch Orkest; maakte vooral naam als pianist en organist. Zijn composities verraden een gedegen - overigens geheel door zelfstudie verkregen - kennis van de theorie. --------------- '''Jean Bernard Antonio (Tonie) Palm''' (1885 -1963) Tonie Palm werd geboren in 1885 als zoon van George Frederik Palm en Selly Guilhoux. George Frederik Palm was een broer van Willem Axson Palm. Tonie was koopman van beroep maar was ook componist en speelde piano en orgel. Jean Bernard Antonio PalmHij had een winkel in de Breedestraat, Otrobanda. De straat die daar omhoog ging stond bekend als Hanchi de Shon Tonie waar hij het eerste bedrijfje op Curaçao had waar potato chips werden gemaakt en waar hij samen met zijn neef Eddy Gorsira een handel in kreeften uit Sint Maarten had.<ref>[https://www.henkbeers.nl/FamPalm.htm Familie Palm]</ref> Hij was de componist van Curaçaose danzas in de stijl van de beroemde componist Juan Morel Campos uit Puerto Rico. Toen zijn moeder in 1916 kwam te sterven, werd hij hierdoor zo aangegrepen dat hij praktisch geheel stopte met het componeren. Wel heeft hij in 1945 nog het volkslied van Bonaire gecomponeerd. De melodie van dit volkslied heeft een tijd lang ook gediend als volkslied van de Nederlandse Antillen. Sinds enige jaren heeft de Nederlandse Antillen echter een eigen volkslied. Thuis had Tonie Palm een Pleyel piano waar hij altijd op speelde. Hij viel ook nog regelmatig in als organist in de Fortkerk en in de Synagoge. Hij heeft zijn oudste kinderen muziekles gegeven. Na 1948 kreeg hij problemen met zijn gehoor en stopte hij volledig met spelen. Zijn Pleyel piano heeft hij weggegeven. Hij had een kast vol handgeschreven muziek maar voordat hij stief heeft hij opdracht gegeven al die boeken aan Edgar Palm te geven. Op eigen verzoek is hij begraven met een doos oude familie foto's. Tonie Palm was getrouwd met Maria Emilia (Rosa) Inees (1908-1981) en had acht kinderen. Van zijn composities zijn vooral de walsen "Incurable", "Un amargo despertar", "Maria" en "El 33", zijn mazurka "El desengaño" en de danzas "Sorpresa inesperada" en "Vano empeño" populair gebleven. Tonie Palm had twee broers en twee zussen. Broer Frederik Wilhelm Palm, geboren in 1883, was apotheker van beroep en reisde naar Colombia, Costa Rica en Panama. Hij had een botica in Costa Rica, waar hij trouwde met Felicia Hernandez. Hij kreeg vier kinderen. Hij is rond 1935 met de kinderen teruggekeerd naar Curaçao en zou later nog bij de Shell gewerkt hebben. Zijn vrouw heeft het eiland nooit bezocht. Zus Seline Leonie Palm kon goed piano spelen. Zij trouwde met Johannes Philippus Evertsz (John) Gorsira, de shon van plantage Santa Martha. Zij woonde in Otrobanda op de hoek van de Trapsteeg en de Langestraat boven de familie Capello (van de winkel "La Bonanza" aan de Breededstraat) en bezat een groot verdiepingshuis met daarnaast een flink terrein met een koe en verkocht melk aan diverse vaste klanten. Zij verbleef bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog in Nederland en kon niet meer naar Curaçao vertrekken. Het werd een moeilijke tijd. Zij heeft al haar juwelen moeten verkopen om te overleven. In juni 1946 ging zij in New York wonen. Haar twee dochters Hertha en Nylka waren muzikaal en zongen met o.a. Pia Beck in de groep Samoa girls. In 1941 is met deze groep het nummer "In the mood" in de GTB-studio, Den Haag opgenomen. Dit nummer staat op de 1e CD 'Koppen op!' van de 4CD box 'Ongehoord 1940-1945; amusement en propaganda tijdens de bezetting'. Haar zoon Wilfred (Boy) Gorsira werd tandarts en trouwde met een dochter van de bekende verzetsman Andries Graafhuis uit Arnhem. -------------- ==Annvulling wals antiano== Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php Cultureel mozaïek van de Nederlandse Antillen(1977)–René A. Römer]Hoofdstuk VIII Muziek en dans</ref> Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes. De evolutie vond plaats volgens de in afbeelding opgenomen figuren. Tegen 1900 werden praktisch geen walsen meer gecomponeerd met het Weense ritme; bovendien zijn de Antillianen bij het spelen van de walsen bepaalde ritmische accenten hierin gaan leggen, waardoor langzamerhand het type wals ontstond dat wij thans de ‘Curaçaose wals’ noemen. De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. Het verschil tussen de Curaçaose wals en de andere walstypen is tweeledig: 1. de ritmische patroontjes; 2. de manier waarop de Antillianen deze speciale ritmiek in de Curaçaose wals brengen. In het begin stonden de Curaçaose walsen duidelijk onder invloed van buitenlandse muziek (Chopin, Strauss, Waldteufel, etc.): men luistere b.v. naar de walsen ‘El sueño’ van Gerrie Palm (± 1870), ‘Emilia’ van Chris Ulder (± 1883), ‘Un deseo’ van Jo S. Corsen (± 1886), de dichter-componist van de Antillen, wiens composities muzikale gedichten waren, ‘Estrella Solitaria’ van Janchi Boskaljon (± 1912), ‘Porque Sufrir’ van Paul de Lima (± 1916) en ‘Lo Bello’ van Jacobo Conrad (± 1914). Het einde van de 19de eeuw en de 20ste eeuw brachten ons enkele juweeltjes van Curaçaose walsen, vrij van buitenlandse invloeden en met typisch Antilliaans ritme. Men vergelijke b.v. de volgende walsen met bovengenoemde: ‘Inspiración’ van Rudolf Palm (± 1900), ‘Noche Alegre’ en ‘Dulce Scharloo’ van Jacobo Conrad (± 1915), ‘Ina’ van Albert Palm (± 1945), ‘La Encantadora’ van Rudolf Wever (± 1950), om enkele te noemen. Er bestaan ook enkele Curaçaose walsen met tekst, die zeer in de smaak zijn gevallen o.a. ‘Amor’ van Rudi Plaate, ‘Abo so’ van Padu Lampe en ‘Aura’ van Albert Palm, en twee walsen met het karakter van volkslied ‘Himno y Bandera’ van Boeis Haile en ‘Aruba dushi Tera’ van Rufo Wever en Padu Lampe. ----------- '''Wals antiano''', tambe konosí komo *wals di Kòrsou*, ta un género musikal ku tin su raíz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo 19, den un epóka ku músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E wals antiano ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e región karibeño. == Origen i desaroyo == Ku e introdukshon di forma musikal europeo na Kòrsou, e komunidat kreól a kominsá adaptá e wals vienés pa su propio gusto i tradishon. Kompará ku e wals oropeo, e wals antiano ta mas libre den tempo i fraseo, i ta integrá ornamentashonnan melódiko i ritmo mas sinkopá. E wals antiano tabata originalmente interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. El a bira un pilar di fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, ku su komposishon karakterisá pa un tono líriko, sentimental i hopi biaha nostalgiko. == Karakterístikanan musikal == * **Tempo**: mas fleksibel ku e wals vienés; por variá segun interpretashon. * **Ritmo**: tripel kompas, pero ku aksentonan sinkopá tipiko di estil karibeño. * **Melodía**: kantabel, hopi biaha ku ornamentashon kromátiko i ekspreshon rubato. * **Instrumentashon**: tradicionalmente piano i fio, despues expandí ku klarinèt i otro instrumentonan di kámara; mas resientemente tambe orkest di salon. --- ## Kompositornan prominente ### Kòrsou * **Jan Gerard Palm** (1831–1906) * **Jacobo Palm** (1887–1982) * **Rudolf Palm** (1880–1950) * **John Palm** (1885–1925) * **Joseph Sickman Corsen** (1853–1911) * **Jacobo Conrad** * **Genie Palm** * **Paul de Lima** * **Janchi Boskaljon** ### Aruba * **Padu Lampe** (1920–2019) * **Rufo Wever** (1917–1977) --- ## Komparashon ku wals vienés | Aspèk | Wals antiano | Wals vienés | | ----------------------- | ---------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------- | | **Orígen** | Kòrsou, siglo 19; adaptashon di forma oropeo | Viena, siglo 18 | | **Ritmo** | Tripel kompas ku sinkopa i aksentonan fleksibel | Tripel kompas, aksento konstante riba di promé tik | | **Tempo** | Variabel, interpretashon libre | Rápido i konstante | | **Melodía** | Líriko, sentimental, ornamentashon kromátiko, rubato | Elegante, lineá i mas estriktamente strukturá | | **Instrumentashon** | Piano, fio, klarinèt, orkest chikí; despues orkest di salon | Orkest sinfóniko grandi | | **Uso** | Fiestanan di famia, evento lokal, konserto folklóriko | Balnan aristokratiko, salon i konsierto europeo | | **Kompositornan** | Jan Gerard Palm, Rudolf Palm, Jacobo Palm, John Palm, Padu Lampe, Rufo Wever | Johann Strauss I & II, Franz Schubert | | **Nifikashon kultural** | Símbolo di meskla kultural antiano, patrimon kultural di Kòrsou i Aruba | Ikona di tradishon musikal austriako, herensia nashonal | --- ## Nifikashon kultural E wals antiano ta konsiderá parti esencial di herensia musikal di Antias Hulandes. E ta un símbolo di e meskla di tradishon oropeo ku ekspreshon karibeño, i ta wòrdu interpretá tanto den konsertonan klasiko komo den presentashonnan folklóriko. Pa hopi hende riba Kòrsou i Aruba, e wals ta keda relashoná ku memorianan familiar i un sentimiento di nostalshia kultural. --- ## Literatura * Jan Brokken (2006), *Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin*, Atlas Contact, Amsterdam. * Edgar Palm (1999), *An Outline of Antillean Music*, Walburg Pers, Zutphen. --- ## Link eksterno * \[Wals “La Alegría” di Jan Gerard Palm, interpreta pa Trio Armonia (YouTube)] * \[Wals antiano den konserto di orkest juvenil na Kòrsou (YouTube)] --- ¿Kier bo ku mi tambe agrega un **sekuensia tokante e bailenan** (meskos ku kuantu pasonan i estilo den e baile mes) komo ku nos a inkluí pa *Mazurka*? Wals antiano, tambe konosí komo wals di Kòrsou, ta un género musikal di Antias Hulandes, ku su raiz den e forma klásiko di wals oropeo. E estilo a nasé na Kòrsou den di dos mita di siglo diesnuebe, ora músika di salón i bailenan oropeo a bira popular den komunidatnan urbano. E ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di Viena, mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko propio di e region karibense. Tradishonalmente, e wals antiano tabata wòrdu interpretá den salón ku piano, fio, klarinèt i otro instrumentonan di kámara. E tabata popular na fiestanan formal, selebrashonnan di famia i evento sosial, i su komposishon generalmente tin un tono líriko i sentimental. Kompositor prominente Pais Nòmber Kòrsou Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolf Palm, John Palm, Joseph Sickman Corsen, Jacobo Conrad, Genie Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon Aruba Padu Lampe, Rufo Wever ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{multiple image | total_width = 250 | header = Mazurka | header_align = center | align = right | border = infobox | perrow = 1/2 | image2 = Frederic Chopin photo.jpeg | caption2 = Frédéric Chopin | width2 = 125 | heigth2 = 50 | image1 = Mazur1.jpg | caption1 = Mazurka interpretá pa e grupo di baile folklóriko polako “Mali Gorzowiacy" | image3 = Mazurka 1845.jpg|thumb| | caption3 = Mazurka na 1845 | caption_align = center }} '''Mazurka''', ku su origen den Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[Kòrsou]] i [[Aruba]], el a desaroyá komo un estilo lokal i a keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> == Origen == E mazurka a originá na Mazuria, region di [[Polonia]], komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. Durante [[siglo 19]], e género a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]], prinsipalmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849), ku despues lo tin influensia grandi riba e tradishon musikal antiano. For di Oropa, e mazurka a plama pa otro kontinente, inkluso [[Latinoamérika]], unda el a bira parti di músika folklóriko na [[Colombia]], Uruguay, [[Panama]], [[Costa Rica]], [[México]], [[Nicaragua]], [[Chile]], [[Puerto Rico]], [[Kòrsou]] i [[Aruba]]. Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal. Den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> == Historia == Den siglo 19 i kuminsamentu di [[siglo 20]], e mazurka tambe a bira popular na e islanan ABC i tabata sona na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesífikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé rònt di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] a komponé e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo, distinto for di e promé komposishonnan antiano ku tabata aksentuá e di tres konteo.<ref name=":1"/> Otro kompositornan konosí tabata [[Padu Lampe]] (1920-2019) i [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá "e Chopin antiano". Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a publiká e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual el a eksplorá e raisnan di músika antiano i e influensia ku Oropa tabatin riba dje, partikularmente ku relashon na mazurka. Despues di e tradukshon di e obra na polako den 2008, Brokken huntu ku pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a duna charla i presentashon tokante mazurka antiano na Polonia.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a mengua ku tempu, e mazurka a keda un parte bibu di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un laso entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta sirbi komo un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon polako a adapta i floresé den [[Karibe Hulandes]]. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i "rubato" rítmiko deliberá<ref>Den músika, "rubato" (tempu hòrta na [[italiano]]) ta un téknika, kaminda un interprete por rek òf komprimí sierto nota, kompas òf fase pa agregá tekstura i emoshon na e músika, sin kambia e ritmo òf struktura general di e piesa.</ref>, similar na e ekspresividat ku ta haña den mazurka di Chopin.