Wikipedia papwiki https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Medio Spesial Diskushon Usuario Diskushon usuario Wikipedia Diskushon Wikipedia Fail Diskushon fail MediaWiki Diskushon MediaWiki Malchi Diskushon malchi Yuda Diskushon yuda Kategoria Diskushon kategoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 2 8649 206880 206703 2026-10-15T09:32:00Z Caribiana 8320 206880 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox empresa | variante = c | nomber = Starlink }} '''Starlink''' ta un ret di satélite operá pa e kompania aerospasial merikano SpaceX. E ta proveé ​​akseso na [[internet]] na Merka for di 2020 i mundialmente for di 2023. Starlink su servisio prinsipal ta enserá proveé ​​akseso na internet ku un latensia eksepshonalmente abou i sirbi áreanan ku anteriormente no tabatin konektividat di internet òf tabatin servisio inadekuá. Ku 10.876 satélite Starlink den e órbita di Tera (te na fin di yüli 2026), SpaceX ta di leu e operadó di satélite mas grandi na mundu.<ref>{{citeer web| url=https://planet4589.org/space/con/conlist.html| titel=Enormous (‚Mega‘) Satellite Constellations| werk=Jonathan’s Space Report| datum=2026-07-30| bezochtdatum=2026-10-15}}</ref> E outoridat relevante di Merka, FCC, a otorgá pèrmit pa e operashon di un total di 19.427 satélite Starlink, miéntras ku SpaceX a apliká pa lisensia pa 22.488 satélite adishonal (te na fin di 2022).<ref>{{Internetquelle| url=https://www.teslarati.com/spacex-starlink-satellites-florida-launch-1/| titel=SpaceX’s first batch of Starlink satellites already in Florida for launch debut| werk=Teslarati| datum=2019-04-30| abruf=2019-04-30}}</ref><ref>''[https://spacenews.com/fcc-grants-partial-approval-for-starlink-second-generation-constellation/ FCC grants partial approval for Starlink second-generation constellation].'' Spacenews, 2. Dezember 2022.</ref> Kombiná, e sifra aki ta sinku biaha e kantidat total di satélite lansa entre 1957 (Sputnik 1) i 2019.[4][5] Satélitenan di Starlink ta wòrdu desaroyá, fabriká i operá pa un instalashon di SpaceX na Redmond, Washington.<ref>''[https://www.geekwire.com/2017/spacex-lab-satellite-development-redmond/ SpaceX adds a big new lab to its satellite development operation in Seattle area].'' Geekwire, 27. Januar 2017.</ref> {{Appendix}} en.wiki:Starlink Services, LLC ta un supsidiario di telekomunikashon di e kompania merikano di buelo espasial SpaceX,[2] ku ta proveé ​​servisio di Internet di banda amplio den aproksimadamente 160 pais i teritorio.[3][4] E tambe tin komo meta pa proveé ​​banda amplio mobil global.[5] SpaceX a kuminsá lansa satélitenan Starlink na 2019. Te ku yüni 2026, e ret tabata konsistí di aproksimadamente 10.413 satélite (10.397 operashonal)[6] den órbita abou di Tera (LEO) ku ta komuniká ku terminalnan di usuario i stashonnan di tera di porta ku ta konektá e konstelashon di tera na infrastruktura di internèt. Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.[1][3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento di negoshi mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.[1] Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.[9][10] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Oropa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i desde 2003 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na [[Hulanda]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], i representantenan na [[Colombia]], [[Brasil]] i [[Alemania]].<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao m912864m218d7e5l950agpkph33693s 206881 206880 2026-10-15T09:34:06Z Caribiana 8320 206881 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox empresa | variante = c | nomber = Starlink }} '''Starlink''' ta un ret di satélite operá pa e kompania aerospasial merikano SpaceX. E ta proveé ​​akseso na [[internet]] na Merka for di 2020 i mundialmente for di 2023. Starlink su servisio prinsipal ta enserá proveé ​​akseso na internet ku un latensia eksepshonalmente abou i sirbi áreanan ku anteriormente no tabatin konektividat di internet òf tabatin servisio inadekuá. Ku 10.876 satélite Starlink den e órbita di Tera (te na fin di yüli 2026), SpaceX ta di leu e operadó di satélite mas grandi na mundu.<ref>{{citeer web| url=https://planet4589.org/space/con/conlist.html| titel=Enormous (‚Mega‘) Satellite Constellations| werk=Jonathan’s Space Report| datum=2026-07-30| bezochtdatum=2026-10-15}}</ref> E outoridat relevante di Merka, FCC, a otorgá pèrmit pa e operashon di un total di 19.427 satélite Starlink, miéntras ku SpaceX a apliká pa lisensia pa 22.488 satélite adishonal (te na fin di 2022).<ref>{{Internetquelle| url=https://www.teslarati.com/spacex-starlink-satellites-florida-launch-1/| titel=SpaceX’s first batch of Starlink satellites already in Florida for launch debut| werk=Teslarati| datum=2019-04-30| abruf=2019-04-30}}</ref><ref>''[https://spacenews.com/fcc-grants-partial-approval-for-starlink-second-generation-constellation/ FCC grants partial approval for Starlink second-generation constellation].'' Spacenews, 2. Dezember 2022.</ref> Kombiná, e sifra aki ta sinku biaha e kantidat total di satélite lansa entre 1957 (Sputnik 1) i 2019.<ref name="sn30000">{{Internetquelle| autor=Caleb Henry| url=https://spacenews.com/spacex-submits-paperwork-for-30000-more-starlink-satellites/ |titel=SpaceX submits paperwork for 30,000 more Starlink satellites| werk=Spacenews| datum=2019-10-15| abruf=2019-10-15}}</ref><ref>[https://www.cnet.com/news/spacex-looks-to-rule-space-with-30000-more-satellites/ SpaceX looks to rule space with 30,000 more satellites] Artikel auf ''cnet.com'' vom 15. Oktober 2019, abgerufen am 19. April 2021.</ref> Satélitenan di Starlink ta wòrdu desaroyá, fabriká i operá pa un instalashon di SpaceX na Redmond, [[Washington]].<ref>''[https://www.geekwire.com/2017/spacex-lab-satellite-development-redmond/ SpaceX adds a big new lab to its satellite development operation in Seattle area].'' Geekwire, 27 di yanüari 2017.</ref> {{Appendix}} en.wiki:Starlink Services, LLC ta un supsidiario di telekomunikashon di e kompania merikano di buelo espasial SpaceX,[2] ku ta proveé ​​servisio di Internet di banda amplio den aproksimadamente 160 pais i teritorio.[3][4] E tambe tin komo meta pa proveé ​​banda amplio mobil global.[5] SpaceX a kuminsá lansa satélitenan Starlink na 2019. Te ku yüni 2026, e ret tabata konsistí di aproksimadamente 10.413 satélite (10.397 operashonal)[6] den órbita abou di Tera (LEO) ku ta komuniká ku terminalnan di usuario i stashonnan di tera di porta ku ta konektá e konstelashon di tera na infrastruktura di internèt. Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.[1][3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento di negoshi mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.[1] Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.[9][10] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Oropa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i desde 2003 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na [[Hulanda]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], i representantenan na [[Colombia]], [[Brasil]] i [[Alemania]].<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 5t4ixzv3l65onoo77spymgmpk8st8ff 206882 206881 2026-10-15T09:36:57Z Caribiana 8320 206882 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox empresa | variante = c | nomber = Starlink }} '''Starlink''' ta un ret di satélite operá pa e kompania aerospasial merikano SpaceX. E ta proveé ​​akseso na [[internet]] na Merka for di 2020 i mundialmente for di 2023. Starlink su servisio prinsipal ta enserá proveé ​​akseso na internet ku un latensia eksepshonalmente abou i sirbi áreanan ku anteriormente no tabatin konektividat di internet òf tabatin servisio inadekuá. Ku 10.876 satélite Starlink den e órbita di Tera (te na fin di yüli 2026), SpaceX ta di leu e operadó di satélite mas grandi na mundu.<ref>{{citeer web| url=https://planet4589.org/space/con/conlist.html| titel=Enormous (‚Mega‘) Satellite Constellations| werk=Jonathan’s Space Report| datum=2026-07-30| bezochtdatum=2026-10-15}}</ref> E outoridat relevante di Merka, FCC, a otorgá pèrmit pa e operashon di un total di 19.427 satélite Starlink, miéntras ku SpaceX a apliká pa lisensia pa 22.488 satélite adishonal (te na fin di 2022).<ref>{{citeer web| url=https://www.teslarati.com/spacex-starlink-satellites-florida-launch-1/| titel=SpaceX’s first batch of Starlink satellites already in Florida for launch debut| werk=Teslarati| datum=2019-04-30| bezochtdatum=}}</ref><ref>''[https://spacenews.com/fcc-grants-partial-approval-for-starlink-second-generation-constellation/ FCC grants partial approval for Starlink second-generation constellation].'' Spacenews, 2. Dezember 2022.</ref> Kombiná, e sifra aki ta sinku biaha e kantidat total di satélite lansa entre 1957 (Sputnik 1) i 2019.<ref name="sn30000">{{citeer web| auteur=Caleb Henry| url=https://spacenews.com/spacex-submits-paperwork-for-30000-more-starlink-satellites/ |titel=SpaceX submits paperwork for 30,000 more Starlink satellites| werk=Spacenews| datum=2019-10-15|bezochtdatum=}}</ref><ref>[https://www.cnet.com/news/spacex-looks-to-rule-space-with-30000-more-satellites/ SpaceX looks to rule space with 30,000 more satellites], cnet.com (15 di òktober 2019)</ref> Satélitenan di Starlink ta wòrdu desaroyá, fabriká i operá pa un instalashon di SpaceX na Redmond, [[Washington]].<ref>''[https://www.geekwire.com/2017/spacex-lab-satellite-development-redmond/ SpaceX adds a big new lab to its satellite development operation in Seattle area].'' Geekwire, 27 di yanüari 2017.</ref> {{Appendix}} en.wiki:Starlink Services, LLC ta un supsidiario di telekomunikashon di e kompania merikano di buelo espasial SpaceX,[2] ku ta proveé ​​servisio di Internet di banda amplio den aproksimadamente 160 pais i teritorio.[3][4] E tambe tin komo meta pa proveé ​​banda amplio mobil global.[5] SpaceX a kuminsá lansa satélitenan Starlink na 2019. Te ku yüni 2026, e ret tabata konsistí di aproksimadamente 10.413 satélite (10.397 operashonal)[6] den órbita abou di Tera (LEO) ku ta komuniká ku terminalnan di usuario i stashonnan di tera di porta ku ta konektá e konstelashon di tera na infrastruktura di internèt. Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.[1][3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento di negoshi mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.[1] Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.[9][10] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Oropa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i desde 2003 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na [[Hulanda]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], i representantenan na [[Colombia]], [[Brasil]] i [[Alemania]].<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao ed25hlqs7rv1xqipnzmphj2qf59h0cg 206883 206882 2026-10-15T10:47:07Z Caribiana 8320 206883 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox empresa | variante = c | nomber = Starlink }} '''Starlink''' ta un ret di satélite operá pa e kompania aerospasial merikano SpaceX. E ta proveé ​​akseso na [[internet]] na Merka for di 2020 i mundialmente for di 2023. Starlink su servisio prinsipal ta enserá proveé ​​akseso na internet ku un latensia eksepshonalmente abou i sirbi áreanan ku anteriormente no tabatin konektividat di internet òf tabatin servisio inadekuá. Ku 10.876 satélite Starlink den e órbita di Tera (te na fin di yüli 2026), SpaceX ta di leu e operadó di satélite mas grandi na mundu.<ref>{{citeer web| url=https://planet4589.org/space/con/conlist.html| titel=Enormous (‚Mega‘) Satellite Constellations| werk=Jonathan’s Space Report| datum=2026-07-30| bezochtdatum=2026-10-15}}</ref> E outoridat relevante di Merka, FCC, a otorgá pèrmit pa e operashon di un total di 19.427 satélite Starlink, miéntras ku SpaceX a apliká pa lisensia pa 22.488 satélite adishonal (te na fin di 2022).<ref>{{citeer web| url=https://www.teslarati.com/spacex-starlink-satellites-florida-launch-1/| titel=SpaceX’s first batch of Starlink satellites already in Florida for launch debut| werk=Teslarati| datum=2019-04-30| bezochtdatum=}}</ref><ref>''[https://spacenews.com/fcc-grants-partial-approval-for-starlink-second-generation-constellation/ FCC grants partial approval for Starlink second-generation constellation].'' Spacenews, 2. Dezember 2022.</ref> Kombiná, e sifra aki ta sinku biaha e kantidat total di satélite lansa entre 1957 (Sputnik 1) i 2019.<ref name="sn30000">{{citeer web| auteur=Caleb Henry| url=https://spacenews.com/spacex-submits-paperwork-for-30000-more-starlink-satellites/ |titel=SpaceX submits paperwork for 30,000 more Starlink satellites| werk=Spacenews| datum=2019-10-15|bezochtdatum=}}</ref><ref>[https://www.cnet.com/news/spacex-looks-to-rule-space-with-30000-more-satellites/ SpaceX looks to rule space with 30,000 more satellites], cnet.com (15 di òktober 2019)</ref> Satélitenan di Starlink ta wòrdu desaroyá, fabriká i operá pa un instalashon di SpaceX na Redmond, [[Washington]].<ref>''[https://www.geekwire.com/2017/spacex-lab-satellite-development-redmond/ SpaceX adds a big new lab to its satellite development operation in Seattle area].'' Geekwire, 27 di yanüari 2017.</ref> == korsou == * Dia 7 di òktober 2026 gobièrnu di Kòrsou a otorgá un lisensia na e servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon, i oportunidatnan nobo pa negoshinan.<ref>[https://nu.cw/2026/10/14/starlink-start-activiteiten-op-historische-dag-voor-curacao/ Starlink start activiteiten op historische dag voor Curacao], nu.cw (14 di okboer 2026)</ref> * Dia 7 di òktober gobièrnu di Kòrsou a otorgá lisensia na un servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon di servisio, i oportunidatnan nobo pa negoshinan. Islanan mas chikí, en partikular, ta mira bentahanan den internèt via satélite, ya ku e ta pèrmití suministro di internèt mas rápido sin e nesesidat di invershonnan grandi den kabel i torennan di transmishon. Usuarionan ta rekerí simplemente un antena di satélite.<ref>https://nu.cw/2026/05/26/rac-onderzoekt-aanvraag-starlink-in-juni-antwoord-op-de-internetdienst/ RAC onderzoekt aanvraag Starlink in juni antword op de internetdienst], nu.cw (26 ñdi mei 2026)</ref> {{Appendix}} en.wiki:Starlink Services, LLC ta un supsidiario di telekomunikashon di e kompania merikano di buelo espasial SpaceX,[2] ku ta proveé ​​servisio di Internet di banda amplio den aproksimadamente 160 pais i teritorio.[3][4] E tambe tin komo meta pa proveé ​​banda amplio mobil global.[5] SpaceX a kuminsá lansa satélitenan Starlink na 2019. Te ku yüni 2026, e ret tabata konsistí di aproksimadamente 10.413 satélite (10.397 operashonal)[6] den órbita abou di Tera (LEO) ku ta komuniká ku terminalnan di usuario i stashonnan di tera di porta ku ta konektá e konstelashon di tera na infrastruktura di internèt. Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.[1][3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento di negoshi mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.[1] Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.[9][10] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Oropa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i desde 2003 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na [[Hulanda]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], i representantenan na [[Colombia]], [[Brasil]] i [[Alemania]].<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 7vcn68rfbummqaehk942286k24jzib0 206884 206883 2026-10-15T10:50:22Z Caribiana 8320 206884 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox empresa | variante = c | nomber = Starlink }} '''Starlink''' ta un ret di satélite operá pa e kompania aerospasial merikano SpaceX. E ta proveé ​​akseso na [[internet]] na Merka for di 2020 i mundialmente for di 2023. Starlink su servisio prinsipal ta enserá proveé ​​akseso na internet ku un latensia eksepshonalmente abou i sirbi áreanan ku anteriormente no tabatin konektividat di internet òf tabatin servisio inadekuá. Ku 10.876 satélite Starlink den e órbita di Tera (te na fin di yüli 2026), SpaceX ta di leu e operadó di satélite mas grandi na mundu.<ref>{{citeer web| url=https://planet4589.org/space/con/conlist.html| titel=Enormous (‚Mega‘) Satellite Constellations| werk=Jonathan’s Space Report| datum=2026-07-30| bezochtdatum=2026-10-15}}</ref> E outoridat relevante di Merka, FCC, a otorgá pèrmit pa e operashon di un total di 19.427 satélite Starlink, miéntras ku SpaceX a apliká pa lisensia pa 22.488 satélite adishonal (te na fin di 2022).<ref>{{citeer web| url=https://www.teslarati.com/spacex-starlink-satellites-florida-launch-1/| titel=SpaceX’s first batch of Starlink satellites already in Florida for launch debut| werk=Teslarati| datum=2019-04-30| bezochtdatum=}}</ref><ref>''[https://spacenews.com/fcc-grants-partial-approval-for-starlink-second-generation-constellation/ FCC grants partial approval for Starlink second-generation constellation].'' Spacenews, 2. Dezember 2022.</ref> Kombiná, e sifra aki ta sinku biaha e kantidat total di satélite lansa entre 1957 (Sputnik 1) i 2019.<ref name="sn30000">{{citeer web| auteur=Caleb Henry| url=https://spacenews.com/spacex-submits-paperwork-for-30000-more-starlink-satellites/ |titel=SpaceX submits paperwork for 30,000 more Starlink satellites| werk=Spacenews| datum=2019-10-15|bezochtdatum=}}</ref><ref>[https://www.cnet.com/news/spacex-looks-to-rule-space-with-30000-more-satellites/ SpaceX looks to rule space with 30,000 more satellites], cnet.com (15 di òktober 2019)</ref> Satélitenan di Starlink ta wòrdu desaroyá, fabriká i operá pa un instalashon di SpaceX na Redmond, [[Washington]].<ref>''[https://www.geekwire.com/2017/spacex-lab-satellite-development-redmond/ SpaceX adds a big new lab to its satellite development operation in Seattle area].'' Geekwire, 27 di yanüari 2017.</ref> == korsou == * Dia 7 di òktober 2026 gobièrnu di Kòrsou a otorgá un [[Concesion|konseshon]] na e servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon, i oportunidatnan nobo pa negoshinan.<ref>[https://nu.cw/2026/10/14/starlink-start-activiteiten-op-historische-dag-voor-curacao/ Starlink start activiteiten op historische dag voor Curacao], nu.cw (14 di okboer 2026)</ref> * Dia 7 di òktober gobièrnu di Kòrsou a otorgá lisensia na un servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon di servisio, i oportunidatnan nobo pa negoshinan. Islanan mas chikí, en partikular, ta mira bentahanan den internèt via satélite, ya ku e ta pèrmití suministro di internèt mas rápido sin e nesesidat di invershonnan grandi den kabel i torennan di transmishon. Usuarionan ta rekerí simplemente un antena di satélite.<ref>https://nu.cw/2026/05/26/rac-onderzoekt-aanvraag-starlink-in-juni-antwoord-op-de-internetdienst/ RAC onderzoekt aanvraag Starlink in juni antword op de internetdienst], nu.cw (26 ñdi mei 2026)</ref> {{Appendix}} en.wiki:Starlink Services, LLC ta un supsidiario di telekomunikashon di e kompania merikano di buelo espasial SpaceX,[2] ku ta proveé ​​servisio di Internet di banda amplio den aproksimadamente 160 pais i teritorio.[3][4] E tambe tin komo meta pa proveé ​​banda amplio mobil global.[5] SpaceX a kuminsá lansa satélitenan Starlink na 2019. Te ku yüni 2026, e ret tabata konsistí di aproksimadamente 10.413 satélite (10.397 operashonal)[6] den órbita abou di Tera (LEO) ku ta komuniká ku terminalnan di usuario i stashonnan di tera di porta ku ta konektá e konstelashon di tera na infrastruktura di internèt. Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.[1][3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento di negoshi mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.[1] Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.[9][10] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Oropa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i desde 2003 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na [[Hulanda]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], i representantenan na [[Colombia]], [[Brasil]] i [[Alemania]].<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao df95ftzi7zamy5kg4rzjv3wc2bzq52s 206885 206884 2026-10-15T10:52:27Z Caribiana 8320 206885 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox empresa | variante = c | nomber = Starlink }} '''Starlink''' ta un ret di [[satelite|satélite]] operá pa e kompania aerospasial merikano SpaceX. E ta proveé ​​akseso na [[internet]] na Merka for di 2020 i mundialmente for di 2023. Starlink su servisio prinsipal ta enserá proveé ​​akseso na internet ku un latensia eksepshonalmente abou i sirbi áreanan ku anteriormente no tabatin konektividat di internet òf tabatin servisio inadekuá. Ku 10.876 satélite Starlink den e órbita di Tera (te na fin di yüli 2026), SpaceX ta di leu e operadó di satélite mas grandi na mundu.<ref>{{citeer web| url=https://planet4589.org/space/con/conlist.html| titel=Enormous (‚Mega‘) Satellite Constellations| werk=Jonathan’s Space Report| datum=2026-07-30| bezochtdatum=2026-10-15}}</ref> E outoridat relevante di Merka, FCC, a otorgá pèrmit pa e operashon di un total di 19.427 satélite Starlink, miéntras ku SpaceX a apliká pa lisensia pa 22.488 satélite adishonal (te na fin di 2022).<ref>{{citeer web| url=https://www.teslarati.com/spacex-starlink-satellites-florida-launch-1/| titel=SpaceX’s first batch of Starlink satellites already in Florida for launch debut| werk=Teslarati| datum=2019-04-30| bezochtdatum=}}</ref><ref>''[https://spacenews.com/fcc-grants-partial-approval-for-starlink-second-generation-constellation/ FCC grants partial approval for Starlink second-generation constellation].'' Spacenews, 2. Dezember 2022.</ref> Kombiná, e sifra aki ta sinku biaha e kantidat total di satélite lansa entre 1957 (Sputnik 1) i 2019.<ref name="sn30000">{{citeer web| auteur=Caleb Henry| url=https://spacenews.com/spacex-submits-paperwork-for-30000-more-starlink-satellites/ |titel=SpaceX submits paperwork for 30,000 more Starlink satellites| werk=Spacenews| datum=2019-10-15|bezochtdatum=}}</ref><ref>[https://www.cnet.com/news/spacex-looks-to-rule-space-with-30000-more-satellites/ SpaceX looks to rule space with 30,000 more satellites], cnet.com (15 di òktober 2019)</ref> Satélitenan di Starlink ta wòrdu desaroyá, fabriká i operá pa un instalashon di SpaceX na Redmond, [[Washington]].<ref>''[https://www.geekwire.com/2017/spacex-lab-satellite-development-redmond/ SpaceX adds a big new lab to its satellite development operation in Seattle area].'' Geekwire, 27 di yanüari 2017.</ref> == korsou == * Dia 7 di òktober 2026 gobièrnu di Kòrsou a otorgá un [[Concesion|konseshon]] na e servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon, i oportunidatnan nobo pa negoshinan.<ref>[https://nu.cw/2026/10/14/starlink-start-activiteiten-op-historische-dag-voor-curacao/ Starlink start activiteiten op historische dag voor Curacao], nu.cw (14 di okboer 2026)</ref> * Dia 7 di òktober gobièrnu di Kòrsou a otorgá lisensia na un servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon di servisio, i oportunidatnan nobo pa negoshinan. Islanan mas chikí, en partikular, ta mira bentahanan den internèt via satélite, ya ku e ta pèrmití suministro di internèt mas rápido sin e nesesidat di invershonnan grandi den kabel i torennan di transmishon. Usuarionan ta rekerí simplemente un antena di satélite.<ref>https://nu.cw/2026/05/26/rac-onderzoekt-aanvraag-starlink-in-juni-antwoord-op-de-internetdienst/ RAC onderzoekt aanvraag Starlink in juni antword op de internetdienst], nu.cw (26 ñdi mei 2026)</ref> {{Appendix}} en.wiki:Starlink Services, LLC ta un supsidiario di telekomunikashon di e kompania merikano di buelo espasial SpaceX,[2] ku ta proveé ​​servisio di Internet di banda amplio den aproksimadamente 160 pais i teritorio.[3][4] E tambe tin komo meta pa proveé ​​banda amplio mobil global.[5] SpaceX a kuminsá lansa satélitenan Starlink na 2019. Te ku yüni 2026, e ret tabata konsistí di aproksimadamente 10.413 satélite (10.397 operashonal)[6] den órbita abou di Tera (LEO) ku ta komuniká ku terminalnan di usuario i stashonnan di tera di porta ku ta konektá e konstelashon di tera na infrastruktura di internèt. Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.[1][3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento di negoshi mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.[1] Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.[9][10] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Oropa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i desde 2003 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na [[Hulanda]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], i representantenan na [[Colombia]], [[Brasil]] i [[Alemania]].<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao rqfvw631nmhoxw7h804rjg8wbkfmcvz 206886 206885 2026-10-15T10:57:49Z Caribiana 8320 206886 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox empresa | variante = c | nomber = Starlink | logo = Starlink Logo 2024.svg }} '''Starlink''' ta un ret di [[satelite|satélite]] operá pa e kompania aerospasial merikano SpaceX. E ta proveé ​​akseso na [[internet]] na Merka for di 2020 i mundialmente for di 2023. Starlink su servisio prinsipal ta enserá proveé ​​akseso na internet ku un latensia eksepshonalmente abou i sirbi áreanan ku anteriormente no tabatin konektividat di internet òf tabatin servisio inadekuá. Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.[1][3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento komersial mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.[1] Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.[9][10] Ku 10.876 satélite Starlink den e órbita di Tera (te na fin di yüli 2026), SpaceX ta di leu e operadó di satélite mas grandi na mundu.<ref>{{citeer web| url=https://planet4589.org/space/con/conlist.html| titel=Enormous (‚Mega‘) Satellite Constellations| werk=Jonathan’s Space Report| datum=2026-07-30| bezochtdatum=2026-10-15}}</ref> E outoridat relevante di Merka, FCC, a otorgá pèrmit pa e operashon di un total di 19.427 satélite Starlink, miéntras ku SpaceX a apliká pa lisensia pa 22.488 satélite adishonal (te na fin di 2022).<ref>{{citeer web| url=https://www.teslarati.com/spacex-starlink-satellites-florida-launch-1/| titel=SpaceX’s first batch of Starlink satellites already in Florida for launch debut| werk=Teslarati| datum=2019-04-30| bezochtdatum=}}</ref><ref>''[https://spacenews.com/fcc-grants-partial-approval-for-starlink-second-generation-constellation/ FCC grants partial approval for Starlink second-generation constellation].'' Spacenews, 2. Dezember 2022.</ref> Kombiná, e sifra aki ta sinku biaha e kantidat total di satélite lansa entre 1957 (Sputnik 1) i 2019.<ref name="sn30000">{{citeer web| auteur=Caleb Henry| url=https://spacenews.com/spacex-submits-paperwork-for-30000-more-starlink-satellites/ |titel=SpaceX submits paperwork for 30,000 more Starlink satellites| werk=Spacenews| datum=2019-10-15|bezochtdatum=}}</ref><ref>[https://www.cnet.com/news/spacex-looks-to-rule-space-with-30000-more-satellites/ SpaceX looks to rule space with 30,000 more satellites], cnet.com (15 di òktober 2019)</ref> Satélitenan di Starlink ta wòrdu desaroyá, fabriká i operá pa un instalashon di SpaceX na Redmond, [[Washington]].<ref>''[https://www.geekwire.com/2017/spacex-lab-satellite-development-redmond/ SpaceX adds a big new lab to its satellite development operation in Seattle area].'' Geekwire, 27 di yanüari 2017.</ref> == korsou == * Dia 7 di òktober 2026 gobièrnu di Kòrsou a otorgá un [[Concesion|konseshon]] na e servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon, i oportunidatnan nobo pa negoshinan.<ref>[https://nu.cw/2026/10/14/starlink-start-activiteiten-op-historische-dag-voor-curacao/ Starlink start activiteiten op historische dag voor Curacao], nu.cw (14 di okboer 2026)</ref> * Dia 7 di òktober gobièrnu di Kòrsou a otorgá lisensia na un servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon di servisio, i oportunidatnan nobo pa negoshinan. Islanan mas chikí, en partikular, ta mira bentahanan den internèt via satélite, ya ku e ta pèrmití suministro di internèt mas rápido sin e nesesidat di invershonnan grandi den kabel i torennan di transmishon. Usuarionan ta rekerí simplemente un antena di satélite.<ref>https://nu.cw/2026/05/26/rac-onderzoekt-aanvraag-starlink-in-juni-antwoord-op-de-internetdienst/ RAC onderzoekt aanvraag Starlink in juni antword op de internetdienst], nu.cw (26 ñdi mei 2026)</ref> {{Appendix}} en.wiki:Starlink Services, LLC ta un supsidiario di telekomunikashon di e kompania merikano di buelo espasial SpaceX,[2] ku ta proveé ​​servisio di Internet di banda amplio den aproksimadamente 160 pais i teritorio.[3][4] E tambe tin komo meta pa proveé ​​banda amplio mobil global.[5] SpaceX a kuminsá lansa satélitenan Starlink na 2019. Te ku yüni 2026, e ret tabata konsistí di aproksimadamente 10.413 satélite (10.397 operashonal)[6] den órbita abou di Tera (LEO) ku ta komuniká ku terminalnan di usuario i stashonnan di tera di porta ku ta konektá e konstelashon di tera na infrastruktura di internèt. Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.[1][3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento di negoshi mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.[1] Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.[9][10] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Oropa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i desde 2003 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na [[Hulanda]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], i representantenan na [[Colombia]], [[Brasil]] i [[Alemania]].<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 58byi5l9nlp3fr4wn6v271k6o9donu7 206887 206886 2026-10-15T11:01:09Z Caribiana 8320 206887 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox empresa | variante = c | nomber = Starlink | logo = Starlink Logo 2024.svg }} '''Starlink''' ta un ret di [[satelite|satélite]] operá pa e kompania aerospasial merikano SpaceX. E ta proveé ​​akseso na [[internet]] na Merka for di 2020 i mundialmente for di 2023. Starlink su servisio prinsipal ta enserá proveé ​​akseso na internet ku un latensia eksepshonalmente abou i sirbi áreanan ku anteriormente no tabatin konektividat di internet òf tabatin servisio inadekuá. Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.<ref name=:"1">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1181412/000162828026036936/spaceexplorationtechnologi.htm FORM S-1: Space Exploration Technologies Cor"], sec.gov (20 di mei 2026)</ref>[3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento komersial mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.<ref name=:"1"/> Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.[9][10] Ku 10.876 satélite Starlink den e órbita di Tera (te na fin di yüli 2026), SpaceX ta di leu e operadó di satélite mas grandi na mundu.<ref>{{citeer web| url=https://planet4589.org/space/con/conlist.html| titel=Enormous (‚Mega‘) Satellite Constellations| werk=Jonathan’s Space Report| datum=2026-07-30| bezochtdatum=2026-10-15}}</ref> E outoridat relevante di Merka, FCC, a otorgá pèrmit pa e operashon di un total di 19.427 satélite Starlink, miéntras ku SpaceX a apliká pa lisensia pa 22.488 satélite adishonal (te na fin di 2022).<ref>{{citeer web| url=https://www.teslarati.com/spacex-starlink-satellites-florida-launch-1/| titel=SpaceX’s first batch of Starlink satellites already in Florida for launch debut| werk=Teslarati| datum=2019-04-30| bezochtdatum=}}</ref><ref>''[https://spacenews.com/fcc-grants-partial-approval-for-starlink-second-generation-constellation/ FCC grants partial approval for Starlink second-generation constellation].'' Spacenews, 2. Dezember 2022.</ref> Kombiná, e sifra aki ta sinku biaha e kantidat total di satélite lansa entre 1957 (Sputnik 1) i 2019.<ref name="sn30000">{{citeer web| auteur=Caleb Henry| url=https://spacenews.com/spacex-submits-paperwork-for-30000-more-starlink-satellites/ |titel=SpaceX submits paperwork for 30,000 more Starlink satellites| werk=Spacenews| datum=2019-10-15|bezochtdatum=}}</ref><ref>[https://www.cnet.com/news/spacex-looks-to-rule-space-with-30000-more-satellites/ SpaceX looks to rule space with 30,000 more satellites], cnet.com (15 di òktober 2019)</ref> Satélitenan di Starlink ta wòrdu desaroyá, fabriká i operá pa un instalashon di SpaceX na Redmond, [[Washington]].<ref>''[https://www.geekwire.com/2017/spacex-lab-satellite-development-redmond/ SpaceX adds a big new lab to its satellite development operation in Seattle area].'' Geekwire, 27 di yanüari 2017.</ref> == korsou == * Dia 7 di òktober 2026 gobièrnu di Kòrsou a otorgá un [[Concesion|konseshon]] na e servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon, i oportunidatnan nobo pa negoshinan.<ref>[https://nu.cw/2026/10/14/starlink-start-activiteiten-op-historische-dag-voor-curacao/ Starlink start activiteiten op historische dag voor Curacao], nu.cw (14 di okboer 2026)</ref> * Dia 7 di òktober gobièrnu di Kòrsou a otorgá lisensia na un servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon di servisio, i oportunidatnan nobo pa negoshinan. Islanan mas chikí, en partikular, ta mira bentahanan den internèt via satélite, ya ku e ta pèrmití suministro di internèt mas rápido sin e nesesidat di invershonnan grandi den kabel i torennan di transmishon. Usuarionan ta rekerí simplemente un antena di satélite.<ref>https://nu.cw/2026/05/26/rac-onderzoekt-aanvraag-starlink-in-juni-antwoord-op-de-internetdienst/ RAC onderzoekt aanvraag Starlink in juni antword op de internetdienst], nu.cw (26 ñdi mei 2026)</ref> {{Appendix}} en.wiki:Starlink Services, LLC ta un supsidiario di telekomunikashon di e kompania merikano di buelo espasial SpaceX,[2] ku ta proveé ​​servisio di Internet di banda amplio den aproksimadamente 160 pais i teritorio.[3][4] E tambe tin komo meta pa proveé ​​banda amplio mobil global.[5] SpaceX a kuminsá lansa satélitenan Starlink na 2019. Te ku yüni 2026, e ret tabata konsistí di aproksimadamente 10.413 satélite (10.397 operashonal)[6] den órbita abou di Tera (LEO) ku ta komuniká ku terminalnan di usuario i stashonnan di tera di porta ku ta konektá e konstelashon di tera na infrastruktura di internèt. Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.[1][3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento di negoshi mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.[1] Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.[9][10] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Oropa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i desde 2003 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na [[Hulanda]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], i representantenan na [[Colombia]], [[Brasil]] i [[Alemania]].<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 70itu4btfsj0uiqyqmollmoosx2u3ta 206888 206887 2026-10-15T11:05:26Z Caribiana 8320 206888 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox empresa | variante = c | nomber = Starlink | logo = Starlink Logo 2024.svg }} '''Starlink''' ta un ret di [[satelite|satélite]] operá pa e kompania aerospasial merikano SpaceX. E ta proveé ​​akseso na [[internet]] na Merka for di 2020 i mundialmente for di 2023. Starlink su servisio prinsipal ta enserá proveé ​​akseso na internet ku un latensia eksepshonalmente abou i sirbi áreanan ku anteriormente no tabatin konektividat di internet òf tabatin servisio inadekuá. Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.<ref name=:"1">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1181412/000162828026036936/spaceexplorationtechnologi.htm FORM S-1: Space Exploration Technologies Cor"], sec.gov (20 di mei 2026)</ref>[3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento komersial mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.<ref name=:"1"/> Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.<ref>Drake, Nadia, [https://www.nationalgeographic.com/science/article/elon-musk-starlink-internet-satellites-trouble-for-astronomy-light-pollution "Will Elon Musk's Starlink satellites harm astronomy? Here's what we know"], National Geographic (29 di mei 2019)</ref> Ku 10.876 satélite Starlink den e órbita di Tera (te na fin di yüli 2026), SpaceX ta di leu e operadó di satélite mas grandi na mundu.