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Konsekuentemente, e estilo lokal a desaroyá su propio tempu, fase i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den baile, e mazurka ta distinguí pa sekuensianan di moveshon kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. Den tradishon antiano por haña tres variante: * mazurka di dos moveshon: bibu i popular den fiestanan, frekuentemente akompaña ku [[Caha di Orgel|ka’i òrgel]]. * mazurka di tres moveshon: mas solèm i adaptá pa salon. * mazurka di kuater moveshon ku ta inkluí un sekshon falsu bailá na tempu di [[wals antiano|wals]], rekonosí pa su pasonan kompliká i estilo teatral.<ref name=":1"/> === Komparashon === {| class="wikitable" width="97%" ! Músika/baile !! Mazurka antiano !! Mazurka oropeo |- | Origen || Introdusí for di Polonia den siglo 19 i a evolushoná lokalmente || Region di Mazuria, Polonia |- | Uso || Enkuentronan sosial, fiestanan, selebrashonnan, generashonnan mas bieu || Salon, salanan di konsierto, bailenan folklóriko |- | Ritmo || Tripel kompas, patronchinan rítmiko kompleho, estilo "wals", aksento riba di dos i di tres konteo, sekshonnan tin biaha den sekuensianan di kuater parti || Tripel kompas, aksento típikamente riba di dos i di tres konteo |- | Tempu || Variabel, influensiá pa abilidat di e bailadó i interpretashon lokal || Bibu, bailabel |- | Karakterístikanan musikal || Aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko, "rubato" deliberá || Harmónikamente ekspresivo, "rubato" komun den komposishonnan di Chopin |- | Koreografia || Pasonan kompliká pa bailadónan eksperensiá, adaptá lokalmente || Pasonan folklóriko estilístiko, formalisá den salonnan oropeo |- | Kompositornan prominente|| Jan Gerard Palm, Rudolph Palm, Jacobo Palm, Rufo Wever, Padu Lampe, Wim Statius Muller || Frédéric Chopin, kompositornan folklóriko tradishonal |- | Nifikashon kultural || Tradishon bibu na Kòrsou i Aruba, símbolo di herensia lokal || Herensia nashonal polako, ampliamente rekonosé den kontekstonan klásiko i folklóriko |} == Literatura == * Jan Brokken (2006), ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin'', Editorial Atlas Contact, Amsterdam. * Jan Brokken (2018) ''Why Eleven Antilleans Knelt before Chopin’s Heart: The Music of the Netherlands Antilles'', tradusi na [[ingles]] pa Scott Rollins, University Press of Mississippi. == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=RoJc0-gnwS4 Musica Clasico: Mazurka], di tres video di e seri ''Músika di Aruba'' riba [[Youtube]] (5 di yüli 2020) * [https://www.youtube.com/watch?v=QglX8JGRbLA Mazurka "Eliza" di Jan Gerard Palm interpreta pa Trio Nos Otrobanda], video Youtube (3 di yanüari 2023) {{Appendix}} [[:Kategoria:Músika]] [[:Kategoria:Islanan ABC]] --- '''Mazurka''', originalmente di [[Polonia]], ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel ku un aksento típiko riba e di dos òf di tres konteo di un bara. Na e [[islanan ABC]], partikularmente [[Kòrsou]], el a keda un baile kultural importante, ku ainda ta wòrdu baila regularmente.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Mazurek, originalmente di Polonia, ta un género di baile i músika tradishonal den kompas tripel. Na [[islanan ABC]], partikularmente Kòrsou, el a desaroyá un estilo lokal i ta keda un baile kultural importante asta awe dia.<ref name=":1"/> == Historia == E mazurka a originá na [[Polonia]], evolushonando komo un fushon estilístiko di tres baile tradishonal: e ''mazur'', e ''kujawiak'', i e ''oberek''. El a bira popular den salonnan [[Oropa|oropeo]] durante [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e komposishonnan di [[Frédéric Chopin]] (1810-1849). Na [[polaco|polako]], ''mazur'' komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku ''mazurek'' por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente.<ref>{{Cite web|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The Polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Den [[siglo 19]] i kuminsamentu di [[siglo 20]], mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentro sosial, evento festivo i selebrashonnan lokal, spesifikamente na momentu ku e selebrashon yega su punto kulminante. E promé komposishonnan di mazurka antiano a aparesé alrededor di e di dos mitar di siglo 19. Na Kórsou, kompositornan prominente di mazurka tabata [[Jan Gerard Palm]] (1831–1906), [[Rudolf Palm]] (1880–1950), i [[Jacobo Palm]] (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. [[Rufo Wever]] (1917-1977) di [[Aruba]] tabata kompositor di e mazurka moderno, den kual e aksento ta kai riba e di dos konteo en bes di e di tres, manera den e mazurka original.<ref name=":1"/> Mas resientemente ta inklui e komposishonnan di [[Wim Statius Muller]] (1930-2019), tambe yamá e Chopin antiano, i [[Randal Corsen]]. Na 2006 e eskritor hulandes Jan Brokken a saka e buki ''Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin''<ref>[https://www.atlascontact.nl/boek/waarom-elf-antillianen-knielden-voor-het-hart-van-chopin/ Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin], Uitgeverij Atlas Contact</ref>, den kual e ta deskribí e raisnan di músika antiano i e influensia ehersé pa Oropa, partikularmente den e kaso di mazurka. Na 2008, despues di e tradukshon di e buki na polako, e outor akompaña pa pianista i kompositornan antiano Wim Statius Muller, Johnny Kleinmoedig, Livio Hermans i Randal Corsen a biaha pa Polonia, unda a duna charla i presentashonnan di e mazurka antiano inspirá riba e komposishonnan di Chopin.<ref>Jan Brokken, [https://www.janbrokken.nl/2015/10/21/de-reis-door-polen/ De reis door Polen]</ref> Ounke su popularidat a baha ku tempu, e mazurka keda ainda un parte di herensia kultural di Kòrsou i Aruba. Na okashonnan folklóriko i presentashon di grupo di baile tradishonal, e mazurka ta sigui wòrdu representá komo símbolo di un lazo entre kultura oropeo i karibeño. Pa hopi hóben i turista, e mazurka ta bira un eksperensia edukativo ku ta mustra kon un tradishon di Polonia a adapta i florecé den Karibe Hulandes. == Músika i baile == E mazurka antiano i e mazurka oropeo (Polonia) ta komparti algun karakterístikanan musikal, pero tambe tin diferensianan klá den estilo i ritmo. Musikalmente, e mazurka antiano ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurka oropeo, partikularmente di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di e modelonan oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon lokal úniko di e tradishon di mazurka. Den e baile ta distinguí diferente sekuensia di moveshon, inkluso ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis. E mazurka di dos moveshon ta bibu i ta mas komun ku músika di [[caha di Orgel|ka'i òrgel]]. E mazurka di tres moveshon ta mas solèm, agradabel pa skucha, i por lo general ta wòrdu usá komo baile di salon. E mazurka di kuater moveshon tin un sekshon falsu den e di tres moveshon, ku ta wòrdu baila normalmente na tempu di [[wals]].<ref>Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> E sekuensianan di e kuater moveshon ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.<ref name=":1">Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> ------------- Mazurka ta un genero musikal polako basá riba bailenan folklóriko stilisá den tripel tempu, normalmente na un tempu bibu, ku karakter definí prinsipalmente dor di e "mazur" prominente su “aksentonan fuerte insistematikamente poné riba e di dos òf di tres tel”.<ref>Randel, D. M., Ed., ''The New Harvard Dictionary of Music'', Harvard University Press, 1986</ref> E mazurka ta un fushon estilisá di tres baile folkloriko polako: e mazur, e kujawiak, i e oberek. E mazurka, banda di e baile di polka, a bira popular na e salonnan di baile i salonnan di Oropa den [[siglo 19]], partikularmente pa medio di e obranan notabel di [[Frédéric Chopin]]. E mazurka (na polako mazur, e mesun palabra ku e mazur) i mazurek (baile rural basá riba e mazur) hopi biaha ta wòrdu konfundí den literatura oksidental komo e mesun forma musikal.<ref>{{Cite journal|last1=Pudelek|first1=Janina|last2=Sibilska|first2=Joanna|date=January 1996|title=The polish dancers visit St. Petersburg, 1851: A detective story|url=http://dx.doi.org/10.1080/01472529608569240|journal=Dance Chronicle|volume=19|issue=2|pages=171–189|doi=10.1080/01472529608569240|issn=0147-2526|url-access=subscription}}</ref> Edgard Palm (un músiko-kompositor ku a pionero den investigashon musikal i awor ta e miembro di mas bieu di e famia Palm, ku a hunga un ròl krusial den e orígen i desaroyo di músika curasoleño for di siglo diesnuebe) ta opservá korektamente2 ku, pa straño ku e por parse, e mazurka no ta kasi mes popular mas den su pais natal, miéntras ku e tabata wòrdu baila regularmente riba Curaso pa hóbennan i hóbennan bieu pa mas ku un siglo. Pa hopi curazoleño di mas edad, e mazurka tabata hasta nan forma di baile faborito. Nos mazurka, kontrali na e wals, no ta karga e label “Kurasoleño,” tòg e ta diferensiá di e estilo Oropeo. Komo ku e diferensia aki ta un asuntu di estilo, e ta difísil pa definí. Un elemento típiko di Kòrsou ku bo no ta haña niun otro kaminda na Europa ta ku e di tres sekshon di nos mazurka di kuater parti (nos konosé tambe mazurka di dos i tres parti) ta den tempo di wals, e asina yamá “valsante.” E pasonan di baile di nos mazurka tambe ta asina kompleho ku nan ta solamente pa e bailarinnan mas eksperensia i rítmikamente eksakto.<ref>[Robert A. Rojer, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0104.php De Curacaose muziek], dbnl.org</ref> Pa loke ta trata e músika mes, e mesun karakterístikanan ku ta konta pa e mazurka Oropeo ta destaká: un karakter akordeal skèrpi ku un tendensia pa disonansia deliberá ku no mester wòrdu resolvé (esaki ta konta tambe pa e mazurka di Chopin) i e rubato. E konsepto di rubato (literalmente “hòrta,” for di italiano rubare = hòrta), ku ta esensial pa e ritmo difísil di mazurka di Chopin i tambe pa músika di baile di Kòrsou, tambe ta bisto. karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] ----- Origen E mazurka a originá na Polonia, evolushonando komo un fushon estilisá di tres baile tradishonal: e mazur, e kujawiak, i e oberek. El a bira popular den salonnan oropeo durante siglo 19, partikularmente pa medio di e komposishonnan di Frédéric Chopin. Na Polonia, mazur komunmente ta referí na e baile folklóriko, mientras ku mazurek por indiká sea e baile rural òf su forma musikal; den literatura e dos términonan tin biaha ta wòrdu usá interkambiablemente. Historia i desaroyo Den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20, mazurka a bira popular na e islanan ABC i tabata wòrdu interpretá na enkuentronan sosial, eventonan festivo i selebrashonnan lokal. El a desaroyá un estilo lokal distintivo, tin biaha yamá valsante, karakterisá pa patronchinan rítmiko kompleho i koreografianan diseñá pa bailarinnan eksperensia. Sierto sekshonnan di e mazurka antiano, hopi biaha den sekuensianan di kuater parti, ta konta ku pasonan kompliká ku ta eksigí ritmo i koordinashon presis.[1] Musikalmente, mazurkanan di Kòrsou hopi bia ta inkluí aksentonan harmóniko skèrpi, ornamentashon kromátiko i rubato rítmiko deliberá, similar na e karakterístikanan ekspresivo ku ta haña den mazurkanan Oropeo, partikularmente esnan di Chopin. Sinembargo, e estilo lokal a divergí for di modelonan Oropeo den tempo, fraseo i interpretashon di baile, kreando un ekspreshon “Kurasoleño” úniko di e tradishon di mazurka. Kompositornan prominente di mazurkas di Curaçao ta inkluí Jan Gerard Palm (1831–1906), Rudolph Palm (1880–1950), i Jacobo Palm (1887–1982), kendenan a yuda kodifiká e tradishonnan musikal i di baile riba e isla. == Karibe Hulandes == Na Curaçao, e mazurka tabata wòrdu baila den siglo 19 i kuminsamentu di siglo 20 den momento ku un selebrashon yega su punto kulminante. Aunke no ta yam'e mazurka antiano kontrali na e wals, tòg e ta diferensiá di e estilo oropeo. Mazurka ta pega na e patronchi rítmiko preskribí, ku eksepshon di un sekshon kòrtiku i sin klave, pero ta desviá for di e ehèmpel oropeo a traves di un uso abundante di — hopi bia kromátiko — ornamentashon, ku, pa kasualidat, no ta kita for di e struktura di e motibu ni (danki na nan ehekushon rápido) ta frena e tempu.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Mazurka], Encyclopedie van Curaçao</ref> Kompositornan bon konosí di mazurkas di Kòrsou ta inkluí Jan Gerard Palm (1831-1906), Rudolph Palm (1880-1950), i Jacobo Palm (1887-1982). == Diferensia i Adaptashon == Aunke e mazurka Kòrsou a deriva di e mazurka polako, e ta diferenti na estilo i ritma. E sekshon di cuatro parti ku tempo di wals i pasonan kompleks ta un elemento tipiko lokal. E interpretación musikál ta inkluí akordeu skèrpi, disonansia deliberá i rubato, simia manera e mazurka di Chopin. Ornamentashon kromátiko i improvisashon den ejecución ta tipiko di nos interpretashon lokal. == Kompositornan Kòrsou == Algun di e kompositornan mas konosí ku a trabou ku mazurka na Kòrsou ta: Jan Gerard Palm (1831-1906) Rudolph Palm (1880-1950) Jacobo Palm (1887-1982) E tradishon di mazurka a keda viva na Kòrsou, representando un herensia di mezcla europeo y afro-karibe, i ta un elemento important di kultura lokal. {{Appendix}} De Antilliaanse mazurka houdt zich, behoudens een kort valsant gedeelte, aan het voorgeschreven ritmische patroon, maar wijkt af van het Europese voorbeeld door een overvloedig gebruik van - vaak chromatische - versierselen, die overigens de motiefopbouw niet aantasten, noch (dank zij hun snelle uitvoering) het tempo terughouden. The Mazurka (Polish: mazurek) is a Polish musical form based on stylised folk dances in triple meter, usually at a lively tempo, with character defined mostly by the prominent mazur's "strong accents unsystematically placed on the second or third beat".