<ref>{{citeer web| url=https://planet4589.org/space/con/conlist.html| titel=Enormous (‚Mega‘) Satellite Constellations| werk=Jonathan’s Space Report| datum=2026-07-30| bezochtdatum=2026-10-15}}</ref> E outoridat relevante di Merka, FCC, a otorgá pèrmit pa e operashon di un total di 19.427 satélite Starlink, miéntras ku SpaceX a apliká pa lisensia pa 22.488 satélite adishonal (te na fin di 2022).<ref>{{citeer web| url=https://www.teslarati.com/spacex-starlink-satellites-florida-launch-1/| titel=SpaceX’s first batch of Starlink satellites already in Florida for launch debut| werk=Teslarati| datum=2019-04-30| bezochtdatum=}}</ref><ref>''[https://spacenews.com/fcc-grants-partial-approval-for-starlink-second-generation-constellation/ FCC grants partial approval for Starlink second-generation constellation].'' Spacenews, 2. Dezember 2022.</ref> Kombiná, e sifra aki ta sinku biaha e kantidat total di satélite lansa entre 1957 (Sputnik 1) i 2019.<ref name="sn30000">{{citeer web| auteur=Caleb Henry| url=https://spacenews.com/spacex-submits-paperwork-for-30000-more-starlink-satellites/ |titel=SpaceX submits paperwork for 30,000 more Starlink satellites| werk=Spacenews| datum=2019-10-15|bezochtdatum=}}</ref><ref>[https://www.cnet.com/news/spacex-looks-to-rule-space-with-30000-more-satellites/ SpaceX looks to rule space with 30,000 more satellites], cnet.com (15 di òktober 2019)</ref> Satélitenan di Starlink ta wòrdu desaroyá, fabriká i operá pa un instalashon di SpaceX na Redmond, [[Washington]].<ref>''[https://www.geekwire.com/2017/spacex-lab-satellite-development-redmond/ SpaceX adds a big new lab to its satellite development operation in Seattle area].'' Geekwire, 27 di yanüari 2017.</ref> == korsou == * Dia 7 di òktober 2026 gobièrnu di Kòrsou a otorgá un [[Concesion|konseshon]] na e servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon, i oportunidatnan nobo pa negoshinan.<ref>[https://nu.cw/2026/10/14/starlink-start-activiteiten-op-historische-dag-voor-curacao/ Starlink start activiteiten op historische dag voor Curacao], nu.cw (14 di okboer 2026)</ref> * Dia 7 di òktober gobièrnu di Kòrsou a otorgá lisensia na un servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon di servisio, i oportunidatnan nobo pa negoshinan. Islanan mas chikí, en partikular, ta mira bentahanan den internèt via satélite, ya ku e ta pèrmití suministro di internèt mas rápido sin e nesesidat di invershonnan grandi den kabel i torennan di transmishon. Usuarionan ta rekerí simplemente un antena di satélite.<ref>https://nu.cw/2026/05/26/rac-onderzoekt-aanvraag-starlink-in-juni-antwoord-op-de-internetdienst/ RAC onderzoekt aanvraag Starlink in juni antword op de internetdienst], nu.cw (26 ñdi mei 2026)</ref> {{Appendix}} en.wiki:Starlink Services, LLC ta un supsidiario di telekomunikashon di e kompania merikano di buelo espasial SpaceX,[2] ku ta proveé ​​servisio di Internet di banda amplio den aproksimadamente 160 pais i teritorio.[3][4] E tambe tin komo meta pa proveé ​​banda amplio mobil global.[5] SpaceX a kuminsá lansa satélitenan Starlink na 2019. Te ku yüni 2026, e ret tabata konsistí di aproksimadamente 10.413 satélite (10.397 operashonal)[6] den órbita abou di Tera (LEO) ku ta komuniká ku terminalnan di usuario i stashonnan di tera di porta ku ta konektá e konstelashon di tera na infrastruktura di internèt. Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.[1][3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento di negoshi mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.[1] Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.[9][10] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Oropa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i desde 2003 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na [[Hulanda]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], i representantenan na [[Colombia]], [[Brasil]] i [[Alemania]].<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 7ivll6fdbh2wbli06gjyz15it8woanl 206889 206888 2026-10-15T11:18:17Z Caribiana 8320 206889 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox empresa | variante = c | nomber = Starlink | logo = Starlink Logo 2024.svg }} '''Starlink''' ta un ret di [[satelite|satélite]] operá pa e kompania aerospasial merikano SpaceX. E ta proveé ​​akseso na [[internet]] na Merka for di 2020 i mundialmente for di 2023. Starlink su servisio prinsipal ta enserá proveé ​​akseso na internet ku un latensia eksepshonalmente abou i sirbi áreanan ku anteriormente no tabatin konektividat di internet òf tabatin servisio inadekuá. Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.<ref name=:"1">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1181412/000162828026036936/spaceexplorationtechnologi.htm FORM S-1: Space Exploration Technologies Cor"], sec.gov (20 di mei 2026)</ref>[3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento komersial mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.<ref name=:"1"/> Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.<ref>Drake, Nadia, [https://www.nationalgeographic.com/science/article/elon-musk-starlink-internet-satellites-trouble-for-astronomy-light-pollution "Will Elon Musk's Starlink satellites harm astronomy? Here's what we know"], National Geographic (29 di mei 2019)</ref> Ku 10.876 satélite Starlink den e órbita di Tera (te na fin di yüli 2026), SpaceX ta di leu e operadó di satélite mas grandi na mundu.<ref>{{citeer web| url=https://planet4589.org/space/con/conlist.html| titel=Enormous (‚Mega‘) Satellite Constellations| werk=Jonathan’s Space Report| datum=2026-07-30| bezochtdatum=2026-10-15}}</ref> E outoridat relevante di Merka, FCC, a otorgá pèrmit pa e operashon di un total di 19.427 satélite Starlink, miéntras ku SpaceX a apliká pa lisensia pa 22.488 satélite adishonal (te na fin di 2022).<ref>{{citeer web| url=https://www.teslarati.com/spacex-starlink-satellites-florida-launch-1/| titel=SpaceX’s first batch of Starlink satellites already in Florida for launch debut| werk=Teslarati| datum=2019-04-30| bezochtdatum=}}</ref><ref>''[https://spacenews.com/fcc-grants-partial-approval-for-starlink-second-generation-constellation/ FCC grants partial approval for Starlink second-generation constellation].'' Spacenews, 2. Dezember 2022.</ref> Kombiná, e sifra aki ta sinku biaha e kantidat total di satélite lansa entre 1957 (Sputnik 1) i 2019.<ref name="sn30000">{{citeer web| auteur=Caleb Henry| url=https://spacenews.com/spacex-submits-paperwork-for-30000-more-starlink-satellites/ |titel=SpaceX submits paperwork for 30,000 more Starlink satellites| werk=Spacenews| datum=2019-10-15|bezochtdatum=}}</ref><ref>[https://www.cnet.com/news/spacex-looks-to-rule-space-with-30000-more-satellites/ SpaceX looks to rule space with 30,000 more satellites], cnet.com (15 di òktober 2019)</ref> Satélitenan di Starlink ta wòrdu desaroyá, fabriká i operá pa un instalashon di SpaceX na Redmond, [[Washington]].<ref>''[https://www.geekwire.com/2017/spacex-lab-satellite-development-redmond/ SpaceX adds a big new lab to its satellite development operation in Seattle area].'' Geekwire, 27 di yanüari 2017.</ref> ==Servisio na Kòrsou== Dia 7 di òktober 2026, gobièrnu di [[Kòrsou]] a otorgá un [[concesion|konseshon]] pa e servisio di internet via satélite di Starlink. E outorisashon ta amplia e kantidat di proveedónan di internet ku por ofresé servisio na e isla.<ref>[https://nu.cw/2026/10/14/starlink-start-activiteiten-op-historische-dag-voor-curacao/ Starlink start activiteiten op historische dag voor Curacao], nu.cw (14 di okboer 2026)</ref> Internet via satélite por ofresé un alternativa pa habitante i negoshi den áreanan kaminda konekshon via kabel òf otro infrastruktura ta limitá. E por fungi tambe komo un alternativa durante interupshon di otro servisio di telecomunikashon. Esaki ta relevante pa islanan chikí i áreanan alehá, kaminda konstrukshon di infrastruktura terrestre por rekerí invershonnan grandi.<ref>https://nu.cw/2026/05/26/rac-onderzoekt-aanvraag-starlink-in-juni-antwoord-op-de-internetdienst/ RAC onderzoekt aanvraag Starlink in juni antword op de internetdienst], nu.cw (26 ñdi mei 2026)</ref> {{Appendix}} == korsou == * Dia 7 di òktober 2026 gobièrnu di Kòrsou a otorgá un [[Concesion|konseshon]] na e servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon, i oportunidatnan nobo pa negoshinan.<ref>[https://nu.cw/2026/10/14/starlink-start-activiteiten-op-historische-dag-voor-curacao/ Starlink start activiteiten op historische dag voor Curacao], nu.cw (14 di okboer 2026)</ref> * Dia 7 di òktober gobièrnu di Kòrsou a otorgá lisensia na un servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon di servisio, i oportunidatnan nobo pa negoshinan. Islanan mas chikí, en partikular, ta mira bentahanan den internèt via satélite, ya ku e ta pèrmití suministro di internèt mas rápido sin e nesesidat di invershonnan grandi den kabel i torennan di transmishon. Usuarionan ta rekerí simplemente un antena di satélite.<ref>https://nu.cw/2026/05/26/rac-onderzoekt-aanvraag-starlink-in-juni-antwoord-op-de-internetdienst/ RAC onderzoekt aanvraag Starlink in juni antword op de internetdienst], nu.cw (26 ñdi mei 2026)</ref> {{Appendix}} '''Starlink''' ta un ret di [[satélite]] den órbita abou di Tera, operá pa e kompania aerospasial merikano [[SpaceX]]. E sistema ta proveé akseso na [[internet]] via satélite i ta dirigí su servisio prinsipalmente na usuarionan den áreanan kaminda e konekshon via kabel òf otro infrastruktura di telecomunikashon ta limitá òf no ta disponibel. Starlink a kuminsá ofresé servisio komersial na Merka na 2020 i a ekspandé su kobertura internacional durante e añanan siguiente, inkluyendo servisio mundial na 2023.[[1]][[3]] E sistema ta ofresé internet di banda amplio ku latensia relativamente abou. Ademas di su uso residencial i komersial, Starlink ta proveé konektividat durante buelo pa diferente kompania di aviashon. E servisio ta wòrdu usá tambe pa komunikashon gubernamental i militar, inkluyendo durante e guera entre [[Rusia]] i [[Ukrania]].[8] Desaroyo i ekspanshon SpaceX a kalkulá na mei 2018 ku e gastu pa diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon di Starlink lo por alkansá por lo ménos US$10 bion.[7] E sistema a bira un parti importante di e negoshi di SpaceX. Pa fin di 2025, Starlink a generá aproksimadamente US$11,4 bion na entrada i US$4,4 bion na entrada operashonal.[[1]] E satélitenan di Starlink ta wòrdu desaroyá, fabriká i operá pa SpaceX na su instalashon na Redmond, [[Washington (estado)|Washington]].[[8]] Konstelashon di satélite Starlink ta konsistí di un konstelashon grandi di satélite den órbita abou di Tera. Na fin di yüli 2026, e sistema tabatin 10.876 satélite den órbita, loke a hasi SpaceX e operadó di satélite mas grandi na mundu.[[3]] E outoridat regulatorio merikano, e [[Federal Communications Commission]] (FCC), a otorgá pèrmit pa e operashon di un total di 19.427 satélite Starlink. Ademas, te na fin di 2022, SpaceX a presentá solisitut pa lisensia pa 22.488 satélite adishonal.[[4]][[5]] E kantidatnan aki ta ilustrá e eskala di e proyekto, ku ta muchu mas grandi ku e kantidat di satélite lansá durante e promé seis dékadanan di era espacial.[[6]][[7]] E konstelashon grandi a trese preokupashon entre astrónomo i otro investigadónan. E lus reflehá pa e satélitenan por interferí ku observashonnan astronómiko, miéntras ku e oumento di objetonan den órbita ta kontribuí na preokupashon tokante kongestion orbital i e riesgo di kolishon.[[2]] Servisio na Kòrsou Dia 7 di òktober 2026, gobièrnu di [[Kòrsou]] a otorgá un konseshon pa e servisio di internet via satélite di Starlink.[[9]] E autorizashon ta amplia e kantidat di proveedónan di internet ku por ofresé servisio na e isla. Internet via satélite por ofresé un alternativa pa habitantenan i negoshinan den áreanan kaminda konekshon via kabel òf otro infrastruktura ta limitá. E por fungi tambe komo un alternativa durante interupshon di otro servisio di telecomunikashon. Esaki ta relevante pa islanan chikí i áreanan alehá, kaminda konstrukshon di infrastruktura terrestre por rekerí invershonnan grandi.[[10]] Kanalnan di distribushon i suskripshon Starlink ta ofresé su servisio via antena di satélite ku ta konektá ku e ret di satélite i e aparato di usadó. E sistema ta permití akseso na internet sin e nesesidat di un konekshon físiko via kabel te na e edifisio di kada kliente. Te ku yüni 2026, Starlink tabatin mas ku 12 mion suskritor na mundu.[[1]] ------------ en.wiki:Starlink Services, LLC ta un supsidiario di telekomunikashon di e kompania merikano di buelo espasial SpaceX,[2] ku ta proveé ​​servisio di Internet di banda amplio den aproksimadamente 160 pais i teritorio.[3][4] E tambe tin komo meta pa proveé ​​banda amplio mobil global.[5] SpaceX a kuminsá lansa satélitenan Starlink na 2019. Te ku yüni 2026, e ret tabata konsistí di aproksimadamente 10.413 satélite (10.397 operashonal)[6] den órbita abou di Tera (LEO) ku ta komuniká ku terminalnan di usuario i stashonnan di tera di porta ku ta konektá e konstelashon di tera na infrastruktura di internèt. Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.[1][3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento di negoshi mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.[1] Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.[9][10] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Oropa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i desde 2003 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na [[Hulanda]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], i representantenan na [[Colombia]], [[Brasil]] i [[Alemania]].<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao gmkexce0ctjaohwk8awhepjmm7a70am 206890 206889 2026-10-15T11:29:03Z Caribiana 8320 206890 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox empresa | variante = c | nomber = Starlink | logo = Starlink Logo 2024.svg }} '''Starlink''' ta un ret di [[satelite|satélite]] operá pa e kompania aerospasial merikano SpaceX. E ta proveé ​​akseso na [[internet]] na Merka for di 2020 i mundialmente for di 2023. Starlink su servisio prinsipal ta enserá proveé ​​akseso na internet ku un latensia eksepshonalmente abou i sirbi áreanan ku anteriormente no tabatin konektividat di internet òf tabatin servisio inadekuá. '''Starlink''' ta un ret di satélite den órbita rònt di e [[Tera (planeta)|planeta Tera]], operá pa e kompania aerospasial merikano SpaceX. E sistema, yamá ''Low Earth Orbit'' (LEO)), ta proveé akseso na internet via satélite i ta dirigí su servisio prinsipalmente na usuarionan den áreanan kaminda e konekshon via kabel òf otro infrastruktura di telekomunikashon ta limitá òf no ta disponibel. Starlink a kuminsá ofresé servisio komersial na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] na 2020 i a ekspandé su kobertura internashconal durante e añanan siguiente, inkluyendo servisio mundial na 2023.13 Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.<ref name=:"1">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1181412/000162828026036936/spaceexplorationtechnologi.htm FORM S-1: Space Exploration Technologies Cor"], sec.gov (20 di mei 2026)</ref>[3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento komersial mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.<ref name=:"1"/> Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.<ref>Drake, Nadia, [https://www.nationalgeographic.com/science/article/elon-musk-starlink-internet-satellites-trouble-for-astronomy-light-pollution "Will Elon Musk's Starlink satellites harm astronomy? Here's what we know"], National Geographic (29 di mei 2019)</ref> Ku 10.876 satélite Starlink den e órbita di Tera (te na fin di yüli 2026), SpaceX ta di leu e operadó di satélite mas grandi na mundu.<ref>{{citeer web| url=https://planet4589.org/space/con/conlist.html| titel=Enormous (‚Mega‘) Satellite Constellations| werk=Jonathan’s Space Report| datum=2026-07-30| bezochtdatum=2026-10-15}}</ref> E outoridat relevante di Merka, FCC, a otorgá pèrmit pa e operashon di un total di 19.427 satélite Starlink, miéntras ku SpaceX a apliká pa lisensia pa 22.488 satélite adishonal (te na fin di 2022).<ref>{{citeer web| url=https://www.teslarati.com/spacex-starlink-satellites-florida-launch-1/| titel=SpaceX’s first batch of Starlink satellites already in Florida for launch debut| werk=Teslarati| datum=2019-04-30| bezochtdatum=}}</ref><ref>''[https://spacenews.com/fcc-grants-partial-approval-for-starlink-second-generation-constellation/ FCC grants partial approval for Starlink second-generation constellation].'' Spacenews, 2. Dezember 2022.</ref> Kombiná, e sifra aki ta sinku biaha e kantidat total di satélite lansa entre 1957 (Sputnik 1) i 2019.<ref name="sn30000">{{citeer web| auteur=Caleb Henry| url=https://spacenews.com/spacex-submits-paperwork-for-30000-more-starlink-satellites/ |titel=SpaceX submits paperwork for 30,000 more Starlink satellites| werk=Spacenews| datum=2019-10-15|bezochtdatum=}}</ref><ref>[https://www.cnet.com/news/spacex-looks-to-rule-space-with-30000-more-satellites/ SpaceX looks to rule space with 30,000 more satellites], cnet.com (15 di òktober 2019)</ref> Satélitenan di Starlink ta wòrdu desaroyá, fabriká i operá pa un instalashon di SpaceX na Redmond, [[Washington]].<ref>''[https://www.geekwire.com/2017/spacex-lab-satellite-development-redmond/ SpaceX adds a big new lab to its satellite development operation in Seattle area].'' Geekwire, 27 di yanüari 2017.</ref> ==Servisio na Kòrsou== Dia 7 di òktober 2026, gobièrnu di [[Kòrsou]] a otorgá un [[concesion|konseshon]] pa e servisio di internet via satélite di Starlink. E outorisashon ta amplia e kantidat di proveedónan di internet ku por ofresé servisio na e isla.<ref>[https://nu.cw/2026/10/14/starlink-start-activiteiten-op-historische-dag-voor-curacao/ Starlink start activiteiten op historische dag voor Curacao], nu.cw (14 di okboer 2026)</ref> Internet via satélite por ofresé un alternativa pa habitante i negoshi den áreanan kaminda konekshon via kabel òf otro infrastruktura ta limitá. E por fungi tambe komo un alternativa durante interupshon di otro servisio di telecomunikashon. Esaki ta relevante pa islanan chikí i áreanan alehá, kaminda konstrukshon di infrastruktura terrestre por rekerí invershonnan grandi.<ref>https://nu.cw/2026/05/26/rac-onderzoekt-aanvraag-starlink-in-juni-antwoord-op-de-internetdienst/ RAC onderzoekt aanvraag Starlink in juni antword op de internetdienst], nu.cw (26 ñdi mei 2026)</ref> {{Appendix}} == korsou == * Dia 7 di òktober 2026 gobièrnu di Kòrsou a otorgá un [[Concesion|konseshon]] na e servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon, i oportunidatnan nobo pa negoshinan.<ref>[https://nu.cw/2026/10/14/starlink-start-activiteiten-op-historische-dag-voor-curacao/ Starlink start activiteiten op historische dag voor Curacao], nu.cw (14 di okboer 2026)</ref> * Dia 7 di òktober gobièrnu di Kòrsou a otorgá lisensia na un servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon di servisio, i oportunidatnan nobo pa negoshinan. Islanan mas chikí, en partikular, ta mira bentahanan den internèt via satélite, ya ku e ta pèrmití suministro di internèt mas rápido sin e nesesidat di invershonnan grandi den kabel i torennan di transmishon. Usuarionan ta rekerí simplemente un antena di satélite.<ref>https://nu.cw/2026/05/26/rac-onderzoekt-aanvraag-starlink-in-juni-antwoord-op-de-internetdienst/ RAC onderzoekt aanvraag Starlink in juni antword op de internetdienst], nu.cw (26 ñdi mei 2026)</ref> {{Appendix}} '''Starlink''' ta un ret di [[satélite]] den órbita abou di Tera, operá pa e kompania aerospasial merikano [[SpaceX]]. E sistema ta proveé akseso na [[internet]] via satélite i ta dirigí su servisio prinsipalmente na usuarionan den áreanan kaminda e konekshon via kabel òf otro infrastruktura di telecomunikashon ta limitá òf no ta disponibel. Starlink a kuminsá ofresé servisio komersial na Merka na 2020 i a ekspandé su kobertura internacional durante e añanan siguiente, inkluyendo servisio mundial na 2023.[[1]][[3]] E sistema ta ofresé internet di banda amplio ku latensia relativamente abou. Ademas di su uso residencial i komersial, Starlink ta proveé konektividat durante buelo pa diferente kompania di aviashon. E servisio ta wòrdu usá tambe pa komunikashon gubernamental i militar, inkluyendo durante e guera entre [[Rusia]] i [[Ukrania]].[8] Desaroyo i ekspanshon SpaceX a kalkulá na mei 2018 ku e gastu pa diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon di Starlink lo por alkansá por lo ménos US$10 bion.[7] E sistema a bira un parti importante di e negoshi di SpaceX. Pa fin di 2025, Starlink a generá aproksimadamente US$11,4 bion na entrada i US$4,4 bion na entrada operashonal.[[1]] E satélitenan di Starlink ta wòrdu desaroyá, fabriká i operá pa SpaceX na su instalashon na Redmond, [[Washington (estado)|Washington]].[[8]] Konstelashon di satélite Starlink ta konsistí di un konstelashon grandi di satélite den órbita abou di Tera. Na fin di yüli 2026, e sistema tabatin 10.876 satélite den órbita, loke a hasi SpaceX e operadó di satélite mas grandi na mundu.[[3]] E outoridat regulatorio merikano, e [[Federal Communications Commission]] (FCC), a otorgá pèrmit pa e operashon di un total di 19.427 satélite Starlink. Ademas, te na fin di 2022, SpaceX a presentá solisitut pa lisensia pa 22.488 satélite adishonal.[[4]][[5]] E kantidatnan aki ta ilustrá e eskala di e proyekto, ku ta muchu mas grandi ku e kantidat di satélite lansá durante e promé seis dékadanan di era espacial.[[6]][[7]] E konstelashon grandi a trese preokupashon entre astrónomo i otro investigadónan. E lus reflehá pa e satélitenan por interferí ku observashonnan astronómiko, miéntras ku e oumento di objetonan den órbita ta kontribuí na preokupashon tokante kongestion orbital i e riesgo di kolishon.[[2]] Servisio na Kòrsou Dia 7 di òktober 2026, gobièrnu di [[Kòrsou]] a otorgá un konseshon pa e servisio di internet via satélite di Starlink.[[9]] E autorizashon ta amplia e kantidat di proveedónan di internet ku por ofresé servisio na e isla. Internet via satélite por ofresé un alternativa pa habitantenan i negoshinan den áreanan kaminda konekshon via kabel òf otro infrastruktura ta limitá. E por fungi tambe komo un alternativa durante interupshon di otro servisio di telecomunikashon. Esaki ta relevante pa islanan chikí i áreanan alehá, kaminda konstrukshon di infrastruktura terrestre por rekerí invershonnan grandi.[[10]] Kanalnan di distribushon i suskripshon Starlink ta ofresé su servisio via antena di satélite ku ta konektá ku e ret di satélite i e aparato di usadó. E sistema ta permití akseso na internet sin e nesesidat di un konekshon físiko via kabel te na e edifisio di kada kliente. Te ku yüni 2026, Starlink tabatin mas ku 12 mion suskritor na mundu.[[1]] ------------ en.wiki:Starlink Services, LLC ta un supsidiario di telekomunikashon di e kompania merikano di buelo espasial SpaceX,[2] ku ta proveé ​​servisio di Internet di banda amplio den aproksimadamente 160 pais i teritorio.[3][4] E tambe tin komo meta pa proveé ​​banda amplio mobil global.[5] SpaceX a kuminsá lansa satélitenan Starlink na 2019. Te ku yüni 2026, e ret tabata konsistí di aproksimadamente 10.413 satélite (10.397 operashonal)[6] den órbita abou di Tera (LEO) ku ta komuniká ku terminalnan di usuario i stashonnan di tera di porta ku ta konektá e konstelashon di tera na infrastruktura di internèt. Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.[1][3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento di negoshi mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.[1] Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.[9][10] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Oropa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i desde 2003 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na [[Hulanda]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], i representantenan na [[Colombia]], [[Brasil]] i [[Alemania]].<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 6xgo1fw3ozugu371picd6hpr3env7v4 206891 206890 2026-10-15T11:30:09Z Caribiana 8320 206891 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Playanan di Kòrsou]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] -------------------- {{Variante|c}} {{Infobox empresa | variante = c | nomber = Starlink | logo = Starlink Logo 2024.svg }} '''Starlink''' ta un ret di [[satelite|satélite]] operá pa e kompania aerospasial merikano SpaceX. E ta proveé ​​akseso na [[internet]] na Merka for di 2020 i mundialmente for di 2023. Starlink su servisio prinsipal ta enserá proveé ​​akseso na internet ku un latensia eksepshonalmente abou i sirbi áreanan ku anteriormente no tabatin konektividat di internet òf tabatin servisio inadekuá. '''Starlink''' ta un ret di satélite den órbita rònt di [[Tera (planeta)|planeta Tera]], operá pa e kompania aerospasial merikano SpaceX. E sistema, yamá ''Low Earth Orbit'' (LEO)), ta proveé akseso na internet via satélite i ta dirigí su servisio prinsipalmente na usuarionan den áreanan kaminda e konekshon via kabel òf otro infrastruktura di telekomunikashon ta limitá òf no ta disponibel. Starlink a kuminsá ofresé servisio komersial na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] na 2020 i a ekspandé su kobertura internashonal durante e añanan siguiente, inkluyendo servisio mundial na 2023.13 Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.<ref name=:"1">[https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1181412/000162828026036936/spaceexplorationtechnologi.htm FORM S-1: Space Exploration Technologies Cor"], sec.gov (20 di mei 2026)</ref>[3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento komersial mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.<ref name=:"1"/> Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.<ref>Drake, Nadia, [https://www.nationalgeographic.com/science/article/elon-musk-starlink-internet-satellites-trouble-for-astronomy-light-pollution "Will Elon Musk's Starlink satellites harm astronomy? Here's what we know"], National Geographic (29 di mei 2019)</ref> Ku 10.876 satélite Starlink den e órbita di Tera (te na fin di yüli 2026), SpaceX ta di leu e operadó di satélite mas grandi na mundu.<ref>{{citeer web| url=https://planet4589.org/space/con/conlist.html| titel=Enormous (‚Mega‘) Satellite Constellations| werk=Jonathan’s Space Report| datum=2026-07-30| bezochtdatum=2026-10-15}}</ref> E outoridat relevante di Merka, FCC, a otorgá pèrmit pa e operashon di un total di 19.427 satélite Starlink, miéntras ku SpaceX a apliká pa lisensia pa 22.488 satélite adishonal (te na fin di 2022).<ref>{{citeer web| url=https://www.teslarati.com/spacex-starlink-satellites-florida-launch-1/| titel=SpaceX’s first batch of Starlink satellites already in Florida for launch debut| werk=Teslarati| datum=2019-04-30| bezochtdatum=}}</ref><ref>''[https://spacenews.com/fcc-grants-partial-approval-for-starlink-second-generation-constellation/ FCC grants partial approval for Starlink second-generation constellation].'' Spacenews, 2. Dezember 2022.</ref> Kombiná, e sifra aki ta sinku biaha e kantidat total di satélite lansa entre 1957 (Sputnik 1) i 2019.<ref name="sn30000">{{citeer web| auteur=Caleb Henry| url=https://spacenews.com/spacex-submits-paperwork-for-30000-more-starlink-satellites/ |titel=SpaceX submits paperwork for 30,000 more Starlink satellites| werk=Spacenews| datum=2019-10-15|bezochtdatum=}}</ref><ref>[https://www.cnet.com/news/spacex-looks-to-rule-space-with-30000-more-satellites/ SpaceX looks to rule space with 30,000 more satellites], cnet.com (15 di òktober 2019)</ref> Satélitenan di Starlink ta wòrdu desaroyá, fabriká i operá pa un instalashon di SpaceX na Redmond, [[Washington]].<ref>''[https://www.geekwire.com/2017/spacex-lab-satellite-development-redmond/ SpaceX adds a big new lab to its satellite development operation in Seattle area].'' Geekwire, 27 di yanüari 2017.</ref> ==Servisio na Kòrsou== Dia 7 di òktober 2026, gobièrnu di [[Kòrsou]] a otorgá un [[concesion|konseshon]] pa e servisio di internet via satélite di Starlink. E outorisashon ta amplia e kantidat di proveedónan di internet ku por ofresé servisio na e isla.<ref>[https://nu.cw/2026/10/14/starlink-start-activiteiten-op-historische-dag-voor-curacao/ Starlink start activiteiten op historische dag voor Curacao], nu.cw (14 di okboer 2026)</ref> Internet via satélite por ofresé un alternativa pa habitante i negoshi den áreanan kaminda konekshon via kabel òf otro infrastruktura ta limitá. E por fungi tambe komo un alternativa durante interupshon di otro servisio di telecomunikashon. Esaki ta relevante pa islanan chikí i áreanan alehá, kaminda konstrukshon di infrastruktura terrestre por rekerí invershonnan grandi.<ref>https://nu.cw/2026/05/26/rac-onderzoekt-aanvraag-starlink-in-juni-antwoord-op-de-internetdienst/ RAC onderzoekt aanvraag Starlink in juni antword op de internetdienst], nu.cw (26 ñdi mei 2026)</ref> {{Appendix}} == korsou == * Dia 7 di òktober 2026 gobièrnu di Kòrsou a otorgá un [[Concesion|konseshon]] na e servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon, i oportunidatnan nobo pa negoshinan.<ref>[https://nu.cw/2026/10/14/starlink-start-activiteiten-op-historische-dag-voor-curacao/ Starlink start activiteiten op historische dag voor Curacao], nu.cw (14 di okboer 2026)</ref> * Dia 7 di òktober gobièrnu di Kòrsou a otorgá lisensia na un servisio di internèt via satélite. Pa residentenan di Kòrsou, esaki ta nifiká un rango mas amplio di proveedónan di internèt, akseso na internèt den áreanan difísil pa alkansá, un alternativa durante interupshon di servisio, i oportunidatnan nobo pa negoshinan. Islanan mas chikí, en partikular, ta mira bentahanan den internèt via satélite, ya ku e ta pèrmití suministro di internèt mas rápido sin e nesesidat di invershonnan grandi den kabel i torennan di transmishon. Usuarionan ta rekerí simplemente un antena di satélite.<ref>https://nu.cw/2026/05/26/rac-onderzoekt-aanvraag-starlink-in-juni-antwoord-op-de-internetdienst/ RAC onderzoekt aanvraag Starlink in juni antword op de internetdienst], nu.cw (26 ñdi mei 2026)</ref> {{Appendix}} '''Starlink''' ta un ret di [[satélite]] den órbita abou di Tera, operá pa e kompania aerospasial merikano [[SpaceX]]. E sistema ta proveé akseso na [[internet]] via satélite i ta dirigí su servisio prinsipalmente na usuarionan den áreanan kaminda e konekshon via kabel òf otro infrastruktura di telecomunikashon ta limitá òf no ta disponibel. Starlink a kuminsá ofresé servisio komersial na Merka na 2020 i a ekspandé su kobertura internacional durante e añanan siguiente, inkluyendo servisio mundial na 2023.[[1]][[3]] E sistema ta ofresé internet di banda amplio ku latensia relativamente abou. Ademas di su uso residencial i komersial, Starlink ta proveé konektividat durante buelo pa diferente kompania di aviashon. E servisio ta wòrdu usá tambe pa komunikashon gubernamental i militar, inkluyendo durante e guera entre [[Rusia]] i [[Ukrania]].[8] Desaroyo i ekspanshon SpaceX a kalkulá na mei 2018 ku e gastu pa diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon di Starlink lo por alkansá por lo ménos US$10 bion.[7] E sistema a bira un parti importante di e negoshi di SpaceX. Pa fin di 2025, Starlink a generá aproksimadamente US$11,4 bion na entrada i US$4,4 bion na entrada operashonal.[[1]] E satélitenan di Starlink ta wòrdu desaroyá, fabriká i operá pa SpaceX na su instalashon na Redmond, [[Washington (estado)|Washington]].[[8]] Konstelashon di satélite Starlink ta konsistí di un konstelashon grandi di satélite den órbita abou di Tera. Na fin di yüli 2026, e sistema tabatin 10.876 satélite den órbita, loke a hasi SpaceX e operadó di satélite mas grandi na mundu.[[3]] E outoridat regulatorio merikano, e [[Federal Communications Commission]] (FCC), a otorgá pèrmit pa e operashon di un total di 19.427 satélite Starlink. Ademas, te na fin di 2022, SpaceX a presentá solisitut pa lisensia pa 22.488 satélite adishonal.[[4]][[5]] E kantidatnan aki ta ilustrá e eskala di e proyekto, ku ta muchu mas grandi ku e kantidat di satélite lansá durante e promé seis dékadanan di era espacial.[[6]][[7]] E konstelashon grandi a trese preokupashon entre astrónomo i otro investigadónan. E lus reflehá pa e satélitenan por interferí ku observashonnan astronómiko, miéntras ku e oumento di objetonan den órbita ta kontribuí na preokupashon tokante kongestion orbital i e riesgo di kolishon.[[2]] Servisio na Kòrsou Dia 7 di òktober 2026, gobièrnu di [[Kòrsou]] a otorgá un konseshon pa e servisio di internet via satélite di Starlink.[[9]] E autorizashon ta amplia e kantidat di proveedónan di internet ku por ofresé servisio na e isla. Internet via satélite por ofresé un alternativa pa habitantenan i negoshinan den áreanan kaminda konekshon via kabel òf otro infrastruktura ta limitá. E por fungi tambe komo un alternativa durante interupshon di otro servisio di telecomunikashon. Esaki ta relevante pa islanan chikí i áreanan alehá, kaminda konstrukshon di infrastruktura terrestre por rekerí invershonnan grandi.[[10]] Kanalnan di distribushon i suskripshon Starlink ta ofresé su servisio via antena di satélite ku ta konektá ku e ret di satélite i e aparato di usadó. E sistema ta permití akseso na internet sin e nesesidat di un konekshon físiko via kabel te na e edifisio di kada kliente. Te ku yüni 2026, Starlink tabatin mas ku 12 mion suskritor na mundu.[[1]] ------------ en.wiki:Starlink Services, LLC ta un supsidiario di telekomunikashon di e kompania merikano di buelo espasial SpaceX,[2] ku ta proveé ​​servisio di Internet di banda amplio den aproksimadamente 160 pais i teritorio.[3][4] E tambe tin komo meta pa proveé ​​banda amplio mobil global.[5] SpaceX a kuminsá lansa satélitenan Starlink na 2019. Te ku yüni 2026, e ret tabata konsistí di aproksimadamente 10.413 satélite (10.397 operashonal)[6] den órbita abou di Tera (LEO) ku ta komuniká ku terminalnan di usuario i stashonnan di tera di porta ku ta konektá e konstelashon di tera na infrastruktura di internèt. Starlink tambe ta proveé ​​akseso na internèt durante buelo pa numeroso kompania di aviashon. Starlink ta konta pa aproksimadamente 75% di tur satélite maniobrabel aktivo den órbita di Tera i tabatin mas ku 12 mion suskritor te ku yüni 2026.[1][3] Na mei 2018, SpaceX a kalkulá e gastu di diseñá, konstruí i desplegá e konstelashon na por lo ménos US$10 bion.[7] Pa fin di 2025, Starlink a bira e segmento di negoshi mas grandi di SpaceX, generando $11.4 bion na entrada i $4.4 bion na entrada operashonal.[1] Ademas di servisio di banda amplio sivil, Starlink ta wòrdu usá tambe pa komunikashon di gobièrnu i militar, inkluyendo notablemente den e guera Ruso-Ukraniano.[8] Su konstelashon grandi di satélite a wòrdu kritiká pa astrónomonan pa oumento di polushon di lus i kongestion orbital.[9][10] ------------------ {{Variante|c}} {{Infobox organisacion | variante = c | tipo = organisacion publico independiente | nomber = Ofisina di Turismo di Kòrsou | director = Muryad de Bruin | obhetivo = | origina_di = Curaçaos Toeristenbureau | sede = [[Willemstad]] | pais = {{CUW}} | funda = 1989 | termina = | presidente = | personal = ± 48 (mundial) | miembro_di = | commons = | website = https://www.ata.aw/ }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''' òf '''Curaçao Tourism Board''' (CTB) ta e organisashon ofisial di merkadeo i maneho di destinashon públiko-privá (DMMO) di Kòrsou dentro di Reino Hulandes. Operando bou di e responsabilidat polítiko di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), CTB ta ehekutá kampañanan di merkadeo di turismo internashonal, ta establesé kuadro di desaroyo di produkto sostenibel, ta manehá negosiashonnan di kapasidat di transporte aéreo, i ta supervisá inisiativanan di kresementu di kapital humano denter di e sektor di hospitalidat di e isla.