[2] The Mazurka, alongside the polka dance, became popular at the ballrooms and salons of Europe in the 19th century, particularly through the notable works by Frédéric Chopin. The mazurka (in Polish mazur, the same word as the mazur) and mazurek (rural dance based on the mazur) are often confused in Western literature as the same musical form.[3] ------------- == Tumba == (aanvullen) === Historia === Un baile di dos parti den 2/4 di tempu, ku na kuminsamentu di siglo 20 tabata konosí ainda komo un forma musikal simpel den kua poemanan satíriko tabata wòrdu lansa. Sinembargo, su orígen ya ta sentra rònt di e promé presensia di katibu riba Kòrsou. Desde su inisio, tumba a konosé un desaroyo profundo: E grupo “bad boys”, ku a pone chisme na músika (mira tambe @: Tambú), awor a kambia den un komunidat di kompositor, letra, areglista i músiko di kalidat haltu - últimamente asta graduadonan di konservatorionan - ku, pa mustra nan abilidatnan, ta partisipá den e festival anual, entre otro. Een tweedelige dans in tweekwartsmaat, die in het begin van de 20ste eeuw nog als een eenvoudige muzikale vorm waarin hekeldichten werden gegoten door het leven ging. Haar ontstaan wordt echter reeds rondom de allereerste aanwezigheid van slaven op Curaçao gecentreerd. Sinds haar ontstaan heeft de tumba een diepgaande ontwikkeling doorgemaakt: De "kwajongens" groep, die roddel op muziek zette (zie ook @: Tambú), is thans veranderd in een gemeenschap hoogwaardige komponisten, tekstschrijvers, arrangeurs en musici - de laatste tijd zelfs van aan conservatoria afgestudeerden - die ter stalling van hun kunsten onder andere jaarlijks aan de tumbafestival deelnemen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120010432/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Tumba], Encyclopedie van Curacao</ref> De oorspronkelijke tumba bestond uit twee delen van acht maten. De naam tumba is afkomstig uit de Bantu-cultuur (Kongo), waardoor het te verklaren is dat de tumba als dans- / muziekvorm ook voorkomt in Cuba en de Dominicaanse Republiek. Deze oorspronkelijke tumba, muzik di zumbi genaamd; in werkelijkheid muzik di sòmbi (= slaaf), was in eerste instantie een muzieksoort die in hoofdzaak met de benta werd voortgebracht. In het begin waren er daar twee varianten: De stijl van Johannes van Uyten in Banda'riba, het oostelijk deel van het eiland en die van Tom Plantein in Banda'bou, het westelijk deel. Zijn tumbastijl werd heel toepasselijk tumba di Westpunt genoemd. Tom Plantein schijnt ook als eerste de fluit in de oorspronkelijke tumba te hebben ingebracht. Tegen het einde van de 19de eeuw is de tumba heel ver van zijn eenvoudige oorsprong als muzik di sòmbi ontwikkeld en wordt er ook gebruik gemaakt van instrumenten als kuarta (4-snarig gitaar), de normale gitaar, wiri, tambú grandi en zelfs van de viool en de piano. Met de komst van de viool en de piano in de tumba is ook de West-Europese invloed op de produktie van dit muzieksoort een feit. Met deze invloed komt er ook een verandering in de wijze waarop de tumba geannoteerd wordt: De Europese school noteert de maat en schrijft noten; de Afrikaanse school anoteert het tempo. De eerste overgang in de tumba is de overbrenging van de door de benta gedomineerde muzik di sòmbi naar een tumba waar tokkelinstrumenten (gitaar) de boventoon gaan voeren. Dit betekent echter niet, dat de tumba dan geheel van zijn Afrikaanse oorsprong ontdaan wordt. De ontwikkeling die de tumba hierbij volgt schijnt zich voorheen ook in het Zwarte Continent zelf op ongeveer gelijke wijze te hebben voltrokken, althans voor wat betreft de tokkelinstrumenten. De Afrikaanse cultuur kent namelijk een overvloed aan tokkelinstrumenten, waar de Curaçaosche musici simpelweg niet van op de hoogte zijn. Reeds in het begin van de 19e eeuw gaat de piano een steeds belangrijker rol spelen in de vertolking van de tumba. Met zijn 88 toetsen heeft de piano het in zich om alle instrumenten die de tumba ooit gebruikte te emuleren. Mogelijk maakt de benaming tumba di salòn of tumba pa orkesta reeds dan zijn entree in het lexicon van deze muziek. Want, de Curaçaosche muzikale virtuoos Jan Gerard “Gerry” Palm (1831-1906) schijnt de eerste te zijn, die de vertaling van de tumba gespeeld voornamelijk op basis van tokkelinstrumenten naar de piano te hebben vertaald. Doktoor Palm houdt zich namelijk ook bezig met het komponeren van klassieke of klassiek georiënteerde muziek. Hij is echter zeker niet te beroerd om de tumba, de ex-muzik di zumbi, in zijn belevingswereld toe te laten maar trekt haar wel naar de bijna eenzame hoogte waarop de muzikale genie zich ophoudt. Noblesse oblige! Behalve meer kennis op een nieuw gebied, levert de bemoeienis met de tumba hem geen windeieren op: Toen hij eenmaal zeer bedreven was in het komponeren van de mooiste of scherpste tumba's werd Doktoor Palm met grote regelmaat benaderd door sollicitanten die hem steeds opnieuw de vraag stelden: "Shon Jerry por komponé un tumba pa mi....", waarna steeds opnieuw het lucratief getinte antwoord volgde: "Bai bo bin ku tré (s) yotín". Die tré yotín van die tijd was misschien wel vijftig hedendaagse guldens of zo waard. In het begin van de 20ste eeuw maakte de tumba ook nog de verbinding met de film. De stomme (geluidloze) films van die tijd, op Curaçao met pelikula di Charlie Chaplin aangeduid, vanwege de populariteit van de producties met die personage in de hoofdrol, werden namelijk met een piano-tumba orkest wat aangekleed. In dezelfde tijd ongeveer ondergaat de tumba een andere dramatische ontwikkeling. De piano had zich namelijk als de meest belangrijke instrument in de tumbamuziek ontwikkeld. Een feest was dan ook alleen een feest, als er op piano-tumbamuziek gedanst kon worden. Dat kon meestal alleen in de duurdere gelegenheden; het gewone volk moest het met de andere tumba stellen. De Engels Vicks familie bracht hier verandering in met de uitvinding van het draai-orgel mechanisme: Een cylinder-achtige instrument waar de klanken van de piano mee voortgebracht konden worden. Op zich was het best een duur apparaat; de prijs van een gemiddelde auto waard. Maar omdat het hele instrument wel veel kleiner en dus makkelijker verplaatsbaar en ook goedkoper was dan een echte piano, verschafte de draaiorgel de mogelijkheid om veel meer (dans) gelegenheden na te lopen, waardoor hij ook in de minder gegoede buurten ingezet kon worden. Opeens was het wel mogelijk voor de gemiddelde burger om op "piano" muziek feesten na te lopen en de draaiorgel werd snel erg populair. Op Curaçao waren het de heren Horacio Sprock, Dodo Palm en Henriquez, die als eerste de ka'i oru (draaiorgel) op het eiland introduceerden. Bekend uit deze tijd is de roddel die rondging over de reactie van de Nederlandse parlementatriër Van Kol, die bij het bezoeken van een tumba-feest geëxclameerde schijnt te hebben, dat de "mensen trekken zo aan elkaar". Daarmee het speciale genot dat de Curaçaoenaar uit het dansen van zijn geliefde tumba (en muziek in het algemeen) trekt, aangevende. Een belangrijke hindernis voor de ka'i oru vormde in die tijd wel de politieverordening, dat de machine niet per kar vervoerd mocht worden. Voor de goede gang van zaken en de côntrôle moest het wel 80 kilo wegende aparaat naar de bestemming worden gedragen. In de 1960er jaren maakte de tumba nieuwe ontwikkelingen door. Carlos Sillie maakte de binding met de klassieke dans (ballet), Harry Moen en zijn zanggroep Serenada beëxperimenteerden de tumba op zanggebied met acapella interpretaties op verschillende toonhoogten en auteurs als Ellis Juliana en Piërre Lauffer hiefen het tumba tekstschrijven op poëtische hoogten. In de 1980er jaren bracht allereerst Richard Hooi het fenomeen van de op de tumba gegrondveste poësía rítmiko, gevolgd in de eerste jaren van deze 21ste eeuw door Tio Harry met zijn interpretaties van deze tumba-ritmische poëzie en de experimenten van de nieuwste generatie met de rap-tumba. Op muzikaal gebied zorgden allereerst de Salsbach Jazz Trio en vervolgens aan de conservatorium (af)gestudeerde muzikanten als Cedric Dandaré, Erwin Prudencia en Randall Corsen voor de binding van tumba met jazz, terwijl Izaline Callister met haar prachtige, karaktervolle en inspirerende zang, de tumba wereldwijd openbaart. De tumba is een poly-ritmische muzieksoort, waarin elke instrument haar eigen ritme aanhoudt, samengebonden door een instrument, die de melodie voortbrengt. De meest merkwaardige verandering die de Curaçaosche tumba sinds de 1970er jaren heeft ondergaan is de zogenaamde tumba di karnaval, die veel overeenkomst vertoont met de tumba pregoná. In haar ruim dertigjarig bestaan, heeft de tumba di karnaval haar eigen vooraanstaande vertolkers voortgebracht: Tata di tumba (Lett.: tumba’s vader) Anselmus “Boy” Dap, die het festival liefst tien keer op zijn naam wist te schrijven, Elia Isenia, de eerste Reina di (koningin van) Tumba en Farley Lourens, die de titel Rey (koning) drie keer achter elkaar wist te winnen. De tumba di karnaval, is in feite nagenoeg de enige tumbavariant die anno 2008 nog wordt herkend; de jonge Curaçaoenaar slaat er buiten de karnavalsperiode bijna geen acht op; men prefereert de zogenaamde ritmo kombina. De nieuwste generatie moet dus kennelijk dieper in deze speciale muziek van zijn eigen (ei)land worden ingewijd. De tumbavariant van de cinquillo in de begeleidingsfiguur is uniek. ----------- == Tipico Santa Rosa == De versiering op en om de rotonde van Santa Rosa is een eerbetoon aan muzikant Nemenci ‘Chi’ Domitilia. De bekende mandolinespeler maakte deel uit van de muziekgroep Tipiko Santa Rosa. Bewoners zetten hem en zijn bijdrage aan de Curaçaose cultuur in het zonnetje door de rotonde aan hem op te dragen. -------------- {{Infobox banda | variante = c | nomber = Moron Combo | nomber original = | logo = | imagen = | descripcion = | alias = | funda = 1956 | fundador = Norman Moron | aña activo = 1956 - 1969 | origen = | genero = | influencia = | seya = | manager = | asocia = | miembro actual = | exmiembro = | website = }} '''Moron Combo''' tabata un banda musikal di [[Kòrsou]], fundá na [[1956]] pa Norman Moron. E kombo akí a konosé diferente konstelashon. Entre otro Donny Moron Di robes pa drechi: Norman Moron (piano/direkshon), René Samson (kantante), Bobby Allee (tròmpèt), Sixto (Laco) Felida (saksofon), Robby Moron (kantante/raspu), Bert van Putten (tròmbon), Wilfrido Mongen (konga), George Neman (timbal/kantante) Partikularidat: Nan tabata toka mas tantu na hotèlnan lokal i tambe na Telecuraçao i fiestanan privá. E banda a keda eksistí te den añanan 60. Na 1965 el a presenta pa prome biaha na Aruba.<ref>Moron Combo naar Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 07-09-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 22-01-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462410:mpeg21:p006</ref> == Literatura == * [https://www.jstor.org/stable/pdf/community.28156960.pdf Manifestashon Kultural], dia 5,6 i 7 di desember 1991 na Curacao Festival Center {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pedro Hermanus (Hermanito) Narvaez''' (☆ [[10 di mei]] [[1949]] na [[Kòrsou]]) ta un DJ, presentadó, maestro di seremonia, animadó, empresario, lokutor i personahe di radio y televishon di [[Kòrsou]]. El a okupá un rol signifikante den radiodifusion i mundo farandulero di [[Kòrsou]]. == Bida i karera == Hermanito Narvaez a nase na Kòrsou komo yu mas chikitu di e famia di seis yu di Luz Maria Villanueva i Santos Manuel Narvaez, ambos prosedente di [[Venezuela]]. Su tata a bin traha komo marinero pa Shell na Kòrsou. E tabatin seis ruman. Foi chikitu e tabata masha keto. El a bai skol básiko na St. Jozefschool, Canisius College i Schweitzercollege i a sigui pa HBS na [[Radulphus College]], sin kaba esaki. Despues el a drenta den radio i deporte, i tabata hunga vòlibòl. Den añanan 1960 e tabata enbolbí ku e programa radial pa hubentut di hitnan internashonal na [[Curom]]. Despues di tempu el a bira presentadó, kambiando e nòmber di e programa den PSH (''Post Scriptum Hermanito''), unda e tabata presenta e Top40. E conocido disc jockey Hermanito Narvaez - hopi gusta serca tienernan Antiyano, parcialmente pa motibo di su programa PSH - a casa cu srta. Linda Koek Hermanito, kende ta traha pa e radio emisora ​​Curom, a kontribuí na Amigoe su sekshonnan tiner vários biaha den pasado.<ref>WILLEMSTAD. – De bekende disc jockey Hermanito Narvaez – zeer populair bij de Antilliaanse tieners o.m. door zijn^ programma PSH – is gisteren in het huwelijk getreden met mej. Linda Koek Hermanito die voor het radiostation Curom werkt heeft in het verleden diverse malen medewerking verleend aan tienerrubrieken van de Amigoe. Van deze plaats onze gelukwensen.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-10-1974, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461182:mpeg21:p001</ref>Hermanito Narvaez a bira un DJ konosí bou di hóbennan antiano, parsialmente pa medio di su programa PSH pa e radio emisora ​​Curom. Den pasado el a kontribuí na e sekshonnan di tiner di Amigoe vários biaha den pasado. Later het programa ''HErmanito i su estilo'' riba djadumingu atardi. Su ruman Danier Narvaez tambe tabata traha na Curom. E ku su ruman Daniel tabata kompila e hitpereet pa publikashon den Amigoe. Di añanan 60 pa 80 Hermanito tabata na RADIO CUROM ( ku P.S.H. , Top 40 , Top 100 , Ambiente na Beach , Soul to Soul ,Festivalnan , Sertamennan , Karnaval ets ) .Di añanan 80 te final di dekada 90 na TeleCuraçao ( ku e.o. Karnaval , di Skina pa Skina , Tesoro di Kòrsou , Miss Kòrsou , Pagina Sosial , Miss Universe , Regatta Boneiru , Zomer Karnaval , Calle 8 , Kòrsou dòrná na lus , Academy Awards , Siman di Kultura , Seú ets). Di 2001 te 2020 riba TDS Kanal 80 (tur sorto di aktividat tantu lokal komo internashonal ) !!!I awor un etapa i eksperimentu nobo :You Tube ku e channel “ kanal80 total “ ( e idea tá pa kambia e nòmber den futuro ) !Según dianan pasa , Hermanito lo pone más i más di su produkshonnan di pasado , riba You Tube !<ref>https://24ora.com/cousou-hermanito-narvaez-riba-you-tube/ CORSOU: HERMANITO NARVÁEZ RIBA YOU TUBE], 24ora.com (10 di yanuari 2021)</ref> Un persona cu tambe a haci hopi pa nos carnaval ta “Hermanito” Narvaez cu merece e titulo di “Mister Karnaval”. Su aporte den e area aki a consisti di reportahenan di TV y radio, numeroso entrevista cu varios miembro di prensa di nos sociedad cu ta (in)directamente relaciona cu e carnaval y programanan cortico (diario) unda publico a keda informa di e evento di carnaval dia. Curacao.<ref>Geslaagd carnavals -slotfeest "Hermanito" overstelpt met plakaten/geschenken. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 08-03-1976, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 16-07-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460208:mpeg21:p003</ref> Hermanito bracht een heleboel innovaties, zowel op de radio, als andere activiteiten. Hij begon met de top 10, die later top 40 en zelfs de top 100 van het jaar (in 1968 had je de 1 ste top 100 op de Antillen Hey Jude van de Beatles was no 1); carnavals uitzendingen op de radio; opnames van lokale artiesten; Tumba Festival; Ceremonie Meester op Miss Teenage en Miss Curacao verkiezingen; tiener programma’s op Telecuracao; life uitzendingen van songs festival vanuit Puerto Rico; nieuwe talenten etc. Maar ook begon Hermanito met de eerste Drive In Disco op Curaçao ook onder de naam P.S.H. Gedurende, vooral de jaren 70, en begin 80 was PSH, het allerbeste, bekendste en populairste op het gebied van D.J. entertainment. https://www.youtube.com/watch?v=2zA3_y_9DBs&ab_channel=ExtraCuracao 1991:presentator Tumbafestival voor Telecuracao en eindejaarsprogramma ''sperando tiru'' na 1990 * tienerdans marathon == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Narvaez, Hermanito}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Musiko]] ------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Infobox Artista | birthname = Macario Prudencia | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Macario (Makai) Prudencia''' (☆ [[1934]] na [[Kòrsou]] - † [[24 di mart]] [[2015]]) ta un músiko, kompositor i dosente di musika yu di hulandes-boneriano. El a krea [[Salsa Antiyano|salsa antiano]], un género di músika ku a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘[[ritmo kombina|ritmo kombiná]]’ di e isla di awendia.<ref name="Skempi">[https://www.skempi.com/artist/macario-prudencia Macario Prudencia]</ref> == Biografia == Makai begon zijn muzikale carrière op 15-jarige leeftijd bij ‘Estrellas Nacional’. Hij was tot de jaren 80 actief als congaspeler in diverse groepen. Zijn eerste hit ‘Raspa Bill’ dateert uit 1960. In 1969 scoorde hij een hit met ‘Super Jolly.’ In de jaren ‘70 was Makai erg populair met hits als ‘Bròs Bròs’, een nummer waarmee hij een Gouden Plaat won. De zanger/componist woonde ook geruime tijd in Nederland waar hij onder andere met ‘Dim Dam’, ‘San Dom’, Mi Televishon’, en ‘Wasmashin’ grote hits scoorde. Dit laatste nummer werd in de vertolking van de Surinaamse groep Trafassi een grote hit.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/10746-cultuurvader-overleden|titel=Cultuurvader overleden|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2015-03-24|bezochtdatum=2024-08-10}}</ref> Prudencia werd meerdere keren door de Asosiashon di Músiko di Kòrsou (Amak) gehuldigd, onder andere in 1981 en 1987. Vorig jaar nog organiseerde Amak een muzikale hulde aan de zanger die toen in het Betesda verbleef. El a fayesé dia 24 di mart 2015 na edat di 81 aña. ------ El a krea i ta e embahador internashonal di e ‘Salsa Antiano’. E género di músika aki a pone e fundeshi pa e ascenso di e popular ‘Ritmo Kombiná’ di e isla di awendia. El a wòrdu lantá pa un famia hopi musikal; su ruman hòmber, su primunan i su welo tabata toka instrumento musikal i su mama tabata gusta baila. Na edat di dies sinku aña, el a kuminsá toka e conga i a presentá ku vários grupo di músika riba e isla. Banda di e conga, su ruman homber Emilio tambe a siñ’e con pa toca guitara. Eventualmente el a evaluá su talento pa komponé i kanta kompletamente, su bos di kanto riku i kargá ku personalidat, asina el a disidí di desaroyá su mes karera musikal. Rònt di aña 1970, el a funda su mes grupo di músika yamá ‘Tipiko Prudencia’. E grupo tabata konsistí di su ruman hòmber Emilo (baho), Emilio su dos yu hòmbernan Axel (guitara kuatro) i Erwin (mandolina), su yu muhénan (kantantenan di reserva) i e mes komo kantante prinsipal. Poko despues di a forma e grupo aki el a sigui pa forma un banda mas grandi ainda ku yama ‘Continental Combo’ ku tabata presentá tur wikènt na e klup di anochi El Nido. Nan tabata un éksito grandi riba e isla. Bo no por a haña un persona ku no a disfrutá di nan éksitonan, entre nan ‘Bròs Bròs’ i ‘Kadushi’.<ref name="Skempi"/> Na 1975, el a risibí un plachi di oro di e tienda di joyas mundialmente konosí Spritzer & Fuhrman pa su klásiko sumamente popular i iresistibelmente optimista ‘Den Bo Bèshi’. El a interpretá e kansion aki ku un otro banda ku yama ‘Macay i Su Salsa Antiano’ ku tabata dirigí pa su primu ku a bin bèk for di Hulanda despues di a studia na un konservatorio den e stat di Utrecht.<ref name="Skempi"/> Na 1979 Prudencia a muda pa Hulanda, kaminda el a keda 14 aña i kaminda el a duna vários presentashon elogiá i a komponé hopi éksito manera ‘Dim Dam’, ‘Mi Televishon’ i ‘Wasmashin’. E ultimo a bira un hit mas grandi ainda na Hulanda despues cu el a wordo cover pa e banda Surinam Trafassi. Durante su añanan den eksterior el a wòrdu nominá tambe komo ‘E Mihó Kantante Antiyano Na Hulanda’ na 1988.<ref name="Skempi"/> Na 1993 el a muda bèk pa Curaçao kaminda el a sigui traha músika, lansando vários álbum ku bandanan lokal manera GIO Fuertisimo i ERA Outentiko ademas di kolaborashonnan ku e bahista Eric Calmes. Na 2014 el a wòrdu onrá ku un gran konsierto di homenahe na Brion Square, durante kua artistanan lokal a interpretá e hopi éksitonan lansa pa e leyenda kurasonano aki ku a duna un kontribushon inmensurabel na e esena musikal di e isla durante su karera largu.<ref name="Skempi"/> == Link eksterno == * [https://www.youtube.com/watch?v=T9p_kpo9Des&ab_channel=J.I.Alves Harry Zimmerman - E Merese], Youtube.com J.I. Alves (1990) * [https://www.discogs.com/artist/4280069-Harry-Zimmerman-2 Harry Zimmerman], Discogs * [https://www.facebook.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Facebook] * [https://www.instagram.com/festivalditumba/ Festival di Tumba - Instagram] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Prudencia, Macario}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Kantante]] ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox Artista | birthname = Dionisio F. Salsbach | image = | birthdate = [[1938]] | lugar_nanse = | nationality = Hulandes | training = | known_for = | field = músiko, kompositor i produser | movement = | awards = | website = }} '''Dionisio F. (Doy) Salsbach''' (☆ [[1938]] na [[Boneiru]]) ta un musiko, kompositor i dosente di musika hulandes-boneriano. == Bida == Doy Salsbach a nase den e bario [[Nort di Saliña]], yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Нòfi Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> E tabatin tres ruman. Su dos ruman homber tambe tabata musiko: Angel tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio i Roberto (Papachi) di Tipiko Boneriano. Salsbach ta muda pa Aruba unda e ta kuminsa su karera musikal ku Trio Los Aventureros. Tur tres ruman ta músiko. Angel pa hopi aña tabata forma parti di Salsbach Jazz Trio. Doy a bai biba na Hulanda na 1964. Den e pais ei el a hasi nòmber den farándula ku Trio Los Aventureros i Trio Los Alegres. Ketu bai e ta dunando lès di muzik. E BENEHIBNU. Djaweps 7 aprel 2022 Doy Salsbach a bishita Ной Kultural KRALENDIJK — E konosido artista musikant boneriano Doy Salsbach siman pasá a bishitá Hòfi Kultural di Plataforma Kul- tural. Salsbach, kende taba- ta na Boneiru resientemente pa motibunan familiar, a probechá pa fortalesé kontaktonan ku e tabatin kaba ku Fundashon Históriko к Boneriano (FuHi- KuBo). Doy Salsbach a nase den e bario Nort di Saliña, yu di Hilario (Lachi) i Andrea Salsbach-Martijn.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2022-04-08/page/n34/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Doy Salsbach a bishita Ной Kultural], Boneriano (7 di aprel 2022)</ref> Tur e tres yu hómbernan di e per- sonanan aki a bira konosí i famá riba tereno musikal: Angel (Salsbach Jazz Trio), Doy (Trio Los Alegres) i Papachi Salsbach (Típiko Boneriano). Doy Salsbach (83) desde 1964 ta establesé na Hulanda, na unda semper el forma un karera profeshonal den farándula, aktuando ku su grupo musikal asta den shownan na televishon hulandes. * speelde op Aruba in '''Trio Los Aventureros''' (1957-1964): Doy Salsbach, Stanley Albertus (dfm) y Martines Dania (dfm). Corto historia di Trio Los Aventureros cu a keda funda na 1958. Na 1959 den un concurso pa trio den teatro Aurora na Santa Cruz e ta sali campeon di Aruba.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ARUBAANSECOURANT-1959-10/page/n79/mode/1up?q=Aventureros&view=theater Trio Los Aventureros Campeon di Aruba di 1959], Arubaanse Courant (26 di oktober 1959)</ref> E trio a presenta den diferente show di television manera e Show di Padu del Caribe y e Show di Rufo Wever. Corto tempo despues di nan fundacion nan a ser contrata pa entretene nos turistanan den hotel. No a dura hopi cu nan a crusa frontera bay Venezuela, Puerto Rico y Europa unda a traha den programa di diferente artista internashonal manera Liberace, Harry Belafonte, Claude François y Udo Jurgens..<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2013-02-09/page/n19/mode/1up?q=doy+salsbach&view=theater Certificado di Merito pa Martines Dania di Trio Los Aventureros], Awemainta (9 di februari 2013)</ref> Un di nan cancionnan mas conoci ta “Te aworo” composita conhuntamente cu Wim Statius Muller y Hubert Booi y tabata e tema musical p’e pelicula cu ta carga e mesun titulo. De trio kwam in 1964 een toernee door Europa naar Nederland en slaagde in Europa reeds enige bekendheid te krijgen.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462225:mpeg21:a0091 Los Aventureros: succes in Europa], [[Amigoe]] (4 december 1964)</ref> Doy speelde met het trio Los Aventuros in de film Te Amoro, waarna hij in Nederland bleef hangen. Na Europa e trio ta graba su prome LP. E conocldo trio Arubano. Los Aventureros, kende basta tempo pasa a sali for di Aruba pa bai Eur(ï)a, segun noticia cu a worde ricibi for di Hulanda, na e momento ta haciendo un gira door di e continente Europeo. E trio lo actua na Belgica, Hulanda, Alemania y Francia. Manera ta conoci Los Aventureros, kendenan a toca anjanan largo den Aniba Carlb- bean Hotel, Puerto Rico, y Ve¬ nezuela, ta consisti di D.F.Salz- bach, M. Dania y S. Albertus * richtte in 1967 op in Nederland de '''Trio Los Alegres''' die Zuid amerikaanse muziek speelt, eerst samen met Silvia v.d. Molen en later zijn vrouw Jeannette Berlauwt en Hans Wieringa. In 1975 stond de trio hoog op de Nederlandse hitlijsten met "Coconut Woman". 1977: het trio "Los alegres" bekend van de Nederlandse TV en de Andre van Duin-show. De leider van het trio is Doy Salsbach, Bonaireaan van geboorte die reeds jaren in Nederland woont. * in 1991 richtte hij op Orquesta Colegio Latino, fundado i direktor di Orquesta Colegio Latino Doy Salsbach kreeg destijds op Aruba bekendheid met het trio Los Aventureros, hij werkte voor film, tv en nachtclubs op de Antillen, Puerto Rico en Venezuela. In verband met de premiere van de film "Te Aworo" waarbij Doy de tekst schreef voor de titelsong, kwam het trio in 1964 naar Nederland. Om de naam van dit trio te bevestigen bleef Doy als „Avonturier" in Nederland en formeerde eind 1966 Los Alegres.