<ref name="CTB">[https://www.curacaotouristboard.com/about/ About], CTB</ref> Ofisina di Turismo (CTB) ta un Destination Marketing & Management Organization (DMMO) responsabel pa promové Kòrsou komo un destinashon turístiko den nos merkadonan di enfoke. Banda di esei CTB ta maneha e produkto turístiko lokal. CTB ta un fundashon (Curaçao Tourism Development Foundation) ku ta kai bou di Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO) i ta supsidiá dor di esaki pa asina e kumpli ku su funshonamentu diario. Komo fundashon, Ofisina di Turismo no por hasi ganashi den ningun forma, pues Ofisina di Turismo no ta bende produkto òf servisio. E entidat hurídiko ku ta respaldá e operashonnan di e direktiva ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). E CTB moderno ta fungi komo un arkitekto stratégiko, kambiando di un hunta di merkadeo di destinashon tradishonal pa un órgano di maneho amplio ku ta balansá metanan makroekonómiko ku e kapasidatnan di karga ambiental i sosial di e isla.<ref>{{cite book|author= Conlin, Michael V.; Baum, Tom |year=2016|title=Island Tourism: Sustainable Perspectives|publisher=CABI Publishing|page= 84–89|ISBN= 978-1780645438| url= }}</ref> ==Historia i evolushon== E orígen di promoshon di turismo institushonalisá na Kòrsou ta data for di kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. Despues di e establesimentu di e refineria di zeta di Shell na 1915, e ekonomia di e isla a kambia drástikamente pa refinamentu industrial di petroli. Den e epoka ey, gruponan síviko i atministradónan kolonial a establesé komishonnan básiko di promoshon pa kultivá un merkado di rekreo suplementario, probechando di e arkitektura hulandes kolonial di e isla i e ambiente marino protehá. Na 1915 a forma The Curaçao Association for the Promotion of Foreign Visits, ku na 1955 a wòrdu remplasá pa e departamentu di gobièrnu insular, Curaçaos Toeristenbureau. Segun ku e patronchinan industrial mundial a bai ta kambiando na fin di siglo 20, Gobièrnu di Kòrsou a buska diversifikashon ekonómiko struktural. Na 1989, estado a konsolidá su órganonan promoshonal deskonektá den Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF). Durante e dékadanan siguiente, e entidat aki a eskala su impakto internashonal, establesiendo ofisinanan regional dediká na Nort Amérika, Oropa Oksidental i Sur Amérika pa mitigá vulnerabilidat na kaida di merkado úniko. Na aña 1915, Asociacion Curaçao a wordo funda cu e obhetivo pa promove e isla den exterior. Despues a pasa e responsabilidad aki pa Camara di Comercio y Industria. For di 1945 pa 1948, un representante nombrá na New York lo a informá na Kámara di Komersio i Industria tokante desaroyonan den eksterior ku tabatin influensia riba turismo na Kòrsou. Despues ku Gobièrnu di Kòrsou a aliviá Kámara di Komèrsio i Industria di su tareanan di promoshon di turismo, a lanta Komishon di Turismo Kòrsou (CTC). Na 1955, CTC na su turno a wòrdu remplasá pa Curaçao Tourist Bureau, ku a habri ofisinanan na Caracas, Venezuela na 1982, i Rotterdam, Hulanda, na 1984. Fundashon pa Desaroyo di Turismo Kòrsou (CTDF) a wòrdu fundá na 1989, i desde 2003 a sigui bou di e nòmber di Curacao Tourism Board (CTB).<ref name="aniversario">[https://www.curacaotouristboard.com/2019/09/30/celebrating-curacao-tourist-boards-30-years-serving-island/ Celebrating the Curaçao Tourist Board’s 30 Years Serving the Island], CTB (30 di september 2019)</ref> Te ku 1989, e aktividatnan turístiko na Kòrsou tabata reglá dor di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989 e gobièrnu di turno a tuma e desishon pa retirá polítika turístiko for di e esfera polítiko i pa pon’é den man di un fundashon spesial, yamá Curacao Tourism Development Foundation (CTDF). Pasobra Gobièrnu a mira e importansia di turismo pa desaroyo ekonomiko. CTDF ta e nòmber statutario, i Curacao Tourist Board (CTB) ta e ‘handelsnaam’ (nòmber komersial). CTB ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e turismo di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra presidente di e hunta.<ref name="CTB"/> == Struktura i operashon == CTB ta strukturá komo un kuadro públiko-privá pa garantisá agilidat komersial miéntras ta mantené kumplimentu estrikto ku metanan ekonómiko nashonal. E ta dirigi pa un hunta di supervishon, ku ta formá dor di representantenan di gobièrnu, e sektor privá i tambe via sindikato, ku direktamente i indirektamente ta enbolbí den e sektor di turismo di Kòrsou. Konseho di Minister ta nombra e presidente di e direktiva. E organisashon ta operá bou di kuadro multi-anual delineá denter di e Plan Maestro Stratégiko di Turismo Nashonal. Su tareanan ta dividí den kuater área prinsipal: * merkadeo mundial i posishonamentu di marka (''brand positioning'') * konektividat aéreo i marítimo * desaroyo di produkto i monitoreo di medio ambiente * kapital humano i integrashon di komunidat CTB ta kontrolá e promoshon mundial di e isla komo destinashon turístiko. Na aña 2023, mayoria turista a bini for di Hulanda. Pues Oropa tabata e merkado ku mas turista, di kua 36% tabata hulandes. Despues a sigui Nortamérika ku 29.8% di e totalidat di e turismo lokal, di kua e mayoria a bini for di Merka (24.2%). For di Suramérika a bini 18.3%, ku Colombia i Brazil komo e paisnan ku mas turista registrá na Korsou. Sobrá turistanan a bini for di Karibe; por ehèmpel Aruba i Jamaica.<ref name="CTB"/> E presupuestonan operashonal, atministrativo i promoshonal internashonal di CTB ta wòrdu finansiá prinsipalmente a traves di un impuesto riba kamber di hotel dediká (logeerbelasting) ku ta wòrdu kobra riba akomodashonnan turístiko den henter e isla, suplementá pa supsidionan legislativo direkto destiná denter di e presupuesto nashonal. CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou. Ademas, e tin ofisinanan na [[Hulanda]] i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], i representantenan na [[Colombia]], [[Brasil]] i [[Alemania]].<ref name="aniversario"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Curaçao Tourism Board}} {{References}} }} '''Ofisina di Turismo di Kòrsou''', konosí komo '''Curaçao Tourist Board''' (CTB), ta e organisashon responsabel pa merkadeo i maneho di Kòrsou komo destinashon turístiko. E ta fungi komo un organisashon di merkadeo i maneho di destinashon (DMMO) i ta promové Kòrsou den merkadonan turístiko internashonal, sostené e desaroyo di produkto turístiko i koordiná inisiativanan relashoná ku konektividat aéreo i desaroyo di kapital humano den e sektor di hospitalidat.[[1]] E entidat hurídiko tras di e organisashon ta Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou (Curaçao Tourism Development Foundation, CTDF). E fundashon ta kai bou di e Ministerio di Desaroyo Ekonómiko (MEO), ku ta finansia parti di su operashonnan pa e por kumpli ku su tareanan. Komo fundashon, CTDF no ta operá ku e meta di repartí ganashi. E organisashon tin su sede sentral na [[Willemstad]] i tin ofisinanan na Hulanda i Merka.[[1]][[3]] Historia Fundashon Desaroyo di Turismo Kòrsou E promoshon institushonal di turismo na Kòrsou a desaroyá durante siglo binti. Despues di e establesimentu di e refineria di Shell na 1915, refinamentu di petroli a bira un di e pilarnan prinsipal di e ekonomia di e isla. Den e konteksto aki, promoshon di turismo a surgi komo un di e posibilidatnan pa diversifiká e aktividat ekonómiko. Te na 1989, e aktividatnan di promoshon turístiko tabata bou di un servisio gubernamental. Dia 23 di yanüari 1989, e Gobièrnu di Kòrsou a disidí pa pone e polítika di promoshon turístiko den man di un fundashon independiente di e servisio gubernamental. Asina a krea e Curaçao Tourism Development Foundation (CTDF). CTDF ta e nòmber hurídiko di e entidat, miéntras ku Curaçao Tourist Board (CTB) ta su nòmber komersial.[[1]] Durante e añanan siguiente, CTB a amplia su aktividatnan di promoshon internashonal i a establesé ofisinanan regional pa atende merkadonan den Nortamérika, Europa i Suramérika.[[2]] Struktura i gobernansa CTB ta dirigí pa un hunta di supervishon ku ta inkluí representantenan di Gobièrnu, di sektor privá i di sindikatonan relashoná ku e turismo. E komposishon aki ta reflehá e partisipashon di diferente sektor den e maneho turístiko di Kòrsou. Konseho di Minister di Kòrsou ta nombra e presidente di e hunta.[[1]] E organisashon ta traha riba promoshon di Kòrsou komo destinashon turístiko i riba e desaroyo di e sektor. Su aktividatnan ta inkluí: merkadeo internashonal i posishonamentu di Kòrsou komo marka turístiko; konektividat aéreo i marítimo; desaroyo di produkto turístiko i monitoreo di e impakto riba medio ambiente; desaroyo di kapital humano i integrashon di komunidat den e sektor turístiko.[[1]][[2]] Merkado turístiko CTB ta koordiná e promoshon internashonal di Kòrsou i ta traha pa atraé bishitantenan for di diferente merkado. Segun sifranan pa 2023, Hulanda tabata e pais di orígen di e grupo mas grandi di turista, ku 36% di e total. Nortamérika tabata representá 29,8%, di kua 24,2% tabata turista for di Merka. Suramérika a kontribuí 18,3% di e total, ku Colombia i Brasil komo paisnan importante di orígen. E resto di e bishitantenan a bini, entre otro, for di otro destinashonnan den Karibe, manera Aruba i Jamaica.[[1]] Finansiamentu E gastunan operashonal, atministrativo i di promoshon internashonal di CTB ta wòrdu kubrí prinsipalmente ku ingresonan di un impuesto riba estadia den akomodashonnan turístiko, konosí na Hulandes komo logeerbelasting. E finansiamentu ta wòrdu suplementá ku supsidionan gubernamental inkluí den e presupuesto nashonal.[[1]] Sede i ofisinanan CTB tin su sede sentral na Willemstad, Kòrsou, i ofisinanan na Hulanda i Merka.[[3]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox evento | variante = c | nomber = ''The First Salute'' | imagen = Andrew Doria NH 85510-KN.jpg | descripcion = ''Andrew Doria'' ta risibí e promé saludo | fecha = [[16 di novèmber]] [[1776]] | luga = na kosta di [[Sint Eustatius]] }} '''The First Salute''' ta referí na e saludo di kañon ku a wòrdu lòs for di [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] na [[Sint Eustatius]] dia [[16 di novèmber]] [[1776]], komo kontesta riba un saludo di e barku merikano ''Andrew Doria''. Algun luna despues di e Deklarashon di Independensia di Merka, esaki a marka e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero. E suseso a wòrdu siguí pa e di kuater guera anglohulandes i e sakeo na gran eskala di Sint Eustatius. ==Sentro di komersio== Pa meimei di [[siglo 18|siglo diesocho]], tabatin mas ku setenta plantashi riba e isla unda [[Sklabitut|hende sklabisá]] tabata traha. Un man yen di famianan riku tabata dominá; miéntras ku hopi biaha nan tabata pleita entre nan mes, nan tabata presentá un frente uní semper ora nan interesnan kompartí wòrdu menasá. E tempu ei, komersio mundial tabata strobá pa merkantilismo, un teoria ekonómiko ku tabata mira importashon komo perhudisial i eksportashon komo benefisioso.<ref name="HN">Historisch Nieuwsblad, [https://www.historischnieuwsblad.nl/een-opportunistisch-saluut-aan-het-nieuwe-amerika/ Een opportunistisch saluut aan het nieuwe Amerika], Erik Schumacher, 3 juli 2012, update 7 april 2020</ref> Na 1688, [[West Indische Compagnie]] (WIC) a outorisá komersio internashonal riba e isla di Karibe ku ta sometí na tarifanan abou di importashon i eksportashon. E komersio di katibu tabata relativamente signifikante te na 1730 pero a baha despues. Al kontrario, komersio di koffie, tabako i, riba tur kos, suku a oumentá. E merkansia aki a originá tantu for di e isla mes komo for di islanan ingles i franses den serkania. Komersio liber a wòrdu establesé formalmente na 1756. Komersio riba e isla a ekspandé rápidamente, enbolbiendo produktonan oropeo manera paña, papel, glas, produktonan di lechi i biña.[2] Alrededor di 1780, Benjamin Franklin, un di e fundadónan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], a disidí di dirigí pòst?? pa [[Oropa]] via Sint Eustatius.<ref>J. Klinger,[https://www.jewish-american-society-for-historic-preservation.org/images/Golden_Rock_to_Golden_Door_-3a.pdf The Jews of St. Eustatius The Golden Rock to the Golden Door], jewish-american-society-for-historic-preservation.org</ref>[3] E komersio mas lukrativo tabata enserá armanan nesesario pa e gueranan entre nashonnan oropeo. Pa dos dékada, e isla a disfrutá di prosperidat sin presedente.<ref name="HN"/> ==Revolushon merikano== [[File:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|Presentashon di e Deklarashon di Independensia na Kongreso dia 28 di yüni 1776, dor di e Komishon di Sinku.]] Durante e Revolushon merikano, e británikonan a para e suministro di arma. Konsekuentemente, e komersio ilegal di arma a floresé riba e isla, ku ganashi riba polvo ku a alkansa te na shen porshento. Hopi biaha e depósitonan tabata asina yen ku mester a warda suku i katuna pafó.[1] E merikanonan a kumpra kasi mitar di tur nan armanan i munishon na Sint Eustatius. <ref name="Stadsarchief"/> [[Reino Uni|Gran Britania]] tabata furioso riba esaki. El a violá e akuerdonan hasí denter di e aliansa defensivo ku [[Repúblika di Shete Provinsia Uní di Hulanda|Repúblika di e Shete Hulanda Uni]], ku a inkluí un provishon pa sosten mutuo si kualke di e dos partido wòrdu haña atake. Inisialmente e posishon na [[Den Haag]] tabata cu un lantamento colonial no ta cay bou di e alkanse di e tratado aki. Sinembargo, bou di preshon, un prohibishon riba eksportashon pa e kolonianan merikano a wòrdu finalmente imponé. No obstante, Jan de Windt (1715–1755), e komandante di Sint Eustatius, no a enforsá e prohibishon riba e komersio lukrativo di arma, ni su susesor, [[Johannes de Graaff]]. De Graaff tabata e hòmber mas riku riba e isla, doño di dies plantashi, tres shen hende sklabisá, i diesseis barku merkantil.<ref name="HN"/> Diestres estado di Nort Amérika a deklará nan independensia for di Inglatera na 1776, i Sint Eustatius a bira e sentro pa [[Contrabanda|kontrabanda]] di arma pa e nashon yòn ku awor ta nos gran aliado.<ref>{{citeer web|titel=BOVENWINDEN—IX. Roosevelt erkende Statius|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-02-26|bezochtdatum=2026-10-05|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210240:mpeg21:p003}}</ref> ==The First Salute== Pa yüli 1776, diestres kolonia di Nort Amérika a firma e Deklarashon merikano di Independensia. Dia 16 di novèmber 1776, ''Andrew Doria'' a yega haf di Sint Eustatius pa tuma stòk di arma i munishon. E tabata e promé barku merikano pa drenta haf ku e bandera merikano nobo.<ref name="Stadsarchief">Stadsarchief Amsterdam, [https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/historie/eerste-saluut/ Eerste saluut], 23 april 2019</ref> [[Johannes de Graaff|Gobernador De Graaff]] a ordená pa e barku wòrdu risibí ku pleno honor.<ref name="HN" /> Despues ku ''Andrew Doria'' a tira un saludo den saludo, el a ordená pa debolbé esaki ku un saludo for di Fort Oranje. Unabes ku e barku a mara, el a organisá un resepshon na honor di e kapitan, invitando tur merikano riba e isla.<ref name="HN" /> E merikanonan a konsiderá e saludo komo e promé rekonosementu di Merka dor di un poder stranhero.<ref name="Stadsarchief" /> ==Reakshon for di London== Barkunan ingles tabata presente den haf ora ku e saludonan a wòrdu tirá. Nan a pisa anker i a nabegá pa e isla bisiña di [[Sint Kitts (isla)|St. Kitts]] pa informá tokante e insidente.[5] London a reakshoná furioso, eksigiendo pa [[Tweede Kamer|''Staten Generaal di Hulanda]] kondená e saludo públikamente i duna retiro na De Graaff. Despues a yama De Graaff pa Den Haag pa interogashon, pero el a logra posponé su biahe pa hopi tempu usando vários preteksto, ku ta varia di asuntunan di famia te na malesa di laman. El a yega na 1778 ku un defensa skirbí ekstenso yená ku distorshon i mentira. E ''Staten-Generaal'' a aseptá su defensa, no ménos pasobra ganashi supstansial tabata wòrdu hasí na [[Amsterdam]] for di komersio ku Sint Eustatius.<ref name="HN"/> Dor di retené De Graaff, e Repúblika tabatin—den bista britániko—un biaha mas demostrá su inkonfiabilidat komo aliado. Ademas di e falta di sosten den e lucha britániko kontra e revolushonarionan merikano, e Repúblika tambe a buska pa djòin e Liga di Neutralidat Armá na fin di 1780. E inisiativa ruso aki tabata destiná pa protehá flotanan komersial di atakenan di barkunan naval britániko. E chispa ku a sende e di kuater guera anglo-hulandes tabata finalmente un kontrato komersial deskubrí riba un barku kapturá pa e britanikonan;[1] e dokumento tabata den poseshon di Henry Laurens, e embahador merikano designá na Den Haag. Dia 20 di desèmber 1780, e britanikonan a deklará guera kontra e hulandesnan.<ref>Enne Koops, [https://historiek.net/engels-nederlandse-oorlogen-samenvatting/136744/ De Engels-Nederlandse Oorlogen (1652–1784)], Historiek (2 di september 2026)</ref> Almirante George Rodney a haña òrdu pa kapturá Sint Eustatius. E tabatin un renkor personal kontra e isla pasobra materialnan di reparashon a wòrdu mandá pa un flota franses despues ku el a daña esaki severamente. Rodney a yega haf ku dieshete barku naval dia 3 di febrüari 1781; esaki a pone De Graaff entregá e isla na e britanikonan sin resistensia. Rodney a tuma tur e habitantenan di e isla prezu i a deportá nan pa otro islanan den Karibe i pa Gran Bretaña. El a ordená e sakeo di henter e isla i a subasta e botín, ku eksepshon di un porshon supstansial ku el a warda pa su mes. El a biaha pa Gran Bretaña pa motibu di problemanan di gout i prostat. Na kaminda, kasi tur su propiedatnan a wòrdu interseptá pa e fransesnan, lagando e inkapas pa paga debenan den su pais natal. Ademas, komersiantenan britániko di Sint Eustatius a desafiá su konfiskashonnan den korte. Den e Kámara di Komun, lider di oposishon Edmund Burke a hiba un diskurso sensashonal kondenando e sakeo di Rodney.<ref name="HN"/> Restourashon di atministrashon insular Sint Eustatius no a keda den man britániko pa hopi tempu. Na novèmber 1781, un atake sorpresa a wòrdu lansa bou di mando franses, i e isla a wòrdu kapturá. E òrdu bieu a wòrdu restourá, i e habitantenan a haña nan poseshonnan debolbí na nan mas leu posibel. Na 1784, Fransia a debolbé soberania riba e isla na Hulanda. Un dékada di gran prosperidat ekonómiko a sigui. De Graaff tambe a regresá na e isla, ounke e biaha aki komo un siudadano privá. Na su morto na 1813, el a laga atras rikesa inmenso.<ref name="HN"/> == Konmemorashon == De Graaff ta wòrdu konmemorá komo un héroe di e Revolushon Merikano ku un potrèt den e ''State House'' di estado di [[New Hampshire]].<ref name="HN" /> Na 1939, Presidente Franklin Delano Roosevelt a entrega un plakkaat na Sint Eustatius como reconocimento di “E Prome Saludo”; e ta montá riba e palu di bandera monumental den e plasa na Fort Oranje.<ref>Willem de Bruin, [https://www.john-adams.nl/the-first-salute/ The First Salute], The John Adams Institute</ref> E no tabata presente personalmente, manera tabata spera inicialmente.<ref>{{citeer web|werk=[[Amigoe]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281853:mpeg21:a0028|titel= De feestelijkheden op St. Eustatius|datum=1939-12-30}}</ref> E famia Roosevelt no tabata un deskonosí na e isla. Adolphus Roosevelt i Elizabeth Groebe a kasa einan na 1759.[9] Un plaka ku ta konmemorá e bisentenario di Merka—un regalo di e Islanan Vírgen di Merka—a wòrdu desvelá na 1976, i plachinan ku ta marka “E Promé Saludo,” duná pa e Yu hòmbernan i Yu Muhénan di e Revolushon Merikano, a wòrdu desvelá na 2001 i 2014. Ganadó di Premio Pulitzer Barbara Tuchman (1912-1989) a dediká su último buki na ''The First Salute.''<ref>{{cite book|url=https://books.google.nl/books?id=L-F2AAAAMAAJ&redir_esc=y|author=Tuchman, B. W.|year=1988|title=The First Salute: A View of the American Revolution|location=New York|publisher= Knopf/Random House|ISBN= 0394553330}}</ref> * On November 16th, 1976 the Postal Service of the Netherlands Antilles commemorates the bicentennial of the first salute to the flag of the United States of America with the issuance of a special series of postage stamps in the values of 25, 40 and 55 cents.<ref>{{Citeer web|titel=Bicentennial of the First Salute to the United States Flag eleven guns for the grand union|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-11-13|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-23|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460971:mpeg21:p014}}</ref> * Rei Willem-Alexander, Minister Hulandes Rob Jetten, i Sekretario di Estado pa Relashonnan di Reino i Digitalisashon Eric van der Burg lo bishitá Sint Eustatius na novèmber. Djaluna 16 di novèmber, nan lo asistí na e konmemorashon di e di 250 aniversario di “E Promé Saludo.” Servisio di Informashon di Gobièrnu a anunsiá esaki.<ref>[https://www.aruba.nu/nieuws/koninkrijk/95390/koning-en-premier-jetten-naar-sint-eustatius-voor-250-jaar-first-salute-zx6351 Koning en premier Jetten naar Sint Eustatius voor 250 jaar First Salute], aruba.nu (23 di september 2026)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =72021410|titulo=De koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau}} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------- {{Infobox persona | variante = c }} '''Johannes de Graaff''' (☆ [[1729]] na [[Sint Eustatius]] - † [[1813]] na [[Sint Eustatius]]), tabata un dirigente kolonial hulandes di [[West Indische Compagnie]], ku a fungi komo gobernador di Sint Eustatius, [[Saba]] i [[Sint Maarten]] di 1776 te ku 1781. E isla tabata un sentro grandi di kontrabando di pólvora di arma pa e merikanonan ora ku Repúblika Hulandes tabatin un polítika ofisial di embarga komersio ku e merikanonan. ==Biografia== [[File:De Graaff estate in Sint Eustatius.jpg|thumb|Ruina di plantashi ‘Graavindal’ riba St. Eustatius, propiedat di De Graaff.]] De Graaff a nase na Sint Eustatius komo yu di Simon de Graaff, un miembro di e konseho insular. De Graaff a haya enseñansa na [[Hulanda]]. Despues ku el a regresá Sint Eustatius, el a kasa ku Maria Heyliger, un yu muhé di e Komandante (Gobernador) na mando, Abraham Heyliger. De Graaff a kuminsa su karera komo komandante militar di Sint Maarten. Na yüli 1751 el a wòrdu nombrá komo sekretario riba Eustatius, ku a bira un haf liber na 1756 i usá mas intensivo dor di Middelburgsche Commercie Compagnie pa komersio di katibu riba Spaña Nobo i e islanan di Karibe. E eksportashon di suku a subi enormemente, e kantidat di barku den haf a redobla; e isla tabata konosí komo e “baraka di oro”.[1] Pa algun aña Thomas Hope i su ruman hòmber tabata enbolbí den e komersio riba e isla. De Graaff a bira e hòmber di mas riku di San Eustatius. Segun informe e tabata doño di dies plantashon, tres shen katibu, dieseis barku di komersio i un kuart di e propiedat rais di e isla. E tabata biba den un villa imponente na e bahia.[2] Na yüli 1775, despues ku Jan de Windt a muri, el a primintí Adrian Hope pa hasi tur kos pa representá Hope & Co riba Eustatius.[3] Dia 5 di sèptèmber 1776 el a wòrdu hasí Komandante (òf Gobernador den idioma di tur dia) di e isla. “Promé Saludo” na Bandera Merikano Wak tambe: E Promé Saludo Sint Eustatius tabata e lugá di mas importante pa trata òf kontrabanda ku merikanonan. Dia 16 di novèmber 1776, na kuminsamentu di e Guera Revolushonario Merikano, e barku di marina merikano USS Andrew Doria, ku e Deklarashon di Independensia Merikano abordo, a yega St. Eustatius. Su capitan a tira un saludo na e bandera Hulandes riba Fort Oranje y Johannes de Graaff a dicidi di contesta e saludo cu once tiro. I asina e Estadonan Uni di Merka a wòrdu rekonosé pa promé bia komo un nashon dor di e saludo aki di onze arma. Gran Bretaña tabata profundamente rabiá pa e komersio ilegal di arma ku tabata operá for di Sint Eustatius i e nengamento di outoridatnan hulandes pa tuma akshon kontra di esaki. De Graaff eventualmente a wòrdu yama bèk pa Hulanda despues di protestanan britániko na gobièrnu hulandes. Den un karta kompañante, Henry Hope a skirbi ku e gobernador lo mester a kontestá e patria.[4] Na 1777, e isla a bin bou di un blokeo britániko debí na e komersio ilísito di arma dor di e Middelburgsche Commercie Compagnie.[5][6] Na 1778 el a splika su motivashonnan i a wòrdu mandá bèk pa Sint Eustatius den e siguiente aña.[7] Pèrdida di isla pa e británikonan Artíkulo prinsipal: Kaptura di Sint Eustatius De Graaff a mantené su posishon te ora ku almirante britániko Rodney, liderando un forsa naval grandi, a kapturá e isla na febrüari 1781.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Historia]] ------------------------------ {{infobox organisacion | variante = c | tipo = fundashon no-gubernamental | nomber = STENAPA | logo = | imagen = Quill dormant vulcano.jpg | descripcion = Un bista di Parke Nacional Sint Eustatius (Parke Nacional Quill/Boven y [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius|Parke Nacional Marino Sint Eustatius]]). | leyenda = | funda = [[21 di novèmber]] [[1988]]<ref>https://statiapark.org/30th-anniversary/ STENAPA celebrates 30 years], statiapark.org (22 di novèmber 2018)</ref> | fundado = | sede = Oranjebaaiweg 59 | director = Erik Boman | website = }} '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental (NGO) i sin fin di lukro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di áreanan protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá [[Parke Nashonal Marino Sint Eustatius]], [[Parke Nashonal Quill/Boven]] i [[Hardin Botániko Miriam C. Schmidt]].[1] == Historia == STENAPA a surgi na fin di añanan 1980 komo e susesor di Stinapa Statia, e divishon lokal di STINAPA N.A. (''Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen'').<ref>Bestuur Statia Stinapa. "Amigoe". Curaçao, 20-03-1987, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 20-09-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650860:mpeg21:p008</ref> E fundashon aki a wòrdu fundá na 1962 pa proteha i maneha zonanan di naturalesa na [[Antias Hulandes]], of ophetonan di [[geologia]], [[arkeologia]] of [[historia]], i pone e zonanan aki na servisio di bienestar, edukashon i rekreashon di e poblashon y di turistanan.<ref>Hoetink, H., & Anink, G. B., Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam, pag. 396-397</ref> STENAPA ta un fundacion sin fin di lucro, no gubernamental (na Hulandes un stichting) cu a wordo funda dia [[21 di novèmber]] [[1988]]. E funcion di e fundacion aki ta proteccion di medio ambiente. STENAPA aktualmente ta manehá Parke Nashonal Marino, Parke Nashonal Quill / Boven, i Hardin Botániko. STENAPA ta un di e miembronan di [[Dutch Caribbean Nature Alliance]]. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. == Aktividat == E fundashon ta enkarga cu e maneho di tres parke. Dos parke ta riba e superfisie di tera di e isla; e parke ku ta sobra ta marino i ta rondoná e isla. E área kombiná di e parkenan ta 33 km².<ref>[https://statiapark.wordpress.com/parks/marine-park/ St. Eustatius National Parks], statiapark.wordpress.com</ref> * E Parke Nashonal Marino St. Eustatius ta rondoná e isla for di e marka di awa haltu te na 30 meter (98 pia) di profundidat, i tambe ta abarká dos reserva di Parke Marino. *Parke Nashonal Quill / Boven ta konsistí di dos diferente área òf supsektor. Un ta e stratovolkan inaktivo konosí komo Quill, ku ta den e parti sùit di e isla. E otro área ta un grupo di sinku seru den e parti nort di e isla: Bergje, Boven (esun mas haltu di e sinkunan), Venus, Seru di Gilboa i Seru di Señal. E sinku serunan aki ta e restunan di un otro stratovolkan. *Hardin Botániko Miriam C. Schmidt a kuminsá na 1998. E énfasis prinsipal ta riba espesienan di vegetashon ku ta òf tabata nativo di e isla i e islanan rondó di dje. Tambe tin un área eksperimental kaminda investigadónan ta studiando métodonan pa kontrolá e espesie invasivo problemátiko manera ''Antigonon leptopus'', e mata di wendrùif coralita. == Organisashon == STENAPA ta wordo goberna pa un directiva. E miembronan di directiva no ta ricibi ningun salario. E fundacion ta emplea ocho miembro di personal cu ta administra e fundacion y ta maneha e parkenan. E miembronan di personal ta traha cu stagiaire y boluntarionan di e isla of di exterior. Sede di e organisashon ta King’s Well National Parks Center, ku a wòrdu habri ofisialmente pa [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] na 2025.<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/st-eustatius/66934/former-kings-well-resort-becomes-statias-new-national-parks-centre Former Kings Well Resort becomes Statia’s new National Parks Centre], Bes Reporter (7 di yüni 2024)</ref><ref>[https://statiapark.org/princess-beatrix-visited-st-eustatius-for-reforestation-society-nature-and-the-opening-of-the-new-kings-well-national-parks-center/</ref> E sede, e Ofisina di Parkenan Nashonal i Sentro di Bishitante, ta situá banda di e haf na Lower Town, ku ta e parti kant'i laman di e kapital [[Oranjestad (Sint Eustatius)|Oranjestad]], di kua mayoria ta mas altu, riba un baranka. E parti mas sùit di Lower Town tin bista riba Gallows Bay, na e kosta wèst òf kosta [[Laman Karibe|karibense]] di e isla. {{Appendix}} [[:Kategoria:Sint Eustatius]] '''STENAPA''', ofisialmente '''St. Eustatius National Parks Foundation''', ta un organisashon no-gubernamental i sin fin di lucro ku ta responsabel pa e maneho i protekshon di área protehá na [[Sint Eustatius]]. E organisashon ta manehá e [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]], e [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] i e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]].[1] Historia STENAPA a wòrdu fundá na 1988 ku e meta pa protehá área terestre i marino di importansia ekológiko, sientífiko i kultural na Sint Eustatius.[1] Na 1996, e gobièrnu di e isla a duna STENAPA un mandato legal pa protehá i manehá e Parke Nashonal Marino, ku a wòrdu establesé nobo e aña ei. Na 1998, STENAPA a haña tambe e outoridat pa manehá e Parke Nashonal Quill i Boven. Poko tempu despues, e [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá.[1] STENAPA ta un miembro di e [[Dutch Caribbean Nature Alliance]] (DCNA), un aliansa di organisashonnan di konservashon di naturalesa den e parti karibense di Reino Hulandes.[2] Aktividat STENAPA ta manehá tres área prinsipal di konservashon: e Parke Nashonal Marino, e Parke Nashonal Quill/Boven i e Hardin Botániko Miriam C. Schmidt.[1] Parke Nashonal Marino E [[St. Eustatius National Marine Park|Parke Nashonal Marino di Sint Eustatius]] ta rondoná e isla te na e isóbata di 30 meter. E parke ta inkluí dos reserva marino, un na e parti nort i un na e parti sùit di e isla.[3] Segun e plan di maneho di e parke, e Parke Nashonal Marino tin un área di aproximadamente 2.750 hektárea, inkluyendo e dos reserva marino.[3] Parke Nashonal Quill/Boven E [[Quill/Boven National Park|Parke Nashonal Quill/Boven]] ta konsistí di dos sektor. E sektor di Quill ta inkluí [[The Quill]], un vulkan durmiente ku ta alkansá un haltura di alrededor di 600 meter. E sektor di Boven ta konsistí di e restonan di un antiguo stratovulkan, ku tin varios seru ku tin un haltura di entre 200 i 300 meter.[1] E parke tin un sistema di sendero pa bishitante i ta sirbi tambe pa investigashon sientífiko i monitoreo di biodiversidat. Entre e aktividatnan di investigashon ta inkluí monitoreo di paranan, palomanan, orkidianan, mariposan, abeha i otro espesienan.[1] Hardin Botániko Miriam C. Schmidt E [[Miriam C. Schmidt Botanical Garden]] a wòrdu kreá na 1998. E hardin ta pone énfasis riba espesienan di mata ku ta òf tabata nativo di Sint Eustatius i e islanan den su serkania. E ta kontené tambe un área experimental pa investigashon tokante métodonan pa kontrolá espesienan invasivo, manera ''Antigonon leptopus''.[1] Organisashon STENAPA ta wòrdu goberná pa un direktiva. E organisashon ta traha ku personal, voluntarionan i stagiairenan den e maneho di e área protehá i den proyektonan di investigashon, edukashon i konservashon.[1] STENAPA a habri su nobo sede, e '''Kings Well National Parks Center''', dia 21 di november 2025. [[Beatrix di Hulanda|Prinses Beatrix]] a habri e sentro ofisialmente durante su bishita na Sint Eustatius. E sentro ta sirbi komo e nobo sede prinsipal di STENAPA i ta funshoná komo sentro pa maneho di naturalesa, investigashon i edukashon. E fasilidat tin tambe un laboratorio marino pa sostené trabounan di restorashon i monitoreo di koral.[4][5] -------- Key Milestones in STENAPA’s History *1988: Founded on November 21 by local conservation advocates to protect the island's fragile tropical ecosystems. *1995: Formally registered with the Chamber of Commerce. *1996: Granted a legal mandate by the island government to manage and protect the newly established Statia National Marine Park. *1998: Assigned official authority to manage the Quill and Boven National Parks, shortly followed by the creation of the Miriam C. Schmidt Botanical Garden. *2018: Celebrated its 30th anniversary of continuous environmental stewardship and community conservation. *2025: Welcomed Dutch Caribbean Nature Alliance Dutch Caribbean Nature Alliance patron Princess Beatrix for the opening of the King's Well National Parks Center. Core Conservation Areas *Statia National Marine Park: Encircles the entire island from the high-water line down to the 30-meter depth contour, protecting coral reefs and marine life. *Quill/Boven National Park: Covers terrestrial volcanic landscapes, endangered flora, and fauna like the Lesser Antillean iguana. *Miriam C. Schmidt Botanical Garden: Showcases native and regional island vegetation. The relationship between STENAPA and the Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) is that of a founding member and a Protected Area Management Organization (PMO).While STENAPA manages the physical parks on St. Eustatius, the DCNA acts as the regional umbrella network that supports, funds, and unites them alongside the national park organizations of the other five Dutch Caribbean islands (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, and St. Maarten). ------------------ {{variante|c}} {{Infobox artista| variante = c | nomber = Saida Hernandez | nomber completo = Saida Lucilla Antonia Hernandez-Augustina | imagen = | descripcion = | nomber nacemento = | fecha nacemento = [[31 di òktober]] [[1935]] | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | nacionalidad = hulandes | residencia = | educacion = | aña activo = 1967 - 2025? | ofishi = artista visual | estilo = | genero = | distincion = | casa = Eithel Hernandez | yui = 2 | website = }} '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]<ref name=:"1">[https://percypinedo.com/mikorsou/tanta-saida-un-pali-muhe/ Tanta Saida! Un pal’i muhé!], percypinedo.com (15 di februari 2025)</ref>) ta un artista visual, presentadó i produktor di programa di televishon i outor di buki di kushina di Kòrsou. Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e prome añanan di transmision den idioma [[papiamentu]] el’a hasi arte i kultura aksesibel pa un públiko amplio.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/79996/expositie-eert-90-jarige-kunstenares-saida-hernandez Expositie eert 90-jarige kunstenares Saida Hernandez], curacao.nu (27 di sèptèmber 2025)</ref><ref>https://curacao-art.com/2025/09/28/saida-hernandez/ Saida Hernandez], curacao-art.com</ref> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den Papiamentu. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.[2][3] ==Bida i karera== Saida Hernandez a nase i lanta den bario di [[Otrobanda]]. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool patras di Teatro Brion. Komo yu djafó e no por a bai skol di plaka.<ref name=:"1"/> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a haña dos yu. El a biba durante dos aña na [[Caracas]], despues di kua el a bai traha na [[Telecuracao]]. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante varios dékada el tabata aktivo komo presentadó i produktor di programanan manera ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horoskop, Sita ku Saida, show di kushiná. Moda, dekorashon, Kateiba, e episodio di Saida ku 2 mucha chikí, Chepo, un seri kòrtiku, “kuida awe loke bo tin den bo kas pa e dura bo mas mayan” i klaro ''Kushina di Oro''.<ref name=:"1"/> Kushina di Oro (Golden Kitchen) was her popular cooking program that taught generations of viewers traditional local recipe. Hernandez is cherished as one of the first Papiamentu female tv personality and program makers at Telecuraçao and as the beloved host of cooking show Kushina di Oro, alongside publishing several well-known cook books.