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470347:mpeg21:a0124 Los Alegres - pas LP - wil graag naar Antillen], [[Amigoe]] (22 december 1971)</ref>Doy Salsbach stelde dat na het opheffen van trio Los Aventureros de showbusiness door moest gaan en dat hij zich erg gelukkig voelt met Los Alegres, Trio Los Alegres was een Nederlands latintrio afkomstig uit Den Haag. De groep debuteert in 1968 met de single “Maria Christina” en bestaat dan uit zangeres Sylvia van der Molen en gitaristen Doy Salsbach en Hans Wierenga. Beginjaren zeventig horen we weinig van de groep, maar in 1975 zijn ze terug. De single “Coconut woman” wordt in samenwerking met Sweet Okay Supersister gemaakt. Zangeres Sylvia van der Molen is vervangen door de uit Rhenen afkomstige Jeanette Berlauwt.De single Yes I Do Like Your Bermuda kwam bij ons niet verder dan de Tipparade. In Nederland bereikte het nummer de éénentwintigste plaats in de Top 40. Na 15 jaar, besloot de groep om er mee te stoppen in 1983(Diverse bronnen en Wikpedia) De op Bonaire geboren Doy Salsbach, docerend en uitvoerend musicus in Latijns Amerikaanse- en Caribische dansstijlen, zal samen met zijn salsadansorkest Colegio Latino op donderdag 11 juni gelegenheid bieden om onder de titel "Fiesta Tropical" in Latijns Amerikaanse en Caribische sfeer te dansen in Musicon. De 14-koppige band Colegio Latino toert sinds 1990 door Nederland, België en Duitsland en verzorgt optredens met veel enthousiasme en opzwepende ritmes welke een zonnige en tropische sfeer aan uw feest toevoegt.Speciale vermelding: vier jaren achtereen op het North Sea Jazzfestival, waar het aanwezige publiek de zaal keer op keer veranderde in een danssalon met een swingende, vrolijke menigte. Doy’ Salsbach uitvoerend musicus en muziekdocent studeerde o.a. aan de Berklee School of Music (Boston U.S.A.) Als vertolker van Caribische muziek en jazz meegewerkt aan producties met o.a. Lou van Rees, Shirley Bassey, Timi Yuro, André van Duin, De Mounties, Joop van den Ende en aan het North Sea Jazzfestival. Plaatopnames gemaakt zijn eigen ensembles Los Aventureros en Los Alegres en o.a. met Super Sister, Sweet dBuster, Harry Sacksioni, Tineke Schouten en André van Duin. {{Appendix}} ---------- {{Databox}} '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''wals di Kòrsou''', ta un género musikal di [[Antias Hulandes]], ku tin su raiz den e forma klásiko di wals [[Oropa|oropeo]]. E estilo musikal aki a nasé na e isla di [[Kòrsou]] den di dos mita di [[siglo 19|siglo diesnuebe]], i ta un produkto di adaptashon lokal di e wals di [[Viena]], mesklá ku elementonan rítmiko i melódiko di e region karibense. Influencia oropeo i Adaptashon Lokal Kontrali na e tumba i danza ku ta refleha e influensia Afrikano, e wals Antiano ta konektá mas ku e bailenan di orígen Iberiko. E prome walsnan di Kòrsou, ku a aparesé riba e isla rond 1865, tabata basá riba e mesun ritmo seif ku e walsnan Europeanan, pero ku un forma hopi mas simpel. Nan tabata konstruí den dos parti di 2 x 16 medida, i den esaki no tabatin introdukshon ni teksto. Mas o ménos 20 aña despues, e patronan rítmiko a kuminsá kambia, i asina a nase e estilu karakterístiko di e wals Kurasowés. Poliritmia i Hemiool Un di e karakterístikanan más sobresaliente di e wals Antiano ta su uzo di poliritmia, particularmente e fenómeno musikal yamá hemiool. Esaki ta un desplazamiento di aksent rítmiko ku tuma lugá ora un ritmonan di dos parti ta bini den un metrum di tres parti (3/4). E aksentnan rítmiko ta kambia e manera kon e puls ta sintí, i sugiere un dualismo rítmiko ku ta distingui e wals di Kòrsou di su ehèmpel Europeo. Na bes, e aksent ta kaye riba e promé i dos i mitar tel. Formanan Melódiko i Estruktura E wals Kurasowés por ta di dos òf tres parti, i generalmente ta konsisti di frasenan di 16 medida. Un wals di dos parti tin 32 medida; un di tres parti, 48. E melodia normalment ta suave, sin teksto, ku armonianan inventivo den e striktura musikal di miniatura. E reto pa komponista ta pa kreá un sekshon musikal ku ta stimulá pa bailá, pero ku tambe tin valor estétiko musikal. == Kompositor notabel == Algun kompositor notabel ku a duna forma na e wals antiano ta:<br> {{CUW}} * Jan Gerard Palm * Jacobo Palm * Rudolph Palm * John Palm * [[Joseph Sickman Corsen]] * Jacobo Conrad * Genie Palm * Paul de Lima * Janchi Boskaljon {{ABW}} * [[Padu Lampe]] * [[Rufo Wever]] Nan obra ta inklui tanto walsnan alegre komo sentimental, i hopi biaha e pieza tabata dediká na persona estimá ò pa ekspresá emoshnan profundo manera duel ò felisidat. Un ehèmpel notabel ta Engelenzang (Canto di Ángel) di Jan Gerard Palm. Estilo i Importansia Kultural Wals di Kòrsou ta konsiderá un elemento importante den e legado musikal klasiko di e Antias Hulandés. Aunke su forma bini di Europa, e estilo ta un ekspreshon musikal puramente Antiano, adaptá na e gusto i dinamika lokal, i a bira parti integral di e repertorio di musika klasiko lokal. Referensianan: Römer, René. Muziek en Dans. Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen (1977). Encyclopedie van de Nederlandse Antillen. Palm Stichting: http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf ------- '''Wals antiano''', mihó konosí komo '''Wals di Kòrsou''', ta un género di músika di [[Antias Hulandes]], ku segun melodia, forma i ritmo, tin su origen den [[Oropa]]. E ta un produkto di e di dos mita di [[siglo 19]]. Kontrali na e [[tumba]] i [[danza]] ku ta refleha e influensia afrikano den Kariba, e wals antiano ta konekta ku bailenan predominante iberiko. Alrededor di aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues e patronchinan rítmiko a kuminsá kambia..<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=[[René Römer|Römer, René]]|titel= Muziek en Dans|werk=Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|datum=1977}}</ref> Kompositornan konosí di e wals antiano ta entre otro Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i John Palm di Kòrsou; [[Padu Lampe]] i [[Rufo Wever]] di [[Aruba]]. ==Wals, Antillian== Algun di e walsnan di Kòrsou ta mustra un orígen klaramente europeo (Schubert). E prome valsnan antillano rond di 1850 ainda no tabata influensia pa e bailenan iberiko di e kontinente, kontrali na e tumba y e danza, ku si ta refleha e influensia [[afrika]]no den e kuenca karibense. Algun aksènt ritmiko ta sugeri e efekto polirítmiko ku ta distinguí e vals antiano for di su ehèmpel oropeo.<ref>Enciclopedie van Curacao</ref> Bepaalde Curaçaosche walsen vertonen een duidelijke Europese oorsprong (Schubert). De eerste Antilliaanse walsen rond 1850 waren nog niet onder invloed van de Iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de tumba en de danza, die de Afrikaanse invloed in het Caribisch bekken reflecteren. Door bepaalde ritmische accenten wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt. nOTES * nl.wiki 9wals,muziek0:De Latijns-Amerikaanse wals is opvallend rijk aan syncopen, zowel in de melodie als de ritmische begeleiding. Het basisritme wordt hier bepaald door de hemiool, een accentverschuiving dat ontstaat wanneer in een driedelig metrum een tweedelig ritme wordt ingebracht. Kenmerk van de Europese wals is de begeleidingsfiguur met een zwaardere eerste tel (puls), meestal een basnoot, gevolgd door twee lichtere tellen (meestal een akkoordje). Bij de Curaçaose en de Venezolaanse wals daarentegen, valt de klemtoon veelal op de eerste en op de twee en een halve tel, waardoor het hemiool ritme ontstaat. Bekende componisten van Curaçaose walsen zijn onder andere Jan Gerard Palm, Jacobo Palm, Rudolph Palm en John Palm. * De Antilliaanse wals staat beter bekend als ‘Curaçaose wals’. Ze is een produkt van de tweede helft van de 19de eeuw. Na aña 1865 e promé walsnan di Kòrsou a aparesé ku e mesun ritmo seif ku e walsnan oropeo, pero ku forma hopi mas simpel; nan tabata walsnan di 2 parti ku 2 × 16 medida. Mas o ménos 20 aña despues, un kambio a kuminsá den e patronan ritmiko.[ 3] E komponistanan di vals Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon i Rudolf Palm a inspirá otro, ku loke finalmente na 1910 a resultá den dos tipo di vals Kurasowese, esta e vals Kurasowese di dos parti i di tres parti, tur dos sin introdukshon ku un patrón ritmiko separá i un liña melodiko suave sin teksto. Rond 1865 verschenen de eerste Curaçaose walsen met eenzelfde strak ritme als de Europese walsen, echter veel eenvoudiger van vorm; het waren 2-delige walsen met 2 × 16 maten. Ongeveer 20 jaar later begon er een verandering te komen in de ritmische patroontjes.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rome012cult01_01/rome012cult01_01_0009.php|auteur=Romer, Rene|titel= Muziek en Dans uit:Cultureel Mozaiek van de Nederlandse Antillen|werk= |datum= }}</ref> De walscomponisten Genie Palm, Joseph Corsen, Jacobo Conrad, Jacobo Palm, Paul de Lima, Janchi Boskaljon en Rudolf Palm bezielden elkaar, waardoor uiteindelijk rond 1910 twee Curaçaose walstypen ontstonden, nl. de tweedelige en driedelige Curaçaose wals, beide zonder inleiding met een apart ritmisch patroon en een soepele melodische lijn zonder tekst. -- * Antilliaanse wals vindt aansluiting bij de overwegend iberische dansen van het vasteland, in tegenstelling tot de [[tumba]] en de [[danza]], die de Afrikaanse invloed in het Caribisch Bekken reflecteren. Er zijn vrolijke 2-delige, en afwisselend sentimentele en opgewekte 3-delige walsen. Door het ritmisch dualisme van zes opeenvolgende achtsten in elke maat, wordt het polyritmische effect gesuggereerd, dat de Antilliaanse wals van haar Europese voorbeeld onderscheidt.(Encyclopedie van de Nederlands Antillen) El vals antillano conecta con las danzas predominantemente ibéricas del continente, a diferencia de la tumba y la danza, que reflejan la influencia africana en la cuenca del Caribe. Hay valses alegres a 2 voces y valses a 3 voces alternativamente sentimentales y alegres. El dualismo rítmico de seis corcheas consecutivas en cada compás sugiere el efecto polirrítmico que distingue al vals antillano de su ejemplo europeo. ------ * De Curaçaose wals kan worden gekenmerkt door een rijk gebruik aan syncopen, in zowel de melodie als in de ritmische begeleiding. Het basisritme is afgeleid van de hemiool, dat bijvoorbeeld ontstaat wanneer in een driedelig metrum (3/4) een tweedelig ritme (2/2 of 2/4) wordt ingebracht. De hemiool komt in de Curaçaose wals tot stand door ritmische figuren zoals weergegeven in figuur 1. Let op de accenten in de figuur 1 (aangegeven als >). De onderlinge afstand tussen de accenten blijft gelijk. De Curaçaose wals is doorgaans opgebouwd uit twee of drie delen van elk 16 maten. Zo kent een typische tweedelige wals 32 maten en een driedelige wals 48 maten. Het is de uitdaging voor de componist om binnen dit strakke regiem vaneen miniatuur met een beperkt aantal toegestane maten, een onstuimige, vindingrijke opeenvolging van akkoorden te verzinnen die niet alleen het oor strelen, maar waarmee ook eendanspaar vleugels onder de voeten krijgt. Verschillende van de walsen van Jan Gerard Palm zijn geschreven om een moment van verdriet of juist van geluk in muziek tot uitdrukking te brengen en om personen die hij liefhad te eren.<ref>http://www.palmstichting.nl/adcur2.pdf</ref> De wals Engelenzang (Canto de los Angeles) is niet alleen {{Appendix}} --------------- m0wl2i5myvna7xoj1qv8xcvwov4q7ol 0 9900 206717 205807 2026-10-12T11:31:40Z Caribiana 8320 ampliacion 206717 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox persona | infobox_tipo = resistente | stop ofishi = si | conoci pa = luchado di resistencia, lider di rebelion di catibo | yui = 2 | tata = Desconoci | mama = Maria Theodora Gilina | nomber alternativo = Virginia Demetricia Gaai | fecha fayecimento = Despues di [[1867]] }} [[File:ANA-DIG-KOL-INV-0842-017-groot.jpg|300px|thumb|Registracion di e nacimiento di Virginia Demetricia (ultimo liña, 22 di december 1842), [[Archivo Nacional Aruba]].]] '''Virginia Demetricia''' (☆ [[22 di desèmber|22 di december]] [[1842]] na [[Aruba]] - † despues di [[1867]]) tabata un luchado di resistencia contra [[Sklabitut|sclabitud]] di [[Aruba]]. Demetricia a nace na Aruba, pero despues di a muda pa [[Kòrsou|Corsou]], probablemente a fayece eynan. == Biografia y lucha == Demetricia a nace na plantacion Barbolia (awendia conoci como [[San Barbola]]) na Aruba, como yiu di Maria Theodora<ref>[http://resources.huygens.knaw.nl/vrouwenlexicon/lemmata/data/Virginia 'Virginia Demetricia (1842-na 1861)'], Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland pa [[Luc Alofs]] (2014).</ref> Demetricia tabatin seis ruman. No ta conoci ken tabata tata di Virginia. Como [[Sklabitut|persona esclabisa]], Demetricia tabata 'pertenece' na Jan van der Biest, cu tabata doño di binti hende esclabisa na Aruba y tabata traha como administrador riba e isla. {{Imagen anota | image = BNADIGWERBATAARUBA 0005.jpg | image-width = 4000 | image-left = -2620 | image-top = -1100 | width = 300 | height = 300 | float = right | annotations = | caption = Plantacion San Barbola localisa noordoorst di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] (1912) <nowiki>[</nowiki>[[:c:File:BNADIGWERBATAARUBA 0001.jpg|leyenda]]<nowiki>]</nowiki> }} Rond di aña 1860, Demetricia a rebeldia di diferente manera, cu a hiba na contact cu husticia y castigonan. E prome caso di rebeldia tabata ora Demetricia a tuma paña di su meesteres, incluyendo sapato, y a bisti nan. Esaki tabata algo prohibi. Pa hendenan esclabisa tabata prohibi pa bisti sapato. A castiga e acto di rebeldia aki cu un trabou obligatorio den solo pa 14 dia, algo cu riba un isla cayente manera na Aruba ta un tortura riba su mes. Despues di e prome castigo aki, Demetricia a purba diferente biaha di scapa e bida di sclabitud, pero cada bes nan tabata gar'e y pone castigo di cada bes mas dia di labor forsa den solo. Despues di diferente caso asina ki, a cera Demetricia den [[Fort Zoutman]] pa ocho dia. Despues di esaki a castiga Demetricia atrobe cu diescuater sla cu cabuya. Esaki ta e unico caso conoci di castigo fisico cu Demetricia a haya. Den un acto notarial data na 1860 ta menciona cu Van der Biest a bende Demetricia na un J.A.Jesserun na Corsou. Despues di esaki, no tin informacion concreto archiva pa sigui e bida di Demetricia. Despues di [[Abolishon di sklabitut den Reino Hulandes|abolicion di sclabitud]], Demetricia a haya e fam 'Gaai'. Na 2023 [[Ida Does]], escritor y productor di documentario, a publica ''Virginia: een Afefe verhaal'', un storia pa mucha inspira riba bida di Virginia Demetricia y skirbi na [[Hulandes]].<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/virginia-een-afefe-verhaal/ Virginia: een Afefe verhaal], [[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]], 24 di november 2023</ref> Na 2024 a publica na 2 idioma, Papiamento y Hulandes, otro buki di mucha titula ‘Virginia, e rebelde di Aruba’, cu ta skirbi pa Jeroen Hoogerwerf y ilustra pa [[Vanessa Paulina]].<ref>{{Citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-09-02-2024.pdf|titel=Virginia, e rebelde di Aruba – rebel van Aruba|werk=Boneriano|datum=2024-02-09|bezochtdatum=2024-02-11|archiefurl=https://web.archive.org/web/20130812155911/http://c/|archiefdatum=2013-08-12}}</ref> [[Dia di Emansipashon|Dia di Emancipacion]], 1 di juli 2026, Fundacion Virginia Demetricia Aruba wordo funda cu e meta pa enfoca riba e historia, bida y legado di Virginia Demetricia como personahe historico Arubano.<ref>[https://24ora.com/fundacion-virginia-demetricia-funda-oficialmente/ Fundacion Virginia Demetricia funda oficialmente], [[24ora]] (11 di october 2026)</ref> == Famia == Probablemente Demetricia a haya un yiu muhe, Jeanette Daña y un yiu homber Marcelino Martis Gaai, aunke no tin hopi fuente archiva pa confirma esaki. Famia di Demetricia cu a keda na Aruba a haya e fam Bikker despues di abolicion di sclabitud. == Reconocemento == * Na 2005, e artista Arubiano [[Vanessa Paulina]] a expone arte cu pa prome biaha ta duna un cara na Virginia Demetricia, crea for di e imaginacion di Paulina. * Na Centrumeiland, un bario na [[Amsterdam]]-Oost, [[Hulanda]], tin plan pa inaugura un caya y un hofi na 2026 cu lo carga nomber di Virginia Demetricia.<ref>[https://www.at5.nl/artikelen/196074/wie-zijn-de-verzetshelden-achter-de-straatnamen-van-het-nieuwe-centrumeiland Wie zijn de verzetshelden achter de straatnamen van het nieuwe Centrumeiland?], AT5, 11 augustus 2019.</ref> * Den un compleho residencial nobo 'In het Zuiderpark', den e zona 'Hart van Zuid' di [[Rotterdam]], tin un hanchi cu e nomber ''Virginia Gaaipad''.<ref>[https://www.pzc.nl/rotterdam/vijf-rotterdamse-straten-krijgen-namen-van-strijders-tegen-slavernij-en-koloniale-overheersing~aea0dad7/ Vijf Rotterdamse straten krijgen namen van strijders tegen slavernij en koloniale overheersing], ''Provinciale Zeeuwse Courant'', 30 juni 2020.</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65027848|titulo=Virginia Dementricia)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://atria.nl/nieuws-publicaties/vrouwen-in-de-nederlandse-slavernij/ Autor desconoci, 'Vrouwen in de Nederlandse slavernij', Atria, 8 juni 2016.] * [https://www.slavernijenjij.nl/het-verzet/virginia-rebel-van-aruba/ Autor desconoci, 'Rebel van Aruba', Slavernij en jij.] * [[Luc Alofs]] (2013), ''Slaven zonder Plantage, (kinder-)slavernij en emancipatie op Aruba''. Aruba, Charuba. p. 61-62. }} [[Category:Hende]] [[Category:Arubano konosí]] [[Category:Historia di Aruba]] tps32u70ilqbbwp8h0cp0us6nsecqn0 2 11157 206678 199702 2026-10-11T17:16:52Z Caribiana 8320 206678 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapel Sehos | pais = {{CUW}} }} '''Kapel Sehos''' ta un kapel historiko ku tabata forma parti di e kompleho di St. Elisabeth Hospital na Otrobanda, Willemstad, korsou. E kapel ta rekonosé eksplísitamente komo parti di e herensia kultural i históriko di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == == Edifisio == ------------ E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra. E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e hermananan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar. Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref>Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 atx478unb6lluy0fdbxz7iy9fzdhxe8 206679 206678 2026-10-11T17:18:44Z Caribiana 8320 206679 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapel Sehos | pais = {{CUW}} }} '''Kapel Sehos''' ta un kapel historiko ku tabata forma parti di e kompleho di St. Elisabeth Hospital na Otrobanda, Willemstad, korsou. E kapel ta wòrdu rekonosé eksplísitamente komo parti di e herensia kultural i históriko di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == == Edifisio == ------------ E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra. E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e hermananan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar. Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref>Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 2o03zvmx7jt3mv4rzaggzsgidp345vt 206680 206679 2026-10-11T17:21:40Z Caribiana 8320 206680 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapel Sehos | pais = {{CUW}} }} '''Kapel Sehos''' ta un kapel historiko ku tabata forma parti di e kompleho di St. Elisabeth Hospital na Otrobanda, Willemstad, korsou. E kapel ta wòrdu rekonosé eksplísitamente komo parti di e herensia kultural i históriko di Otrobanda.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == == Edifisio == ------------ E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra. E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e hermananan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar. Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref>Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 tvwa0gvus8nngutsjslxxlyokwqc26b 206681 206680 2026-10-11T17:25:26Z Caribiana 8320 206681 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapel Sehos | pais = {{CUW}} }} '''Kapel Sehos''' ta un kapel historiko ku tabata forma parti di e kompleho di St. Elisabeth Hospital na Otrobanda, Willemstad, korsou. E kapel ta wòrdu rekonosé eksplísitamente komo parti di e herensia kultural i históriko di Otrobanda.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == == Edifisio == ------------ E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra. E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e hermananan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar. Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref>Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 9xa7160wu9lwzl9yucqxvda9xabs8jl 206682 206681 2026-10-11T17:39:25Z Caribiana 8320 206682 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapel Sehos | pais = {{CUW}} }} '''Kapel Sehos''' ta un kapel historiko ku tabata forma parti di e kompleho di St. Elisabeth Hospital na Otrobanda, Willemstad, korsou. E kapel ta wòrdu rekonosé eksplísitamente komo parti di e herensia kultural i históriko di Otrobanda.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == == Edifisio == ------------ E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra. E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e hermananan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar. Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref>Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 eixuzbt9l63lnxjr5h68evhpljdih0l 206683 206682 2026-10-11T17:54:34Z Caribiana 8320 206683 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapel Sehos | pais = {{CUW}} }} '''Kapel Sehos''' ta un kapel historiko ku tabata forma parti di e kompleho di St. Elisabeth Hospital na Otrobanda, Willemstad, korsou. E kapel ta wòrdu rekonosé eksplísitamente komo parti di e herensia kultural i históriko di Otrobanda.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == == Edifisio == Henter e bòltu ta wòrdu sostené pa arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E haltura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un haltura interior di 11 meter; e largura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko—e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi—tambe di marmer blou—ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> ------------ E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra. E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e hermananan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar. Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref>Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 fhn2luvvr3tfzanmzf4t6nl25fq1bt7 206684 206683 2026-10-11T17:57:08Z Caribiana 8320 206684 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapel Sehos | pais = {{CUW}} }} '''Kapel Sehos''' ta un kapel historiko ku tabata forma parti di e kompleho di St. Elisabeth Hospital na Otrobanda, Willemstad, korsou. E kapel ta wòrdu rekonosé eksplísitamente komo parti di e herensia kultural i históriko di Otrobanda.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == == Edifisio == Henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko—e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi—tambe di marmer blou—ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> ------------ E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra. E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e hermananan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar. Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref>Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 ecl7dvy93excq45qhey5hm0givi5mrc 206685 206684 2026-10-11T18:20:34Z Caribiana 8320 206685 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapel Sehos | pais = {{CUW}} }} '''Kapel Sehos''' ta un kapel historiko ku tabata forma parti di e kompleho di St. Elisabeth Hospital na Otrobanda, Willemstad, korsou. E kapel ta wòrdu rekonosé eksplísitamente komo parti di e herensia kultural i históriko di Otrobanda.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == == Edifisio == Henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko—e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi—tambe di marmer blou—ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” Motibunan ku a pone e Hunta konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra. E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e hermananan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar. Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref>Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 aehk4kznckpbqw1hhpcrm6vasoays9d 206686 206685 2026-10-11T18:47:32Z Caribiana 8320 206686 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapel Sehos | pais = {{CUW}} }} '''Kapel Sehos''' ta un kapel historiko ku tabata forma parti di e kompleho di St. Elisabeth Hospital na Otrobanda, Willemstad, korsou. E kapel ta wòrdu rekonosé eksplísitamente komo parti di e herensia kultural i históriko di Otrobanda.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == == Edifisio == * prome kapel * kapel di 1913 Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situa un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Hunta konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> * kapel eksistente di 1939 E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name="1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko—e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi—tambe di marmer blou—ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name="1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name="1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name="1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 dqxntvl9j752ylcdqb815k8bogj6acu 206687 206686 2026-10-11T18:49:03Z Caribiana 8320 206687 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapel Sehos | pais = {{CUW}} }} '''Kapel Sehos''' ta un kapel historiko ku tabata forma parti di e kompleho di St. Elisabeth Hospital na Otrobanda, Willemstad, korsou. E kapel ta wòrdu rekonosé eksplísitamente komo parti di e herensia kultural i históriko di Otrobanda.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == == Edifisio == * prome kapel * kapel di 1913 Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situa un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Hunta konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> * kapel eksistente di 1939 E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko—e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi—tambe di marmer blou—ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 g0wmkabt5wwb98oc1jh1j82lmyuwng6 206704 206687 2026-10-12T08:45:30Z Caribiana 8320 206704 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapel Sehos | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. E kapia ta wòrdu rekonosé komo parti di e herensia kultural i históriko di [[Otrobanda]].<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == == Edifisio == * prome kapel * kapel di 1913 Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situa un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Hunta konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> * kapel eksistente di 1939 E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 f6dxfl7dww9agyo36dup9r1vu7uvuc3 206705 206704 2026-10-12T09:02:46Z Caribiana 8320 206705 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapel Sehos | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. E kapia ta wòrdu rekonosé komo parti di e herensia kultural i históriko di [[Otrobanda]].