<ref>[https://cultuuragenda.com/2025/hasibu-di-kas-ii-2/ Hasibu di Kas II], cultuuragenda.com (2025)</ref> Papiamentstalig kookboek waarin recepten van zowel Antilliaanse als niet-Antiliaanse gerechten zijn opgenomen. * ''Resetas Kushina di Oro'' (1985, Publisidat Antiano, Willemstad) Den añanan 1970 Hernandez a cuminsa pinta durante su estadia na New York.<ref>https://nu.cw/2020/09/11/expositie-saida-hernandez-vanaf-19-september-bij-landhuis-bloemhof/</ref> E falta/anhelo pa Korsou a hib’e pa kapta rekuerdo i imagennan di e isla riba lona.<ref name="nu"/> E ta outodidakto. Su pinturanan ta konta historianan detayá di bida na Kòrsou di antaño ku a pasa por wòrdu konsiderá komo un kontribushon úniko i original na konservashon di nos herensia kultural. Kandelarnan, stulnan di balansa, muebles di wicker di Thonet, mesanan di banda, mantelnan di ganshillo, balkonnan ku persiana di palu i bista nostálgiko. Tur kos delikadamente akabá ku e koló kolorido i alegre típiko di su personalidat i su estilo.<ref name="Bloemhof">[https://bloemhof.cw/category/exhibition/page/4/ Temp'i mi ten Selebrando Bida], [[Lanthùis Bloemhof]]</ref> Na 2025, en konekshon ku e solo eksposishon na Lanthuis Bloemhof, e keda publiká e buki ''Hasibo di Kas'', un resumen di su obra artistico konteniendo 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta [[haiku]] skirbí dor di dje.<ref name="nu">[https://nu.cw/2025/11/26/boekpresentatie-eert-kunstenares-saida-hernandez/ Boekpresentatie eert kunstenares Saida Hernandez], nu.cw (26 di novèmber 2025)</ref> E pinturanan distintivo di zeta di Saida Hernandez a tuma sentro di atenshon durante e eksposishon aki. Su trabou ta konosí pa kapturá bida diario, paisahenan di stat nostálgiko, i interiornan íntimo di pasado (spesialmente di su bario natal di Otrobanda).<ref name="Saida">[https://curacao-art.com/2018/10/31/saida-hernandez-exhibition-landhuis-bloemhof/ Saida Hernandez exhibition]</ref> Su pinturanan ta konta historianan detayá tokante e hendenan ku tabata biba tras di e fachadanan di e isla. El’a trese e ambiente aki na bida ku koló kayente i alegre, stulnan di balansa, encaje i persiana di palu.<ref name="Saida"/> E ta kasa ku Eithel Hernandez, un konosido personahe di radio i televishon na Kòrsou i direktor di TeleCuracao den añanan 1960. == Eksposishon == El a partisipá na vários eksposishon di grupo. Na 1981 el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]] i atrobe na 2005, sigui pa eksposishonnan solo na Lanthùis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="Bloemhof"/> {{Appendix}} https://www.awemainta.com/newspapers/Am210327/offline/download.pdf Boneriano|26 mart 2021| Minister Croes a bishita un gran Baluarte mas, “Tanta Saida” WILLEMSTAD- Dia 7 di mart último, Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a hasi un bishita i kombersá ku señora Saida Hernandez ku a nifiká hopi pa e sektor kultural edukativo na Kòrsou. Di e forma aki Minister Croes ta para ketu na historia i kultura i duna rekonosementu na personanan ku di un òf otro manera a nifi ká hopi pa e sektor aki. Manera ya a bira un kustumber, for di desèmber ku Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte (ESKD), Steven Croes, a asumí su funshon, e ta dediká parti di su djadumingu pa hasi bishita i kombersá ku baluartenan ku a nifi ká hopi pa desaroyo di Kòrsou. Señora Saida ta un persona hopi konosí den komunidat. Ken no ta kòrda e programanan di kushina na TeleCuraçao di Saida ku tur su resetanan dushi? Tambe oranan atardi pa mucha ku Saida. Den un ambiente masha ameno na su kas, Saida a konta Minister Croes kon el a lanta komo mucha den Otrabanda. Su mayornan a mandé un nijverheidsschool katóliko den Otrabanda, kaminda el a siña kose na mashin, bòrda i asta usa `fi guurzaag` i tambe materianan manera ingles i aritmétika i lesamentu. E tempu ei mester a paga banda di `schoolgeld` tambe sèn pa material ku un alumno usa i dor ku e tabata yuda otro mucha den klas, e tabata kosta su mayornan poko sèn èkstra. Saida tabata gusta lesa, meskos ku su tata, ku tabatin kashi yen di buki na kas. Ku su 16 aña el a disidí ku e ke bai traha na un pa-kus den Punda, Liberty. El a haña un djòp pa reorganisá e depósito. E doño a keda asina enkantá ku su trabou, ku nan a tené na trabou. El a siña etalá showcase di pakus i a bai sigui hasi esaki tambe despues na Bijenkorf. E tempu ei tabatin kontèst pa drecha showcase i el a gana premio tambe. Despues di e periodo na Bijenkorf el a bai traha na un hotèl. Ku 22 aña su mama a mand’é bai biba na Venezuela kaminda ela traha den un posishon basta haltu den un hotèl na Caracas. Despues di dos aña el a bin ku fakansi i sr. Aitel Hernandez a kontrakté pa TeleCuraçao. Saida a keda Kòrsou i no a bai Venezuela bèk. Su karera na televishon a sigui krese. Ela bai hasi ‘kinderuurtje’ atardi i diferente propaganda. Nan tabata yam’é “Tanta Saida” i e tabatin un programa “Sita ku Saida” tambe. Despues di algun tempu trahando na TeleCuraçao, su kasá Sr. Aitel Hernandez mester a bai biba na Merka pa trabou i nan a biba 6 aña einan. Despues ku el a bini bèk Kòrsou, traha kasi 25 aña ku su programa di kushina. Saida a produsí sigur 5 buki di reseta, i tin masha talento pa pinta. Pronto Saida ta bai presentá un buki kaminda por mira tur su obranan. -------------------------- '''Saida Lucilla Antonio Hernandez–Augustina''' (☆ [[31 di òktober]] [[1935]] na [[Kòrsou]]) ta un artista visual, presentadó i produktora di programa di televishon, i outora di buki di kushina di Kòrsou.<ref name="1" /> Hernandez a hunga un papel importante den e desaroyo di televishon na Kòrsou, spesialmente durante e promé añanan di transmishon den [[Papiamentu]]. Komo presentadó i trahadó di programa, el a kontribuí na e difushon di programa tokante arte, kultura, kushina i otro tópiko pa un públiko amplio.<ref name="2" /><ref name="3" /> == Bida i karera == Saida Hernandez a nase i a lanta den [[Otrobanda]], na e área di Consciëntiesteeg. Su mama tabata Emma Heronima Augustina i su tata tabata e dentista David Nouel. El a bai St. Annaschool i despues Nijverheidschool, situá patras di Teatro Brion. Komo yu di un famia ku limitashonnan finansiero, el no por a atendé un skol ku mester pagá matrícula.<ref name="1" /> Despues di a traha den un tienda, Hernandez a kasa i a tin dos yu. El a biba durante dos aña na Caracas, despues di kua el a bai traha na TeleCuraçao. Aya el a bira un di e promé personalidatnan femenino konosí di televishon na Kòrsou. Durante vários dékada, Hernandez tabata aktivo komo presentadó i produktora di diferente programa di televishon. Entre e programanan ku ta wòrdu asosiá ku dje tin ''Kinderuurtje'', ''Obra di man'', show di Pasku, programa di horóskopo, ''Sita ku Saida'', programa di moda i dekorashon, ''Kateiba'', programa di kushina i diferente otro produccion.<ref name="1" /> E programa ''Kushina di Oro'' tabata un di su programanan mas konosí. Den e programa, Hernandez a presentá i enseñá diferente reseptanan, inkluyendo platonan di Kòrsou i di otro tradishon kulinario. E programa a kontribuí na e popularisashon di reseptanan i tradishonnan kulinario lokal. Hernandez tambe a publiká buki di kushina. Entre nan ta ''Resetas Kushina di Oro'', publiká na 1985 pa Publisidat Antiano na Willemstad. == Arte visual == Hernandez tabatin interes den arte promé ku el a kuminsá ku su trabou komo pintora. Den e añanan 1970, durante un estadia na [[New York]], el a kuminsá pinta ku mas regularidat.<ref name="5" /> Segun su propio relato, e deseo pa pintá Kòrsou tabata relashoná ku e nostalgia ku el tabatin pa su isla natal durante su estadia na New York.<ref name="6" /> Hernandez ta un artista autodidakto. Su promé trabounan tabata inkluí representashonnan di edifisionan i paisahenan di Kòrsou. Ku tempu, el a enfoká su obra prinsipalmente riba Otrobanda i riba elementonan di bida diario di Kòrsou di antaño. Den su pinturanan ta aparesé, entre otro, interiornan di kasnan históriko, esenanan di kaya, muebles tradishonal, balkonnan ku persiana di palu, stulnan di balansa, mesanan di banda, muebles di wicker i trabounan di ganchillo.<ref name="7" /> Su obra ta karakterisá pa un uso kolorido i alegre i pa e enfoke riba rekuerdonan i esenanan di bida diario di un Kòrsou di pasado. E pinturanan di Hernandez a wòrdu deskribí tambe komo un forma di dokumentashon visual di elementonan di herensia kultural di Kòrsou, partikularmente di Otrobanda.<ref name="7" /><ref name="8" /> == Eksposishon i publikashonnan == Hernandez a partisipá den vários eksposishon kolektivo. Na 1981, el a tene su promé eksposishon na [[Museo di Kòrsou]]. El a bolbe ekspohé su obra aya na 2005. Den e añanan despues, el a tene eksposishonnan solo na Landhuis Bloemhof, entre otro na 2018, 2020 i 2025.<ref name="7" /> Na 2025, den konekshon ku un eksposishon solo na Landhuis Bloemhof, a publiká e buki ''Hasibo di Kas''. E publikashon ta duna un bista general di su obra artístiko i ta kontené 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda di antaño i mas ku 70 [[haiku]] skirbí dor di Hernandez.<ref name="6" /> E buki a wòrdu publiká tambe den e aña ku Hernandez a selebrá su 90 aniversario. == Bida personal == Hernandez ta kasa ku Eithel Hernandez, un personahe konosí di radio i televishon na Kòrsou, ku tabata direktor di TeleCuraçao durante e añanan 1960. == Obra == === Buki di kushina === ''Resetas Kushina di Oro'' (1985), Publisidat Antiano, Willemstad --------------------- Junny Alves: '''Saida Hernandez''' a nase na Kòrsou na aña 1935 i a lanta den e bario di Otrobanda. El a bira konosí den múltiple ròl: komo pintor, presentadó di televishon, trahadó di programa i outor di buki di kushina. Hernandez tabata entre e promé lesadonan di notisia i trahadonan di programa femenino na [[TeleCuraçao]]. Su programa di kushina “Kushina di Oro” en partikular a hasié konosí serka un públiko amplio di Kòrsou. Ademas, el a publiká vários buki di kushina. Aunke e tabatin un interes artístiko promé, el a kuminsá pinta seriamente den añanan ‘70 durante su estadia na New York. Segun su propio relato, esaki a surgi for di nostalgia pa su pais Kòrsou. E tabata ke un pintura di paisahe di Kòrsou pa su kas, pero eventualmente a disidí di kuminsá pinta su mes. Su promé obra tabata deskribí un edifisio den Otrobanda. Despues, ela enfoká prinsipalmente riba: interiornan históriko di kasnan di Kòrsou, esenanan den kaya di Otrobanda, muebles tradishonal i kultura bibu, i rekuerdonan di bida diario den pasado. Hopi biaha ta mira su pinturanan komo un dokumento visual di herensha di Kòrsou. Na 2025, e buki “Hasibo di Kas” a keda publiká, un bista di e trabou di su bida. E ta kontené: 136 reprodukshon di su pinturanan, un teksto outobiográfiko, rekuerdonan di Otrobanda bieu, i mas ku setenta haiku skirbí dor di dje. Na e presentashon di e buki, a menshoná tambe ku Hernandez a selebrá su di 90 kumpleaños na 2025. Saida Hernandez ta okupá un lugá spesial denter di kultura Kòrsou pasobra e ta konektá vários dominio kultural: historia di televishon, tradishonnan kulinario, arte visual, i dokumentashon di bida diario den Otrobanda. Hopi bia ta deskribí su trabou komo nostalgiko, kolorido, i dirigí na konserbá rekuerdonan di un Kòrsou ku pa gran parti a disparsé. -------------------- {{Variante|c}} == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka (di laman)|boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Den 2026, aktivista, organisacionnan no gubernamental y sector priva a lanta un discusion cu tin como meta establece un politica pa largo plaso pa beachnan y costa di Korsou.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260915.pdf MAN-PIN ta propone cinco categoria di beach pa proteha acceso publico na Corsou], BDA (15 di september 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260913/we-nemen-onze-stranden-terug We nemen onze stranden terug], 13 di september 2026</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260911/stranden-voor-iedereen Stranden voor iedereen] 11 di september 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260219/wie-is-de-eigenaar-van-de-zee Wie is de eigenaar van de zee?] 19 di februari 2026</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/30171-opinie-openbare-strandenbeleid</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/opinie/32352-nogmaals-vrije-toegang-stranden Nogmaals vrije toegang stranden], 29 di yanuari 2026</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[110px]] ||[[Boka Hulu]] || [[]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 5 | [[110px]] ||[[Boka Santu Pretu]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || pasùit di playa Santa Cruz |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 10 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Marichi]] || [[Willemstad]]|| || Playa na Punda |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 19 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 20 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 22 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 28 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 29 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 31 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 32 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 33 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] / Mambo Beach || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 34 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 35 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} ! style="text-align:center"| 14 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ------------------- {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao alrn4znm158ug9y9j45o7f5g8vngt4l 0 9490 206872 146942 2026-10-14T20:52:34Z Caribiana 8320 algun korekshon di ortografia 206872 wikitext text/x-wiki {{Infobox persona|variante = c}} '''Voltaire''', pseudónimo di '''François-Marie Arouet''' (franse: [fʁɑ̃swa maʁi aʁwɛ]; ☆ [[21 di novèmber]] 1694 na [[Paris]] – † [[30 di mei (fecha)|30 di mei]] [[1778]] na [[Paris]]) tabata un eskritor, filósofo i historiadó franses di e [[Ilustracion]]. Konosí pa su pseudónimo M. de Voltaire (franses: [vɔltɛːː]), e tabata famoso pa su ingenio, ademas di su krítika di [[kristianismo]], spesialmente di E [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia Katóliko Romano]], i di [[sklabitut]]. Voltaire tabata un defensor di libertat di ekspreshon, libertat di religion i separashon di iglesia i [[estado (politica)|estado]]. Voltaire tabata un eskritor versátil i prolífiko, ku a produsí obra den kasi tur forma literario, inkluyendo obra teatral, poema, novela, ensayo, storia, pero tambe eksposishon sientífiko. El a skirbi mas ku 20.000 karta i 2.000 buki i bukit.<ref>{{Cite web|url=https://www.biographyonline.net/writers/voltaire.html|title=Voltaire Biography &#124;|website=Biography Online}}</ref> Voltaire tabata un di e promé autornan ku a keda rekonosé i komersialmente eksitoso na nivel internashonal. E tabata un defensor abierto di libertatnan sivil i tabata na riesgo konstanto di e leinan di sensura estrikto di e monarkia katóliko franses. Su polémikanan a satirisá intoleransia i dogma religioso, i tambe e institushonnan franses di su tempu. Su obra mas konosí i obra maestra, ''Candido'', ta un novela kòrtiku ku ta komenta, kritiká i ridikulisá hopi evento, pensadó i filosofia di su tempu. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159530597|titulo=Voltaire}} {{References}} }} [[Category:Hende]] [[Category:Filósofo‎]] [[Category:Pseudónimo]] 4ag4u77e4pf6fss7xikl6h6x807kjjk 0 11123 206877 205594 2026-10-14T21:41:16Z Caribiana 8320 206877 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox area protehi | iucn = V | maneho = [[Aruba Conservation Foundation]] | cercania = [[Pos Chikito]]<br/>[[Savaneta]] | zoom =15 }} '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi dilanti costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou di maneho di [[Aruba Conservation Foundation]].<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23|archiefurl=https://web.archive.org/web/20130812155911/http://c/|archiefdatum=2013-08-12}}</ref> Isla di Oro tabatin un funcion prominente na Aruba den añanan 1960 pa 1990 como compleho recreativo y [[turismo|turistico]]. == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un [[laguna]] rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda door di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. Isla di Oro, cu ta riba un tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. Na 2023 e compania JOB Holding & Management VBA a adkeri e derecho di erfpacht riba e percela di Isla di Oro, cu lo caduca 14 di februari 2026. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021'' (ROPV)<ref>[https://web.archive.org/web/20240322221306/https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA).<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Desde 2019 henter e zona costal [[Mangel Halto]]-Isla de Oro (16 km²) tin e status di zona proteha y ta forma parti di Parke Marino Aruba. Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Conservacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://web.archive.org/web/20240322221740/https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den transcurso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. == Caso di ACF == Aruba Conservation Foundation (antes FPNA) a entama un caso sumario pa proteha Isla di Oro na april 2024, despues cu actividad di limpiesa y cobamento a ser constata riba e percela. Den su sentencia corte di Aruba ta prohibi - te ora tin sentencia den profundidad (''bodemprocedure'') - JOB pa haci trabou riba y rond di e isla sin permiso di e minister responsabel, mientras ta prohibi Land Aruba pa renoba e derecho di erfpacht riba e percela bou di e mesun condicion di su actual destinacion of den combinacion cu otro condicion di destinacion cu ta en pugna cu e Ordenansa pa proteccion di naturalesa y e ROPV.<ref>[https://web.archive.org/web/20240531134134/https://antilliaansdagblad.com/aruba/29511-verbod-op-werkzaamheden-isla-di-oro Verbod op werkzaamheden Isla di Oro], [[Antilliaans Dagblad]] (31 di mei 2024)</ref> Pa cada violacion di e prohibicion e dos partido lo haya un multa di 250 mil florin pa dia, te na un maximo di 10 miyon florin.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/31340 Corte: A prohibi JOB Holding pa construi riba Isla di Oro], NoticiaCla (30 di mei 2024)</ref> Den un veredicto dia 16 di september 2025 tres hues a afirma e sentencia di dia 29 di mei 2024, imponiendo prohibicion bou multa riba JOB Holding di haci cualkier trabao riba of rond di Isla di Oro sin permiso, incluyendo actividadnan di limpiesa.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/35089 Parke Arikok ta gana caso di apelacion contra compania cu kier desaroya Isla di Oro], NoticiaCla (16 di september 2025)</ref> == Link externo == * [https://web.archive.org/web/20240423152735/https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/uploads/2024/04/FPNA-Isla-di-Oro-Biodiversity-Quickscan-2024.pdf Isla di Oro Biodiversity Quickscan], [[Aruba Conservation Foundation|FPNA]] (2024). {{Appendix}} [[Category:Ecoregion na Aruba]] [[Category:Naturalesa na Aruba]] [[Category:Conservacion di Naturalesa]] kj4sqfd9n50gdp9isxut21msdyrqt1o 0 11130 206878 200744 2026-10-15T09:10:36Z Caribiana 8320 206878 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox persona | variante = a | infobox_tipo=literatura | nomber completo = Gerrit Willem Rutgers | fecha nacemento = [[19 di desèmber|19 di december]] [[1941]] | luga nacemento = {{NLD}} | alma mater = Universidad di Utrecht | estudio = ciencia di literatura | ofishi = docente universitario, critico literario, Surinamista, Antianista, escritor | disciplina = historia di literatura, literatura Caribense | residencia = {{ABW}} | casa = Joke van Zorge | yui = 4 }} '''Gerrit Willem (Wim) Rutgers''' (☆ [[19 di desèmber|19 di december]] [[1941]] na Dinxperlo, [[Hulanda]]) ta un historiado di [[literatura]], Surinamista, Antianista y critico literario [[Hulanda|Hulandes]]-[[Aruba]]no, cu ta traha riba tereno di literatura di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Sürnam|Surinam]]. == Bida == Despues di su formacion na Green van Prinsterer-kweekschool na Doetinchem (Hulanda), Rutgers a traha den enseñansa na Wierden y Oegstgeest. Na 1971 el a logra su certificacion di Hulandes MO-B na School for Taal- en Letterkunde na [[Den Haag]] y ta muda pa [[Sürnam|Surnam]]. Aki el a traha komo maestro di [[Hulandes]] na Instituto General di Pedagogia y Instituto pa Formashon di Maestro na [[Paramaribo]]. Na 1975 el a bay biba na [[Aruba]], unda e tabata docente na [[Colegio Arubano]], [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA) y [[Universidad di Aruba]].<ref name="Amigoe"/> Rutgers tabata recensor fiho pa corant [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], pa cual e tabata skirbi critico literario casi tur siman. Na 1989 Rutgers ta obtene su titulo di [[Maestria|master]] den literatura na Universidad di Utrecht y na 1994 ta promove cerca Wiljan van den Akker, cu J.J. Oversteegen como su copromotor, riba e disertacion: ''Schrijven is zilver, spreken is goud; oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba''.<ref name="Amigoe">{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645108:mpeg21:p005|titel=IPA trots op onderzoek en dissertatie Wim Rutgers|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-02-03|bezochtdatum=2024-03-13}}</ref> E historia literario aki a sali publica den un edicion comercial na aña 1996 bou di e titulo ''Beneden en boven de wind''. El a skirbi hopi articulo y buki tocante literatura Caribense. Su articulonan a sali publica, entre otro, den revista Oso, De Gids, Ons Erfdeel, Callaloo y corant De Ware Tijd Literair. E ta co-autor di e metodo di literatura pa scolnan secundario [[Antias Hulandes|antiano]] ''Kadans'', publica pa ''Fundacion pa Planificacion di Idioma'' na [[Kòrsou|Corsou]]. Entre 2007 y 2021 e tabata profesor extraordinario di literatura Caribense, cu atencion special pa [[Papiamentu|Papiamento]] na Universidad di Antias Hulandes (UNA, desde 2011 [[University of Curaçao]]) na Corsou. Dia 11 di december 2021 el a despidi cu e discurso ' 'Na caminda – Ainda na caminda; Erfgoedstudie als nieuwe dynamiek'.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/na-caminda-ainda-na-caminda-erfgoedstudie-als-nieuwe-dynamiek/ Tekst van de afscheidsrede van prof. Wim Rutgers.]</ref> == Publicacion (buki) == * ''De Caraïbische jeugdboeken van Miep Diekmann: een leesverslag.'' [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]: [[Charuba]], 1984. * ''Dubbeltje lezen, stuivertje schrijven: over Nederlandstalige Caraïbische literatuur.'' Oranjestad/Den Haag: Charuba/Leopold, 1986. * ''Het nulde hoofdstuk van de Antilliaanse literatuur; Koloniale poëzie in de Curaçaosche Courant.'' Oranjestad: Charuba, 1988. * ''Bon dia! Met wie schrijf ik? Over Caraïbische jeugdliteratuur.'' Oranjestad: Charuba, 1988. * ''Aruba: scenes & behind the scenes.'' Cu Jos de Roo. Aruba: Van Dorp, 1988. * ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud: [[Boeli van Leeuwen]], [[Tip Marugg]], [[Frank Martinus Arion]].'' Bou redaccion di Maritza Coomans-Eustatia, Wim Rutgers, Henny E. Coomans. Zutphen: Walburg Pers, 1991 * ''Letterkundig leven rond de eeuwwisseling.'' Oranjestad: Editorial Charuba, 1992. * ''Schrijven is zilver, spreken is goud: oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba.'' Utrecht 1994. (disertacion) * ''Beneden en boven de wind: literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba.'' Amsterdam: De Bezige Bij, 1996. * ''Zingende eilanden: Caraïbische verhalen van Miguel Barnet [e.a].'' Amsterdam: De Bezige Bij, 1996. * ''Het fundament van zelfstandigheid: 18 maart 1948 - 1 januari 1986 - 18 maart 1996.'' Cu [[Luc Alofs]]. Oranjestad: Oranjestad Printing, 1996. * ''Arubaans akkoord: opstellen over Aruba van vóór de komst van de olieindustrie.'' Na memoria di [[Johan Hartog|Dr Johan Hartog]] (1912-1997). Bou redaccion di Luc Alofs, Wim Rutgers, Henny E. Coomans. Bloemendaal/Den Haag: Stichting Libri Antilliani/Gabinete di [[minister plenipotenciario]] di Aruba, 1997. * ''Tropentaal: 200 jaar Antilliaanse vertelkunst.'' Amsterdam: Contact, 2001. * ''Nos bibliotheca ta di oro: vijftig jaar bibliotheek op Aruba; van uitleendepot naar informatiecentrum.'' Oranjestad: [[Biblioteca Nacional Aruba]], 2002. *''Kadans: I: literaire ontwikkeling en literaire begrippen; II: literatuurgeschiedenis.'' [[Ronald Severing|Ronnie Severing]], Wim Rutgers, Liesbeth Echteld. [[Kòrsou|Corsou]]: [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]] (FPI) na Corsou, 2002/2006. (2 tomo) * ''Mi gusta lesa; jeugdliteratuur van Aruba.'' Oranjestad: Charuba, 2003. * ''De dichter en het woord: de Surinaamse dichter Shrinivási en zijn vaderland.'' Paramaribo: Okopipi, 2003. * ''Noordoostpassanten; 400 jaar Nederlandse verhaalkunst over Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba.'' Compila, introduci y cu anotacionnan di Michiel van Kempen y Wim Rutgers. Contact, Amsterdam 2005. * ''De brug van Paramaribo naar Willemstad; Nederlands-Caribische en Caribisch-Nederlandse literatuur 1945-2005.'' FPI/[[University of Curaçao|UNA]], Corsou 2007. * ''De hemel is van korte duur'' (coleccion di obra di Tip Marugg; De Bezige Bij, Amsterdam 2009; compila pa Aart Broek y Wim Rutgers) == Wak tambe == * [[Literatura di Karibe Hulandes]] * [[Lista di Antianista]] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Rutgers, Wim}} [[Category:Hende|Aruba]] [[Category:Literatura]] [[Category:Karibe Hulandes]] pyu8f1tvx1wtihvgcmusjlewogr333e 206879 206878 2026-10-15T09:12:26Z Caribiana 8320 206879 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox persona | variante = a | infobox_tipo=literatura | nomber completo = Gerrit Willem Rutgers | fecha nacemento = [[19 di desèmber|19 di december]] [[1941]] | luga nacemento = {{NLD}} | alma mater = Universidad di Utrecht | estudio = ciencia di literatura | ofishi = docente universitario, critico literario, Surinamista, Antianista, escritor | disciplina = historia di literatura, literatura Caribense | residencia = {{ABW}} | casa = Joke van Zorge<ref>[https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-DOCUMENTACION-010224?q=%22Arubaans+akkoord%22 Curriculum vitae di Gerrit Willem Rutgers]</ref> | yui = 4 }} '''Gerrit Willem (Wim) Rutgers''' (☆ [[19 di desèmber|19 di december]] [[1941]] na Dinxperlo, [[Hulanda]]) ta un historiado di [[literatura]], Surinamista, Antianista y critico literario [[Hulanda|Hulandes]]-[[Aruba]]no, cu ta traha riba tereno di literatura di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Sürnam|Surinam]]. == Bida == Despues di su formacion na Green van Prinsterer-kweekschool na Doetinchem (Hulanda), Rutgers a traha den enseñansa na Wierden y Oegstgeest. Na 1971 el a logra su certificacion di Hulandes MO-B na School for Taal- en Letterkunde na [[Den Haag]] y ta muda pa [[Sürnam|Surnam]]. Aki el a traha komo maestro di [[Hulandes]] na Instituto General di Pedagogia y Instituto pa Formashon di Maestro na [[Paramaribo]]. Na 1975 el a bay biba na [[Aruba]], unda e tabata docente na [[Colegio Arubano]], [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA) y [[Universidad di Aruba]].<ref name="Amigoe"/> Rutgers tabata recensor fiho pa corant [[Amigoe|Amigoe di Curaçao]], pa cual e tabata skirbi critico literario casi tur siman. Na 1989 Rutgers ta obtene su titulo di [[Maestria|master]] den literatura na Universidad di Utrecht y na 1994 ta promove cerca Wiljan van den Akker, cu J.J. Oversteegen como su copromotor, riba e disertacion: ''Schrijven is zilver, spreken is goud; oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba''.<ref name="Amigoe">{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645108:mpeg21:p005|titel=IPA trots op onderzoek en dissertatie Wim Rutgers|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-02-03|bezochtdatum=2024-03-13}}</ref> E historia literario aki a sali publica den un edicion comercial na aña 1996 bou di e titulo ''Beneden en boven de wind''. El a skirbi hopi articulo y buki tocante literatura Caribense. Su articulonan a sali publica, entre otro, den revista Oso, De Gids, Ons Erfdeel, Callaloo y corant De Ware Tijd Literair. E ta co-autor di e metodo di literatura pa scolnan secundario [[Antias Hulandes|antiano]] ''Kadans'', publica pa ''Fundacion pa Planificacion di Idioma'' na [[Kòrsou|Corsou]]. Entre 2007 y 2021 e tabata profesor extraordinario di literatura Caribense, cu atencion special pa [[Papiamentu|Papiamento]] na Universidad di Antias Hulandes (UNA, desde 2011 [[University of Curaçao]]) na Corsou. Dia 11 di december 2021 el a despidi cu e discurso ' 'Na caminda – Ainda na caminda; Erfgoedstudie als nieuwe dynamiek'.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/na-caminda-ainda-na-caminda-erfgoedstudie-als-nieuwe-dynamiek/ Tekst van de afscheidsrede van prof. Wim Rutgers.]</ref> == Publicacion (buki) == * ''De Caraïbische jeugdboeken van Miep Diekmann: een leesverslag.'' [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]: [[Charuba]], 1984. * ''Dubbeltje lezen, stuivertje schrijven: over Nederlandstalige Caraïbische literatuur.'' Oranjestad/Den Haag: Charuba/Leopold, 1986. * ''Het nulde hoofdstuk van de Antilliaanse literatuur; Koloniale poëzie in de Curaçaosche Courant.'' Oranjestad: Charuba, 1988. * ''Bon dia! Met wie schrijf ik? Over Caraïbische jeugdliteratuur.'' Oranjestad: Charuba, 1988. * ''Aruba: scenes & behind the scenes.'' Cu Jos de Roo. Aruba: Van Dorp, 1988. * ''Drie Curaçaose schrijvers in veelvoud: [[Boeli van Leeuwen]], [[Tip Marugg]], [[Frank Martinus Arion]].'' Bou redaccion di Maritza Coomans-Eustatia, Wim Rutgers, Henny E. Coomans. Zutphen: Walburg Pers, 1991 * ''Letterkundig leven rond de eeuwwisseling.'' Oranjestad: Editorial Charuba, 1992. * ''Schrijven is zilver, spreken is goud: oratuur, auratuur en literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba.'' Utrecht 1994. (disertacion) * ''Beneden en boven de wind: literatuur van de Nederlandse Antillen en Aruba.'' Amsterdam: De Bezige Bij, 1996. * ''Zingende eilanden: Caraïbische verhalen van Miguel Barnet [e.a].'' Amsterdam: De Bezige Bij, 1996. * ''Het fundament van zelfstandigheid: 18 maart 1948 - 1 januari 1986 - 18 maart 1996.'' Cu [[Luc Alofs]]. Oranjestad: Oranjestad Printing, 1996. * ''Arubaans akkoord: opstellen over Aruba van vóór de komst van de olieindustrie.'' Na memoria di [[Johan Hartog|Dr Johan Hartog]] (1912-1997). Bou redaccion di Luc Alofs, Wim Rutgers, Henny E. Coomans. Bloemendaal/Den Haag: Stichting Libri Antilliani/Gabinete di [[minister plenipotenciario]] di Aruba, 1997. * ''Tropentaal: 200 jaar Antilliaanse vertelkunst.'' Amsterdam: Contact, 2001. * ''Nos bibliotheca ta di oro: vijftig jaar bibliotheek op Aruba; van uitleendepot naar informatiecentrum.'' Oranjestad: [[Biblioteca Nacional Aruba]], 2002. *''Kadans: I: literaire ontwikkeling en literaire begrippen; II: literatuurgeschiedenis.'' [[Ronald Severing|Ronnie Severing]], Wim Rutgers, Liesbeth Echteld. [[Kòrsou|Corsou]]: [[Fundashon pa Planifikashon di Idioma]] (FPI) na Corsou, 2002/2006. (2 tomo) * ''Mi gusta lesa; jeugdliteratuur van Aruba.'' Oranjestad: Charuba, 2003. * ''De dichter en het woord: de Surinaamse dichter Shrinivási en zijn vaderland.'' Paramaribo: Okopipi, 2003. * ''Noordoostpassanten; 400 jaar Nederlandse verhaalkunst over Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba.'' Compila, introduci y cu anotacionnan di Michiel van Kempen y Wim Rutgers. Contact, Amsterdam 2005. * ''De brug van Paramaribo naar Willemstad; Nederlands-Caribische en Caribisch-Nederlandse literatuur 1945-2005.'' FPI/[[University of Curaçao|UNA]], Corsou 2007. * ''De hemel is van korte duur'' (coleccion di obra di Tip Marugg; De Bezige Bij, Amsterdam 2009; compila pa Aart Broek y Wim Rutgers) == Wak tambe == * [[Literatura di Karibe Hulandes]] * [[Lista di Antianista]] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Rutgers, Wim}} [[Category:Hende|Aruba]] [[Category:Literatura]] [[Category:Karibe Hulandes]] ckhy65dnogewm7yamo8clh9csmsibll 2 11157 206822 206785 2026-10-14T13:42:31Z Caribiana 8320 206822 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital general na [[Kòrsou]] for di 1855 te na novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, ku tabata limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstrui na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== Fuera di e diseño di architekto A. J. Morel, e kapia a haña kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano.<ref name=:"1939"/> E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano.<ref name=:"1939"/> E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ========================== Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 0krv1b3v5wsr8r186ig1776k5m9yi3a 206823 206822 2026-10-14T13:44:40Z Caribiana 8320 /* Arkitektura i dekorashon */ 206823 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital general na [[Kòrsou]] for di 1855 te na novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, ku tabata limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstrui na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== Fuera di e diseño di arkitekto A. J. Morel, e kapia a haña kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano.<ref name=:"1939"/> E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano.<ref name=:"1939"/> E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ========================== Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 qkxso5oq0nsq3fd14dp113jkxmjq0w6 206824 206823 2026-10-14T14:04:09Z Caribiana 8320 206824 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital general na [[Kòrsou]] for di 1855 te na novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, ku tabata limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstrui na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== Fuera di e diseño di arkitekto A. J. Morel, e kapia a haña kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano.<ref name=:"1939"/> E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló. Den e edifisio, henter e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e rail di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa kordá riba un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, trahá di palu.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ========================== Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 rlwpasc44hebzzlhq95qz723ah5u9a7 206825 206824 2026-10-14T14:12:33Z Caribiana 8320 206825 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital general na [[Kòrsou]] for di 1855 te na novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, ku tabata limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstrui na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== Fuera di e diseño di arkitekto A. J. Morel, e kapia a haña kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano.<ref name=:"1939"/> E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló. Den e edifisio, henter e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e rail di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa kordá riba un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, trahá di palu.[[14]] E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya na altu i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restourá e mural.[[10]][[11]][[12]] ========================== Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 cigtlnx9m02wk0l8eecm0g0l8ah965i 206826 206825 2026-10-14T14:26:25Z Caribiana 8320 /* Arkitektura i dekorashon */ 206826 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital general na [[Kòrsou]] for di 1855 te na novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, ku tabata limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstrui na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== Fuera di e diseño di arkitekto A. J. Morel, e kapia a haña kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano.<ref name=:"1939"/> Den e edifisio, henter e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e rail di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa kordá riba un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario i ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, trahá di palu.[[14]] E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya na altu i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restourá e mural.[[10]][[11]][[12]] ========================== Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 3i7homaeftyaw5c7m39p9ahf11wvoa1 206827 206826 2026-10-14T14:28:59Z Caribiana 8320 206827 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital general na [[Kòrsou]] for di 1855 te na novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, ku tabata limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstrui na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== Fuera di e diseño di arkitekto A. J. Morel, e kapia a haña kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano.<ref name=:"1939"/> Den e edifisio, henter e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e rail di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa kordá riba un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario i ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, trahá di palu.[[14]] E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya na altu i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restourá e mural.[[10]][[11]][[12]] ========================== Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 1gf6bviodc0ou3n510yju6nckbyegzc 206828 206827 2026-10-14T14:36:03Z Caribiana 8320 /* Arkitektura i dekorashon */ 206828 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital general na [[Kòrsou]] for di 1855 te na novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, ku tabata limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstrui na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== Fuera di e diseño di arkitekto A. J. Morel, e kapia a haña kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano.<ref name=:"1939"/> Loke ta toka struktura, henter e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e rail di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E altar, diseñá pa kordá riba un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan tambe trahá di e marmer blou. E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, trahá di palu.[[14]] E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya na altu i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restourá e mural.[[10]][[11]][[12]] ========================== Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 e8xpb5n0xvi70iigv6bzn729j5qro0v 206829 206828 2026-10-14T14:39:51Z Caribiana 8320 206829 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital general na [[Kòrsou]] for di 1855 te na novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, ku tabata limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstrui na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== Fuera di e diseño di arkitekto A. J. Morel, e kapia a haña kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano.<ref name=:"1939"/> Loke ta toka struktura, henter e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e rail di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E altar, diseñá pa kordá riba un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan tambe trahá di e marmer blou. E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, trahá di palu.[[14]] E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya na altu i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ========================== Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 nuwu8bu3mjfwqkf7tdkcimwwn5xg0pi 206842 206829 2026-10-14T17:25:31Z Caribiana 8320 206842 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital general na [[Kòrsou]] for di 1855 te na novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, ku tabata limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstrui na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== Fuera di e diseño arkitektoniko, e kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló, representando e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano.<ref name=:"1939"/> Loke ta toka su struktura arkitektoniko, e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e rail di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E altar, diseñá pa rekordá e mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá di e marmer blou. E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, trahá di palu.[[14]] E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya na altu i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] E artista hulandes Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ========================== Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 alw9u7a03mgzzfpl6hjsopw47iv6qqg 206843 206842 2026-10-14T17:40:16Z Caribiana 8320 206843 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital general na [[Kòrsou]] for di 1855 te na novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, ku tabata limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstrui na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== Fuera di e diseño arkitektoniko, e kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló, representando e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> Loke ta toka su struktura arkitektoniko, e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e rail di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E altar, diseñá pa rekordá e mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá di e marmer blou.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, trahá di palu.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya na altu i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».<ref name=:"14"/>[[14]] E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 gqesoud9k60dd8kh5p9grbo6dun2ugw 206844 206843 2026-10-14T17:44:15Z Caribiana 8320 206844 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital general na [[Kòrsou]] for di 1855 te na novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, ku tabata limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstrui na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== Fuera di e diseño arkitektoniko, e kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló, representando e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> Loke ta toka su struktura arkitektoniko, e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e rail di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E altar, diseñá pa rekordá e mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá di e marmer blou.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, trahá di palu.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya na altu i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».<ref name=:"14"/>[[14]] E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 c7oh8iepmb7f8t2yq22db91xjpqursw 206845 206844 2026-10-14T17:46:03Z Caribiana 8320 /* Arkitektura i dekorashon */ 206845 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital general na [[Kòrsou]] for di 1855 te na novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, ku tabata limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstrui na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló, ku ta representá e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> Loke ta toka su struktura arkitektoniko, e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e rail di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E altar, diseñá pa rekordá e mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá di e marmer blou.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, trahá di palu.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya na altu i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».<ref name=:"14"/>[[14]] E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 f7i1fy7d9tvmx0n7fb12wfs89lv8mab 206846 206845 2026-10-14T17:47:05Z Caribiana 8320 206846 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital general na [[Kòrsou]] for di 1855 te na novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, ku tabata limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstrui na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló, ku ta representá e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> Loke ta toka su struktura arkitektoniko, e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e rail di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E altar, diseñá pa rekordá e mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá di e marmer blou.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, trahá di palu.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya na altu i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».<ref name=:"14"/>[[14]] E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 eittef0uq0qvxl2e1w30v583htlwvn3 206849 206846 2026-10-14T18:11:15Z Caribiana 8320 206849 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló, ku ta representá e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> Den su struktura arkitektóniko, e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá e mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá di e marmer blou.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, trahá di palu.<ref name=:"14"/> E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya na altu i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».<ref name=:"14"/>[[14]] E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 5eqjezv1e9t146dkqnocvky99tmezwr 206850 206849 2026-10-14T18:14:06Z Caribiana 8320 /* Arkitektura i dekorashon */ 206850 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló, ku ta representá e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> Den su struktura arkitektóniko, e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá e mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá di e marmer blou.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, trahá di palu pasa den awa di oro.<ref name=:"14"/> E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya na altu i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».<ref name=:"14"/>[[14]] E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 8cndqtuyn2tzr7pfaz1xv9p4vck1ft8 206851 206850 2026-10-14T18:15:27Z Caribiana 8320 /* Arkitektura i dekorashon */ 206851 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló, ku ta representá e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> Den su struktura arkitektóniko, e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá e mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá tambe di marmer blou-turko.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di [[Kristu]] di tamaño natural, trahá di palu pasa den awa di oro.<ref name=:"14"/> E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya na altu i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».<ref name=:"14"/>[[14]] E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 10t0zt5wq80ws016q8p8xfobprun6nh 206852 206851 2026-10-14T18:16:03Z Caribiana 8320 /* Arkitektura i dekorashon */ 206852 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló, ku ta representá e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> Den su struktura arkitektóniko, e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá e mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá tambe di marmer blou-turko.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di [[Hesus|Kristu]] di tamaño natural, trahá di palu pasa den awa di oro.<ref name=:"14"/> E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya na altu i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».<ref name=:"14"/>[[14]] E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 2xhq7x226181r5616t7hu9wboxf71j7 206853 206852 2026-10-14T18:23:51Z Caribiana 8320 /* Arkitektura i dekorashon */ 206853 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló, ku ta representá e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> E struktura arkitektóniko di e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá tambe di marmer blou-turko.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di [[Hesus|Kristu]] di tamaño natural, trahá di palu pasa den awa di oro.<ref name=:"14"/> E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya na altu i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».<ref name=:"14"/>[[14]] E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló ku varios presentashon, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 f8l9n2utw9am3004vxob34yqf3xtsda 206854 206853 2026-10-14T18:28:25Z Caribiana 8320 /* Arkitektura i dekorashon */ 206854 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló, ku ta reflehá e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> E struktura arkitektóniko di e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá tambe di marmer blou-turko.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di [[Hesus|Kristu]] di tamaño natural, trahá di palu pasa den awa di oro.<ref name=:"14"/> E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya na altu i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».<ref name=:"14"/>[[14]] E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló ku varios presentashon, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 graev1jo5gwchkcfywetu5ay40aeune 206855 206854 2026-10-14T18:34:48Z Caribiana 8320 206855 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló, ku ta reflehá e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> E struktura arkitektóniko di e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá tambe di marmer blou-turko.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di [[Hesus|Kristu]] di tamaño natural, trahá di palu pasa den awa di oro.<ref name=:"14"/> E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta kolga na muraya i será pa un trali di heru dekorá i ku e inskripshon ''Zingt den Heer — Looft Hem''.<ref name=:"14"/> E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló ku varios presentashon, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 mcupe5hpadlrxxzo2je6iq7w09kk4ke 206856 206855 2026-10-14T18:35:40Z Caribiana 8320 /* Arkitektura i dekorashon */ 206856 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló, ku ta reflehá e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> E struktura arkitektóniko di e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá tambe di marmer blou-turko.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di [[Hesus|Kristu]] di tamaño natural, trahá di palu pasa den awa di oro.<ref name=:"14"/> E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta kolga na muraya i será pa un trali di heru dekorá inkluso e inskripshon ''Zingt den Heer — Looft Hem''.<ref name=:"14"/> E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló ku varios presentashon, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 o66s6qrpmk5lsq7jmcjlxb35x0levd6 206857 206856 2026-10-14T18:36:25Z Caribiana 8320 206857 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior i su bentananan di glas di koló, ku ta reflehá e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> E struktura arkitektóniko di e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá tambe di marmer blou-turko.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di [[Hesus|Kristu]] di tamaño natural, trahá di palu pasa den awa di oro. E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta kolga na muraya i será pa un trali di heru dekorá inkluso e inskripshon ''Zingt den Heer — Looft Hem''.<ref name=:"14"/> E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló ku varios presentashon, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 9osqo0o91zg0kii958d2t4fd2bg3crg 206858 206857 2026-10-14T18:47:02Z Caribiana 8320 206858 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior berdaderamente deboto i su bentananan di glas di koló, reflehando e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> E struktura arkitektóniko di e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá tambe di marmer blou-turko.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di [[Hesus|Kristu]] di tamaño natural, trahá di palu pasa den awa di oro. E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta kolga na muraya i será pa un trali di heru dekorá inkluso e inskripshon ''Zingt den Heer — Looft Hem''.<ref name=:"14"/> E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló ku vários presentashon religioso, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.<ref name=:"14"/> Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 mq9247i8qkl27v7tufxbtqf9i2y7qza 206859 206858 2026-10-14T18:54:02Z Caribiana 8320 /* Arkitektura i dekorashon */ 206859 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior berdaderamente deboto i su bentananan di glas di koló, reflehando e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> E struktura arkitektóniko di e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá tambe di marmer blou-turko.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di [[Hesus|Kristu]] di tam vanaño natural, trahá di palu pasa den awa di oro. E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta kolga na muraya i será pa un trali di heru dekorá inkluso e inskripshon ''Zingt den Heer — Looft Hem''.<ref name=:"14"/> E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló ku vários presentashon religioso, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=Elisabeths Hospitaal, monument van katholieke charitas|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.<ref name=:"14"/> Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 ojv71aqbl6ekx6f8vsuf4ey65fa432i 206860 206859 2026-10-14T19:14:27Z Caribiana 8320 206860 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior berdaderamente deboto i su bentananan di glas di koló, reflehando e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> E struktura arkitektóniko di e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá tambe di marmer blou-turko.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di [[Hesus|Kristu]] di tam vanaño natural, trahá di palu pasa den awa di oro. E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta kolga na muraya i será pa un trali di heru dekorá inkluso e inskripshon ''Zingt den Heer — Looft Hem''.<ref name=:"14"/> E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló ku vários presentashon religioso, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=Elisabeths Hospitaal, monument van katholieke charitas|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.<ref name=:"14"/> Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e siere di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital.<ref name="kapel"/> Tras di su bankarota na 2025 e kompleho inkluyendo e kapia a wòrdu bendi.<ref name="Sehos">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31275-doek-sint-elisabeth-valt|titel=Doek Sint Elisabeth valt|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2025-06-12|bezochtdatum=2026-10-14}}</ref> <ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260702/start-herontwikkeling-sehos Start herontwikkeling Sehos], [[Antilliaans Dagblad]] (2 di yüli 2026)</ref> E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. E kapia no tabata inkluí den e ultimo benta di e eks-kompleho di St. Elisabeth Hospital na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed & Beheer.<ref name="kapel"/> Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e área. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den man di gobièrnu.<ref name="kapel"/> Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tin pa habri esaki pa pashèntnan di [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero situá den serkania. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.<ref name="kapel"/> ================= == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 sivtrpnwyyjc7o25ykx4ckgx7zbaemh 206861 206860 2026-10-14T19:17:11Z Caribiana 8320 /* Di tres kapia */ 206861 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-11}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-13|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>{{citeer web|titel=Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-09-15|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-13|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior berdaderamente deboto i su bentananan di glas di koló, reflehando e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> E struktura arkitektóniko di e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá tambe di marmer blou-turko.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di [[Hesus|Kristu]] di tam vanaño natural, trahá di palu pasa den awa di oro. E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta kolga na muraya i será pa un trali di heru dekorá inkluso e inskripshon ''Zingt den Heer — Looft Hem''.<ref name=:"14"/> E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló ku vários presentashon religioso, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=Elisabeths Hospitaal, monument van katholieke charitas|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.<ref name=:"14"/> Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e siere di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital.<ref name="kapel"/> Tras di su bankarota na 2025 e kompleho inkluyendo e kapia a wòrdu bendi.<ref name="Sehos">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31275-doek-sint-elisabeth-valt|titel=Doek Sint Elisabeth valt|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2025-06-12|bezochtdatum=2026-10-14}}</ref> <ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260702/start-herontwikkeling-sehos Start herontwikkeling Sehos], [[Antilliaans Dagblad]] (2 di yüli 2026)</ref> E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. E kapia no tabata inkluí den e ultimo benta di e eks-kompleho di St. Elisabeth Hospital na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed & Beheer.<ref name="kapel"/> Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e área. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den man di gobièrnu.<ref name="kapel"/> Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tin pa habri esaki pa pashèntnan di [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero situá den serkania. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.<ref name="kapel"/> ================= == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 iqn22oc1vv16t8cazgdm4sa4eaz6y1e 206862 206861 2026-10-14T19:18:56Z Caribiana 8320 206862 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-14}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>{{citeer web|titel=Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-09-15|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior berdaderamente deboto i su bentananan di glas di koló, reflehando e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> E struktura arkitektóniko di e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá tambe di marmer blou-turko.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di [[Hesus|Kristu]] di tam vanaño natural, trahá di palu pasa den awa di oro. E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta kolga na muraya i será pa un trali di heru dekorá inkluso e inskripshon ''Zingt den Heer — Looft Hem''.<ref name=:"14"/> E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló ku vários presentashon religioso, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=Elisabeths Hospitaal, monument van katholieke charitas|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.<ref name=:"14"/> Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e siere di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital.<ref name="kapel"/> Tras di su bankarota na 2025 e kompleho inkluyendo e kapia a wòrdu bendi.<ref name="Sehos">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31275-doek-sint-elisabeth-valt|titel=Doek Sint Elisabeth valt|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2025-06-12|bezochtdatum=2026-10-14}}</ref> <ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260702/start-herontwikkeling-sehos Start herontwikkeling Sehos], [[Antilliaans Dagblad]] (2 di yüli 2026)</ref> E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. E kapia no tabata inkluí den e ultimo benta di e eks-kompleho di St. Elisabeth Hospital na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed & Beheer.<ref name="kapel"/> Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e área. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den man di gobièrnu.<ref name="kapel"/> Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tin pa habri esaki pa pashèntnan di [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero situá den serkania. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} ================= == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 lancycn8aadqbphmuavzjiqpnkt1fbw 206863 206862 2026-10-14T19:27:56Z Caribiana 8320 206863 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-14}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>{{citeer web|titel=Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-09-15|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior berdaderamente deboto i su bentananan di glas di koló, reflehando e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> E struktura arkitektóniko di e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá tambe di marmer blou-turko.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di [[Hesus|Kristu]] di tam vanaño natural, trahá di palu pasa den awa di oro. E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta kolga na muraya i será pa un trali di heru dekorá inkluso e inskripshon ''Zingt den Heer — Looft Hem''.<ref name=:"14"/> E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló ku vários presentashon religioso, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=Elisabeths Hospitaal, monument van katholieke charitas|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.<ref name=:"14"/> Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e siere di e hospital na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e eks-kompleho di hospital ku tabata pertenesé na Fundashon Sehos.<ref name="kapel"/> Tras di e bankarota di e fundashon na 2025 e edifisionan a wòrdu bendí.<ref name="Sehos">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31275-doek-sint-elisabeth-valt|titel=Doek Sint Elisabeth valt|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2025-06-12|bezochtdatum=2026-10-14}}</ref> <ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260702/start-herontwikkeling-sehos Start herontwikkeling Sehos], [[Antilliaans Dagblad]] (2 di yüli 2026)</ref> E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. E kapia no tabata inkluí den e ultimo benta di e eks-kompleho di St. Elisabeth Hospital na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed & Beheer.<ref name="kapel"/> Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e área. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den man di gobièrnu.<ref name="kapel"/> Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tin pa habri esaki pa pashèntnan di [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero situá den serkania. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} ================= == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 g8b95cu4a3o548bzg02292objohrvpb 206864 206863 2026-10-14T19:45:02Z Caribiana 8320 /* Despues di Sehos */ 206864 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-14}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>{{citeer web|titel=Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-09-15|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior berdaderamente deboto i su bentananan di glas di koló, reflehando e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> E struktura arkitektóniko di e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá tambe di marmer blou-turko.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di [[Hesus|Kristu]] di tam vanaño natural, trahá di palu pasa den awa di oro. E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta kolga na muraya i será pa un trali di heru dekorá inkluso e inskripshon ''Zingt den Heer — Looft Hem''.<ref name=:"14"/> E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló ku vários presentashon religioso, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=Elisabeths Hospitaal, monument van katholieke charitas|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.<ref name=:"14"/> Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== Despues di e siere di e hospital na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e eks-kompleho di hospital ku tabata pertenesé na Fundashon Sehos.<ref name="kapel"/> Tras di e bankarota di e fundashon na 2025 e edifisionan a wòrdu bendí.<ref name="Sehos">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31275-doek-sint-elisabeth-valt|titel=Doek Sint Elisabeth valt|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2025-06-12|bezochtdatum=2026-10-14}}</ref> <ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260702/start-herontwikkeling-sehos Start herontwikkeling Sehos], [[Antilliaans Dagblad]] (2 di yüli 2026)</ref> E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. Desde 2026 e kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e eks-kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. E kompania despues a bende eks-kompleho Sehos na Pais Kòrsou i HNO Vastgoed & Beheer, sinembargo, e kapia no tabata inkluí den e benta.<ref name="kapel"/> Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tumá na kuenta den e planifikashon di e área. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a bira propiedat di gobièrnu.<ref name="kapel"/> Ideanan pa e futuro uso di e kapia ta inkluí pa habri esaki pa pashèntnan di [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero situá den serkania. <ref name="kapel"/> {{Appendix}} ================= == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 n59o0vvzi8fhzv1c1txbr8emg9y881a 206865 206864 2026-10-14T19:55:17Z Caribiana 8320 /* Despues di Sehos */ 206865 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Kapel Sehos]] - [[Premio Jackie Voges]] - [[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]] ------------------ {{infobox edificio | variante = c | tipo = religioso | nomber = Kapia Sehos | imagen = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff | pais = {{CUW}} }} '''Kapia Sehos''' ta un kapia históriko ku tabata forma parti di e kompleho di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (Sehos) na [[Willemstad]], kapital di [[Kòrsou]]. Situá den e zona di [[Otrobanda]], e kapia ta forma parti di e herensia kultural i históriko di e área.<ref name="kapel">{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/97127/historische-sehos-kapel-blijft-in-particuliere-handen-ondanks-aankoop-door-overheid|titel=Historische SEHOS-kapel blijft in particuliere handen, ondanks aankoop door overheid|werk=curacao.nu|datum=2026-10-11|bezochtdatum=2026-10-14}}</ref> == Historia == Sint-Elisabeth Hospital tabata un hospital na [[Kòrsou]] for di 1855 te novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E hospital general katóliko a wòrdu fundá pa monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku sosten di e sürnan Fransiskano di Breda. Un kapia tabata forma parti di e kompleho di hospital desde [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i tabata sirbi pa selebra misa, seremonia di entiero, boutismo, último sakramentu i pa otro aktividatnan relashoná ku bida religioso. Usuarionan no tabata solamente e sürnan i otro personal religioso, sino tambe pashènt, personal di hospital i habitantenan di Otrobanda.<ref>{{citeer web|auteur=[[Dick Drayer]]|url=https://www.curacao.nu/nieuws/column/76348/wat-nu-is-het-doek-echt-gevallen-voor-sehos-slot-|titel= Wat nu, is het doek écht gevallen voor Sehos? (Slot)|werk=curacao.nu|datum=2026-06-29}}</ref> ===Di dos kapia=== Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata modesto pero mas grandi ku e edifisio anterior. E struktura, di aproksimadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pasùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.<ref>{{citeer web|titel=Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-11-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> Sinembargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa desmantelá i remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e sürnan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. === Di tres kapia === E di tres i aktual kapia a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i beyesa, limitá solamente pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pon'é den uso.<ref>{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref><ref name=:"1939">{{citeer web|titel=Sehos-kapel vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-11-11|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> Pa anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital, a konstruí na 1951 un toren ku tres kampana riba e tereno di St. Elisabeth Hospital.<ref>{{citeer web|titel=Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-09-15|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>{{citeer web|titel=In het Sint Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-03-02|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>{{citeer web|titel=De Prins in het St. Elisabethgasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-01-19|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> ==Arkitektura i dekorashon== E kapia ta distinguí su mes pa su espasio interior berdaderamente deboto i su bentananan di glas di koló, reflehando e kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano konosí.<ref name=:"1939"/> E struktura arkitektóniko di e kapia tin e plafon di arko ta wòrdu sostené pa arkonan puntá ku ta ekstendé te abou na e flur. E altura total for di e flur te na e punta mas altu di e arko ta 14 meter, ku un altura interior di aproksimadamente 11 meter. E flur, e akabado mas abou di e muraya, e altar i e banki di komunión den e santuario ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turko.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E altar, diseñá pa rekordá un mesa di sakrifisio, ta instalá riba e nivel di e santuario ku trapinan trahá tambe di marmer blou-turko.<ref name=:"1939"/> E altar ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di [[Hesus|Kristu]] di tam vanaño natural, trahá di palu pasa den awa di oro. E plataforma di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta kolga na muraya i será pa un trali di heru dekorá inkluso e inskripshon ''Zingt den Heer — Looft Hem''.<ref name=:"14"/> E artista di glas Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló ku vários presentashon religioso, i Joep Nicolas a krea e stashonnan di krus.<ref>{{citeer web|titel=Elisabeths Hospitaal, monument van katholieke charitas|werk=[[Amigoe]]|datum=1955-11-23|bezochtdatum=2026-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di [[Rotterdam]], ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.<ref name=:"14"/> Na 1946, pintor hulandes Dolf Henkes (1903–1989) a krea un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restorá e mural.<ref>{{citeer web|titel=De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal|werk=[[Amigoe]]|datum=1946-06-01|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref><ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> ==Despues di Sehos== E kapia i e otro edifisionan riba e tereno di e eks-kompleho di hospital tabata pertenesé na Fundashon Sehos.<ref name="kapel"/> Despues di e siere di e hospital na novèmber 2019 i e bankarota di e fundashon na 2025 e edifisionan a wòrdu bendí.