<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == '''Sint-Elisabeth Hospital''' (SEHOS) tabata e prinsipal hospital general di [[Kòrsou]] desde su fundashon na 1855 te su siere na novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> El wordo funda dor di monseñor Ferdinand Kieckens ku ayudo di e sürnan Fransiskano di Breda. ===promé kapia=== ===kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situa un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> === kapia di 1939=== E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Motibunan ku a pone e Hunta konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> == Edifisio == E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> In 1946 werd een muurschildering aangebracht in de kapel, een creatie van de kunstschilder Adolf Hfenjkes.<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 dwmdoiuky7d1myepvq6zssv41gd6ltd 206706 206705 2026-10-12T09:06:08Z Caribiana 8320 206706 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapel Sehos | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. E kapia ta wòrdu rekonosé komo parti di e herensia kultural i históriko di [[Otrobanda]].<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == '''Sint-Elisabeth Hospital''' (SEHOS) tabata un hospital general di [[Kòrsou]] entre 1855 i novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katoliko a wordu funda dor di monseñor Ferdinand Kieckens ku ayudo di e sürnan Fransiskano di Breda. ===promé kapia=== in 1939 bestond er al 80 jaar een kapel bij het ziekenhuis. ===kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> === kapia di 1939=== E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Motibunan ku a pone e Hunta konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> == Edifisio == E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> In 1946 werd een muurschildering aangebracht in de kapel, een creatie van de kunstschilder Adolf Hfenjkes.<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 9e9ua9b68f5u0reho808i220mxy1sz0 206707 206706 2026-10-12T09:24:03Z Caribiana 8320 206707 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapel Sehos | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. E kapia ta wòrdu rekonosé komo parti di e herensia kultural i históriko di [[Otrobanda]].<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == '''Sint-Elisabeth Hospital''' (SEHOS) tabata un hospital general di [[Kòrsou]] entre 1855 i novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katoliko a wordu funda dor di monseñor Ferdinand Kieckens ku ayudo di e sürnan Fransiskano di Breda. ===promé kapia=== in 1939 bestond er al 80 jaar een kapel bij het ziekenhuis. ===kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> === kapia di 1939=== E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Motibunan ku a pone e Hunta konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> == Edifisio == E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> In 1946 werd een muurschildering aangebracht in de kapel, een creatie van de kunstschilder Adolf Hfenjkes.<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 swqxawyrei8prf2lb7us2fky7qtvtk8 206709 206707 2026-10-12T09:37:39Z Caribiana 8320 206709 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. E kapia ta wòrdu rekonosé komo parti di e herensia kultural i históriko di [[Otrobanda]].<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == '''Sint-Elisabeth Hospital''' (SEHOS) tabata un hospital general di [[Kòrsou]] entre 1855 i novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katoliko a wordu funda dor di monseñor Ferdinand Kieckens ku ayudo di e sürnan Fransiskano di Breda. ===promé kapia=== in 1939 bestond er al 80 jaar een kapel bij het ziekenhuis. ===kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> === kapia di 1939=== E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Motibunan ku a pone e Hunta konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> == Edifisio == E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> In 1946 werd een muurschildering aangebracht in de kapel, een creatie van de kunstschilder Adolf Hfenjkes.<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 7xipwlzzcfjq0axtlpf9iyxxki6jf64 206710 206709 2026-10-12T09:51:09Z Caribiana 8320 206710 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. E kapia ta wòrdu rekonosé komo parti di e herensia kultural i históriko di [[Otrobanda]].<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == '''Sint-Elisabeth Hospital''' (SEHOS) tabata un hospital general di [[Kòrsou]] entre 1855 i novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katoliko a wordu funda dor di monseñor Ferdinand Kieckens ku ayudo di e sürnan Fransiskano di Breda. ===promé kapia=== in 1939 bestond er al 80 jaar een kapel bij het ziekenhuis. ===kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> === kapia di 1939=== E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> == Edifisio == E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> In 1946 werd een muurschildering aangebracht in de kapel, een creatie van Dolf Henkes (1903-1989), kunstschilder en beeldend kunstenaar van Rotterdam.<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 me5a2x4bwaafi7cvy6ay7856mukyrc9 206711 206710 2026-10-12T10:08:11Z Caribiana 8320 /* Edifisio */ 206711 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. E kapia ta wòrdu rekonosé komo parti di e herensia kultural i históriko di [[Otrobanda]].<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == '''Sint-Elisabeth Hospital''' (SEHOS) tabata un hospital general di [[Kòrsou]] entre 1855 i novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katoliko a wordu funda dor di monseñor Ferdinand Kieckens ku ayudo di e sürnan Fransiskano di Breda. ===promé kapia=== in 1939 bestond er al 80 jaar een kapel bij het ziekenhuis. ===kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> === kapia di 1939=== E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> == Edifisio == E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas. E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> In 1946 werd een muurschildering aangebracht in de kapel, een creatie van Dolf Henkes (1903-1989), kunstschilder en beeldend kunstenaar van Rotterdam.<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 43l84nwg52m7c4rp5peqezl66b1p6le 206712 206711 2026-10-12T10:10:27Z Caribiana 8320 206712 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. E kapia ta wòrdu rekonosé komo parti di e herensia kultural i históriko di [[Otrobanda]].<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == '''Sint-Elisabeth Hospital''' (SEHOS) tabata un hospital general di [[Kòrsou]] entre 1855 i novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> Fundado di e hospital katoliko tabata monseñor Ferdinand Kieckens ku ayudo di e sürnan Fransiskano di Breda. ===promé kapia=== in 1939 bestond er al 80 jaar een kapel bij het ziekenhuis. ===kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> === kapia di 1939=== E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> Het ziekenhuis, inclusief de kapel werden in 1944 bezocht door prinses Juliana en in 1950 door Prins Bernhard. == Edifisio == E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas. E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> In 1946 werd een muurschildering aangebracht in de kapel, een creatie van Dolf Henkes (1903-1989), kunstschilder en beeldend kunstenaar van Rotterdam.<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 r869q1o0id6vdfpkemkpbk2xuwpmtj0 206713 206712 2026-10-12T10:11:19Z Caribiana 8320 206713 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. E kapia ta wòrdu rekonosé komo parti di e herensia kultural i históriko di [[Otrobanda]].<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == '''Sint-Elisabeth Hospital''' (SEHOS) tabata un hospital general di [[Kòrsou]] entre 1855 i novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> Fundado di e hospital katoliko tabata monseñor Ferdinand Kieckens ku ayudo di e sürnan Fransiskano di Breda. ===promé kapia=== in 1939 bestond er al 80 jaar een kapel bij het ziekenhuis. ===kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> === kapia di 1939=== E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> Het ziekenhuis, inclusief de kapel werden in 1944 bezocht door prinses Juliana en in 1950 door Prins Bernhard.<ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> == Edifisio == E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas. E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> In 1946 werd een muurschildering aangebracht in de kapel, een creatie van Dolf Henkes (1903-1989), kunstschilder en beeldend kunstenaar van Rotterdam.<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 cbvdz94hbwobak2wwi0kicwbrv7rrzy 206714 206713 2026-10-12T10:15:04Z Caribiana 8320 206714 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. E kapia ta wòrdu rekonosé komo parti di e herensia kultural i históriko di [[Otrobanda]].<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == '''Sint-Elisabeth Hospital''' (SEHOS) tabata un hospital general di [[Kòrsou]] entre 1855 i novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> Fundado di e hospital katoliko tabata monseñor Ferdinand Kieckens ku ayudo di e sürnan Fransiskano di Breda. ===Promé kapia=== in 1939 bestond er al 80 jaar een kapel bij het ziekenhuis. ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> === Kapia di 1939=== E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> Het ziekenhuis, inclusief de kapel werden in 1944 bezocht door prinses Juliana en in 1950 door Prins Bernhard.<ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> == Edifisio == E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> In 1946 werd een muurschildering aangebracht in de kapel, een creatie van Dolf Henkes (1903-1989), kunstschilder en beeldend kunstenaar van Rotterdam.<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 g0jrqkyo7oo0h2rfwmkgzeouh8abkqp 206715 206714 2026-10-12T10:16:01Z Caribiana 8320 206715 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. E kapia ta wòrdu rekonosé komo parti di e herensia kultural i históriko di [[Otrobanda]].<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == '''Sint-Elisabeth Hospital''' (SEHOS) tabata un hospital general di [[Kòrsou]] entre 1855 i novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> Fundado di e hospital katoliko tabata monseñor Ferdinand Kieckens ku ayudo di e sürnan Fransiskano di Breda. ===Promé kapia=== in 1939 bestond er al 80 jaar een kapel bij het ziekenhuis. ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> === Kapia di 1939=== E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> Het ziekenhuis, inclusief de kapel werden in 1944 bezocht door prinses Juliana en in 1950 door Prins Bernhard.<ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> == Edifisio == E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> In 1946 werd een muurschildering aangebracht in de kapel, een creatie van Dolf Henkes (1903-1989), kunstschilder en beeldend kunstenaar van Rotterdam.<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 t55t98d4kqzeuxv88krn949a1xw1d6d 206716 206715 2026-10-12T10:20:44Z Caribiana 8320 206716 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. E kapia ta wòrdu rekonosé komo parti di e herensia kultural i históriko di [[Otrobanda]].<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == '''Sint-Elisabeth Hospital''' (SEHOS) tabata un hospital general di [[Kòrsou]] entre 1855 i novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> Fundado di e hospital katoliko tabata monseñor Ferdinand Kieckens ku ayudo di e sürnan Fransiskano di Breda. ===Promé kapia=== in 1939 bestond er al 80 jaar een kapel bij het ziekenhuis. ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> === Kapia di 1939=== E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> Het ziekenhuis, inclusief de kapel werden in 1944 bezocht door prinses Juliana en in 1950 door Prins Bernhard.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> == Edifisio == E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> In 1946 werd een muurschildering aangebracht in de kapel, een creatie van Dolf Henkes (1903-1989), kunstschilder en beeldend kunstenaar van Rotterdam.