<ref name="Sehos">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31275-doek-sint-elisabeth-valt|titel=Doek Sint Elisabeth valt|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2025-06-12|bezochtdatum=2026-10-14}}</ref> <ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260702/start-herontwikkeling-sehos Start herontwikkeling Sehos], [[Antilliaans Dagblad]] (2 di yüli 2026)</ref> E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá, ta pertenesé desde 2026 na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario. E kompania a kumpra e eks-kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota i e mesun aña a rebendé esaki na Pais Kòrsou i HNO Vastgoed & Beheer, sinembargo, e kapia no tabata inkluí den e benta.<ref name="kapel"/> Den e akuerdonan pa e futuro desaroyo di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tumá na kuenta den e planifikashon di e área. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a bira propiedat di gobièrnu.<ref name="kapel"/> Ideanan pa e futuro uso di e kapia ta inkluí pa habri esaki pa pashèntnan di [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero situá den serkania. <ref name="kapel"/> {{Appendix}} ================= == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} ========================== == Edifisio == Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] E kapia aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan.<ref name=:"1939"/> De kapel van het Sint Elisabeths Hospitaal is een juweel van een Godshuis. Bekende kunstenaars leverden daarvoor hun bijdrage. De muurschilderingen zijn van Dolf Henkes, de gebrandschilderde ramen van Lou Asperslag en de kruiswegstaties van Joep Nicolas.<ref>68 religieuzen en 174 leken in dienst van Anti IL volk. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 23-11-1955, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988488:mpeg21:p002}}</ref> E diseño ta di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Henkes ku e mural rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> Na 1946, un mural a wordo crea den e kapel door di Dolf Henkes (1903–1989), un pintor y artista visual di Rotterdam cu a keda na Curaçao di 1945 pa 1947 riba invitashon di [[Chris Engels]].<ref>De Muurschildering in de Kapel van het Hospitaal. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1946, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402069:mpeg21:p004}}</ref><ref>[https://www.cultureelerfgoed.nl/actueel/magazines/sporen-van-slavernij-en-koloniaal-verleden/2020/2/negerjongen-curacao ‘Negerjongen – Curaçao’], cutureelerfgoed.nl</ref> Na 1977, el a restorá e mural e mes.<ref>{{citeer web|titel=In kapel van hospitaal Dolf Henkes komt eigen fresco's restaureren|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-07-08|bezochtdatum=2026-10-12|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639456:mpeg21:p002}}</ref> Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres kampana. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos kampana grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kampananan tambe a anunsiá sirbishi di kapia na e pashèntnan i personal di e hòspital.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Den e edifisio, henter e arko (gewelf) ta wòrdu sostené pa boog/arkonan punta ku ta ekstendé te na e vloer. E altura for di e vloer di misa te na e lomba ta 14 meter, ku un altura interior di 11 meter; e hanchura paden ta 14 meter, miéntras ku e largura ta 22 meter. Seis meter di e largura aki ta wòrdu okupá pa e kansel, ku ta wòrdu formá pa un ábside ku ta konta ku dos arko mas chikitu. Aki, e vloer, wainscoting, altar i rail di komunion ta trahá di marmer di Calacatta aksentuá ku bandanan di marmer blou turko, e último tambe ta e material usá pa e trapinan. E altar, diseñá pa parse un mesa di sakrifisio masivo, ta wòrdu dominá pa un krus grandi, tambe di marmer blou, ku ta karga un figura di Kristu di tamaño real grabá for di palu di linden hopi dorá.<ref name=:"14">{{citeer web|titel=De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis|werk=[[Amigoe]]|datum=1939-11-25|bezochtdatum=2026-10-14|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E bentananan di glas di koló di e kapel a wòrdu kreá pa e artista di glas renombrá Lou Asperslag. E interkambio di koló den e bentana aki ta krea un ambiente berdaderamente deboshonal denter di e kapel. E loft di e koro ta konsistí di un plachi di beton ku kantilever, será pa un baranka di heru forhá orná ku ta konta ku e inskripshon “Kanta na Señor” — “Alabá E.” == Despues di Sehos == E kapia históriko di èks-St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapia ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> Plannan di redesaroyo resien a asta konsiderá habri e kapia pa pashèntnan di e [[Curaçao Medical Center]] (CMC) nobo i pa turistanan krusero katóliko ku ta mará na e mega-pier den serkania. Aunke e kompleho di hospital a wòrdu bendí despues di e bankarota na 2025, ta stipulá den kontrakt ku e kapel históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo di e sitio den futuro.<ref name="kapel"/> {{Appendix}} E kapia di 1913 i e edifisio nobo di 1939 Na 1913, a konstruí un kapia nobo, ku tabata mas grandi ku e edifisio anterior. E edifisio, di aproximadamente 23 meter di largura, tabata situá parsialmente riba e mesun tereno di e kapia bieu, pero orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di dje tabatin un plasa chikí.[[4]] Sin embargo, despues di algun dékada, e direktiva di hospital a disidí pa remplasá e kapia. E edifisio di 1913 tabata situá serka di e residensia di e monhanan, kaminda e tabata limitá e entrada di lus natural, aire fresku i bista. Ademas, su konstrukshon tabata limitá e posibilidat pa mehorá e konekshon entre e alanan ost i wèst di e hospital. E kapia nobo a wòrdu diseñá pa arkitekto A. J. Morel, kende tambe a dirigí e trabou di konstrukshon. E edifisio a wòrdu diseñá ku atenshon pa su aparensia i pa e rekursonan disponibel. Dia 13 di novèmber 1939, a konsagrá e kapia i pone e den uso.[[5]][[6]] Diferente artista a kontribuí na e dekorashon di e edifisio. Lou Asperslag a diseñá e bentananan di glas di koló, i Joep Nicolas a krea e Stashonnan di Krus. E altar di marmer a wòrdu suministrá pa e firma hulandes Van Stokkum, di Rotterdam, ku a enkargá e diseño dekorativo na Aug. van Os.[[5]][[6]] Na 1944, Prinsesa [[Juliana di Hulanda]] a bishitá e hospital i su kapia. Prins Bernhard a bishitá e kompleho na 1950.[[7]][[8]] E mural i e toren di kampana Na 1946, pintor hulandes [[Dolf Henkes]] (1903–1989) a kreá un mural rondó di e altar di e kapia. Henkes a biba na Kòrsou di 1945 te 1947, despues di un invitashon di [[Chris Engels]]. Na 1977, e mesun artista a restaurá e mural.[[10]][[11]][[12]] Na 1951, pader rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren di kampana banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X di e hospital. E toren tabatin tres kampana: dos grandi i un chikí. E dos kampanan grandi tabata yama Santa Isabel i San Hosé, miéntras ku e kampana chikí tabata anunsiá e Angelus tres biaha pa dia. E kampanan tabata anunsiá tambe e serbishinan religioso di e kapia na pashèntnan i personal di hospital.[[13]] Arkitektura i dekorashon E kapia a wòrdu diseñá pa A. J. Morel, ku kontribushon artístiko di diferente pintor i artesano. E edifisio ta distinguí su mes pa su espasio interior abòltu i su bentananan di glas di koló. E bóvedanan ta sostené pa arkada punta ku ta baha te na e vloer. E altura total for di e vloer te na e parti mas haltu di e bóveda ta 14 meter, ku un altura interior di aproximadamente 11 meter. E espasio interior tin un hanchura di 14 meter i un largura di 22 meter. E kansel, ku ta okupa seis meter di e largura, ta keda den un ábside ku dos arkada mas chikí.[[14]] E vloer, e revestimentu inferior di muraya, e altar i e baranka di komunión ta trahá di marmer di Calacatta, ku detaye di marmer blou-turkeis. E trapinan tambe ta trahá di e marmer blou. E altar, diseñá pa recordá un mesa di sakrifisio, ta dominá pa un krus grandi di marmer blou ku un figura di Kristu di tamaño natural, tallá den palu di linden i dorá.[[14]] E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E loft di koro ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un baranka di heru forhá, dekorá ku e inskripshon «Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] Despues di Sehos Despues di e sera di Sehos na novèmber 2019, e kapia a keda komo un edifisio históriko den e tereno di e anterior kompleho di hospital. Segun e dokumentashon tokante e desaroyo di e sitio, e kapia ta pertenesé na Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta di e anterior kompleho na Pais Kòrsou òf na HNO Vastgoed en Beheer.[[1]] E kapia ta situá riba kavel B-3502, ku un superfisie di 764 meter kuadrá. E kavel ta pertenesé na Otrabanda Village, un kompania inmobiliario ku a kumpra e anterior kompleho di hospital for di e kuradó di bankarota. Den e akuerdonan pa e desaroyo futuro di e tereno, e partidonan enbolbí a rekonosé e kapia komo un punto di referensia históriko ku mester wòrdu tené na kuenta den e planifikashon di e sitio. Pais Kòrsou a haña kontrol kontraktual riba e desaroyo di e área, aunke no tur kavel a pasa den propiedat di gobièrnu.[[1]] Entre e ideanan pa e futuro uso di e kapia tabatin habri e edifisio pa pashèntnan di e nobo [[Curaçao Medical Center]] (CMC) i pa bishitantenan katóliko ku ta yega na e terminal di krusero serka di e sitio. Segun e akuerdonan di desaroyo, e kapia históriko mester wòrdu konserbá i keda aksesibel komo parti di e desaroyo futuro di e anterior kompleho di hospital.[[1]] ------------ NOTES E kapel aktual di St. Elisabeth Hospital a keda solemnemente konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939. Esei tabata sinkuenta aña pasá—un hubileo di oro, ku otro palabra.<ref name=:"1939"/> E kapel aki a remplasá unu muchu mas chikitu ku tabata para riba e sitio kaminda e ofisinanan di atministrashon ta situá awor, banda di e eks-konbento di e soeurnan religioso. Despues ku e ruman muhénan a ofresé nan orashonnan i deboshonnan den e espasio ei pa mas ku ochenta aña, e direktiva di hospital a disidí di konstruí un kas di adorashon nobo, mas grandi i mas bunita ku tambe lo a benefisiá e pashèntnan. E diseño tabata di e arkitecto A.J. Morel. Artistanan a kontribuí ku nan talentonan: artista di glas Lou Asperslag a krea e bentananan, pintor Joep Nicolas e Stashonnan di Krus, i Dolf Heij e pintura rondó di e altar.<ref name=:"1939"/> Desde e Segundo Konsilio di Vatikano, a pone mas énfasis riba e aspekto di kuminda di Eukaristia. Konsekuentemente, nan a pone un mesa di altar riba e trapinan di e santuario.<ref name=:"1939"/> * Ludovicus Oeverhaus (1925-1990) was ziekenhuispastoor Sehos vanaf 1968. ------ E kapel históriko di èks St. Elisabeth Hospital (SEHOS) na Otrobanda ta keda propiedat di Otrabanda Village B.V. i no tabata inkluí den e benta na Pais di Kòrsou òf HNO Vastgoed en Beheer. E kapel ta situá riba tereno B-3502, ku ta kubri un área di 764 meter kuadrá. E tereno ta pertenesé na Otrabanda Village, e kompania di biennan rais ku anteriormente a kumpra e kompleho di hospital anterior for di e kuradó di bankarota. E partidonan enbolbí ta deklará ku desaroyo den futuro mester tene kuenta ku e identidat di e área, ku e kapel ta sirbi komo un punto di anker. E prinsipionan aki a wòrdu inkorporá den akuerdonan tokante e desaroyo mas aleu di e kompleho di hospital anterior. Bou di e akuerdonan aki Pais Kòrsou ta asumí kontrol kontraktual riba desaroyo di e área, ounke no ta tur e kavelnan a bira propiedat di gobièrnu. E kapel ta wòrdu identifiká eksplísitamente den e akuerdonan di desaroyo komo un punto di anker históriko.<ref name="kapel"/> ------------- E kampananan di e kapel na St. Elisabeth Hospital pronto lo bati atrobe despues di tres aña di silencio. Na 1951, Pader Rektor Hulsman a enkargá konstrukshon di un toren na St. Elisabeth Hospital, ku ta akapará tres klok. Situá banda di e laboratorio i e departamentu di rayo X, e toren tabata kontené dos klok grandi i un chikitu ku tabata bati e Angelus tres biaha pa dia. E dos kloknan grandi a haña nan nòmber for di Santa Isabel i San Hosé. E kloknan tambe a anunsiá sirbishi di kapel na e pashèntnan i personal di e hòspital. Sinembargo, na 1983, diripiente e kloknan a keda ketu. Nan a funshoná atrobe pa un ratu kòrtiku, pero no pa hopi tempu. Algun tempu pasá, un inspekshon di e Departamentu di Fasilidatnan a revelá defektonan signifikante den e toren, loke a kondusí na un desishon na aprel pa restorá esaki. Segun e “Sehos-bulletin” di St. Elisabeth Hospital, e mekanismo di klok a wòrdu kontrolá i drecha, e pilarnan di e toren a wòrdu restourá, i e biganan a wòrdu remplasá. E toren ta hayando un facelift actualmente, despues di cual e belnan lo wordo reinstala.<ref>Na drie jaar ”stilte” Kapelklokken hospitaal worden in ere hersteld. "Amigoe". Curaçao, 15-09-1986, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641808:mpeg21:p001}}</ref> Motibunan ku a pone e Direktiva konstruí e kapel nobo aki: (1) E lokalidat di e kapel bieu tabata sumamente desfaborabel. Konstruí solamente un meter leu for di e Residensia di e Hermananan, e último tabata kasi kompletamente privá di un bista, i tambe di aire fresku i e influensia benefisioso di lus natural. (2) Ademas, e arkitektura di e edifisio tabata di tal forma ku kualke forma di embeyesé tabata for di kuestion. (3) E kapel bieu tabata para den kaminda di un mehorashon planiá di hospital—spesifikamente, e konekshon entre e alanan Oost i Wèst, ku lo a fasilitá grandemente akseso na e vários departamentunan. E kapel original a wòrdu konstruí na 1913 den forma di un edificio modesto. E kapel nobo, cu a wordu embeyese te unda e rekursonan tabata permite, a wòrdu diseñá pa señor A. J. Morel, kende tambe a hasi e trabounan di konstrukshon. E marmer pa e altar a wordo suministra pa e firma Hulandes di piedra natural Van Stokkum (Rotterdam), cu a encarga e artista decorativo Aug. van Os pa crea e diseño. Manera menshoná anteriormente, Lou Asperslag a krea e bentananan; e tabata responsabel tambe pa vários muebles, manera e kandela, kandela, e aparato di lus sentral, i e vloer di e kapel. Sinembargo, unabes ku e demolishon di e kapel bieu tabata riba e agènda, e Hunta a disidí di konstruí un kapel nobo—i unu mas bunita posibel, por lo ménos te kaminda e rekursonan tabata permití.<ref>De Nieuwe Kapel in het St. Elisabeth-Gasthuis. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 25-11-1939, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281843:mpeg21:p001}}</ref> E hospital, inkluyendo e kapia, a wòrdu bishitá pa [[Juliana di Hulanda|Prinsesa Juliana]] na 1944 i pa Prins Bernhard na 1950.<ref>IN HET SINT ELISABETHSGASTHUTS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403043:mpeg21:p002}}</ref><ref>DE PRINS IN HET ST. ELISABETHS GASTHUIS.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-01-1950, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 12-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403158:mpeg21:p002}}</ref> {{Appendix}} ===Kapia di 1913=== Un kapel nobo konstrui na 1913, kasi kompletamente separá di 23 meter di largura, tabata situá parsialmente na e sitio di esun bieu pero awor orientá pa ost en bes di pa sùit. Dilanti di e kapel tabata situá un plasa chiki.<ref>Het St. Elisabeth's-Gasthuis op Curaçao. 1855 -- 3 December – 1930.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-11-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280986:mpeg21:p001}}</ref> E kapel aktual a keda konsagrá i poné den uso dia 13 di novèmber 1939.<ref name=:"1939">Sehos-kapel vijftig jaar. "Amigoe". Curaçao, 11-11-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642618:mpeg21:p003}}</ref> E bentananan di glas di koló, trahá segun diseño di Lou Asperslag, ta forma un parti importante di e dekorashon interior. E plataforma di koro ariba ta konsistí di un plachi di beton ku ta sobresalí di e muraya i ta será pa un rail di heru forhá, dekorá ku e inskripshon ''Kanta na Señor» — «Alabá E».[[14]] Despues di e Segundo Konsilio di Vaticano, a pone mas énfasis riba e altar komo mesa di Eukaristia. Den e kapia, esaki a resultá den e instalashon di un mesa di altar riba e nivelnan di e santuario.[[5]] ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente. == Institushon == Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref> E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/> E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan. Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal. Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019. == Ganado == * 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster. * 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]]. restourá ---- Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref> Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance. Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek. Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña. Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster. Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe. Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’. No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref> {{Appendix}} [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Herensia kultural]] ------------ {{Databox}} {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Plantashi | nomber = Plantashi Hato | pais = {{CUW}} }} '''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño. == Historia == Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1] Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1] Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3] For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2] == Lanthùis Hato == E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5] E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5] {{Appendix}} Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats. Geschiedenis Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1] Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1] Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3] Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2] Het landhuis Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5] Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5] Category:Plantashi na Korsou {{Broodkruimel}} [[:Categorie:Plantage| ]] [[:Category:Geografia di Korsou]] [[:Categorie:Slavernij in Curaçao]] -------------------------- {{infobox edificio | variante = c | tipo = | nomber = Misa San Willibrordus }} '''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]]. E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo. nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai. Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan). Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie. Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus Characteristics: Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot. Monument value: Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref> {{Appendix}} ---------------- {{infobox edificio | variante = c | nomber = Kas di Pueblo | imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png | descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023. | nomber2 = | localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad | luga = {{CUW}} | adres = | fecha_funda = | estilo = | encarga = | architect = | funcion_original = | funcion_actual = | propietario = | status monumento = }} '''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]] Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie. links * https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken| * https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022 ----------------- '''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]]. a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref> Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations. Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project. #DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960 Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid. De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.” Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven. De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is. Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter: - communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris; - goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester; - architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen; - bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’; - juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez; - Change Manager Nicole Chirino; - Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis; - Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton! Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde. Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer. Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips. Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur. Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971. De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949. Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen. Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht. De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit. Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden. Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt: - Stimuleringsfonds voor de architectuur; - Curaçao Style - Stichting Monumentenzorg; - Mongui Maduro; - Refineria di Korsou; - Administratiekantoor Newton; - NV Stadsherstel Willemstad; - MCB Bank - Landmark Real Estate. Dank U, Ronny Lobo Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao 21 november 2024 l0u5pzh5b5fycvspbg09viw7xskeqxw 0 12646 206840 205786 2026-10-14T16:58:29Z Kallmemel 14000 /* Faktor di riesgo */ 206840 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Infobox condicion medico|c |inicio=15–29, i 70+ aña di edat }} '''Suisidio''' ta e akto intenshonal di pone un fin na propio bida.<ref>{{Citeer web|url=https://www.who.int/publications/i/item/9789241564779|titel=Preventing suicide: A global imperative|bezochtdatum=2026-09-18|werk=www.who.int|taal=en|datum=2014-08-14}}</ref> E ta sosodé mayoria be durante un episodio [[Depresion (clinico)|depresivo]] pero tambe por resultá for di abuso di supstansia òf otro trastorno.<ref>{{citeer web |url=https://dictionary.apa.org/suicide |titel=Suicide |werk=apa.org |bezochtdatum=2025-02-20}}</ref> Sinembargo, mayoria suisidio ta sosodé sin ningun [[Trastorno mental|trastorno sikiátriko]] diagnostiká, pero mas bien impulsivamente den momentunan di krísis of angustia ekstremo, ku un falta den e abilidat pa dil ku strèsnan di bida, partikularmente den situashonnan di problema finansiero, disputa den relashon, òf doló i malesa króniko.<ref name=":2" /> == Definishon == E definishon di suisidio ta un topiko di diskushon, ku ta enserá no solamente konsiderashonnan sikológiko i biológiko, pero tambe esnan filosófiko i semántiko. Preguntanan ta persistí tokante si sierto aktonan, manera esnan kometé pa pilotonan kamikaze òf terorista di suisidio, mester wòrdu kategorisá komo suisidio. Individuonan enbolbí den aktonan asina hopi bia no ta eksibí e trastornonan sikológiko tipikamente asosiá ku suisidio i ta wòrdu motivá frekuentemente pa kreensianan ideológiko òf religioso en bes di un deseo personal pa muri. Kontrali, den kasonan di malesa terminal, algun individuo ta skohe pa kaba ku nan bida pa medio di asisitensia médiko. Hopi bia e desishonnan aki ta wòrdu definí komo rashonal i deliberá, loke ta kousa mas debate tokante si nan mester wòrdu klasifiká bou di e mesun término di ''suisidio'', kompará ku otro formanan di morto afligi pa e individuo mes.<ref name=":4" /> == Faktor di riesgo == E komportashon suisida ta un konsepto kompleho i multivariabel.<ref>{{Citeer boek|titel=Genetic Factors and Suicidal Behavior|achternaam=Zai|voornaam=Clement C.|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK107191/|uitgever=CRC Press/Taylor & Francis|plaats=Boca Raton (FL)|datum=2012|isbn=978-1-4398-3881-5}}</ref> Apesar di avansenan den [[Psicologia|sikologia]] i sikiatria, e kousanan prinsipal no ta kompletamente komprondé.<ref name=":4">{{citeer web |url=https://www.discovermagazine.com/planet-earth/do-animals-commit-suicide |titel=Do Animals Commit Suicide? |werk=discovermagazine.com |datum=2021-08-11 |auteur=Richard Pallardy |bezochtdatum=2025-06-07}}</ref> Lo siguiente ta algun faktor ku tin influensia (òf [[Corelacion|asosiashon]]): === Trastorno mental === Investigashon ta sugerí un [[Corelacion|korelashon]] fuerte entre suisidio i malesa mental severo.<ref name=":4" /> Atentado ku komportashon suisida (no-fatal) ta mas inkliná na suisidio ku no-atentadonan ku trastorno sikiátriko similar. Hende ku komportashon suisida ta eksponé un funshonamentu kognitivo mas malu ku esnan sin atento suisida. Spesifikamente, tin un málfunshonamentu den atenshon.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Fernández-Sevillano |voornaam=Jessica |titel=Suicidal behaviour and cognition: A systematic review with special focus on prefrontal deficits |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0165032720327397 |tijdschrift=Journal of Affective Disorders |datum=2021-01 |pagina's=488–496 |doi=10.1016/j.jad.2020.09.044 |taal=en |last2=González-Pinto |last3=Rodríguez-Revuelta |last4=Alberich |first2=Ana |first3=Julia |first4=Susana |last5=Gónzalez-Blanco |first5=Leticia |jaargang=278}}</ref> === Fisiopatologia === Investigashon kontinuo ta indiká ku [[Genetica|genétika]] ta kontribuí na komportashon suisida. Ekspreshon genétiko ta splika 30–55 porshento di suisidio hereditario.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Voracek |voornaam=Martin |titel=Genetics of suicide: a systematic review of twin studies |url=http://link.springer.com/10.1007/s00508-007-0823-2 |tijdschrift=Wiener klinische Wochenschrift |datum=2007-08 |pagina's=463–475 |doi=10.1007/s00508-007-0823-2 |issn=0043-5325 |taal=en |last2=Loibl |first2=Lisa Mariella |jaargang=119 |nummer=15-16}}</ref> === Sosial === Den e dominio sosio-ekonómiko, tin vários momentu na kua e riesgo di suisidio ta oumentá. Ehèmpelnan ta inkluí ekspulshon fòrsá fo'i kas, pèrdida di trabou, buèltu na kas despues di hospitalisashon òf detenshon, i e periodo rònt di bankrut.<ref name=":3" /> == Komportashon == Hende ku kompartashon suisida rara bes ta duna señal direkto. Hopi bes nan ta purba pa no alarma esnan rond di nan. Sinembargo, nan ta mustra komportashon preokupante pa hopi tempu, esakinan por inklui: * Melankolía persistente * Kambionan di estado di ánimo severo, iritabilidat, agreshon òf yoramentu eksesivo * Pèrdida di interes den aktividatnan, renunsiá i retirá emoshonal * Negligensia propio * Insomnia òf drumi muchu * Uso eksesivo di alkohòl i/òf droga * Rendimentu na skol òf trabou Algun hende ta ekspresá eksplísitamente ku nan no ke biba mas, por ehèmpel dor di bisa: "Mi no ke mas", "Mi no ta wak e sinta mas", "Mi ta djis un molester pa otro" òf "Ken lo sinti mi falta?". Tuma deklarashonnan asina na serio i puntra kiko e persona ke men.<ref>{{citeer web |url=https://wijzijnmind.nl/psychische-klachten/psychipedia/zelfdoding-1/signalen-zelfdoding |titel=Signalen zelfdoding |bezochtdatum=2025-04-03 |werk=wijzijnmind.nl}}</ref> Tin algun malkomprendementu persistente tokante suisidio. Deklarashonnan komun ta lo siguiente: * Papia di suisidio ta únikamente duna un hende e idea. * Si un hende berdaderamente tin sentimentunan di suisidio, e lo sosodé asina mes. * Hende ku ta menasá ku suisidio ta hasi esei solamente pa pone preshon riba otro. E kreensianan aki ta inkorekto i por kontribuí na tabú, stigmatisashon i malkomprendementu. Komunikashon habrí i komprensivo tokante suisidio por yuda pa duna sosten na tempu i haña solushonnan alternativo.<ref name=":0">{{citeer web |url=https://www.113.nl/voor-professionals/suicidepreventie-sectoren/sociaaleconomische-sector/risicos |titel=Risico's |werk=113.nl |bezochtdatum=2025-02-20}}</ref> Hende ku [[pensamentu suisida]] hopi biaha no kièr komete suisidio, nan kièr djis pa nan pensamentunan skur stòp òf libera nan mes di nan problemanan. Papia tokante di dje lo yuda drecha e pensamentu aki i stimulá trankilidat.<ref name=":3">{{citeer web |url=https://samenmindersuicide.nl/doorbreken-van-het-taboe-op-praten-over-suicide/ |titel=Doorbreken van het taboe op praten over suïcide |werk=samenmindersuicide.nl |bezochtdatum=2025-02-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250220180154/https://samenmindersuicide.nl/doorbreken-van-het-taboe-op-praten-over-suicide/ |archiefdatum=2025-02-20}}</ref> == Epidemiologia == === Mundial === ''[[Organisashon Mundial di Salú|World Health Organization]]'' (WHO) ta reportá, na 2021, ku mas ku 720.000 hende ta kometé suisidio tur aña.<ref name=":2" /> WHO ta kalkulá ku esaki ta representa un promedio di un morto kada 20 seconde i un atentado kada 1–2 seconde.<ref name=":5" /> Suisidio ta e di tres kousa prinsipal di morto entre hóbennan di 15-29 aña. Na 2021, mayoria suisidio (73%) ta sosedé den paisnan di entrada abou i mediano,<ref name=":2" /> particularmente [[Ost-Oropa|Ost Oropa]] ([[Estonia]], [[Letonia]], [[Lituania]], i na un grado ménos [[Finlandia]], [[Hungria]], i [[Rusia]]), [[Sri Lanka]], i [[Cuba]].<ref name=":5" /> Pa kada suisidio tin hopi mas hende ku ta atentá suisidio (komportashon suisida no-fatal) den poblashon general.<ref name=":2">{{citeer web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/suicide |titel=Suicide |werk=who.int |datum=2024-08-29 |bezochtdatum=2025-03-13}}</ref> Pa mayoria pais ku dato, suisidio ta entre e dies kousa prinsipal di morto den kalke edat,<ref name=":5">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Bertolote |voornaam=José Manoel |titel=Suicide and psychiatric diagnosis: a worldwide perspective |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16946849 |tijdschrift=World Psychiatry: Official Journal of the World Psychiatric Association |datum=2002-10 |pagina's=181–185 |pmid=16946849 |issn=1723-8617 |pmc=1489848 |last2=Fleischmann |first2=Alexandra |jaargang=1 |nummer=3}}</ref> suisidio ta responsabel pa 1,4% di morto prematura.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Bachmann |voornaam=Silke |titel=Epidemiology of Suicide and the Psychiatric Perspective |url=https://www.mdpi.com/1660-4601/15/7/1425 |tijdschrift=International Journal of Environmental Research and Public Health |datum=2018-07-06 |pagina's=1425 |pmid=29986446 |doi=10.3390/ijerph15071425 |issn=1660-4601 |pmc=6068947 |taal=en |jaargang=15 |nummer=7}}</ref> Ahusta pa edat, e frekuensia di suisidio ta 2,2 be mas altu pa hende hòmber ku e ta pa hende muhe.<ref name=":6" details="p.6">{{Citeer web|url=https://www.who.int/publications/b/77047|titel=Suicide worldwide in 2021|bezochtdatum=2026-09-18|werk=www.who.int|taal=en}}</ref> Entre 2000 i 2021, e frekuensia di suisidio globalmente ahusta pa edat a baha ku 35%, e úniko region ku un oumento di 17% ta [[Amérika]],<ref name=":6" details="p.11" /> entre paisnan ku frekuensia (pa populashon di 100.000) mas altu (24,8) pa ambos sekso ta [[Guyana]] i [[Uruguay]].<ref name=":6" details="pp.23-26" /> === Regional === ==== Hulanda ==== Segun ''Centraal Bureau voor de Statistiek'' (CBS) hulandes, na 2023, un promedio di 5 hende pa dia a komete suisidio,<ref name=":1" /> 55% di nan ta entre e edatnan di 40 i 65 aña.<ref name=":0" /> E sifranan pa ku suisidio di hende hòmber ta dos bès mas altu ku di hende muhé. Na 2023, e frekuensia di suisidio pa ku hende hòmber tabata 14.7 pa kada shen mil habitante, i 6.2 suisidio pa kada shen mil habitante pa ku hende muhè. Ounke e sifranan di suisidio ta mas abou den gruponan di edat mas yòn ku den gruponan di edat mas altu, suisidio ta un kousa relativamente komun di morto denter di e gruponan di edatnan mas yòn. Esnan den nan binti tanto aña di edat ku a muri entre 2020 pa 2023, 31 porshento a muri dor di suisidio.<ref name=":1">{{citeer web |url=https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2024/18/1-862-zelfdodingen-in-2023 |titel=1 862 zelfdodingen in 2023 |werk=cbs.nl |datum=2024-05-02 |bezochtdatum=2025-02-20}}</ref> Esnan enbolbí, den 60% di suisidio, no tabatin kontakto ku organisashonnan di yudansa.<ref name=":0" /> ==== Karibe hulandes ==== Un investigashon na 2023 di Departamento di Salú Públiko Aruba (DVG), a reportá ku mas o ménos 5% di poblashon di Aruba a yega di atentá suisidio na un sierto momentu, sin ningun diferensia signifikante entre hende hòmber y hende muhé. Sinembargo, tin un diferensia notabel entre gruponan di edat. E frekuensia mas altu di atento di suisidio ta wòrdu hañá bou di adultonan yòn (18-29 aña), ku 8% di hende hòmber i 11% di hende muhé, ku a raportá un atento. Mas ku 60% di esnan ku pensamentu di suisidio no ta buska yudansa profeshonal.<ref>{{citeer web|url=https://dvg.aw/wp-content/uploads/2024/06/STEPS-report-Aruba-2023.pdf|titel=Encuesta Nacional di Salud: STEPS 2023|bezochtdatum=2025-02-20|datum=2023|formaat=pdf|werk=dvg.aw}}</ref> == Link eksterno == * [https://131.aw/ Fundacion Telefon Pa Hubentud Aruba] {{appendix}} [[Category:Psicologia]] h5pojz2jtniy8c9iilnop8xqovaemtw 206841 206840 2026-10-14T16:59:47Z Kallmemel 14000 /* Komportashon */ 206841 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{Infobox condicion medico|c |inicio=15–29, i 70+ aña di edat }} '''Suisidio''' ta e akto intenshonal di pone un fin na propio bida.<ref>{{Citeer web|url=https://www.who.int/publications/i/item/9789241564779|titel=Preventing suicide: A global imperative|bezochtdatum=2026-09-18|werk=www.who.int|taal=en|datum=2014-08-14}}</ref> E ta sosodé mayoria be durante un episodio [[Depresion (clinico)|depresivo]] pero tambe por resultá for di abuso di supstansia òf otro trastorno.<ref>{{citeer web |url=https://dictionary.apa.org/suicide |titel=Suicide |werk=apa.org |bezochtdatum=2025-02-20}}</ref> Sinembargo, mayoria suisidio ta sosodé sin ningun [[Trastorno mental|trastorno sikiátriko]] diagnostiká, pero mas bien impulsivamente den momentunan di krísis of angustia ekstremo, ku un falta den e abilidat pa dil ku strèsnan di bida, partikularmente den situashonnan di problema finansiero, disputa den relashon, òf doló i malesa króniko.<ref name=":2" /> == Definishon == E definishon di suisidio ta un topiko di diskushon, ku ta enserá no solamente konsiderashonnan sikológiko i biológiko, pero tambe esnan filosófiko i semántiko. Preguntanan ta persistí tokante si sierto aktonan, manera esnan kometé pa pilotonan kamikaze òf terorista di suisidio, mester wòrdu kategorisá komo suisidio. Individuonan enbolbí den aktonan asina hopi bia no ta eksibí e trastornonan sikológiko tipikamente asosiá ku suisidio i ta wòrdu motivá frekuentemente pa kreensianan ideológiko òf religioso en bes di un deseo personal pa muri. Kontrali, den kasonan di malesa terminal, algun individuo ta skohe pa kaba ku nan bida pa medio di asisitensia médiko. Hopi bia e desishonnan aki ta wòrdu definí komo rashonal i deliberá, loke ta kousa mas debate tokante si nan mester wòrdu klasifiká bou di e mesun término di ''suisidio'', kompará ku otro formanan di morto afligi pa e individuo mes.<ref name=":4" /> == Faktor di riesgo == E komportashon suisida ta un konsepto kompleho i multivariabel.<ref>{{Citeer boek|titel=Genetic Factors and Suicidal Behavior|achternaam=Zai|voornaam=Clement C.|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK107191/|uitgever=CRC Press/Taylor & Francis|plaats=Boca Raton (FL)|datum=2012|isbn=978-1-4398-3881-5}}</ref> Apesar di avansenan den [[Psicologia|sikologia]] i sikiatria, e kousanan prinsipal no ta kompletamente komprondé.<ref name=":4">{{citeer web |url=https://www.discovermagazine.com/planet-earth/do-animals-commit-suicide |titel=Do Animals Commit Suicide? |werk=discovermagazine.com |datum=2021-08-11 |auteur=Richard Pallardy |bezochtdatum=2025-06-07}}</ref> Lo siguiente ta algun faktor ku tin influensia (òf [[Corelacion|asosiashon]]): === Trastorno mental === Investigashon ta sugerí un [[Corelacion|korelashon]] fuerte entre suisidio i malesa mental severo.<ref name=":4" /> Atentado ku komportashon suisida (no-fatal) ta mas inkliná na suisidio ku no-atentadonan ku trastorno sikiátriko similar. Hende ku komportashon suisida ta eksponé un funshonamentu kognitivo mas malu ku esnan sin atento suisida. Spesifikamente, tin un málfunshonamentu den atenshon.