<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 abnwoecergalstvw8gt3sc905m22hmp 0 11362 206708 169096 2026-10-12T09:26:36Z Caribiana 8320 ampliashon 206708 wikitext text/x-wiki E '''lista di [[dicho]] y [[proverbio]]''' ta indica expresionnan convencional den [[Papiamentu|Papiamento]], transmiti pa [[tradicion oral]]. == Amor == * Amor scondi ta tempo perdi == Awa == * Awa a pasa hariña * Awa di atardi no sa muha cabrito * Awa keto ta awa hundo * Awa no sa muha makaku dos bes * Coy awa * Baha na awa * Esun cu yega prome ta bebe awa limpi * Bo no por planta cu su awa * No tin awa pa laba * Traha dam warda awa * Yora awa cuater cuater * E ta den su awa * Di awa dushi * Galiña ta laba cu e awa cu e tin * Awa cu broma no sa yobe * Si awa yobe serca mi bisiña, e lo pinga serca mi == Awasero == * Cora pa awasero, cay den laman == Baca == * Cada baca ta lembe su bishe * Cacho di: Baca no ta pisa pa su doño * Na prijs di baca flaco == Bende == * No bende bo mondongo cu tur hende == Burico == * Burico no ta trompica dos biaha riba e mesun piedra * Burico tin cu traha pa cabay come * Bobo manera burico * Cansa manera burico * Ta yega un dia cu burico ta cansa di carga = su cana ta yena * Por saca burico fo'i mondi, pero no por saca mondi fo'i burico * Bos di burico no sa yega shelo * Burico cu maña, trampa cune * Cada burico conoce su yewa * Burico bieu no sa laga su maña == Cacho == * Cacho a bisti banchi * Cacho a nenga weso, weso mes e ta come * Cacho cu bo duna cuminda ta bin morde bo mas duro * Cacho cu ta blaf no ta morde * Pa dal cacho, no sa falta palo * Bo ta mane' un cacho sin banchi * Cacho no ta come cacho == Candela == * Sali for di panchi cay den candela == Cruz == * Cada porta tin su cruz == Djente == * Djente blanco no ta curason == Fruminga (of vruminga) == * Vruminga no sa muri bou di bari si sucu == Funchi == * Den dos man funchi no por sali papa == Galiña == * Na prijs di galiña flaco == Patia == * Cay manera patia berde == Pisca == * Pisca ta muri pa su boca == Pushi == * Anochi tur pushi ta preto * Biba manera pushi cu cacho == Resa == * Resa bo mes rosario == Sero == * Tur sero tin un cueba == Solo == * Bo ta bunita manera solo = bo ta hopi bunita * Den higra di solo = hopi kayente * Solo a sali Djan na Montaña = ora un persona a lanta lat * Solo ta goberná di dia, anochi nò = kada outoridat tin su límitenan * Solo ta sali pa nos tur = no kere cu tur cos ta pa bo so; no haci cos di haragan * Bo bal un cuki seca na solo = bo no bal nada == Sopi == * Sopi pura ta sali salo == Yuana == * Yuana ku kome leu for di kas, ta muri mal morto * Pasó nochi ta mank'é, yuana ta buska su buraku na ten * Si yuana no sombra na boka di su buraku, unda e sombra antó? * Yuana ta troka su koló pa bo no tah'é mata {{Appendix|1=|2= == Fuente == * {{Citeer web |url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BRENNEKER-PROVERBIO-1963/mode/1up |titel=Proverbio |auteur=Brenneker, Paul |datum=1962}} * {{Cite book |author=Dijkhof, Mario |title=Proverbio y dicho di Aruba |year=2020 |ISBN=9789990494402 |edition=4}} }} [[Category:Literatura]] hyh2cpxgd0an0kys9frvltmzszlrehj 0 12380 206688 186275 2026-10-11T19:27:00Z Caribiana 8320 206688 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox banda| variante =a | nomber = Grupo di Betico | nomber original = Betico y su Grupo | imagen = Grupo di Betico.jpeg | descripcion = Concierto na Amare, [[Den Haag]] (2024) | hanchura imagen = 270 | aña activo = 1968 - presente | origen = [[Aruba]] | genero = Musica folclorico Arubano, [[Dande]] | seya = | manager = | funcion1 = bahista, compositor y lider di grupo | miembro1 = Gos Oduber | funcion2 = cantante principal di dande | miembro2 = Maikito Croes | funcion3 = cantante principal | miembro3 = Miguel Genser | funcion4 = [[Maraka|maraca]] | miembro4 = Maiky Croes | funcion5 = acordeon | miembro5 = Angelo Kock | funcion6 = guitarista, compositor | miembro6 = Jouel Croes | funcion7 = | miembro7 = Jaderick Croes | funcion8 = | miembro8 = Ruben Werleman }} '''Grupo di Betico''' (antes ''Betico y su grupo'') ta un grupo musical di genero folklorico [[Aruba]]no. E grupo, cu a surgi di e tradicion di [[dande]] den fin di aña, ta wordo considera e grupo mas emblematico riba tereno di musica tradicional di [[Aruba]].<ref>[https://web.archive.org/web/20241204033812/https://www.amare.nl/nl/agenda/3126/aruban-latin-fusion-music/grupo-di-betico-friends Grupo di Betico & Friends], Amare.nl</ref> Su nomber ta referi na su fundado [[Betico Croes]]. == Historia == E grupo a nace di un famia musical di [[Santa Cruz]]. E yiunan di Francisco (Panchico) Croes y Maria Luisa (Mimita) Croes-Lopez for di chikito tabata scucha, aprecia y admira e musica tipico treci pa otro miembronan musical di e famia grandi aki, manera entre otro Mo Tito y su Conhunto Folclorico Arubano. Cada un di e miembronan di famia tabata domina un instrumento musical y/of tabata [[canta]], y tur aña den e temporada di [[Pasco]] di nacemento y e siman prome cu cambio di Aña, e grupo tabata bini hunto pa pasa casnan di famia y brinda nan musica alegre. Pero nan no tabatin un nomber oficial. Na aña 1968, ora cu dos ruman di [[Betico Croes]] a regresa for di [[Hulanda]], despues di a finalisa nan estudio, e grupo parandero a formalisa bou e nomber ‘Betico y su grupo’.<ref>[https://web.archive.org/web/20241203193903/https://batibleki.wheninaruba.com/grupo-di-betico-celebrates-golden-anniversary/ Grupo di Betico Golden Anniversary], Batibleki by Rona Coster (15 december 2018)</ref> Betico Croes tabata integrante y lider di e grupo. Despues di su fayecimiento na fin di 1986 e agrupacion a continua bou di guia di su ruman [[Rudy Croes]] y un cambio di nomber a tuma lugar. E nomber oficial a bira: ''Grupo di Betico''. Cu tempo e grupo a desaroya un estilo y zonido original di paranda alegre, cu ta caracterisa pa e instrumentonan tipico-acustico y e coro di voznan baronil.<ref name="Dande"/> Den añanan inicial e grupo tabata presenta mas bien canticanan tradicional cu influencia di Aruba y Venezuela.<ref name="Gos">{{citeer web|url=https://www.bondia.com/gos-oduber-di-grupo-di-betico-un-fin-di-ana-sin-grupo-di-betico-no-ta-un-fin-di-ana/|titel=Gos Oduber di Grupo di Betico: ‘Un fin di aña sin Grupo di Betico no ta un fin di aña’|werk=Bon Dia Aruba|datum=2019-12-19|bezochtdatum=2024-12-01}}</ref> Ora cu un generacion nobo a drenta den e grupo, a nace e idea pa bin cu nan mesun canticanan. E zonido cu nos conoce awe di Grupo di Betico tabata un idea di e conocido, awe en feliz memoria, Hildward Croes cu a caba di studia na Berklee College of Music na Boston e tempo ey, y kier a trece den practica algun ideanan cu el a bin cune for di Boston. El a yama aden su primo Gos Oduber cu tambe tabata tin hopi talento musical y a presente e idea cu e tabata tin y di biaha a plantea e idea pa e grupo cuminsa graba su su propio composicionnan na [[Papiamentu|Papiamento]], cu despues tabata resona na radio emisoranan. Esaki a sosode na Aña 1990. Despues cu e cancionnan di Grupo di Betico a cuminsa resona na e emisoranan local e peticionnan a cuminsa drenta na gran escala pa presentacionnan publico y na fiestanan priva. Cancionnan manera Paranda Arubiano, Ban Celebr'e y Festeh'e, Mi Conono a bira hitnan grandi na Aruba. Durante su trayectorio a grupo a realisa varios concierto y gira presentando e cultura y folclore Arubano na diferente pais rond mundo; entre otro [[Hulanda]] (2019, 2024), [[Bélgika|Belgica]], [[Alemania]], [[Brasil]], [[Cuba]], [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]], [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]]. Recientemente e grupo a bishita e cuidadnan Perreira, Manizales y Armenia na Colombia unda nan a deleita publiconan grandi. Na 1995 e agrupacion a realiza nan prome disco compacto ''“Paranda Arubiano”''. Benta di e produccion a surpasa 10.000 copia. Riba e disco compacto aki a aparece e cancionnan: ''Paranda Arubiano'', ''Ban Celebr'e y Festeh'e'', ''Añ' Nobe Awe'', y ''Arubianonan'' cu manera menciona a bira clasiconan navideño instantaneamente. Despues di e disco compacto aki a sigui tambe 2 otro cu a hiba e titulonan: Tradicion y Alegria for di cual tambe a sali hopi cancionnan cu a pega na emisoranan locual y tabata hopi gusta den e pueblo di Aruba. Conmemorando e celebracion di 30 aña di [[Dia di Himno y Bandera|himno y bandera]] y 20 aña di [[Status aparte di Aruba|status aparte di Aruba]] Grupo di Betico a saca un otro disco compacto cu a hiba e titulo di “Libertad!”. Esaki a sosode na 2006. E disco compacto aki tabata contene composicionnan den diferente ritmo y genero tipico Arubano y tabata dedica na Aruba y en especial na e fundado di e grupo cu na e momentonan ey no tabata cu nos mas. E grupo a saca algun CD mas, pasando mas di 100 cantica propio. Tambe e Grupo a sigui colabora cu artistanan local y internacional, entre otro [[Izaline Calister]], Rocco Franken, Teddy Philips, Jerau di Colombia y Pipe Pelaez di Venezuela/Colombia, Sharon Rose, Jeanedy Semeleer, Margareth Marin, Edjean Semeleer, Jaydiene Croes, Landa Henriquez, MTCHLL y tambe e conocido artista Arubiano [[Jeon]]. Den e album ‘Parranderos’, lansa na 2024, e composicionnan ta un fusion di elementonan musical for di ritmonan tradicional Arubano cu ritmonan Latino Americano.<ref>[https://web.archive.org/web/20241203014857/https://nederlands.24ora.com/2024/07/18/grupo-di-betico-maakt-indruk-in-miami/ Grupo di Betico maakt indruk in Miami], 24ora.com (18 juli 2024)</ref> Entre e canticanan exitoso di Grupo di Betico por menciona: ''Un Siglo Nobo'', ''Mi Conono'', Paranda Arubiano, ''Mosaico di Aguinaldo'', ''Mosaico Arubiano'', ''Alegria'', ''Dugudushi'', ''Te Ora Solo Sali'', ''Bendiciona'' (cu [[Izaline Calister]]), ''Yen di Emocion'', ''Bonconco'', ''Keda Leu'' (2020, [[Crisis di COVID-19 na Aruba|coronacrisis]]), ''Contento'', ''Ken nos ta'', ''Awa di Tanki Lender (Arubianonan)'', ''Faya Bo Haya'' y Weekend a Yega, Gosa Bida, Le La La Woh y ''Nos kier ta meymey''. === Festival di Dande === Desde inicio di e Festival di Dande na aña 1973, e agrupacion a participa na mayoria di edicionnan di e festival. Na aña 1986 a duna homenahe na e grupo pa a participa 12 biaha consecutivo. Na aña 1991 e grupo ta gana e premio di miho composicion original den e festival anual di dande y musica tipico cu ''Paranda Arubiano''.<ref name="Dande">[https://www.cdbabylicensing.com/track/NTI2ODk2Mi04NGY4ODI Dande Grupo di Betico]</ref> E composicion aki a wordo compone specialmente pa e festival door di [[Hildward Croes]] (1962-2014), musico y acordeonista di e grupo. Na 1992 e agrupacion a bolbe sali ganado di e miho cancion y miho composicion.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643733:mpeg21:a0102|titel=Rey di Dande|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-12-29|bezochtdatum=2024-12-01}} </ref> Maikito Croes, cantante di e grupo, a bira Rey di Dande na aña 1998, 2002 y 2005. === Concierto di Alegria (40 Aña di existencia) === Den e luna di november 2008, Grupo di Betico a organisa un concierto na Paseo Herencia na Palm Beach pa celebra na 40 Aña di existencia. E concierto a hiba e titulo: CONCIERTO DI ALEGRIA. E concierto aki a wordo bishita pa un grupo masha grandi di hende, cu a celebra hunto cu e grupo nan di 8 lustro. E celebracion grandi aki a wordo graba di cual por aprecia e grabacionnan riba youtube.com. Momentonan grato y alavez bunita recuerdonan tey pa nos gosa di nan. === Concierto di Oro (Celebracion 50 Aniversario) === Na 2018 a celebra e bunita aniversario di 50 Aña di e Grupo. Esaki a wordo celebra na Renaissance Conference Center. E tabata un Gala-Concert unda Grupo di Betico a percura pa busca un orkesta di 22 violinista pa compañanan den e gran celebracion aki. Nunca antes un grupo folclore a duna un presentacion acompaña pa un orkesta di violin. El a zona hopi bunita y hopi ta esnan cu a keda agradablemente impresiona cu e concierto. Pa e ocasion aki a invita artistanan manera, Izaline Calister, Sharon Rose, Rocco Franken, Landa Henriquez, Jeanedy Semeleer y Teddy Philips pa presenta cu e grupo. Como cherry riba e bolo a cera e anochi cu Claudios Philips cantando e cancion: Bonconco. Nos por a presencia un locura den e sala. Dos genero musical a topa y a causa un impacto riba e publico. === Concierto Parandero (55 aniversario) === Na december 2023 e grupo a celebra e ocacion di 11 lustro. Pa e ocasion aki tambe a invita algun cantantenan pa canta cu e grupo. Izaline Calister tabata presente atrobe, Tambe e cantantenan popular Arubano MTCHLL, Jaydiene y Margareth a duna un bunita presentacion. Di Boneiro, pero bibando na Aruba pa hopi aña, e conocido cantante Chendell Beaumont tambe a duna un bunita presentacion. hunto cu Grupo di Betico. Nos por nota cu Grupo di Betico ta habri porta pa artistanan internacional y local por presenta cu nan riba escenario. Na e celebracion aki tambe a busca un orkesta di violin pa acompaña e grupo. === Integrantenan === Integrantenan desde inicio di e grupo tabata e shete rumannan Croes: * Betico (acordeon), * Rudy ([[wiri]], [[kuarta|cuatro]]) * Aiky (tambora) * Tommy (guitara y cantante principal) * Efrain * [[Hendrik Croes|Hendrik]] y * Addison, y tambe * Maiky Croes (cantante principal di dande). E herencia musical di famia Croes a wordo pasa di generacion pa generacion, awor pa e di cuater generacion. Sobrinonan tambe a uni asina na e grupo y manera den e caso di Maiky Croes su yiunan (Maikito y Hildward), nieto (Angelo Kock) y bisanietonan a sigui den su pasonan.<ref>[https://kikotapasando.com/2023/12/09/minister-maduro-ta-reconoce-papa-maiky-como-e-integrante-di-grupo-di-betico-cu-ta-cumpli-55-ana-ta-aporta-na-aruba-su-cultura-di-fin-di-ana/ Minister Maduro ta reconoce Papa Maiky como e integrante di Grupo di Betico cu ta cumpli 55 aña ta aporta na Aruba su cultura di fin di aña], kikotapasando.com (9 december 2023)</ref> Na 2019 e grupo tabata consisti di 16 integrante.<ref name="Gos"/> Entre e integrantenan na aña 2024 ta inclui: Gos Oduber (bahista, compositor y lider di e grupo), Ruben Werleman (cuarta), Angelo Kock (acordeon), Maiky Croes ([[Maraka|maraca]]), Maikito Croes (cantante principal), Jaderick Croes (cuarta y guitara), Jouel Croes (guitarista, compositor) y Miguel Genser (compositor y cantante principal). == Discografia == * ''Paranda Arubano'' (1995) * ''Tradicion'' (1999) * ''Alegria'' (2002) * ''Libertad'' (2006) * ''Celebracion'' (2007) * ''Concierto di Alegria'' (2009) * ''Felicidad'' (2011) * ''Parranderos'' (2024) {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [https://www.youtube.com/watch?v=wWeOOFKgUo8 Dande], Grupo di Betico na Paseo Herencia, video di [[Youtube|YouTube]] 2012 }} [[category:Grupo musikal|Aruba]] [[Category:Aruba]] 6wg64gkhgao0lhtjaeu0xm75h0sjum6