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Fernández-Sevillano |voornaam=Jessica |titel=Suicidal behaviour and cognition: A systematic review with special focus on prefrontal deficits |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0165032720327397 |tijdschrift=Journal of Affective Disorders |datum=2021-01 |pagina's=488–496 |doi=10.1016/j.jad.2020.09.044 |taal=en |last2=González-Pinto |last3=Rodríguez-Revuelta |last4=Alberich |first2=Ana |first3=Julia |first4=Susana |last5=Gónzalez-Blanco |first5=Leticia |jaargang=278}}</ref> === Fisiopatologia === Investigashon kontinuo ta indiká ku [[Genetica|genétika]] ta kontribuí na komportashon suisida. Ekspreshon genétiko ta splika 30–55 porshento di suisidio hereditario.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Voracek |voornaam=Martin |titel=Genetics of suicide: a systematic review of twin studies |url=http://link.springer.com/10.1007/s00508-007-0823-2 |tijdschrift=Wiener klinische Wochenschrift |datum=2007-08 |pagina's=463–475 |doi=10.1007/s00508-007-0823-2 |issn=0043-5325 |taal=en |last2=Loibl |first2=Lisa Mariella |jaargang=119 |nummer=15-16}}</ref> === Sosial === Den e dominio sosio-ekonómiko, tin vários momentu na kua e riesgo di suisidio ta oumentá. Ehèmpelnan ta inkluí ekspulshon fòrsá fo'i kas, pèrdida di trabou, buèltu na kas despues di hospitalisashon òf detenshon, i e periodo rònt di bankrut.<ref name=":3" /> == Komportashon == Hende ku kompartashon suisida rara bes ta duna señal direkto. Hopi bes nan ta purba pa no alarma esnan rond di nan. Sinembargo, nan ta mustra komportashon preokupante pa un tempu largu, esakinan por inklui: * Melankolía persistente * Kambionan di estado di ánimo severo, iritabilidat, agreshon òf yoramentu eksesivo * Pèrdida di interes den aktividatnan, renunsiá i retirá emoshonal * Negligensia propio * Insomnia òf drumi muchu * Uso eksesivo di alkohòl i/òf droga * Rendimentu na skol òf trabou Algun hende ta ekspresá eksplísitamente ku nan no ke biba mas, por ehèmpel dor di bisa: "Mi no ke mas", "Mi no ta wak e sinta mas", "Mi ta djis un molester pa otro" òf "Ken lo sinti mi falta?". Tuma deklarashonnan asina na serio i puntra kiko e persona ke men.<ref>{{citeer web |url=https://wijzijnmind.nl/psychische-klachten/psychipedia/zelfdoding-1/signalen-zelfdoding |titel=Signalen zelfdoding |bezochtdatum=2025-04-03 |werk=wijzijnmind.nl}}</ref> Tin algun malkomprendementu persistente tokante suisidio. Deklarashonnan komun ta lo siguiente: * Papia di suisidio ta únikamente duna un hende e idea. * Si un hende berdaderamente tin sentimentunan di suisidio, e lo sosodé asina mes. * Hende ku ta menasá ku suisidio ta hasi esei solamente pa pone preshon riba otro. E kreensianan aki ta inkorekto i por kontribuí na tabú, stigmatisashon i malkomprendementu. Komunikashon habrí i komprensivo tokante suisidio por yuda pa duna sosten na tempu i haña solushonnan alternativo.<ref name=":0">{{citeer web |url=https://www.113.nl/voor-professionals/suicidepreventie-sectoren/sociaaleconomische-sector/risicos |titel=Risico's |werk=113.nl |bezochtdatum=2025-02-20}}</ref> Hende ku [[pensamentu suisida]] hopi biaha no kièr komete suisidio, nan kièr djis pa nan pensamentunan skur stòp òf libera nan mes di nan problemanan. Papia tokante di dje lo yuda drecha e pensamentu aki i stimulá trankilidat.<ref name=":3">{{citeer web |url=https://samenmindersuicide.nl/doorbreken-van-het-taboe-op-praten-over-suicide/ |titel=Doorbreken van het taboe op praten over suïcide |werk=samenmindersuicide.nl |bezochtdatum=2025-02-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250220180154/https://samenmindersuicide.nl/doorbreken-van-het-taboe-op-praten-over-suicide/ |archiefdatum=2025-02-20}}</ref> == Epidemiologia == === Mundial === ''[[Organisashon Mundial di Salú|World Health Organization]]'' (WHO) ta reportá, na 2021, ku mas ku 720.000 hende ta kometé suisidio tur aña.<ref name=":2" /> WHO ta kalkulá ku esaki ta representa un promedio di un morto kada 20 seconde i un atentado kada 1–2 seconde.<ref name=":5" /> Suisidio ta e di tres kousa prinsipal di morto entre hóbennan di 15-29 aña. Na 2021, mayoria suisidio (73%) ta sosedé den paisnan di entrada abou i mediano,<ref name=":2" /> particularmente [[Ost-Oropa|Ost Oropa]] ([[Estonia]], [[Letonia]], [[Lituania]], i na un grado ménos [[Finlandia]], [[Hungria]], i [[Rusia]]), [[Sri Lanka]], i [[Cuba]].<ref name=":5" /> Pa kada suisidio tin hopi mas hende ku ta atentá suisidio (komportashon suisida no-fatal) den poblashon general.<ref name=":2">{{citeer web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/suicide |titel=Suicide |werk=who.int |datum=2024-08-29 |bezochtdatum=2025-03-13}}</ref> Pa mayoria pais ku dato, suisidio ta entre e dies kousa prinsipal di morto den kalke edat,<ref name=":5">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Bertolote |voornaam=José Manoel |titel=Suicide and psychiatric diagnosis: a worldwide perspective |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16946849 |tijdschrift=World Psychiatry: Official Journal of the World Psychiatric Association |datum=2002-10 |pagina's=181–185 |pmid=16946849 |issn=1723-8617 |pmc=1489848 |last2=Fleischmann |first2=Alexandra |jaargang=1 |nummer=3}}</ref> suisidio ta responsabel pa 1,4% di morto prematura.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Bachmann |voornaam=Silke |titel=Epidemiology of Suicide and the Psychiatric Perspective |url=https://www.mdpi.com/1660-4601/15/7/1425 |tijdschrift=International Journal of Environmental Research and Public Health |datum=2018-07-06 |pagina's=1425 |pmid=29986446 |doi=10.3390/ijerph15071425 |issn=1660-4601 |pmc=6068947 |taal=en |jaargang=15 |nummer=7}}</ref> Ahusta pa edat, e frekuensia di suisidio ta 2,2 be mas altu pa hende hòmber ku e ta pa hende muhe.<ref name=":6" details="p.6">{{Citeer web|url=https://www.who.int/publications/b/77047|titel=Suicide worldwide in 2021|bezochtdatum=2026-09-18|werk=www.who.int|taal=en}}</ref> Entre 2000 i 2021, e frekuensia di suisidio globalmente ahusta pa edat a baha ku 35%, e úniko region ku un oumento di 17% ta [[Amérika]],<ref name=":6" details="p.11" /> entre paisnan ku frekuensia (pa populashon di 100.000) mas altu (24,8) pa ambos sekso ta [[Guyana]] i [[Uruguay]].<ref name=":6" details="pp.23-26" /> === Regional === ==== Hulanda ==== Segun ''Centraal Bureau voor de Statistiek'' (CBS) hulandes, na 2023, un promedio di 5 hende pa dia a komete suisidio,<ref name=":1" /> 55% di nan ta entre e edatnan di 40 i 65 aña.<ref name=":0" /> E sifranan pa ku suisidio di hende hòmber ta dos bès mas altu ku di hende muhé. Na 2023, e frekuensia di suisidio pa ku hende hòmber tabata 14.7 pa kada shen mil habitante, i 6.2 suisidio pa kada shen mil habitante pa ku hende muhè. Ounke e sifranan di suisidio ta mas abou den gruponan di edat mas yòn ku den gruponan di edat mas altu, suisidio ta un kousa relativamente komun di morto denter di e gruponan di edatnan mas yòn. Esnan den nan binti tanto aña di edat ku a muri entre 2020 pa 2023, 31 porshento a muri dor di suisidio.<ref name=":1">{{citeer web |url=https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2024/18/1-862-zelfdodingen-in-2023 |titel=1 862 zelfdodingen in 2023 |werk=cbs.nl |datum=2024-05-02 |bezochtdatum=2025-02-20}}</ref> Esnan enbolbí, den 60% di suisidio, no tabatin kontakto ku organisashonnan di yudansa.<ref name=":0" /> ==== Karibe hulandes ==== Un investigashon na 2023 di Departamento di Salú Públiko Aruba (DVG), a reportá ku mas o ménos 5% di poblashon di Aruba a yega di atentá suisidio na un sierto momentu, sin ningun diferensia signifikante entre hende hòmber y hende muhé. Sinembargo, tin un diferensia notabel entre gruponan di edat. E frekuensia mas altu di atento di suisidio ta wòrdu hañá bou di adultonan yòn (18-29 aña), ku 8% di hende hòmber i 11% di hende muhé, ku a raportá un atento. Mas ku 60% di esnan ku pensamentu di suisidio no ta buska yudansa profeshonal.<ref>{{citeer web|url=https://dvg.aw/wp-content/uploads/2024/06/STEPS-report-Aruba-2023.pdf|titel=Encuesta Nacional di Salud: STEPS 2023|bezochtdatum=2025-02-20|datum=2023|formaat=pdf|werk=dvg.aw}}</ref> == Link eksterno == * [https://131.aw/ Fundacion Telefon Pa Hubentud Aruba] {{appendix}} [[Category:Psicologia]] i80n24xe5aoyck4t3k9bia66s9v4kto 0 12948 206875 163245 2026-10-14T21:23:53Z Caribiana 8320 206875 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox dignatario|variante = a |nomber completo = Robert Francis Prevost |fecha nacemento = [[14 di sèptèmber]] [[1955]] |luga nacemento = [[Chicago]] |sucesion = Obispo di Roma |periodo start = [[8 di mei]] [[2025]] |periodo fin = | antecesor = [[Papa Francisco|Francisco]] | ofishi = misionario, sacerdote, obispo | religion = [[Iglesia Catolico Romano]] | orden = Agustino }} '''Papa Leo XIV''' , nomber secular '''Robert Francis Prevost''' (☆ [[14 di sèptèmber]] [[1955]] na [[Chicago]]) ta e di 267.º [[papa|hefe]] di [[Iglesia Catolico Romano]] i [[monarkia|soberano]] di e estado [[Siudad Vatikano|Ciudad Vaticano]] for di [[8 di mei]] [[2025]]. E ta e prome papa di continente [[Nort Amérika|Nort America]], di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] y [[Peru]]. Ademas di ta e prome papa for di e Orden di San Agustin.<ref>{{citeer web|url=https://www.volkskrant.nl/buitenland/eerste-amerikaanse-paus-ooit-gekozen-robert-prevost-die-naam-leo-xiv-aanneemt~b26328c8/|auteur=Jasper Daams & Joram Bolle|titel=Eerste Amerikaanse paus ooit gekozen: Robert Prevost, die naam Leo XIV aanneemt|werk=De Volkskrant|datum=2025-05-08|bezochtdatum=2025-05-08}}</ref> Robert Prevost a nace na Chicago y tin raiznan Afro-mericano, Afro-caribense y Europeo. El a dedica su carera eclesiastico trahando pa Orden di San Agustin. Su servicio ta inclui mas di tres decada na [[Peru]], unda el a sirbi di 1985 pa 1986 y di 1988 pa 1998 como misionario, sacerdote di parokia, funcionario diocesano, docente di seminario y administrador. El a sirbi como Obispo di Chiclayo na [[Peru]] di 2015 pa 2023, y tabata prior-general di Orden di San Agustin di 2001 pa 2013. Na 2015 Prevost a naturalisa como ciudadano [[Peru]]ano, manteniendo su ciudadania Mericano.<ref>{{Citeer web|url=https://trome.com/actualidad/internacional/conclave-cardenal-robert-prevost-suena-como-nuevo-papa-y-podria-votar-en-elecciones-del-2026-porque-tiene-dni-peruano-noticia/|titel=¡Tiene DNI peruano! Cardenal Robert Prevost suena como nuevo papa… y podría votar en elecciones del 2026|werk=Trome.com|datum=2025-05-08|bezochtdatum=2025-05-08}}</ref> E tabata prefecto di e Dicasterio pa Obisponan, un ròl prominente cu a eleva su profil como un potencial candidato papal, y presidente di e Comision Pontifical pa Latino America for di 2020. Na 2023 el a wordo haci cardinal. Dia 8 di mei 2025, el a wordo eligi den un conclave como papa y a scohe e nòmber papal Leo XIV. {{Multiple image| total_width = 330 | align = center | caption_align= center | header = Escudo di Papa Leo XIV | header-align=center | image1 = Coat of arms of Robert Francis Prevost Martinez (cardinal).svg | caption1 = Como cardinal | image2 = Coat of arms of Leone XIV.svg | caption2 = Como Papa }} == Bida personal y salud == Papa Leo ta un poliglota, ta papia Ingles, Spaño, Italiano, Frances, Portugues y Quechua perfectamente, y ta lesa [[Latin]] y [[Aleman]].<ref>Etchart, María Florencia, [https://www.todojujuy.com/mundo/que-repercusiones-hay-peru-el-anuncio-del-nuevo-papa-leon-xiv-n269233 Qué repercusiones hay en Perú tras el anuncio del nuevo Papa León XIV,] todojujuy.com (8 di mei 2025)</ref><ref> Christopher White, [https://www.ncronline.org/vatican/vatican-news/papal-front-runner-interest-polyglot-us-cardinal-prevost-rises-italian The first American pope? This cardinal has the best chance of making history in this conclave], ncronline.org (30 di april 2025)</ref> E ta e prome papa pa skirbi su mes emailnan y uza un smartwatch, specificamente, un Apple Watch.<ref>[https://edition.cnn.com/2025/08/03/europe/pope-leo-gen-z-rome-festival-intl Faith, flags and deep-dish pizza: Pope Leo shows Gen Z appeal as a million young people turn out in Rome], cnn.com (3 di augustus 2025)</ref> Dia 13 di october 2026, e lobulo mas abou di su pulmon drechi a wordo kita na Hospital Gemelli na [[Roma]]. Un adenocarcinoma di pulmon, un forma comun di cancer di pulmon, a wordo detecta eynan poco prome.<ref>{{Citeer web|url=https://nos.nl/artikel/2634856-longkanker-ontdekt-bij-paus-leo-kwaadaardige-knobbel-verwijderd|titel=Longkanker ontdekt bij paus Leo, kwaadaardige knobbel verwijderd|bezochtdatum=2026-10-14|datum=2026-10-13|website=NOS}}</ref> {{Appendix}} {{commonscat|Papa Leo XIV}} [[Category:Hende]] [[Category:Iglesia Katóliko]] hlb9d1lk601jhdwtfz2991t6bnr8lyq 0 14239 206866 188412 2026-10-14T20:15:21Z Caribiana 8320 206866 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox sero|variante=c | nomber = Seru di Ararat | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | perrow = 1/2 |border = infobox |image1 = Curacao - Consulate Office Building - 1982 - DPLA - f0e5439ccbdb0bb583bdcfafc729ef3f.jpg | caption1 = Kas di F.D. Roosevelt, konsulado general di Merka |image2 = Landhuis, voorgevel - 20652410 - RCE.jpg |image3 = Interieur landhuis - 20652409 - RCE.jpg |footer = Lanthùis Ararat |footer_align=center }} | pais = {{CUW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Willemstad]] | zoom = 9 }} '''Seru di Ararat''' ta un [[seru]] situá den [[Willemstad]], [[Kòrsou]], serka di e área di [[Brievengat]]. E seru tin un altura máksimo di 53 meter riba nivel di laman. E ta un punto geográfiko i históriko importante, i hopi biaha e ta wòrdu asosiá ku e sitio di lanthùis Ararat, ku awor ta (parsialmente) den uso komo sede di Servisio di Kadaster.<ref>[https://web.archive.org/web/20250717183455/https://www.kadaster.cw/contact Kadaster openbare registers], kadaster.cw</ref> E seru ta visibel bon kla for di e barionan di [[Waaigat]] i [[Skalo]], i ta forma parti di e relieve natural ku ta karakterisá e parti sentral di Willemstad. Riba e seru ta pará e estatua di La Birgen Maria, kreá pa e eskultor spaño Antonio Rodriguez de Villar i develá na 1954. E estatua monumental aki ta sirbi komo un punto di referensia religioso i kultural. Tambe, e planta di televishon [[Telecuracao]] ta situá riba e seru. Den e área di Seru di Ararat tin varios edifisio i residensia di importansia. Entre nan Kas di F.D. Roosevelt i Kas di Simón Bolívar, edifisionan ku a wòrdu duna komo regalo di gobièrnu di [[Antias Hulandes]] na e konsuladonan di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Venezuela]], respektivamente. Un kaminda prinsipal den e área ta Presidente Rómulo Betancourt Bulevar, ku ta sirbi komo un ruta importante di akseso pa e brùg [[Koningin Julianabrug]] i pa e parti industrial i komersial di e isla. Ademas, e área ta popular pa aktividatnan rekreativo manera hiking i kanamentu, ku kamindanan di piedra ku ta konektá e seru ku otro puntonan altu den serkania, manera Seru Sablika i Fort Nassau. For di e serunan aki, por haña bistanan panorámiko riba gran parti di Willemstad i su [[Haf di Kòrsou|haf]]. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Lista di fuente * {{aut|Hoetink, H., & Anink, G. B.}}, Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, 1969, Amsterdam * {{aut|Neerlandia}}, ''De Nederlandse Antillen - Een hechte schakel in de A.N.V.-keten'', jaargang 59, 1955, pagina 3 }} [[Kategoria:Seru na Kòrsou]] nxfrospxpaf8cjrjjioi5m23wy8bxxh 0 14290 206867 187524 2026-10-14T20:23:18Z Caribiana 8320 206867 wikitext text/x-wiki {{infobox luga den pais| variante=c |pais={{BRA}} }} '''Americana''' ta un siudat di [[Brasil]] den estado di [[São Paulo (estado)|São Paulo]].<ref name=":0">https://www.al.sp.gov.br/documentacao/municipios-paulistas/</ref> == Geografía == E ta forma parti di mesoregion metropolitano di siudat di Campinas. == Historia == E siudat, ku anteriormente tabata un distrito di Campinas, ta un munisipio independiente desde 1924.<ref name=":0" /> {{Appendix}} {{Commonscat|Americana (São Paulo)}} [[Category:Siudat den Brasil]] 3bsvt5bq87gak019o8adphhj2em442b 0 15029 206839 204667 2026-10-14T16:53:15Z Kallmemel 14000 206839 wikitext text/x-wiki {{Multiple image |image1=Monophyletic.svg |caption1=[[Kladogram]]: Un grupo monofilétiko ta kontené un antepasado komun i tur su desendiente(p.e., reptil (Reptilla) i [[para]] (Aves)). |total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}} |footer={{Commonscat inline}} |footer_align=center }} '''Klado''', tambe konosí komo '''grupo monofilétiko''', ta un grupo natural di desendientenan ku un solo antepasado komun. Grupo monofilétiko ta deliniá pa karakterístikanan derivá òf spesialisá (''apomorfia''), pues e taksa (grupo [[Taksonomia|taksonómiko]]) kontené den kalke grupo monofilétiko ta konsiderá mas estrechamnete relashoná ku kalke otro taksa klasifiká pafó di e grupo. Sinembargo, tambe tin gruponan di [[espesie]] ku no ta monofilétiko; esta, gruponan ''parafilétiko'' i ''polifilétiko''.<ref name="slobodian_2020">{{Citeer boek |titel=Monophyletic |achternaam=Slobodian |voornaam=Veronica |url=http://link.springer.com/10.1007/978-3-319-47829-6_1182-1 |taal=en |uitgever=Springer International Publishing |plaats=Cham |datum=2020 |pagina=1–6 |isbn=978-3-319-47829-6}}</ref> Notablemente, e no ta sufisiente ku organismonan ta kompartí karakterístika; en realidat, dos organismo por kompartí vários karakterístika i ainda no ta wòrdu konsiderá miembro di e mesun grupo. E rason ta ku e karakterístikanan aki por representá karakterístikanan no-modifiká (''plesiomorfia'') heredá for di nan antepasado, pues plesiomorfia no ta un karakterístika distinto pa forma un klado, pero mas bien ta karakterístikanan primitivo. Plesiomorfia no ta deliniá un grupo natural.<ref name="slobodian_2020"/> {{Appendix}} [[Kategoria:Taksonomia]] [[Kategoria:Evolucion]] 64xpxkx35tl09i3b8b8qr43gn08a3b8 0 15110 206831 206736 2026-10-14T15:07:27Z Kallmemel 14000 /* Protekshon */ +wikilink 206831 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} Esaki ta un '''lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes''' i nan estado di konservashon. Tribon i chuchu ta klasifiká den taksonomia komo klase di Elasmobranchii. [[Biodiversidat di Karibe Hulandes]] ta forma un ''hotspòt'' di biodiversidat, e awanan di Karibe Hulandes ta koinsidí parsialmente ku áreanan di distribishon di 94 [[espesie]]; 60 sorto di tribon i 34 sorto di chuchu; pues por spera e espesienan aki lo aparesé, de bes en kuando den awanan rònt di e islanan. Solamente 40% di espesienan aki ta konfirmá di ta presente den e awanan di Karibe Hulandes. A pesar di algun sorto (19) ku ta koinsidí parsialmente entre e islanan, islanan SSS i islanan ABC ta karakterisá pa populashonnan distinto di Elasmobranchii.<ref name="leurs_2026">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Leurs |voornaam=Guido |titel=Diversity and Conservation Status of Sharks and Rays in the Dutch Caribbean |url=https://bioone.org/journals/caribbean-journal-of-science/volume-56/issue-1/cjos.v56i1.a24/Diversity-and-Conservation-Status-of-Sharks-and-Rays-in-the/10.18475/cjos.v56i1.a24.full |jaargang=56 |tijdschrift=Caribbean Journal of Science |datum=2026-05-20 |nummer=1 |doi=10.18475/cjos.v56i1.a24 |issn=0008-6452 |achternaam2=Debrot |voornaam2=Adolphe O. |achternaam3=Winter |voornaam3=Hendrik V.}}</ref> == Státus == E estado di konservashon den [[Karibe Hulandes]] ta desfaborabel, konosementu riba nan diversidat i estado ta aún limitá. Mayoria di espesienan konfirmá (47%) ta menasá ku ekstinshon, i mas ku mitar di espesie no-konfirmá ta habitá awanan profundo. E presensia di tribon i chuchu ta esensial pa e salut di ekosistema marino; nan por tin variedat amplio di ròlnan ekológiko depende riba e espesie i fase di bida. Sinembargo nan populashon mundial a deteriorá fuertemente. Desde 2010, ya a raportá ku tribon ta pa un gran parti ousente for di sistemanan di ref karibense, inkluso Karibe Hulandes.<ref name="leurs_2026"/> === Protekshon === Desde 2 di sèptèmber 2015, un gran porshon pa ku [[Zona economico exclusivo|zona ekonomiko ekslusivo]] (EEZ) di [[Hulanda Karibense]] a wòrdu athudiká komo un santuario di mamífero marino i tribon, ''[[Parke Marino Yarari|Yarari Marine Mammal and Shark Sanctuary]]''. Na 2018, Sint Eustatius a djòin santuario Yarari ku su porshon di EEZ.<ref name="leurs_2026"/> {|class="wikitable" |+Leyenda |- !X |Okurensia konfirmá |- !S |Okurensia sperá |- !NK |Informashon no-konfirmá/anekdóktiko |- !{{legend|LightBlue}} |Espesie resaltá ta regionalmente endémiko |} {|class="wikitable" ! Espesie ! Nòmber komun ! colspan="6"|Distribushon ! colspan="4"|Státus |- ! colspan="2" style="vertical-align:bottom"|Chuchu ! {{titulo vertical|[[Aruba]]}} !! {{titulo vertical|[[Kòrsou]]}} !! {{titulo vertical|[[Boneiru]]}} !! {{titulo vertical|[[Saba]]}} !! {{titulo vertical|[[Sint Maarten|St. Maarten]]}} !! {{titulo vertical|[[Sint Eustatius|St. Eustatius]]}} ! {{titulo vertical|[[Lista Kòrá di IUCN|IUCN]]}} |- |''Aetobatus narinari''||Chuchu águila | X || X || X || X || X || X |{{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Myliobatis freminvillei''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Myliobatis goodei''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Mobula birostris''||Manta |X||X||X||X||S||S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Mobula'' cf. ''birostris''|| |X||X||X||X||X||X |- |style="background:LightBlue;color:black;"|''Diplobatis guamachensis''|| |S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Gymnura micrura''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Hypanus americanus''||Chuchu<br>Chuchu ròk |X||X||X||X||X||X |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Hypanus guttatus''|| |S||S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Hypanus say''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Narcine bancroftii''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Pristis Pristis''|| |S||X||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''Pseudobatos percellens''|| |S||S||S||S||S||S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Rhinoptera bonasus''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Rhinoptera brasiliensis''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Styracura schmardae''|| |S||S||S||X||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Urobatis jamaicensis''|| |S||S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Benthobatis marcida''|| |S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:LightBlue;color:black;"|''Breviraja nigriventralis''|| |S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Cruriraja rugosa''|| |S||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||X |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Dactylobatus clarkii''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Dipturus bullisi''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:LightBlue;color:black;"|''Dipturus garricki''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Dipturus teevani''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Fenestraja sinusmexicanus''|| |S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Gurgesiella atlantica''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:LightBlue;color:black;"|''Pseudoraja fischeri''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Rajella fuliginea''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Rostroraja cervigoni''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Schroederobatis americana''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:LightBlue;color:black;"|''Springeria longirostris''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Mobula hypostoma''|| |S||S||X||NK||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Mobula tarapacana''|| |X||X||X||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Pteroplatytrygon violacea''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- ! colspan="2"|Tribon |- |''Carcharhinus signatus''|| | S || S || S || S || S || S |{{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Galeocerdo cuvier''||Tintorero<br>Tribon tiger | X || X || X || X || X || X |{{color box|#CCE226|NT}} |- |style="background:LightBlue;color:black;"|''Mustelus minicanis''|| | S ||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Sphyrna tudes''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''Carcharhinus acronotus''|| |S||S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Carcharhinus altimus''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Carcharhinus galapagensis''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Carcharhinus leucas''|| | X || X || X || X || X || X | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Carcharhinus limbatus''|| | X || X || S || X || X || X | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Carcharhinus obscurus''|| |X||S||NK||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''[[Carcharhinus perezi]]''||Tribon 'i pieda | X || X || X || X || X || X | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Carcharhinus porosus''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''Ginglymostoma cirratum''|| | X || X || X || X || X || X | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Negaprion brevirostris''|| | X || X || X || X || X || X | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Rhizoprionodon lalandii''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Rhizoprionodon porosus''|| | X || S || S || X || S || S | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Sphyrna tiburo''|| |X||X||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Mustelus canis''|| | S || S || X || S || S || S |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Mustelus higmani''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Mustelus norrisi''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Sphyrna media''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |style="background:LightBlue;color:black;"|''Apristurus canutus''|| |{{n/a}}||X||{{n/a}}||X||S||X |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Apristurus riveri''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Centrophorus granulosus''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||NK||S||S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Centrophorus squamosus''|| |{{n/a}}||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Centrophorus uyato''|| | S || S || S || S || S || S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Etmopterus bigelowi''|| | S || S || S || S || S || S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Etmopterus bullisi''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||X||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Etmopterus gracilispinis''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Etmopterus hillianus''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:LightBlue;color:black;"|''Etmopterus robinsi''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Etmopterus schultzi''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Etmopterus virens''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Euporotomicrus bispinatus''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:LightBlue;color:black;"|''Galeus antillensis''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:LightBlue;color:black;"|''Galeus springeri''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Heptranchias perlo''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Hexanchus griseus''|| |S||X||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Hexanchus vitulus''|| |S||X||S||X||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Oxynotus caribbaeus''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:LightBlue;color:black;"|''Scyliorhinus boa''|| |S||S||S||X||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:LightBlue;color:black;"|''[[Scyliorhinus hesperius]]''|| |X||X||X||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Squalus clarkae''|| |S||{{n/a}}||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''[[Squalus cubensis]]''|| Tribon di wesu |S||X||X||X||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Squatina david''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Zameus squamulosus''|| |{{n/a}}||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Alopias superciliosus''|| |X||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Alopias vulpinus''|| |X||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Carcharhinus falciformis''|| |X||X||X||X||S||X | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Carcharhinus longimanus''||Ala seku |S||X||X||X||S||S |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''Carcharodon carcharias''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Cetorhinus maximus''|| |X||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Isurus oxyrinchus''||Tribon blou<br>Tribon mulá |X||X||X||S||S||S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Isurus paucus''|| |S||S||S||S||S||S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''[[Megachasma pelagios]]''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Prionace glauca''||Tribon blou |S||X||X||NK||S||S |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Rhincodon typus''||Tintotero<br>Tribon bayena |X||X||X||X||X||X | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''[[Sphyrna lewini]]''||Tribon di krus<br>Tribon martin |X||X||X||X||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''[[Sphyrna mokarran]]''||Tribon martin |X||X||X||X||X||S |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''Sphyrna zygaena''|| |X||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S | {{color box|#F9E814|VU}} |- |} {{Appendix}} [[Kategoria:Tribon]] te0418yru5o5gjeb0hwqjrci4xba0r0 206832 206831 2026-10-14T15:10:24Z Kallmemel 14000 /* Protekshon */ 206832 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} Esaki ta un '''lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes''' i nan estado di konservashon. Tribon i chuchu ta klasifiká den taksonomia komo klase di Elasmobranchii. [[Biodiversidat di Karibe Hulandes]] ta forma un ''hotspòt'' di biodiversidat, e awanan di Karibe Hulandes ta koinsidí parsialmente ku áreanan di distribishon di 94 [[espesie]]; 60 sorto di tribon i 34 sorto di chuchu; pues por spera e espesienan aki lo aparesé, de bes en kuando den awanan rònt di e islanan. Solamente 40% di espesienan aki ta konfirmá di ta presente den e awanan di Karibe Hulandes. A pesar di algun sorto (19) ku ta koinsidí parsialmente entre e islanan, islanan SSS i islanan ABC ta karakterisá pa populashonnan distinto di Elasmobranchii.<ref name="leurs_2026">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Leurs |voornaam=Guido |titel=Diversity and Conservation Status of Sharks and Rays in the Dutch Caribbean |url=https://bioone.org/journals/caribbean-journal-of-science/volume-56/issue-1/cjos.v56i1.a24/Diversity-and-Conservation-Status-of-Sharks-and-Rays-in-the/10.18475/cjos.v56i1.a24.full |jaargang=56 |tijdschrift=Caribbean Journal of Science |datum=2026-05-20 |nummer=1 |doi=10.18475/cjos.v56i1.a24 |issn=0008-6452 |achternaam2=Debrot |voornaam2=Adolphe O. |achternaam3=Winter |voornaam3=Hendrik V.}}</ref> == Státus == E estado di konservashon den [[Karibe Hulandes]] ta desfaborabel, konosementu riba nan diversidat i estado ta aún limitá. Mayoria di espesienan konfirmá (47%) ta menasá ku ekstinshon, i mas ku mitar di espesie no-konfirmá ta habitá awanan profundo. E presensia di tribon i chuchu ta esensial pa e salut di ekosistema marino; nan por tin variedat amplio di ròlnan ekológiko depende riba e espesie i fase di bida. Sinembargo nan populashon mundial a deteriorá fuertemente. Desde 2010, ya a raportá ku tribon ta pa un gran parti ousente for di sistemanan di ref karibense, inkluso Karibe Hulandes.<ref name="leurs_2026"/> === Protekshon === Desde 2 di sèptèmber 2015, un gran porshon pa ku [[Zona economico exclusivo|zona ekonomiko ekslusivo]] (EEZ) di [[Hulanda Karibense]] a wòrdu athudiká komo un santuario di mamífero marino i tribon, ''[[Parke Marino Yarari|Yarari Marine Mammal and Shark Sanctuary]]''. Na 2018, Sint Eustatius a djòin santuario Yarari ku su porshon di EEZ.<ref name="leurs_2026"/> {|class="wikitable" |+Leyenda |- !X |Okurensia konfirmá |- !S |Okurensia sperá |- !NK |Informashon no-konfirmá/anekdóktiko |- !{{legend|PowderBlue}} |Espesie resaltá ta regionalmente endémiko |} {|class="wikitable" ! Espesie ! Nòmber komun ! colspan="6"|Distribushon ! colspan="4"|Státus |- ! colspan="2" style="vertical-align:bottom"|Chuchu ! {{titulo vertical|[[Aruba]]}} !! {{titulo vertical|[[Kòrsou]]}} !! {{titulo vertical|[[Boneiru]]}} !! {{titulo vertical|[[Saba]]}} !! {{titulo vertical|[[Sint Maarten|St. Maarten]]}} !! {{titulo vertical|[[Sint Eustatius|St. Eustatius]]}} ! {{titulo vertical|[[Lista Kòrá di IUCN|IUCN]]}} |- |''Aetobatus narinari''||Chuchu águila | X || X || X || X || X || X |{{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Myliobatis freminvillei''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Myliobatis goodei''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Mobula birostris''||Manta |X||X||X||X||S||S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Mobula'' cf. ''birostris''|| |X||X||X||X||X||X |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Diplobatis guamachensis''|| |S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Gymnura micrura''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Hypanus americanus''||Chuchu<br>Chuchu ròk |X||X||X||X||X||X |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Hypanus guttatus''|| |S||S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Hypanus say''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Narcine bancroftii''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Pristis Pristis''|| |S||X||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''Pseudobatos percellens''|| |S||S||S||S||S||S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Rhinoptera bonasus''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Rhinoptera brasiliensis''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Styracura schmardae''|| |S||S||S||X||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Urobatis jamaicensis''|| |S||S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Benthobatis marcida''|| |S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Breviraja nigriventralis''|| |S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Cruriraja rugosa''|| |S||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||X |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Dactylobatus clarkii''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Dipturus bullisi''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Dipturus garricki''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Dipturus teevani''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Fenestraja sinusmexicanus''|| |S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Gurgesiella atlantica''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Pseudoraja fischeri''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Rajella fuliginea''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Rostroraja cervigoni''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Schroederobatis americana''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Springeria longirostris''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Mobula hypostoma''|| |S||S||X||NK||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Mobula tarapacana''|| |X||X||X||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Pteroplatytrygon violacea''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- ! colspan="2"|Tribon |- |''Carcharhinus signatus''|| | S || S || S || S || S || S |{{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Galeocerdo cuvier''||Tintorero<br>Tribon tiger | X || X || X || X || X || X |{{color box|#CCE226|NT}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Mustelus minicanis''|| | S ||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Sphyrna tudes''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''Carcharhinus acronotus''|| |S||S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Carcharhinus altimus''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Carcharhinus galapagensis''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Carcharhinus leucas''|| | X || X || X || X || X || X | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Carcharhinus limbatus''|| | X || X || S || X || X || X | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Carcharhinus obscurus''|| |X||S||NK||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''[[Carcharhinus perezi]]''||Tribon 'i pieda | X || X || X || X || X || X | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Carcharhinus porosus''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''Ginglymostoma cirratum''|| | X || X || X || X || X || X | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Negaprion brevirostris''|| | X || X || X || X || X || X | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Rhizoprionodon lalandii''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Rhizoprionodon porosus''|| | X || S || S || X || S || S | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Sphyrna tiburo''|| |X||X||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Mustelus canis''|| | S || S || X || S || S || S |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Mustelus higmani''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Mustelus norrisi''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Sphyrna media''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Apristurus canutus''|| |{{n/a}}||X||{{n/a}}||X||S||X |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Apristurus riveri''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Centrophorus granulosus''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||NK||S||S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Centrophorus squamosus''|| |{{n/a}}||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Centrophorus uyato''|| | S || S || S || S || S || S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Etmopterus bigelowi''|| | S || S || S || S || S || S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Etmopterus bullisi''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||X||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Etmopterus gracilispinis''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Etmopterus hillianus''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Etmopterus robinsi''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Etmopterus schultzi''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Etmopterus virens''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Euporotomicrus bispinatus''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Galeus antillensis''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Galeus springeri''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Heptranchias perlo''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Hexanchus griseus''|| |S||X||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Hexanchus vitulus''|| |S||X||S||X||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Oxynotus caribbaeus''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''Scyliorhinus boa''|| |S||S||S||X||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |style="background:PowderBlue;color:black;"|''[[Scyliorhinus hesperius]]''|| |X||X||X||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Squalus clarkae''|| |S||{{n/a}}||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''[[Squalus cubensis]]''|| Tribon di wesu |S||X||X||X||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Squatina david''|| |S||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Zameus squamulosus''|| |{{n/a}}||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Alopias superciliosus''|| |X||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Alopias vulpinus''|| |X||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Carcharhinus falciformis''|| |X||X||X||X||S||X | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Carcharhinus longimanus''||Ala seku |S||X||X||X||S||S |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''Carcharodon carcharias''|| |{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S | {{color box|#F9E814|VU}} |- |''Cetorhinus maximus''|| |X||S||S||{{n/a}}||{{n/a}}||{{n/a}} | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Isurus oxyrinchus''||Tribon blou<br>Tribon mulá |X||X||X||S||S||S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''Isurus paucus''|| |S||S||S||S||S||S | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''[[Megachasma pelagios]]''|| |S||S||S||S||S||S |{{color box|#60C659|LC}} |- |''Prionace glauca''||Tribon blou |S||X||X||NK||S||S |{{color box|#CCE226|NT}} |- |''Rhincodon typus''||Tintotero<br>Tribon bayena |X||X||X||X||X||X | {{color box|#FC7F3F |EN}} |- |''[[Sphyrna lewini]]''||Tribon di krus<br>Tribon martin |X||X||X||X||{{n/a}}||{{n/a}} |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''[[Sphyrna mokarran]]''||Tribon martin |X||X||X||X||X||S |{{color box|#D81E05|CR|white}} |- |''Sphyrna zygaena''|| |X||{{n/a}}||{{n/a}}||S||S||S | {{color box|#F9E814|VU}} |- |} {{Appendix}} [[Kategoria:Tribon]] e4yixcigcrabmh0jp9nd8y9bu7xoxe0 0 15120 206876 206677 2026-10-14T21:27:43Z Caribiana 8320 206876 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox organisacion | variante = a | tipo = departamento gubernamental | nomber = Departamento Meteologico Aruba | director = David Barkmeyer | obhetivo = | origina_di = Servicio Meteorologico di Antias Hulandes y Aruba | sede = Sabana Berde 73-B | pais = {{ABW}} | funda = [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]] | termina = | personal = | miembro_di = | website = https://www.meteo.aw/ }} '''Departamento Meteorologico Aruba''' (DMA) ta e servicio meteorologico nacional di [[Aruba]]. E departamento a surgi despues di e disolucion di e Servicio Meteorologico di Antias Hulandes y Aruba, cu a tuma luga den cuadro di e [[disolucion di Antia Hulandes|disolucion di Antias Hulandes]] dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]]. DMA ta e instancia gubernamental responsabel pa datonan meteorologico, sismologico y climatologico di Aruba, y pa emiti boletin y advertencia ofisial di mal tempo. DMA ta cay bou di e cartera di e mandatario responsabel pa transporte. Su sede ta situa na Sabana Berde, cerca di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]].<ref name=:"1">[https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-MORNINGNEWS-2011-06-24?q=%22meteo%22 Aruba has own Meteorological Department and website], The Morning News (24 di juni 2011)</ref><ref name=:"2"> [https://www.meteo.aw/wxabout.php About], DMA</ref> ==Historia== E observacionnan meteorologico conoci mas bieu den [[Antias Hulandes]] ta data for di 1830 y tabata consisti di registracionnan di awasero na landhuis Savonet na [[Kòrsou|Corsou]].<ref name="Hoetink">{{cite book|author=Hoetink, H., & Anink, G. B.|year=1969|title=Encyclopedie van de Nederlandse Antillen|publisher=Elsevier|location=Amsterdam|pages=380-381}}</ref> Segun un rapport colonial di 1909 observacionnan meteorologico tabata tuma luga regularmente na [[Fort Amsterdam (Kòrsou)|Fort Amsterdam]], mientras regularmente tabata colecta dato tocante awasero y nivel di awa bou di tera riba e isla.<ref>{{citeer web|titel=Curaçaosch Allerlei. (Koloniaal Verslag) 1909|werk=[[Amigoe]]|datum=1910-01-01|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-10|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280461:mpeg21:p002}}</ref> Na 1950 a wordo establece un servicio meteorologico nacional pa henter Antias Hulandes, cual na 1953 a bira un departamento riba su mes bou di hurisdiccion di minister di Trafico y Transporte di Antias Hulandes. E establecemento di e servicio tabata relaciona cu e necesidad pa pone pronosticonan di [[wer|tempo]] disponibel, particularmente pa e sector di aviacion cu tabata desaroyando rapidamente. Inicialmente, e servicio tabata aloha na [[aeropuerto Hato]].<ref name="MD">[https://web.archive.org/web/20161120214855/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=372&lang= Meteorologisch Dienst], Encyclopedie van Curaçao (2007)</ref> Na 1971 a introduci observacionnan meteorologico na Aruba, realisa pa controladornan di trafico aereo emplea pa [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|Teritorio Insular di Aruba]]. Un aña despues, personal di Servicio Meteorologico di Antias Hulandes, staciona na e aeropuerto di Aruba, a tuma over e trabou di observacion.<ref>{{citeer web|titel=Bij Juliana-luchthaven geen ruimte voor plaatsen van verkeersrequisiten|werk=[[Amigoe]]|datum=1972-02-24|bezochtdatum=2026-10-10|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461108:mpeg21:p010}}</ref><ref name="MD"/> Despues di e disolucion di Antias Hulandes na 2010, Gobierno di Aruba a dicidi pa establece un servicio meteorologico propio, independiente di e anterior servicio di Antias Hulandes. Dia 21 di juni 2011, Servicio Meteorologico Aruba a wordo inaugura y su pagina web oficial a ser lansa.<ref name=:"1"/> == Organisacion y responsabilidad == DMA ta monitorea condicionnan meteorologico y ta brinda informacion y servicio pa diferente sector na Aruba y den exterior, entre otro aviacion, navegacion maritimo i investigacion cientifico.<ref name="meteo">[https://www.meteo.aw/wxabout.php About], DMA</ref> ===Pronostico di tempo === E servisio di pronostico meteorologico ta prepara pronosticonan diario tocante e situacion di tempo na Aruba. E ta emiti tambe boletin y advertencianan oficial ora tin posibilidad di condicionnan meteorologico severo.<ref name="meteo"/> ===Servicio di aviacion y maritimo=== E oficina di DMA na Aeropuerto Internacional Reina Beatrix ta brinda servicio meteorologico pa aviacion. Su tareanan ta inclui coleccion di dato meteorologico y preparacion di informacion pa aerolineanan y otro usuario di e servicio di aviacion. E servicio meteorologico maritimo ta brinda informacion y conseho pa e sector di navegacion y pa [[Wardakosta Karibe Hulandes|Wardacosta]], en conexion cu e condicionnan di tempo y di lama rond di Aruba. ===Geofisica=== Den campo di geofisica ta monitorea [[teremoto|temblor]] y fenomenonan geomagnetico. E ta colecta y analisa dato sismologico, incluyendo dato di observacion sismologico den otro parti di mundo, pa studia y compara e desaroyo di olanan sismico. ===Clima y investigacion climatologico === E servicio climatologico ta uza dato di su red di monitoreo pa prepara estadistica, mapa y informe tocante e clima di Aruba. E ta haci investigacion tambe riba e caracteristicanan di clima local y riba cambio di clima. ===Procesamento di dato=== E actividadnan di procesamento di dato ta sostene e trabou tecnico di DMA, incluyendo procesamento di dato meteorologico y desaroyo di modelonan pa pronostico di tempo y pa e servicio di advertencia. Datonan meteorologico y informacion tocante e condicionnan di tempo ta disponibel pa publico via e pagina web di e departamento. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =|titulo=Departamento Meteorologico Aruba}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://www.meteo.aw Website di Departamento Meteorologico Aruba] * [https://www.nhc.noaa.gov/ Website di Nacional Hurricane Center] * [https://www.meteo.aw/files/Download/2026_07_22_Aruba_PA.pdf Scenario climatico pa Aruba: 2050-2100], IPDC }} [[Kategoria:Meteorologia]] [[Kategoria:Aruba]] [[Kategoria:Gobièrnu]] lxs9yfa46bch5gngr6nmzb2ljb4pgfe 0 15125 206830 2026-10-14T15:04:09Z Kallmemel 14000 Created page with "{{Taxobox|c | exhibi titulo =cursivo | status = LC | fuente status = 2019 | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Scyliorhinidae]] | genero = ''[[Scyliorhinus]]'' | autor = Springer | fecha = 1966 }} '''''Scyliorhinus hesperius''''' ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Scyliorhinidae.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Paul..." 206830 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|c | exhibi titulo =cursivo | status = LC | fuente status = 2019 | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Scyliorhinidae]] | genero = ''[[Scyliorhinus]]'' | autor = Springer | fecha = 1966 }} '''''Scyliorhinus hesperius''''' ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Scyliorhinidae.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors|jaar=2026|werk=FishBase|titel=Scyliorhinus hesperius Springer, 1966|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=271373 on 2026-10-07}}</ref> ''S. hesperius'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Stewart Springer na 1966.<ref>{{citeer tijdschrift|url=https://spo.nmfs.noaa.gov/content/review-western-atlantic-cat-sharks-scyliorhinidae-descriptions-new-genus-and-five-new|titel=A review of western Atlantic cat sharks, Scyliorhinidae, with descriptions of a new genus and five new species|datum=1966|volume=65|nummer=3|tijdschrift=United States Fish and Wildlife Service Fishery Bulletin|pagina's=581-624}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Tribon]] kx13biebfhfsaxast1kuvpc59u1cc0o 206833 206830 2026-10-14T15:37:28Z Kallmemel 14000 206833 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|c | exhibi titulo =cursivo | status = LC | fuente status = 2019 | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Scyliorhinidae]] | genero = ''[[Scyliorhinus]]'' | autor = Springer | fecha = 1966 }} '''''Scyliorhinus hesperius''''' ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Scyliorhinidae.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors|jaar=2026|werk=FishBase|titel=Scyliorhinus hesperius Springer, 1966|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=271373 on 2026-10-07}}</ref> ''S. hesperius'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Stewart Springer na 1966.<ref>{{citeer tijdschrift|url=https://spo.nmfs.noaa.gov/content/review-western-atlantic-cat-sharks-scyliorhinidae-descriptions-new-genus-and-five-new|titel=A review of western Atlantic cat sharks, Scyliorhinidae, with descriptions of a new genus and five new species|datum=1966|volume=65|nummer=3|tijdschrift=United States Fish and Wildlife Service Fishery Bulletin|pagina's=581-624}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''hesperius'' ta latin pa "oksidental", derivá for di ''hésperos'' (ἕσπερος), strea'i anochi, probablemente ta referí na su okurensia den oséan Atlántiko oksidental, Karibe oksidental, i/òf na kosta wèst di Panama.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/scyliorhinidae/|titel=Family SCYLIORHINIDAE Gill 1862 (Catsharks)|werk=The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-14}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Tribon]] poy5spe9me4a9x3s2f8jnyjhk9kb41c 206834 206833 2026-10-14T15:38:34Z Kallmemel 14000 206834 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|c | exhibi titulo =cursivo | status = LC | fuente status = 2019 | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Scyliorhinidae]] | genero = ''[[Scyliorhinus]]'' | autor = Springer | fecha = 1966 }} '''''Scyliorhinus hesperius''''' ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Scyliorhinidae.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors|jaar=2026|werk=FishBase|titel=Scyliorhinus hesperius Springer, 1966|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=271373 on 2026-10-07}}</ref> ''S. hesperius'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Stewart Springer na 1966.<ref>{{citeer tijdschrift|url=https://spo.nmfs.noaa.gov/content/review-western-atlantic-cat-sharks-scyliorhinidae-descriptions-new-genus-and-five-new|titel=A review of western Atlantic cat sharks, Scyliorhinidae, with descriptions of a new genus and five new species|datum=1966|volume=65|nummer=3|tijdschrift=United States Fish and Wildlife Service Fishery Bulletin|pagina's=581-624}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''hesperius'' ta latin pa "oksidental", derivá for di ''hésperos'' (ἕσπερος), strea'i anochi, probablemente ta referí na su okurensia den oséan Atlántiko oksidental, Karibe oksidental, i/òf na kosta wèst di Panama.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/scyliorhinidae/|titel=Family SCYLIORHINIDAE Gill 1862 (Catsharks)|werk=The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-14|pagina's=Scyliorhinus hesperius Springer 1966}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Tribon]] fzy7ydd3ifr7zrov954ymhzga0iob8f 206835 206834 2026-10-14T16:02:21Z Kallmemel 14000 206835 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|c | exhibi titulo =cursivo | status = LC | fuente status = 2019 | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Scyliorhinidae]] | genero = ''[[Scyliorhinus]]'' | autor = Springer | fecha = 1966 }} '''''Scyliorhinus hesperius''''' ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Scyliorhinidae.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors|jaar=2026|werk=FishBase|titel=Scyliorhinus hesperius Springer, 1966|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=271373 on 2026-10-07}}</ref> ''S. hesperius'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Stewart Springer na 1966.<ref>{{citeer tijdschrift|url=https://spo.nmfs.noaa.gov/content/review-western-atlantic-cat-sharks-scyliorhinidae-descriptions-new-genus-and-five-new|titel=A review of western Atlantic cat sharks, Scyliorhinidae, with descriptions of a new genus and five new species|datum=1966|volume=65|nummer=3|tijdschrift=United States Fish and Wildlife Service Fishery Bulletin|pagina's=581-624}}</ref> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''hesperius'' ta latin pa "oksidental", derivá for di ''hésperos'' (ἕσπερος), strea'i anochi, probablemente ta referí na su okurensia den oséan Atlántiko oksidental, Karibe oksidental, i/òf na kosta wèst di Panama.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/scyliorhinidae/|titel=Family SCYLIORHINIDAE Gill 1862 (Catsharks)|werk=The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-14|pagina's=Scyliorhinus hesperius Springer 1966}}</ref> Nòmbernan komun pa ''S. hesperius'' den ingles i hulandes, respektivamente, ta ''white-saddled catshark'' i ''witzadelkathaai''.<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=193002|titel=White-saddled catshark Scyliorhinus hesperius|bezochtdatum=2026-10-14|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Tribon]] 7bg429k8trx63rz6hp0myysmkdzeu7c 206836 206835 2026-10-14T16:32:30Z Kallmemel 14000 206836 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|c | exhibi titulo =cursivo | status = LC | fuente status = 2019 | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Scyliorhinidae]] | genero = ''[[Scyliorhinus]]'' | autor = Springer | fecha = 1966 }} '''''Scyliorhinus hesperius''''' ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Scyliorhinidae.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors|jaar=2026|werk=FishBase|titel=Scyliorhinus hesperius Springer, 1966|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=271373 on 2026-10-07}}</ref> ''S. hesperius'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Stewart Springer na 1966.<ref name=":1">{{citeer tijdschrift|url=https://spo.nmfs.noaa.gov/content/review-western-atlantic-cat-sharks-scyliorhinidae-descriptions-new-genus-and-five-new|titel=A review of western Atlantic cat sharks, Scyliorhinidae, with descriptions of a new genus and five new species|datum=1966|volume=65|nummer=3|tijdschrift=United States Fish and Wildlife Service Fishery Bulletin|pagina's=581-624}}</ref> E [[holotipo]] tinto inmaduro (largura: 415 mm) a wòrdu kapturá na un profundidat di 360–400 m riba e kosta karibense wèst di [[Panama]].<ref name=":1" /> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''hesperius'' ta latin pa "oksidental", derivá for di ''hésperos'' (ἕσπερος), strea'i anochi, probablemente ta referí na su okurensia den oséan Atlántiko oksidental, Karibe oksidental, i/òf na kosta wèst di Panama.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/scyliorhinidae/|titel=Family SCYLIORHINIDAE Gill 1862 (Catsharks)|werk=The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-14|pagina's=Scyliorhinus hesperius Springer 1966}}</ref> Nòmbernan komun pa ''S. hesperius'' den ingles i hulandes, respektivamente, ta ''white-saddled catshark'' i ''witzadelkathaai''.<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=193002|titel=White-saddled catshark Scyliorhinus hesperius|bezochtdatum=2026-10-14|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Tribon]] 650qqc4dt60miq11cb95fxn1j1fxy3j 206837 206836 2026-10-14T16:33:50Z Kallmemel 14000 206837 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|c | exhibi titulo =cursivo | status = LC | fuente status = 2019 | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Scyliorhinidae]] | genero = ''[[Scyliorhinus]]'' | autor = Springer | fecha = 1966 }} '''''Scyliorhinus hesperius''''' ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Scyliorhinidae.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors|jaar=2026|werk=FishBase|titel=Scyliorhinus hesperius Springer, 1966|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=271373 on 2026-10-07}}</ref> ''S. hesperius'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Stewart Springer na 1966.<ref name=":1">{{citeer tijdschrift|url=https://spo.nmfs.noaa.gov/content/review-western-atlantic-cat-sharks-scyliorhinidae-descriptions-new-genus-and-five-new|titel=A review of western Atlantic cat sharks, Scyliorhinidae, with descriptions of a new genus and five new species|datum=1966|volume=65|nummer=3|tijdschrift=United States Fish and Wildlife Service Fishery Bulletin|pagina's=581-624}}</ref> E [[holotipo]] tinto inmaduro (largura: 415 mm) a wòrdu kapturá wèst di [[Panama]] riba e kosta karibense na un profundidat di 360–400 m.<ref name=":1" /> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''hesperius'' ta latin pa "oksidental", derivá for di ''hésperos'' (ἕσπερος), strea'i anochi, probablemente ta referí na su okurensia den oséan Atlántiko oksidental, Karibe oksidental, i/òf na kosta wèst di Panama.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/scyliorhinidae/|titel=Family SCYLIORHINIDAE Gill 1862 (Catsharks)|werk=The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-14|pagina's=Scyliorhinus hesperius Springer 1966}}</ref> Nòmbernan komun pa ''S. hesperius'' den ingles i hulandes, respektivamente, ta ''white-saddled catshark'' i ''witzadelkathaai''.<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=193002|titel=White-saddled catshark Scyliorhinus hesperius|bezochtdatum=2026-10-14|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Tribon]] 1hmzrdlspcc70m6fmy5ja33fuo301uu 206838 206837 2026-10-14T16:35:50Z Kallmemel 14000 206838 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|c | exhibi titulo =cursivo | status = LC | fuente status = 2019 | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Scyliorhinidae]] | genero = ''[[Scyliorhinus]]'' | autor = Springer | fecha = 1966 }} '''''Scyliorhinus hesperius''''' ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Scyliorhinidae.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors|jaar=2026|werk=FishBase|titel=Scyliorhinus hesperius Springer, 1966|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=271373 on 2026-10-07}}</ref> ''S. hesperius'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Stewart Springer na 1966.<ref name=":1">{{citeer tijdschrift|url=https://spo.nmfs.noaa.gov/content/review-western-atlantic-cat-sharks-scyliorhinidae-descriptions-new-genus-and-five-new|titel=A review of western Atlantic cat sharks, Scyliorhinidae, with descriptions of a new genus and five new species|datum=1966|volume=65|nummer=3|tijdschrift=United States Fish and Wildlife Service Fishery Bulletin|pagina's=581-624}}</ref> Dia 31 di mei 1962, e [[holotipo]] tinto inmaduro (largura: 415 mm) a wòrdu kapturá wèst di [[Panama]] riba e kosta karibense na un profundidat di 360–400 m.<ref name=":1" /> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''hesperius'' ta latin pa "oksidental", derivá for di ''hésperos'' (ἕσπερος), strea'i anochi, probablemente ta referí na su okurensia den oséan Atlántiko oksidental, Karibe oksidental, i/òf na kosta wèst di Panama.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/scyliorhinidae/|titel=Family SCYLIORHINIDAE Gill 1862 (Catsharks)|werk=The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-14|pagina's=Scyliorhinus hesperius Springer 1966}}</ref> Nòmbernan komun pa ''S. hesperius'' den ingles i hulandes, respektivamente, ta ''white-saddled catshark'' i ''witzadelkathaai''.<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=193002|titel=White-saddled catshark Scyliorhinus hesperius|bezochtdatum=2026-10-14|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Tribon]] aj6j3cip2w337ilqr3jxwm8awwmphwk 206847 206838 2026-10-14T17:50:11Z Kallmemel 14000 206847 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|c | exhibi titulo =cursivo | status = LC | fuente status = 2019 | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Scyliorhinidae]] | genero = ''[[Scyliorhinus]]'' | autor = Springer | fecha = 1966 }} '''''Scyliorhinus hesperius''''' ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Scyliorhinidae.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors|jaar=2026|werk=FishBase|titel=Scyliorhinus hesperius Springer, 1966|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=271373 on 2026-10-07}}</ref> ''S. hesperius'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Stewart Springer na 1966.<ref name=":1">{{citeer tijdschrift|url=https://spo.nmfs.noaa.gov/content/review-western-atlantic-cat-sharks-scyliorhinidae-descriptions-new-genus-and-five-new|titel=A review of western Atlantic cat sharks, Scyliorhinidae, with descriptions of a new genus and five new species|datum=1966|volume=65|nummer=3|tijdschrift=United States Fish and Wildlife Service Fishery Bulletin|pagina's=581-624}}</ref> Dia 31 di mei 1962, e [[holotipo]] tinto inmaduro (largura: 415 mm) a wòrdu kapturá wèst di [[Panama]] den golfo de los Mosquitos na un profundidat di 360–400 m.<ref name=":1" /> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''hesperius'' ta latin pa "oksidental", derivá for di ''hésperos'' (ἕσπερος), strea'i anochi, probablemente ta referí na su okurensia den oséan Atlántiko oksidental, Karibe oksidental, i/òf na kosta wèst di Panama.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/scyliorhinidae/|titel=Family SCYLIORHINIDAE Gill 1862 (Catsharks)|werk=The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-14|pagina's=Scyliorhinus hesperius Springer 1966}}</ref> Nòmbernan komun pa ''S. hesperius'' den ingles i hulandes, respektivamente, ta ''white-saddled catshark'' i ''witzadelkathaai''.<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=193002|titel=White-saddled catshark Scyliorhinus hesperius|bezochtdatum=2026-10-14|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Tribon]] 67vrr3o74i310ys5bhmygmhgvzpohky 206848 206847 2026-10-14T17:50:35Z Kallmemel 14000 206848 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|c | exhibi titulo =cursivo | status = LC | fuente status = 2019 | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[Scyliorhinidae]] | genero = ''[[Scyliorhinus]]'' | autor = Springer | fecha = 1966 }} '''''Scyliorhinus hesperius''''' ta un [[espesie]] di tribon ku ta pertenesé na [[famia (biologia)|famia]] Scyliorhinidae.<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors|jaar=2026|werk=FishBase|titel=Scyliorhinus hesperius Springer, 1966|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=271373 on 2026-10-07}}</ref> ''S. hesperius'' a wòrdu deskribí originalmente dor di Stewart Springer na 1966.<ref name=":1">{{citeer tijdschrift|url=https://spo.nmfs.noaa.gov/content/review-western-atlantic-cat-sharks-scyliorhinidae-descriptions-new-genus-and-five-new|titel=A review of western Atlantic cat sharks, Scyliorhinidae, with descriptions of a new genus and five new species|datum=1966|volume=65|nummer=3|tijdschrift=United States Fish and Wildlife Service Fishery Bulletin|pagina's=581-624}}</ref> Dia 31 di mei 1962, e [[holotipo]] tinto inmaduro (largura: 415 mm) a wòrdu kapturá wèst di [[Panama]] den Golfo de los Mosquitos na un profundidat di 360–400 m.<ref name=":1" /> == Nòmber == E nòmber spesífiko ''hesperius'' ta latin pa "oksidental", derivá for di ''hésperos'' (ἕσπερος), strea'i anochi, probablemente ta referí na su okurensia den oséan Atlántiko oksidental, Karibe oksidental, i/òf na kosta wèst di Panama.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/scyliorhinidae/|titel=Family SCYLIORHINIDAE Gill 1862 (Catsharks)|werk=The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-14|pagina's=Scyliorhinus hesperius Springer 1966}}</ref> Nòmbernan komun pa ''S. hesperius'' den ingles i hulandes, respektivamente, ta ''white-saddled catshark'' i ''witzadelkathaai''.<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=193002|titel=White-saddled catshark Scyliorhinus hesperius|bezochtdatum=2026-10-14|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Tribon]] i0s9m0b20ctn2yvur7185bi6wd0bf43 0 15126 206868 2026-10-14T20:37:24Z Caribiana 8320 Created page with "{{Variante|c}} {{Aña}} '''1778''' tabata un aña komun ku a kuminsá riba un djahuebs riba [[kalènder gregoriano]]. E ta marka e di 1778 aña despues di [[Hesus|Kristu]]; e di 778 aña di e di dos [[milenio]]; e di 78 aña di [[siglo 18]] i e di 9 aña di dékada 1770. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber'''..." 206868 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1778''' tabata un aña komun ku a kuminsá riba un djahuebs riba [[kalènder gregoriano]]. E ta marka e di 1778 aña despues di [[Hesus|Kristu]]; e di 778 aña di e di dos [[milenio]]; e di 78 aña di [[siglo 18]] i e di 9 aña di dékada 1770. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A nase == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A fayesé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' {{Appendix}} [[:Kategoria:Aña]] 3k57quus0mt4rv9s0fg4q5b07agbv77 206869 206868 2026-10-14T20:42:02Z Caribiana 8320 /* A sosodé */ 206869 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1778''' tabata un aña komun ku a kuminsá riba un djahuebs riba [[kalènder gregoriano]]. E ta marka e di 1778 aña despues di [[Hesus|Kristu]]; e di 778 aña di e di dos [[milenio]]; e di 78 aña di [[siglo 18]] i e di 9 aña di dékada 1770. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' *[[15 di sèptèmber|15]] – Un explosion ta tuma luga durante trabounan abordo di e barku di liña hulandes ''Alphen'' den [[Haf di Kòrsou|haf di Willemstad]]. Esaki ta resulta den 205 morto.<ref>[http://www.lodenverrader.nl/marine-geschiedenis/ www.lodenverrader.nl/marine-geschiedenis]. [https://web.archive.org/web/20230721005235/http://www.lodenverrader.nl/marine-geschiedenis/ Archiva] 21 di yüli 2023.</ref> '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A nase == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A fayesé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' {{Appendix}} [[:Kategoria:Aña]] 0qkg472pil52u9vp8fdcl091az4n76z 206870 206869 2026-10-14T20:42:29Z Caribiana 8320 206870 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1778''' tabata un aña komun ku a kuminsá riba un djahuebs riba [[kalènder gregoriano]]. E ta marka e di 1778 aña despues di [[Hesus|Kristu]]; e di 778 aña di e di dos [[milenio]]; e di 78 aña di [[siglo 18]] i e di 9 aña di dékada 1770. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' *[[15 di sèptèmber|15]] – Un explosion ta tuma luga durante trabounan abordo di e barku di liña hulandes ''Alphen'' den [[Haf di Kòrsou|haf di Willemstad]]. Esaki ta resulta den 205 morto.<ref>[http://www.lodenverrader.nl/marine-geschiedenis/ www.lodenverrader.nl/marine-geschiedenis]. [https://web.archive.org/web/20230721005235/http://www.lodenverrader.nl/marine-geschiedenis/ Archiva] 21 di yüli 2023.</ref> '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A nase == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A fayesé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' {{Appendix}} [[Kategoria:Aña]] dwx7ww8mqe1cky4sio38xc0iis1yq0x 206871 206870 2026-10-14T20:48:24Z Caribiana 8320 carl Linnea 206871 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1778''' tabata un aña komun ku a kuminsá riba un djahuebs riba [[kalènder gregoriano]]. E ta marka e di 1778 aña despues di [[Hesus|Kristu]]; e di 778 aña di e di dos [[milenio]]; e di 78 aña di [[siglo 18]] i e di 9 aña di dékada 1770. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' *[[15 di sèptèmber|15]] – Un explosion ta tuma luga durante trabounan abordo di e barku di liña hulandes ''Alphen'' den [[Haf di Kòrsou|haf di Willemstad]]. Esaki ta resulta den 205 morto.<ref>[http://www.lodenverrader.nl/marine-geschiedenis/ www.lodenverrader.nl/marine-geschiedenis]. [https://web.archive.org/web/20230721005235/http://www.lodenverrader.nl/marine-geschiedenis/ Archiva] 21 di yüli 2023.</ref> '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A nase == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A fayesé == '''Yanüari''' * [[10 di yanüari|10]] - [[Carl Linnaeus]] (71), biólogo [[Suesia|sueko]]. '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' * [[2 di yüli|2]] - [[Jean-Jacques Rousseau]] (66), filósofo, eskritor i kompositor suiso-franses. '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' {{Appendix}} [[Kategoria:Aña]] 23tbouorkwx9aydagd8qhybrfet9mpy 206873 206871 2026-10-14T20:55:38Z Caribiana 8320 /* A fayesé */ Voltaire 206873 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1778''' tabata un aña komun ku a kuminsá riba un djahuebs riba [[kalènder gregoriano]]. E ta marka e di 1778 aña despues di [[Hesus|Kristu]]; e di 778 aña di e di dos [[milenio]]; e di 78 aña di [[siglo 18]] i e di 9 aña di dékada 1770. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' *[[15 di sèptèmber|15]] – Un explosion ta tuma luga durante trabounan abordo di e barku di liña hulandes ''Alphen'' den [[Haf di Kòrsou|haf di Willemstad]]. Esaki ta resulta den 205 morto.<ref>[http://www.lodenverrader.nl/marine-geschiedenis/ www.lodenverrader.nl/marine-geschiedenis]. [https://web.archive.org/web/20230721005235/http://www.lodenverrader.nl/marine-geschiedenis/ Archiva] 21 di yüli 2023.</ref> '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A nase == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A fayesé == '''Yanüari''' * [[10 di yanüari|10]] - [[Carl Linnaeus]] (71), biólogo [[Suesia|sueko]]. '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' * [[30 di mei (fecha)|30]] - [[Voltaire]] (83), eskritor, filósofo i historiadó [[Fransia|franses]]. '''Yüni''' '''Yüli''' * [[2 di yüli|2]] - [[Jean-Jacques Rousseau]] (66), filósofo, eskritor i kompositor suiso-franses. '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' {{Appendix}} [[Kategoria:Aña]] b6jijvi031etqp9mjxwg9o980olkrbh 206874 206873 2026-10-14T20:57:21Z Caribiana 8320 206874 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1778''' tabata un aña komun ku a kuminsá riba un djahuebs riba [[kalènder gregoriano]]. E ta marka e di 1778 aña despues di [[Hesus|Kristu]]; e di 778 aña di e di dos [[milenio]]; e di 78 aña di [[siglo 18]] i e di 9 aña di dékada 1770. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' *[[15 di sèptèmber|15]] – Un explosion ta tuma lugá durante trabounan abordo di e barku di liña hulandes ''Alphen'' den [[Haf di Kòrsou|haf di Willemstad]]. Esaki ta resulta den 205 morto.<ref>[http://www.lodenverrader.nl/marine-geschiedenis/ www.lodenverrader.nl/marine-geschiedenis]. [https://web.archive.org/web/20230721005235/http://www.lodenverrader.nl/marine-geschiedenis/ Archiva] 21 di yüli 2023.</ref> '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A nase == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A fayesé == '''Yanüari''' * [[10 di yanüari|10]] - [[Carl Linnaeus]] (71), biólogo [[Suesia|sueko]]. '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' * [[30 di mei (fecha)|30]] - [[Voltaire]] (83), eskritor, filósofo i historiadó [[Fransia|franses]]. '''Yüni''' '''Yüli''' * [[2 di yüli|2]] - [[Jean-Jacques Rousseau]] (66), filósofo, eskritor i kompositor suiso-franses. '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' {{Appendix}} [[Kategoria:Aña]] tmp6dzhk31kj9ok8xqsi1qjumab3fxn